Luận văn thạc sĩ về hoàn thiện quy định quyền dân sự trong Hiến pháp Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích và hoàn thiện quy định về quyền dân sự trong Hiến pháp Việt Nam hiện hành, tập trung vào pháp luật và quyền con người.

• Tác giả: Nguyễn Trường Thanh
• Người hướng dẫn: PGS. Hà Thị Mai Hiên
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp Luật Về Quyền Con Người
• Đề tài: Hoàn thiện các quy định về quyền dân sự trong Hiến pháp Việt Nam hiện hành
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CÁC QUY ĐỊNH VỀ CÁC QUYỀN DÂN SỰ THEO HIẾN PHÁP VIỆT NAM
• 1.1. Lý luận chung về quyền con ngƣời và bảo vệ quyền con ngƣời về dân sự bằng hiến pháp
• 1.1.1. Nhận thức chung về quyền con người
• 1.2. Một số sự kiện đánh dấu sự phát triển của tư tưởng về quyền con ngƣời của nhân loại từ trƣớc đến nay
• 1.3. Kết luận chƣơng 1
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG CÁC QUYỀN CON NGƢỜI VỀ DÂN SỰ THEO QUY ĐỊNH CỦA HIẾN PHÁP VIỆT NAM HIỆN HÀNH
• 2.1. Cách tiếp cận và sự thể hiện các quyền dân sự trong Hiến pháp
• 2.2. Nội dung các quyền dân sự đƣợc quy định trong Hiến pháp 2013 và sự tƣơng thích với luật pháp quốc tế
• 2.3. Quyền tự do và an ninh cá nhân
• 2.4. Quyền không bị phân biệt đối xử, được thừa nhận và bình đẳng trước pháp luật
• 2.5. Quyền không bị bắt làm nô lệ, nô dịch hay bị cưỡng bức lao động
• 2.6. Quyền tự do đi lại và lựa chọn nơi ở
• 2.7. Quyền tự do tư tưởng, tín ngưỡng, tôn giáo
• 2.8. Quyền kết hôn, lập gia đình và bình đẳng trong hôn nhân
• 2.9. Cơ chế đảm bảo thực thi
• 2.10. Kết luận chƣơng 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH VỀ CÁC QUYỀN DÂN SỰ THEO HIẾN PHÁP VIỆT NAM HIỆN HÀNH
• 3.1. Kiến nghị hoàn thiện các quy định về quyền dân sự đối với hệ thống pháp luật Việt Nam
• 3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả việc thực hiện đảm bảo quyền dân sự tại Việt Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quyền dân sự trong Hiến pháp Việt Nam hiện hành

Quyền dân sự là một trong những quyền cơ bản của con người, được ghi nhận và bảo vệ trong Hiến pháp Việt Nam. Hiến pháp 2013 đã có những bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện các quy định về quyền dân sự, thể hiện sự tôn trọng và bảo vệ quyền con người. Tuy nhiên, việc thực thi và bảo vệ các quyền này vẫn còn nhiều thách thức. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để hiểu rõ hơn về quyền dân sự và cách thức bảo vệ chúng trong bối cảnh hiện nay.

1.1. Khái niệm và vai trò của quyền dân sự

Quyền dân sự được hiểu là những quyền cơ bản của cá nhân, bao gồm quyền sống, quyền tự do, quyền bình đẳng và quyền tham gia vào các hoạt động xã hội. Quyền này không chỉ bảo vệ cá nhân mà còn góp phần xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

1.2. Lịch sử phát triển quyền dân sự trong Hiến pháp Việt Nam

Quyền dân sự đã được ghi nhận trong nhiều bản Hiến pháp của Việt Nam, từ Hiến pháp 1946 đến Hiến pháp 2013. Mỗi giai đoạn lịch sử đều có những thay đổi và cải cách nhằm nâng cao nhận thức và bảo vệ quyền con người.

II. Vấn đề và thách thức trong việc bảo vệ quyền dân sự

Mặc dù Hiến pháp Việt Nam đã ghi nhận quyền dân sự, nhưng việc thực thi các quyền này vẫn gặp nhiều khó khăn. Các vấn đề như sự phân biệt đối xử, thiếu thông tin và sự hiểu biết về quyền của công dân vẫn tồn tại. Điều này dẫn đến việc nhiều người không thể thực hiện đầy đủ quyền của mình.

2.1. Những thách thức trong việc thực thi quyền dân sự

Nhiều người dân vẫn chưa nhận thức đầy đủ về quyền của mình, dẫn đến việc không thể bảo vệ quyền lợi cá nhân. Hệ thống pháp luật cũng chưa hoàn thiện, gây khó khăn trong việc thực thi quyền dân sự.

2.2. Sự phân biệt đối xử và quyền bình đẳng

Sự phân biệt đối xử vẫn tồn tại trong nhiều lĩnh vực, từ giáo dục đến việc làm. Điều này ảnh hưởng đến quyền bình đẳng của công dân và làm giảm hiệu quả của các quy định về quyền dân sự.

III. Phương pháp hoàn thiện quy định về quyền dân sự trong Hiến pháp

Để hoàn thiện quy định về quyền dân sự, cần có những phương pháp cụ thể nhằm nâng cao nhận thức và bảo vệ quyền lợi của công dân. Việc cải cách pháp luật và tăng cường giáo dục về quyền con người là rất cần thiết.

3.1. Cải cách pháp luật và chính sách

Cần có những cải cách pháp luật nhằm đảm bảo tính thống nhất và hiệu quả trong việc thực thi quyền dân sự. Các chính sách cần được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế của người dân.

3.2. Tăng cường giáo dục về quyền con người

Giáo dục về quyền con người cần được đưa vào chương trình học từ cấp tiểu học đến đại học. Điều này giúp nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi và nghĩa vụ của mình.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quyền dân sự

Việc nghiên cứu và ứng dụng các quy định về quyền dân sự trong thực tiễn đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nhiều tổ chức và cá nhân đã bắt đầu nhận thức rõ hơn về quyền của mình và tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ quyền con người.

4.1. Các tổ chức bảo vệ quyền con người

Nhiều tổ chức phi chính phủ đã hoạt động tích cực trong việc bảo vệ quyền con người, cung cấp thông tin và hỗ trợ pháp lý cho những người bị xâm phạm quyền lợi.

4.2. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu thực tiễn đã chỉ ra rằng, việc nâng cao nhận thức về quyền dân sự đã giúp nhiều người dân tự tin hơn trong việc bảo vệ quyền lợi của mình.

V. Kết luận và tương lai của quyền dân sự trong Hiến pháp Việt Nam

Quyền dân sự trong Hiến pháp Việt Nam đã có những bước tiến quan trọng, nhưng vẫn cần tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng nhu cầu của xã hội. Tương lai của quyền dân sự phụ thuộc vào sự nỗ lực của cả hệ thống pháp luật và sự tham gia của người dân.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ quyền dân sự

Bảo vệ quyền dân sự không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là trách nhiệm của mỗi công dân. Mỗi người cần nhận thức rõ về quyền lợi và nghĩa vụ của mình.

5.2. Hướng đi tương lai cho quyền dân sự

Cần có những chính sách và biện pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền dân sự, từ đó xây dựng một xã hội công bằng và văn minh hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quyền con người là giá trị phổ quát thiêng liêng, phản ánh trình độ văn minh của nhân loại qua các thời kỳ lịch sử. Việc Quốc hội khóa XIII thông qua bản Hiến pháp năm 2013 với tỷ lệ tán thành 97,59% đại biểu đã đánh dấu bước chuyển mình vượt bậc trong tư duy lập hiến tại Việt Nam. Đặc biệt, Chương II của Hiến pháp đã dành tới 36 trên tổng số 120 điều khoản để quy định về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân. Tuy nhiên, tính chất của Hiến pháp là đạo luật gốc có giá trị pháp lý cao nhất, đòi hỏi toàn bộ hệ thống văn bản pháp luật dưới luật phải được sửa đổi đồng bộ để đảm bảo cơ chế thực thi quyền lực trong thực tế.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng quy định về quyền dân sự trong Hiến pháp năm 2013 và mức độ tương thích với chuẩn mực pháp lý quốc tế. Mục tiêu cụ thể của đề tài gồm ba nội dung: hệ thống hóa lý luận về quyền dân sự trong luật nhân quyền quốc tế; đối chiếu, phân tích các điểm tiến bộ và bất cập của Hiến pháp năm 2013; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện pháp luật dân sự và cơ chế bảo đảm quyền tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao quát tiến trình phát triển lập hiến từ năm 1946 đến năm 2014, tập trung sâu vào các quy định của Hiến pháp năm 2013 và các điều ước quốc tế trọng yếu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu nhằm nâng cao chỉ số tương thích pháp lý quốc tế của hệ thống luật thực định lên trên 90%, đồng thời triệt tiêu các điểm nghẽn xung đột pháp lý trong hơn 20 đạo luật chuyên ngành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin về con người là thực thể sinh vật - xã hội thống nhất, kết hợp với Tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền tự nhiên gắn liền với quyền dân tộc tự quyết. Nghiên cứu tiếp cận sâu học thuyết ba nghĩa vụ quốc gia của Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc (OHCHR), bao gồm: nghĩa vụ tôn trọng, nghĩa vụ bảo vệ và nghĩa vụ thực hiện.

Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên việc phân loại quyền con người theo thế hệ quyền và cấu trúc đa tầng của hệ thống pháp luật. Bốn khái niệm then chốt được chuẩn hóa xuyên suốt gồm: quyền con người, quyền dân sự, nội luật hóa điều ước quốc tế, và nguyên tắc giới hạn quyền. Như quan điểm chỉ đạo của Đảng ta, quyền con người là thành quả đấu tranh lâu dài và là giá trị chung của nhân loại.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ 5 bản Hiến pháp Việt Nam (năm 1946, 1959, 1980, 1992, 2013), hơn 70 văn kiện quốc tế về nhân quyền (tiêu biểu là Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền năm 1948 - UDHR và Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị năm 1966 - ICCPR), cùng hệ thống pháp luật thực định như Bộ luật Dân sự năm 2005, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và Bộ luật Hình sự năm 1999 sửa đổi năm 2009.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 11 nhóm quyền dân sự cốt lõi theo tiêu chuẩn quốc tế và 36 điều khoản thuộc Chương II Hiến pháp năm 2013. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn diện đối với các chế định hiến định và chọn mẫu điển hình đối với 25 điều khoản tội danh áp dụng hình phạt tử hình trong Bộ luật Hình sự để đối chiếu thực nghiệm.

Phương pháp phân tích quy phạm kết hợp so sánh luật học, phương pháp lịch sử và tổng hợp thống kê được lựa chọn. Lý do sử dụng tổ hợp phương pháp này nhằm làm rõ sự vận động của tư duy lập pháp qua từng thời kỳ lịch sử, đồng thời chỉ ra chính xác mức độ tương thích giữa quy định trong nước với các chuẩn mực nhân quyền toàn cầu. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý thông tin được thực hiện trong khung thời gian 12 tháng từ năm 2013 đến năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, Hiến pháp năm 2013 tạo nên bước đột phá về kỹ thuật lập hiến khi lần đầu tiên phân định minh thị giữa quyền con người (quyền tự nhiên của mọi cá nhân) và quyền công dân (gắn liền với người mang quốc tịch Việt Nam). Tỷ trọng các điều khoản quy định về quyền tại Chương II đạt mức 30% tổng số điều của bản Hiến pháp, tăng đáng kể so với mức 24,28% của Hiến pháp năm 1946 và 23,12% của Hiến pháp năm 1992.

Thứ hai, nghiên cứu ghi nhận sự thu hẹp mạnh mẽ của phạm vi áp dụng hình phạt tử hình nhằm bảo vệ quyền sống theo Điều 6 ICCPR. Số lượng điều luật quy định khung hình phạt tử hình trong pháp luật hình sự Việt Nam đã giảm 43,18%, từ 44 điều trong Bộ luật Hình sự năm 1985 xuống 29 điều trong Bộ luật Hình sự năm 1999 và duy trì ở mức 25 điều vào năm 2014.

Thứ ba, cơ chế hiến định bảo vệ tự do và an ninh cá nhân có chuyển biến rõ rệt thông qua quy định chặt chẽ về thủ tục tố tụng. Điển hình là yêu cầu thành lập Hội đồng xét xử sơ thẩm gồm 2 thẩm phán và 3 hội thẩm nhân dân đối với các vụ án có khung hình phạt cao nhất, đồng thời ấn định thời hạn 2 tháng để Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao xem xét kháng nghị giám đốc thẩm hoặc tái thẩm.

Thứ tư, khoảng 85% các quyền dân sự cơ bản trong UDHR và ICCPR đã được nội luật hóa trực tiếp vào Hiến pháp năm 2013. Tuy nhiên, các quy định về giới hạn quyền tại Khoản 2 Điều 14 vẫn mang tính khái quát cao, cần các đạo luật chuyên ngành cụ thể hóa để tránh nguy cơ bị lạm dụng trong thực thi hành chính.

Thảo luận kết quả

Sự phát triển vượt bậc của các quy định quyền dân sự bắt nguồn từ đòi hỏi tất yếu của công cuộc đổi mới kinh tế - xã hội và cam kết quốc tế của Việt Nam khi gia nhập ICCPR từ năm 1982. Kết quả nghiên cứu có sự tương đồng sâu sắc với các báo cáo lập pháp đương thời, nhưng luận văn đã làm rõ hơn tính chất bắt buộc của việc chuyển hóa từ nghĩa vụ tôn trọng thụ động sang nghĩa vụ bảo vệ và thực hiện chủ động của bộ máy nhà nước.

Dữ liệu so sánh tiến trình lập hiến qua 5 thời kỳ có thể được minh họa trực quan thông qua bảng đối chiếu tỷ lệ điều khoản quy định về quyền con người và biểu đồ đường thể hiện xu hướng giảm dần của các tội danh áp dụng án tử hình. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, các phát hiện này là tiền đề lý luận trực tiếp định hướng cho việc sửa đổi toàn diện Bộ luật Dân sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Tố tụng hành chính trong các năm tiếp theo.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội cần xây dựng và ban hành Luật giải thích quy định về giới hạn quyền tại Khoản 2 Điều 14 Hiến pháp năm 2013. Mục tiêu là kiểm soát chặt chẽ 5 căn cứ hạn chế quyền (quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng), chuẩn hóa 100% văn bản quy phạm pháp luật dưới luật trước năm 2016.

Thứ hai, Bộ Tư pháp phối hợp cùng Tòa án nhân dân tối cao rà soát, kiến nghị cắt giảm khung hình phạt tử hình từ 25 tội danh xuống dưới 18 tội danh trong tiến trình sửa đổi Bộ luật Hình sự giai đoạn 2015 - 2017, tập trung loại bỏ án tử hình đối với các tội danh xâm phạm trật tự quản lý kinh tế và sở hữu.

Thứ ba, Liên đoàn Luật sư Việt Nam phối hợp với Bộ Công an và Viện kiểm sát nhân dân tối cao hoàn thiện quy chế bảo đảm quyền có người bào chữa ngay từ thời điểm tạm giữ khẩn cấp theo Điều 31 Hiến pháp năm 2013. Chỉ tiêu hành động là nâng tỷ lệ các vụ án hình sự có sự tham gia của luật sư hoặc người bào chữa lên trên 70% vào năm 2018.

Thứ tư, Ban Chỉ đạo Cải cách Tư pháp Trung ương nghiên cứu thành lập Cơ quan Nhân quyền Quốc gia độc lập hoặc Hội đồng Bảo hiến trực thuộc Quốc hội giai đoạn 2016 - 2020. Thiết chế này hướng tới giải quyết thỏa đáng 100% khiếu nại hiến định của người dân về các hành vi xâm phạm quyền tự do thân thể trong thời hạn tối đa 30 ngày kể từ khi tiếp nhận.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách và cơ quan lập pháp thuộc Quốc hội: Luận văn cung cấp luận cứ thực tiễn để rà soát, sửa đổi hơn 50 văn bản luật chuyên ngành nhằm bảo đảm tính thống nhất với Chương II Hiến pháp năm 2013.

Thứ hai, giảng viên, nghiên cứu viên và học viên cao học chuyên ngành Luật học: Nghiên cứu cung cấp tài liệu giảng dạy chuẩn mực về Luật Hiến pháp, Luật Nhân quyền quốc tế và lịch sử lập hiến Việt Nam với hệ thống 11 nhóm quyền dân sự hoàn chỉnh.

Thứ ba, điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán và đội ngũ luật sư: Công trình cung cấp cẩm nang thực hành về nguyên tắc suy đoán vô tội, quyền im lặng và tranh tụng bình đẳng áp dụng trực tiếp trong hoạt động giải quyết hơn 10.000 vụ án tư pháp thường niên.

Thứ tư, các tổ chức nghiên cứu chính trị - xã hội và chuyên gia nhân quyền quốc tế: Tài liệu hỗ trợ đắc lực trong việc theo dõi, tổng hợp và xây dựng các báo cáo định kỳ theo cơ chế Rà soát Định kỳ Phổ quát (UPR) của Liên hợp quốc tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Quyền dân sự trong Hiến pháp năm 2013 có điểm gì khác biệt căn bản so với Hiến pháp năm 1992?

Hiến pháp năm 2013 đã bóc tách rõ ràng giữa quyền con người và quyền công dân, thay vì đồng nhất như tại Điều 50 Hiến pháp năm 1992. Chương II gồm 36 điều đã bổ sung hàng loạt quyền tự nhiên mới như quyền sống (Điều 19), quyền bất khả xâm phạm đời tư (Điều 21) và xác lập nguyên tắc chỉ có luật mới có quyền hạn chế quyền.

Việt Nam đã bảo đảm quyền sống trong mối tương quan với hình phạt tử hình như thế nào?

Việt Nam thực hiện cam kết theo Điều 6 ICCPR bằng việc giảm số tội danh tử hình từ 44 điều năm 1985 xuống 29 điều năm 1999 và 25 điều năm 2014. Hội đồng xét xử sơ thẩm bắt buộc gồm 2 thẩm phán và 3 hội thẩm, đồng thời bảo đảm 100% quyền yêu cầu người bào chữa và quyền nộp đơn xin ân giảm lên Chủ tịch nước trong 7 ngày.

Cơ chế đảm bảo quyền tự do và an ninh cá nhân được thể chế hóa ra sao trong tố tụng hình sự?

Điều 20 Hiến pháp năm 2013 nghiêm cấm tuyệt đối mọi hành vi tra tấn, truy bức, nhục hình. Nguyên tắc này được cụ thể hóa tại Điều 6 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và Chương XXII Bộ luật Hình sự năm 1999. Điều 72 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 cũng quy định rõ không được dùng lời nhận tội làm chứng cứ duy nhất để kết tội.

Nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật được Hiến pháp năm 2013 mở rộng phạm vi ra sao?

Điều 16 Hiến pháp năm 2013 khẳng định mọi người đều bình đẳng trước pháp luật và không ai bị phân biệt đối xử trong mọi lĩnh vực đời sống. Quy định này tương thích hoàn toàn với Điều 2 và Điều 26 ICCPR, mở rộng quyền bình đẳng thành quyền phổ quát của mọi cá nhân cư trú tại Việt Nam chứ không chỉ giới hạn riêng cho công dân.

Vì sao việc nội luật hóa các công ước quốc tế về quyền dân sự lại mang tính cấp thiết?

Việt Nam đã gia nhập ICCPR từ năm 1982 và là thành viên của hơn 70 điều ước nhân quyền quốc tế. Việc hiến định hóa tại đạo luật gốc là giải pháp bắt buộc để thực thi 3 nghĩa vụ quốc gia (tôn trọng, bảo vệ, thực hiện), tạo cơ sở pháp lý tối cao buộc hơn 20 đạo luật liên quan phải sửa đổi đồng bộ.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về 11 nhóm quyền dân sự theo chuẩn mực của UDHR, ICCPR và thực tiễn pháp lý Việt Nam.
• Khẳng định bước phát triển mang tính thời đại của Chương II Hiến pháp năm 2013 với 36 điều khoản ghi nhận đầy đủ các quyền tự do nền tảng.
• Đánh giá khách quan mức độ hài hòa đạt trên 85% giữa các chế định hiến định hiện hành với hệ thống luật nhân quyền quốc tế.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược kèm mục tiêu định lượng nhằm hoàn thiện quy định pháp luật và cơ chế bảo hiến đến năm 2020.
• Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo khoa học giá trị cao cho công tác lập pháp, nghiên cứu và thực thi quyền tư pháp trong kỷ nguyên đổi mới.

Đề tài đã đóng góp những luận cứ khoa học quan trọng cho lộ trình cải cách thể chế và tư pháp tại Việt Nam trong giai đoạn 2015 - 2020. Quý độc giả, nghiên cứu sinh và các chuyên gia quan tâm hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ luật học để khám phá sâu hơn những phân tích chuyên môn và giải pháp lập pháp mang tính đột phá!

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho ngành luật nhân đạo quốc tế 1917 Cách mạng tháng mười Nga 1919 Hội quốc liên và Tổ chức Lao động thế giới (ILO) được thành lập 1945 Liên hợp quốc ra đời, thông qua Hiến chương Liên hợp quốc 1948 Tuyên ngôn toàn thế giới về quyền con người 1966 Công ước quốc tế về các quyền chính trị, dân sự và Công ước về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa 1968 Hội nghị thế giới về quyền con người lần thứ nhất tại Têhêran (Iran) 1993 Hội nghị thế giới về quyền con người lần thứ hai tại Viên (Áo), thông qua Tuyên bố Viên và Chương trình hành động 2002 Quy chế Rô ma có hiệu lực, Tòa án hình sự quốc tế (thường trực) được thành lập. 2006 Cải tổ bộ máy quyền con người của Liên hợp quốc, thay thế Ủy ban quyền con người bằng Hội đồng quyền con người Nguồn: Khoa Luật – ĐHQGHN (2011), Giáo trình Lý luận và pháp luật về Quyền con người, tr.56-57, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ngày nay, trong xu hướng toàn cầu hóa kinh tế, những nguyên tắc về quyền con người trở thành những quy tắc ứng xử, những chuẩn mực pháp lý quốc tế được ghi nhận trong các văn bản pháp lý quốc tế quan trọng như Hiến chương Liên hợp quốc, trong các tuyên ngôn, các công ước quốc tế mà các thành viên tham gia có nghĩa vụ bắt buộc phải tuân theo (theo thống kê, Liên hợp quốc đã thông qua trên 70 văn bản quốc tế về lĩnh vực quyền con người trong đó có 25 công ước). Hệ thống đồ sộ các văn kiện pháp lý quốc tế ấy làm cho các quyền con người có căn cứ để được tôn trọng và bảo vệ.

Ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Việc bảo đảm quyền con người của các quốc gia thể hiện ở ba nghĩa vụ cụ thể là: Thứ nhất, nghĩa vụ tôn trọng (obiligation to respect): Các nhà nước có nghĩa vụ kiềm chế không can thiệp trực tiếp hoặc gián tiếp vào việc hưởng thụ các quyền con người của các chủ thể quyền. Nghĩa vụ này là nghĩa vụ thụ động vì nó không bắt buộc các nhà nước phải chủ động đưa ra những sáng kiến, biện pháp, chương trình hỗ trợ các công dân trong việc hưởng thụ quyền. Thứ hai, nghĩa vụ bảo vệ (obligation to protect): Các nhà nước có nghĩa vụ ngăn chặn sự vi phạm quyền con người của các bên thứ ba.

Nghĩa vụ này là nghĩa vụ chủ động vì để ngăn chặn sự vi phạm quyền con người của các bên thứ ba, nhà nước phải chủ động đưa ra những biện pháp và xây dựng những cơ chế phòng ngừa, xử lý những hành vi vi phạm. Thứ ba, nghĩa vụ thực hiện (obligation to fulfil): Các nhà nước có nghĩa vụ phải có những biện pháp nhằm hỗ trợ công dân hưởng thụ đầy đủ các quyền con người. Đây cũng được coi là nghĩa vụ chủ động, bởi nó yêu cầu các nhà nước phải có những kế hoạch, chương trình cụ thể để bảo đảm cho mọi công dân có thể hưởng thụ đến mức cao nhất có thể các quyền con người. Như vậy, nhìn ở góc độ, cấp độ, tính chất nào thì quyền con người cũng được xác định như những chuẩn mực được cộng đồng quốc tế thừa nhận và 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tuân thủ.

Nhờ có những chuẩn mực này, mọi thành viên trong gia đình nhân loại mới được bảo vệ và có điều kiện phát triển đầy đủ các năng lực của cá nhân với tư cách là một con người. Cho dù cách nhìn nhận có những khác biệt nhất định, một điều rõ ràng là quyền con người là những giá trị cao cả cần được tôn trọng và bảo vệ trong mọi xã hội, trong mọi giai đoạn lịch sử. Quyền dân sự trong phân loại về quyền con người Trong lý luận nhận thức về quyền con người, quyền dân sự cùng với các quyền chính trị được xếp vào thế hệ thứ nhất của quyền con người. Sự ra đời các quyền này gắn liền với giai đoạn phát triển các học thuyết về các quyền tự nhiên, với sự bùng nổ cách mạng đòi giải phóng con người, bảo đảm quyền sống, quyền tự do và mưu cầu hạnh phúc.

Các quyền này được quy định tại Điều 2 đến Điều 21 Tuyên ngôn Nhân quyền thế giới và trong Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị. Quyền dân sự được đề cập ở đây là quyền con người về dân sự, là các quyền mang những thuộc tính như: i) Tính thống nhất và gắn bó hữu cơ; ii)Tính không thể phân chia của quyền con người; iii) Tính không thể chuyển nhượng; iv) Tính phổ biến. Khi nghiên cứu về quyền con người, người ta phân loại quyền con người theo nhiều cách khác nhau tùy vào góc độ, mục đích nghiên cứu, cách phân loại cơ bản và chủ yếu nhất hiện nay là phân loại quyền con người theo thế hệ quyền con người hoặc theo lĩnh vực. Tuy nhiên, sự phân loại quyền con người chỉ có ý nghĩa tương đối vì bản chất của quyền con người là một thể thống nhất không phân chia.

Trong các văn kiện quốc tế hoặc trong các công trình khoa học, quyền con người được phân loại thành hai nhóm chính: nhóm các quyền dân sự - chính trị và nhóm các quyền kinh tế - xã hội - văn hóa. Đây cũng là cách phân chia được sử dụng khi soạn thảo bộ luật nhân quyền quốc tế. Nhóm quyền dân sự - chính trị bao gồm các quyền như: quyền bầu cử, ứng cử; quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội; các quyền tự do 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cơ bản; quyền được bảo đảm an ninh cá nhân; quyền bình đẳng…; Nhóm quyền kinh tế - xã hội - văn hóa bao gồm quyền làm việc, quyền sở hữu, quyền kinh doanh, quyền được bảo vệ sức khỏe, quyền được học tập và sáng tạo; quyền hoạt động văn hóa - nghệ thuật… Ngoài ra, quyền con người có thể được phân chia theo chủ thể của quyền. Có thể chia quyền con người ra thành quyền cá nhân; quyền của nhóm như quyền của phụ nữ, trẻ em, người cao tuổi…, và quyền tập thể như quyền dân tộc tự quyết và quyền của các dân tộc thiểu số.

Việc phân loại các quyền như vậy cho phép nhận rõ hơn đặc điểm, tính chất và những yêu cầu đặc thù trong việc bảo đảm mỗi loại quyền con người. Dưới các góc độ khác nhau (lịch sử - xã hội, triết học, chính trị, pháp lý…) sẽ có các cách phân loại khác nhau (Phân loại theo lĩnh vực; phân loại theo chủ thể của quyền; phân loại theo một số tiêu chí khác…) tuy nhiên phân loại chỉ nhằm mục đích nghiên cứu và thực thi, chứ không nhằm xếp loại theo thứ tự ưu tiên hay tầm quan trọng của các quyền con người, bởi việc bảo đảm tất cả các quyền con người đều nằm trong mối liên hệ hữu cơ, tác động lẫn nhau và đều phải coi trọng như nhau.2: Một số các cách phân loại quyền con ngƣời TT Tiêu chí phân loại Các loại quyền 1. Lĩnh vực Quyền chính trị, quyền dân sự Quyền kinh tế, quyền xã hội, quyền văn hóa 2. Chủ thể Quyền cá nhân Quyền của nhóm 3.

Quan điểm về nguồn gốc Quyền tự nhiên Quyền luật định 4. Mức độ pháp điển hóa Quyền cụ thể Quyền hàm chứa 5. Phương thức bảo đảm Quyền chủ động Quyền thụ động 6. Điều kiện hưởng thụ Quyền tuyệt đối Quyền có điều kiện 7.

Sự thừa nhận Quyền tự do Quyền đòi hỏi 8. Giới hạn áp dụng Quyền có thể bị hạn chế Quyền không thể bị hạn chế Nguồn: Khoa Luật – ĐHQGHN (2011), Giáo trình Lý luận và pháp luật về Quyền con người, tr.69, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Để thực hiện trách nhiệm quốc gia thành viên của các Công ước Liên hợp quốc về quyền con người, việc nhận thức và nội luật hóa các quy định về quyền con người trong hệ thống luật pháp quốc gia là rất quan trọng. Từ góc độ pháp lý, có thể hiểu Luật nhân quyền quốc tế là một hệ thống các quy tắc, tiêu chuẩn và tập quán pháp lý quốc tế xác lập, bảo vệ và thúc đẩy các quyền và tự do cơ bản cho mọi thành viên của cộng đồng nhân loại.

Luật Nhân quyền quốc tế bao gồm hàng trăm văn kiện pháp lý quốc tế về vấn đề này, kể cả những văn kiện mang tính ràng buộc (các công ước, nghị định thư) và các văn kiện không mang tính ràng buộc (các tuyên bố, tuyên ngôn, khuyến nghị, hướng dẫn…) trong đó bao gồm cả các văn kiện có hiệu lực toàn cầu và khu vực. Trong luận văn này tác giả chủ yếu đề cập đến hai văn kiện chủ yếu của Bộ luật quốc tế về nhân quyền bao gồm Tuyên ngôn toàn thế giới về quyền con người năm 1948 (UDHR) và Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị (ICCPR - được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua vào năm 1966) để phân tích rõ hơn về quyền dân sự được quy định trong 02 văn bản này, đồng thời tìm hiểu rõ hơn việc nội luật hóa các quyền dân sự vào pháp luật Việt Nam, thông qua văn bản có tính pháp lý cao nhất là Hiến pháp Việt Nam năm 2013. Có thể hiểu Quyền dân sự, theo “Tuyên ngôn thế giới về quyền con người năm 1948” của Liên hợp quốc, được xem là những giá trị của tất cả mọi người mà các nhà nước phải tôn trọng, bảo vệ. Quyền dân sự thực chất là quyền tự do cá nhân, gắn liền với mỗi cá nhân và không thể chuyển giao cho người khác, như: Quyền sống, quyền tự do và an ninh cá nhân; Quyền không bị bắt làm nô lệ; Quyền không bị tra tấn, quyền được đối xử nhân đạo; Quyền tự do đi lại và cư trú; Quyền có quốc tịch; Quyền kết hôn và xây dựng gia đình… Những quyền này đã được đưa vào Công ước quốc tế về các quyền dân sự - chính trị năm 1966.

13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.