Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng và Kết Quả Phẫu Thuật Viêm Tai Giữa Mạn Tính Ổn Định

Viêm tai giữa mạn tính ổn định (VTGMT) là một bệnh lý phổ biến, ảnh hưởng đến khoảng 2-5% dân số toàn cầu. 91 trang · Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ · 2020.

• Tác giả: Trần Trung Kiên
• Người hướng dẫn: TS.BS Phạm Thanh Thế
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Tai-Mũi-Họng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng, Cận Lâm Sàng Viêm Tai Giữa Mạn Tính Ổn Định Có Tổn Thương Xương Đe Và Đánh Giá Kết Quả Phẫu Thuật Nội Soi Tạo Hình Tai Giữa
• Loại tài liệu: Luận Văn Chuyên Khoa Cấp II
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Mục lục
• Danh mục chữ viết tắt
• Danh mục các bảng
• Danh mục các biểu
• Danh mục các hình
• Danh mục các ảnh
• 1.0. Đặt vấn đề
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu
• 1.2. Giải phẫu, sinh lý tai giữa
• 1.3. Triệu chứng viêm tai giữa mạn tính ổn định
• 1.4. Phẫu thuật tạo hình tai giữa
• 1.5. Vật liệu sử dụng tạo hình xương con
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Phương pháp chọn mẫu
• 2.2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.4. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.5. Phương pháp hạn chế sai số
• 2.2.6. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 2.3. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng
• 3.3. Đặc điểm cận lâm sàng
• 3.5. Đánh giá kết quả phẫu thuật
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung
• 4.2. Đặc điểm lâm sàng-cận lâm sàng
• 4.4. Đánh giá kết quả phẫu thuật
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Viêm Tai Giữa Mạn Tính Ổn Định

Viêm tai giữa mạn tính ổn định (VTGMT) là một bệnh lý phổ biến, ảnh hưởng đến khoảng 2-5% dân số toàn cầu. Tình trạng này có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng nếu không được điều trị kịp thời. Nghiên cứu này nhằm làm rõ các đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh nhân mắc VTGMT có tổn thương xương đe, đồng thời đánh giá hiệu quả của phẫu thuật nội soi tạo hình tai giữa.

1.1. Đặc Điểm Lâm Sàng Của Viêm Tai Giữa Mạn Tính

Viêm tai giữa mạn tính ổn định thường có triệu chứng như chảy tai, ù tai và nghe kém. Những triệu chứng này có thể kéo dài và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Việc nhận diện sớm các triệu chứng này là rất quan trọng để có phương pháp điều trị hiệu quả.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Trong Điều Trị

Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về bệnh lý mà còn cung cấp thông tin quý giá cho các bác sĩ trong việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Đặc biệt, việc áp dụng phẫu thuật nội soi tạo hình tai giữa có thể mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Điều Trị Viêm Tai Giữa Mạn Tính

Viêm tai giữa mạn tính ổn định thường gặp nhiều thách thức trong điều trị. Một trong những vấn đề chính là sự khó khăn trong việc chẩn đoán chính xác tình trạng tổn thương xương đe. Điều này có thể dẫn đến việc lựa chọn phương pháp điều trị không hiệu quả, gây ảnh hưởng đến sức khỏe của bệnh nhân.

2.1. Khó Khăn Trong Chẩn Đoán

Việc chẩn đoán chính xác tình trạng viêm tai giữa mạn tính ổn định thường gặp khó khăn do triệu chứng không rõ ràng. Các bác sĩ cần sử dụng các phương pháp cận lâm sàng như CLVT để đánh giá tình trạng tổn thương xương đe.

2.2. Biến Chứng Có Thể Xảy Ra

Nếu không được điều trị kịp thời, viêm tai giữa mạn tính có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như viêm xương chũm hoặc cholesteatoma. Những biến chứng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn có thể gây ra các vấn đề nghiêm trọng về thính lực.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Viêm Tai Giữa Mạn Tính Ổn Định

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp nghiên cứu mô tả cắt ngang để thu thập dữ liệu từ bệnh nhân mắc viêm tai giữa mạn tính ổn định. Các thông số lâm sàng và cận lâm sàng sẽ được ghi nhận và phân tích để đánh giá hiệu quả của phẫu thuật nội soi tạo hình tai giữa.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Tai Mũi Họng Cần Thơ và Bệnh viện Đại học Y Dược Cần Thơ từ năm 2019 đến 2020. Dữ liệu được thu thập từ bệnh nhân có triệu chứng viêm tai giữa mạn tính ổn định.

3.2. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua các bảng hỏi và hồ sơ bệnh án. Các thông số như triệu chứng lâm sàng, kết quả thính lực và hình ảnh CLVT sẽ được ghi nhận để phân tích.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Phẫu Thuật Nội Soi Tạo Hình Tai Giữa

Kết quả nghiên cứu cho thấy phẫu thuật nội soi tạo hình tai giữa mang lại hiệu quả cao trong việc cải thiện thính lực cho bệnh nhân mắc viêm tai giữa mạn tính ổn định. Tỷ lệ cải thiện thính lực sau phẫu thuật đạt trên 70%, cho thấy tính khả thi và hiệu quả của phương pháp này.

4.1. Đánh Giá Kết Quả Thính Lực Sau Phẫu Thuật

Sau phẫu thuật, nhiều bệnh nhân cho biết thính lực của họ đã được cải thiện rõ rệt. Kết quả đo thính lực cho thấy tỷ lệ bệnh nhân có thính lực tốt đạt trên 70% sau 3 tháng phẫu thuật.

4.2. Hình Ảnh CLVT Trước Và Sau Phẫu Thuật

Hình ảnh CLVT cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong tình trạng tổn thương xương đe sau phẫu thuật. Điều này chứng tỏ rằng phẫu thuật nội soi tạo hình tai giữa không chỉ cải thiện thính lực mà còn khôi phục cấu trúc giải phẫu của tai giữa.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Viêm Tai Giữa Mạn Tính Ổn Định

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng viêm tai giữa mạn tính ổn định có thể được điều trị hiệu quả bằng phẫu thuật nội soi tạo hình tai giữa. Kết quả cho thấy phương pháp này không chỉ cải thiện thính lực mà còn giảm thiểu các biến chứng có thể xảy ra.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu mở ra hướng đi mới trong việc điều trị viêm tai giữa mạn tính ổn định. Cần tiếp tục nghiên cứu để cải thiện các phương pháp điều trị và nâng cao hiệu quả cho bệnh nhân.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Bác Sĩ

Các bác sĩ nên xem xét áp dụng phẫu thuật nội soi tạo hình tai giữa cho bệnh nhân mắc viêm tai giữa mạn tính ổn định. Việc này không chỉ giúp cải thiện thính lực mà còn giảm thiểu nguy cơ biến chứng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Viêm tai giữa mạn tính là một trong những bệnh lý tai mũi họng phổ biến hàng đầu, chiếm khoảng 2% đến 5% dân số thế giới và dao động từ 2% đến 4% tại Việt Nam, chiếm từ 6% đến 10% tổng số lượt khám bệnh lý chuyên khoa tai mũi họng. Bệnh lý có thể tiến triển thành các thể nguy hiểm có tổn thương ăn mòn xương hoặc đi vào thể viêm tai giữa mạn tính ổn định. Mặc dù thể ổn định không trực tiếp đe dọa tính mạng nhưng tình trạng xơ hóa, cốt hóa kéo dài liên tục làm tổn thương chuỗi xương con, trong đó xương đe là thành phần chịu thương tổn nhiều nhất do đặc điểm cấp máu hạn chế và cấu trúc giải phẫu mảnh mai. Tổn thương xương đe làm gián đoạn chuỗi truyền âm thanh từ màng nhĩ vào cửa sổ bầu dục, dẫn đến tình trạng giảm thính lực tiến triển, gây cản trở nghiêm trọng đến khả năng giao tiếp và chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Luận văn chuyên khoa cấp II của tác giả Trần Trung Kiên được thực hiện nhằm mục tiêu mô tả chi tiết đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ở bệnh nhân viêm tai giữa mạn tính ổn định có tổn thương xương đe, đồng thời đánh giá hiệu quả phục hồi giải phẫu và chức năng sức nghe của phương pháp phẫu thuật nội soi tạo hình tai giữa bằng trụ gốm sinh học. Đề tài được triển khai trên 44 bệnh nhân tại Bệnh viện Tai Mũi Họng Cần Thơ và Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ trong giai đoạn từ tháng 02/2019 đến tháng 06/2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc chuẩn hóa quy trình phẫu thuật xâm lấn tối thiểu, tận dụng vật liệu gốm y sinh học sản xuất trong nước với độ tương thích sinh học cao, giúp tối ưu hóa chi phí điều trị và cải thiện rõ rệt chỉ số thính lực sau 3 tháng hậu phẫu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nguyên lý sinh lý học truyền âm của tai giữa và cơ chế biến đổi năng lượng sóng âm. Màng nhĩ và hệ thống xương con hoạt động như một hệ cơ học chuyển đổi sóng âm trong không khí thành dao động cơ học truyền tới dịch tai trong, với tỷ lệ khuếch đại áp suất âm thanh của màng nhĩ lên tới 17 lần so với diện tích cửa sổ bầu dục. Chuỗi xương con gồm xương búa, xương đe và xương bàn đạp kết nối với nhau qua các khớp động được bao bọc bởi hệ thống sợi xơ và sợi chun, giúp bảo vệ tai trong khi âm thanh vượt ngưỡng an toàn trên 120 dB.

Khung lý thuyết phẫu thuật chỉnh hình chuỗi xương con trong nghiên cứu áp dụng phân loại cải biên từ mô hình của McGee và Hough, chia thành ba phân nhóm giải phẫu phù hợp với bệnh nhân Việt Nam:

• Type 1A: Tổn thương ngành xuống xương đe đơn thuần, sử dụng trụ gốm thay xương đe nối từ cán búa đến chỏm xương bàn đạp.
• Type 1B: Tổn thương ngành xuống xương đe kèm mất chỏm xương bàn đạp nhưng còn 2 gọng, sử dụng trụ gốm hình yên ngựa nối cán búa với gọng bàn đạp.
• Type 1C: Tổn thương ngành xuống xương đe kết hợp ăn mòn cán búa, sử dụng trụ gốm hình lòng máng để nâng đỡ màng nhĩ và nối vào chỏm bàn đạp.

Vật liệu can thiệp là gốm y sinh học canxi phosphat và thủy tinh sinh học với công thức hóa học chứa hệ oxit và muối khoáng, có độ xốp dưới 5%, tính trơ hóa học, không bị tiêu ngót sinh học và có độ tương hợp mô rất cao, hạn chế tối đa nguy cơ đào thải.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả can thiệp lâm sàng theo dõi dọc không đối chứng trên từng trường hợp bệnh. Cỡ mẫu tối thiểu được xác định dựa trên công thức ước tính một tỷ lệ quần thể với mức ý nghĩa thống kê 0,05 (hệ số Z bằng 1,96), tỷ lệ điều trị thành công tham chiếu từ y văn là 89,5% (p bằng 0,895) và sai số tuyệt đối cho phép d bằng 0,09, xác định cỡ mẫu chuẩn xác là 44 bệnh nhân. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng cho toàn bộ bệnh nhân thỏa mãn các tiêu chuẩn: chẩn đoán viêm tai giữa mạn tính ổn định, tai khô ít nhất 3 tháng, hiệu số dẫn truyền khí cốt ABG trước mổ từ 30 dB trở lên và có chỉ định phẫu thuật nội soi tạo hình xương đe bằng trụ gốm.

Quy trình thu thập dữ liệu và can thiệp thực hiện qua ba bước nghiêm ngặt:

• Bước 1: Khám lâm sàng toàn diện, nội soi chẩn đoán bằng ống soi cứng Karl Storz 0 độ đường kính 4 mm, đo thính lực đơn âm tại 4 tần số tiêu chuẩn gồm 500 Hz, 1000 Hz, 2000 Hz, 4000 Hz để xác định chỉ số ngưỡng nghe trung bình PTA và ABG, kết hợp chụp cắt lớp vi tính xương thái dương các lát cắt mỏng dưới 1 mm.
• Bước 2: Tiến hành phẫu thuật nội soi qua ống tai, bóc tách vạt da màng nhĩ, mở rộng khung nhĩ bằng curret vi phẫu, gỡ dính xơ sẹo và đặt trụ gốm sinh học phù hợp kích thước thương tổn.
• Bước 3: Đánh giá hậu phẫu tại thời điểm 3 tháng về độ liền của màng nhĩ, vị trí trụ dẫn và mức độ cải thiện thính lực. Toàn bộ số liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS 18.0 với các thuật toán kiểm định Chi bình phương, T-test ghép cặp và phân tích phương sai One-Way ANOVA ở ngưỡng ý nghĩa p nhỏ hơn 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Về đặc điểm nhân khẩu học và lâm sàng, nghiên cứu ghi nhận độ tuổi trung bình của bệnh nhân là 43 tuổi, trong đó nhóm tuổi lao động từ 30 đến 50 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với 61,4% (27 trên 44 bệnh nhân), nhóm từ 15 đến 50 tuổi chiếm tới 75,1%. Phân bố giới tính cho thấy nữ giới chiếm đa số với 68,2% (30 trên 44 bệnh nhân), cao hơn gấp 2,14 lần so với nam giới chiếm 31,8% (14 trên 44 bệnh nhân) với sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p bằng 0,023). Bệnh nhân sinh sống tại khu vực nông thôn chiếm 61,4%, trong khi thành thị chiếm 38,6%. Tổn thương xảy ra ở tai phải chiếm ưu thế với 63,6% so với tai trái 36,4%.

Triệu chứng cơ năng ghi nhận 100% bệnh nhân có biểu hiện ù tai, trong đó ù tai tiếng trầm chiếm 77,3%, ù tai tiếng cao chiếm 9,1% và 13,6% bệnh nhân có biểu hiện chuyển từ tiếng trầm sang tiếng cao. Tỷ lệ bệnh nhân than phiền nghe kém chiếm 93,2% (41 trên 44 ca, p nhỏ hơn 0,001). Triệu chứng đau tai và chóng mặt ít gặp hơn, lần lượt ghi nhận ở mức 15,9% và 9,1%.

Về thương tổn thực thể và chẩn đoán hình ảnh, 100% bệnh nhân có thủng màng nhĩ, trong đó thủng rộng sát rìa chiếm tỷ lệ cao nhất với 45,5% (20 ca), thủng trung tâm chiếm 40,9% (18 ca) và thủng mất rìa chiếm 13,6% (6 ca). Niêm mạc hòm nhĩ dạng mô hạt chiếm 50,0% và dạng xơ hóa chiếm 47,4%. Nội soi chẩn đoán ban đầu phát hiện được tổn thương xương con ở 63,6% bệnh nhân. Trên phim chụp cắt lớp vi tính xương thái dương, bệnh tích mờ khu trú tại thượng nhĩ chiếm 75,0% (33 ca) và bệnh tích lan đến sào bào chiếm 25,0% (11 ca).

Về kết quả thính lực học, trước phẫu thuật, ngưỡng nghe đường xương trung bình là 30,9 ± 15,6 dB, đường khí trung bình là 66,5 ± 21,3 dB, khoảng cách khí cốt ABG trung bình đạt mức 35,6 ± 12,7 dB và chỉ số PTA trung bình là 66,5 ± 21,3 dB. Sau 3 tháng phẫu thuật, tỷ lệ phục hồi màng nhĩ kín đạt mức rất cao, vị trí trụ gốm được duy trì ổn định, khoảng cách ABG thu hẹp rõ rệt về dưới mức 20 dB ở đa số các trường hợp, ghi nhận hiệu quả cải thiện sức nghe và hiệu quả Rinne vượt trội trên cả ba nhóm tạo hình xương đe.

Thảo luận kết quả

Cơ chế tổn thương xương đe trong viêm tai giữa mạn tính ổn định bắt nguồn từ mạng lưới tưới máu tận cùng nghèo nàn, kết hợp với các đợt viêm bán cấp âm thầm gây lắng đọng canxi, hoại tử vô mạch ngành xuống và cố định khớp đe đạp. Tỷ lệ mắc bệnh tập trung cao ở nhóm 30 đến 50 tuổi phản ánh quá trình viêm mạn tính tích tụ qua nhiều năm, khi người bệnh bước vào độ tuổi lao động có nhu cầu giao tiếp cao mới đi khám vì sức nghe giảm sút nghiêm trọng.

Phân tích số liệu cho thấy phương pháp phẫu thuật nội soi mang lại nhiều ưu điểm vượt trội so với phẫu thuật kính hiển vi truyền thống. Với ống soi Karl Storz 0 độ đường kính 4 mm, phẫu thuật viên có thể tiếp cận trực tiếp hòm nhĩ và thượng nhĩ qua đường ống tai tự nhiên, cho phép quan sát bao quát hệ thống xương con mà không cần khoét rộng vỏ xương chũm, từ đó giảm thiểu sang chấn mô lành, bảo tồn dây thần kinh mặt số VII và rút ngắn thời gian hồi phục của bệnh nhân.

Việc ứng dụng các trụ gốm sinh học đa hình thái (trụ thẳng, yên ngựa, lòng máng) mang lại độ ổn định cơ học rất cao. So với xương tự thân dễ bị tái hấp thu hay vật liệu nhân tạo dạng kim loại titanium có chi phí đắt đỏ và dễ gây thủng màng nhĩ thứ phát do ma sát, trụ gốm sinh học canxi phosphat có kích thước thiết kế tương thích với nhân trắc học người Việt, bám dính mô mềm tốt và không gây phản ứng viêm dị vật, giúp phục hồi sinh lý dẫn truyền âm thanh một cách tự nhiên và bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa quy trình chẩn đoán hình ảnh trước mổ: Các bệnh viện chuyên khoa Tai Mũi Họng cần áp dụng thường quy kỹ thuật chụp cắt lớp vi tính xương thái dương với các lát cắt mỏng dưới 1 mm và đo thính lực đơn âm 4 tần số cho 100% bệnh nhân viêm tai giữa mạn tính có khoảng cách khí cốt ABG từ 30 dB trở lên, nhằm phát hiện chính xác mức độ tiêu hủy xương đe trước khi can thiệp.
2. Đẩy mạnh triển khai kỹ thuật phẫu thuật nội soi tái tạo tai giữa: Khuyến khích các phẫu thuật viên chuyên khoa tai áp dụng kỹ thuật mở khung nhĩ sau qua nội soi xâm lấn tối thiểu, giúp nâng cao tỷ lệ liền màng nhĩ thành công lên trên 90% và rút ngắn thời gian nằm viện xuống dưới 5 ngày so với mổ mở kinh điển.
3. Ứng dụng và chuyển giao bộ trụ gốm sinh học sản xuất trong nước: Các cơ sở y tế nên ưu tiên sử dụng các mẫu trụ gốm sinh học nội địa với 3 dạng thiết kế chuẩn hóa (Type 1A, 1B, 1C), giúp giảm giá thành vật liệu phẫu thuật từ 30% đến 50% so với vật liệu nhập ngoại nhưng vẫn đảm bảo tính tương hợp mô và tỷ lệ thành công thính lực tương đương.
4. Thiết lập phác đồ theo dõi hậu phẫu định kỳ: Bệnh viện và các phòng khám chuyên khoa cần xây dựng lịch tái khám chặt chẽ tại các mốc 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng và 12 tháng sau mổ để đánh giá độ thông khí hòm nhĩ, kiểm tra chỉ số PTA và phát hiện sớm các nguy cơ trật trụ gốm hoặc xơ dính tái phát.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng và phẫu thuật viên vi phẫu tai: Tiếp cận quy trình kỹ thuật phẫu thuật nội soi tạo hình tai giữa chi tiết, nắm vững kỹ thuật bóc tách vạt da ống tai, gỡ dính xơ sẹo và phương pháp lựa chọn kích thước trụ gốm sinh học tối ưu cho từng dạng thương tổn.
• Học viên sau đại học, bác sĩ nội trú và chuyên khoa cấp 1, cấp 2: Nắm bắt phương pháp luận nghiên cứu can thiệp lâm sàng chuẩn mực, công thức tính toán cỡ mẫu với độ tin cậy 95% và phương pháp ứng dụng các phần mềm thống kê y học trong xử lý dữ liệu thính học.
• Các nhà khoa học và kỹ sư vật liệu y sinh: Tham khảo số liệu lâm sàng thực tế về mức độ tương thích sinh học, tỷ lệ đào thải và độ bền cơ học của vật liệu gốm canxi phosphat trong môi trường tai giữa người Việt Nam.
• Lãnh đạo bệnh viện và các nhà quản lý y tế: Có cơ sở khoa học để phê duyệt danh mục kỹ thuật nội soi tai giữa ít xâm lấn và xây dựng gói chi phí điều trị kinh tế, hiệu quả cho các cơ sở y tế tuyến tỉnh.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao xương đe lại là cấu trúc xương con dễ bị tổn thương nhất trong viêm tai giữa mạn tính? Xương đe có đặc điểm giải phẫu với ngành xuống dài, đường kính nhỏ và hệ thống mạch máu nuôi dưỡng dạng tận cùng nghèo nàn. Khi xảy ra các đợt viêm mạn tính kéo dài, tình trạng phù nề niêm mạc gây thiếu máu cục bộ, dẫn đến tiêu xương và xơ dính, làm gián đoạn chuỗi truyền âm chiếm tỷ lệ phát hiện trên 63% trường hợp.

Chỉ số khoảng cách khí cốt ABG trước mổ từ 30 dB trở lên có ý nghĩa lâm sàng gì? Chỉ số ABG từ 30 dB trở lên phản ánh tình trạng tổn thương gián đoạn dẫn truyền cơ học nặng nề của chuỗi xương con chứ không đơn thuần chỉ do thủng màng nhĩ. Trong nghiên cứu, mức ABG trung bình trước mổ là 35,6 ± 12,7 dB, là chỉ định bắt buộc để tiến hành phẫu thuật tạo hình thay thế xương con nhằm khôi phục thính lực.

Phẫu thuật nội soi tạo hình tai giữa có ưu thế gì so với mổ hở bằng kính hiển vi? Kỹ thuật nội soi sử dụng ống soi 0 độ góc nhìn rộng giúp quan sát trực diện các cấu trúc sâu trong hòm nhĩ qua đường ống tai tự nhiên, không cần rạch da sau tai hay đục rộng xương chũm. Phương pháp này giảm thiểu mất máu, tránh tổn thương dây thần kinh số VII và giúp bệnh nhân hồi phục nhanh, rút bấc tai sau 7 ngày.

Trụ gốm sinh học sản xuất trong nước có ưu điểm gì so với vật liệu tự thân và kim loại? Gốm sinh học canxi phosphat có độ xốp dưới 5%, cấu trúc tương đồng với xương người nên không bị tiêu ngót như sụn tự thân và không gây phản ứng thải ghép. Các mẫu trụ đúc sẵn dạng đơn thuần, lòng máng và yên ngựa tương thích chính xác với kích thước giải phẫu người Việt, giúp giảm chi phí điều trị đáng kể.

Quy trình chăm sóc và theo dõi người bệnh sau mổ tạo hình xương đe cần lưu ý những gì? Bệnh nhân được điều trị kháng sinh kháng viêm trong 2 tuần, giữ ẩm bấc merocel bằng thuốc nhỏ tai và rút bấc sau 1 tuần, làm sạch gelfoam sau 2 đến 3 tuần. Bệnh nhân cần tái khám định kỳ sau 3 tháng để đo thính lực đơn âm 4 tần số, đánh giá mức độ liền màng nhĩ và độ ổn định của trụ dẫn.

Kết luận

• Nghiên cứu đã hoàn thành xuất sắc việc đánh giá toàn diện đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng trên 44 bệnh nhân viêm tai giữa mạn tính ổn định có tổn thương xương đe với độ tuổi trung bình 43 tuổi tại Cần Thơ.
• Xác lập vai trò quan trọng của chụp cắt lớp vi tính xương thái dương lát cắt mỏng và nội soi chẩn đoán trong việc phát hiện chính xác vị trí và mức độ tổn thương chuỗi xương con trước mổ.
• Khẳng định hiệu quả phục hồi thính lực và giải phẫu vượt trội của kỹ thuật phẫu thuật nội soi kết hợp trụ gốm sinh học nội địa, giúp thu hẹp chỉ số ABG và nâng cao ngưỡng nghe PTA rõ rệt sau 3 tháng.
• Cung cấp giải pháp can thiệp xâm lấn tối thiểu, an toàn, có tính tương thích sinh học cao và tiết kiệm chi phí, rất phù hợp để nhân rộng tại các bệnh viện chuyên khoa tuyến tỉnh và tuyến trung ương.
• Khuyến nghị các cơ sở y tế tiếp tục theo dõi dài hạn trên 12 đến 24 tháng và mở rộng các nghiên cứu đa trung tâm nhằm chuẩn hóa toàn diện kỹ thuật chỉnh hình tai giữa tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Lịch sử nghiên cứu bệnh viêm tai giữa mạn tính ổn định 1. Nghiên cứu ngoài nước - Phẫu thuật tạo hình xương con(THXC) được Matte lần đầu tiên thực hiện năm 1901 để nối màng nhĩ và cửa sổ bầu dục trên bệnh nhân gián đoạn xương con. Mãi tới năm 1951, Wullstein lần đầu tiên sử dụng vật liệu Vinyl- acryl để tiến hành tạo hình xương con nối giữa đế đạp và màng nhĩ [31].

- Năm 1957, Hall là người đầu tiên tiến hành tạo hình xương con bằng xương đe tự thân. - Năm 1960, Farrior dùng vỏ xương chũm để làm trụ dẫn. - Năm 1966, House và cộng sự lần đầu tiên dùng xương con đồng chủng để tiến hành tạo hình xương con [35]. - Năm 1976, Shea lần đầu tiên dùng nhựa tổng hợp làm vật liệu tạo hình xương con.

- Năm 1986, Merwin lần đầu tiên dùng thủy tinh sinh học tiến hành tạo hình trụ dẫn. - Năm 1989, Gersdorff nghiên cứu trên 103 bệnh nhân theo dõi hậu phẫu tạo hình xương con bán phần bằng vật liệu vỏ xương đồng chủng trong thời gian hơn 1 năm cho kết quả ABG (Air-bone gap) <20dB là 78% [31]. - Năm 2000, Shinohara tiến hành nghiên cứu tạo hình xương con bằng hydroxy-apatite trên 106 bệnh nhân trong vòng 5 năm cho kết quả tỷ lệ thải ghép 16% [31]. - Năm 2001, Siddiq tiến hành nghiên cứu trên 24 trường hợp tạo hình xương con bằng vật liệu xương con tự thân và đánh giá trong vòng 4 năm cho kết quả ABG<20dB là 71% [31].

Nghiên cứu trong nước - Năm 1981 Lương Sỹ Cần, Lê Sỹ Nhơn, Nguyễn Tấn Phong. Phẫu thuật tạo hình tai giữa [3]. - Năm 2003: Nguyễn Tấn Phong sử dụng xương đồng chủng thay thế xương bàn đạp trong bệnh xốp xơ tai [17]. - Năm 2004: Nguyễn Tấn Phong sử dụng chất liệu gốm sinh học được sản xuất trong nước thay thế xương bàn đạp trong bệnh xốp xơ tai [15].

- Năm 2003, Hoàng Việt Phương bước đầu đánh giá kết quả phẫu thuật chỉnh hình xương con trong viêm tai giữa mạn không có Cholesteatoma tại bệnh viện Tai Mũi Họng Trung Ương [18]. - Năm 2006, Nguyễn Hoàng Nam, Nguyễn Hữu Khôi “Kỹ thuật tạo hình màng nhĩ đặt dưới trong ống tai qua nội soi” Y học Thành phố Hồ Chí Minh [12]. - Năm 2008, tác giả Cao Minh Thành nghiên cứu đặc điểm lâm sàng viêm tai giữa mạn tổn thương xương con và đánh giá kết quả phẫu thuật tạo hình xương con [21]. - Năm 2008, tác giả Lê Hồng Nắng đánh giá kết quả tái tạo xương con bằng chất liệu tự thân tại Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung Ương [13].

- Năm 2010, tác giả Cao Minh Thành, kết quả cải thiện sức nghe sau phẫu thuật tạo hình xương con bán phần bằng gốm sinh học [22]. - Năm 2011 Hoàng Thị Thanh Bình đánh giá hiệu quả thính lực và nhĩ lượng sau phẫu thuật chỉnh hình tai giữa trên bệnh nhân xơ hóa hòm nhĩ [2]. - Năm 2013, Phan Thị Thanh Hoa đánh giá kết quả tái tạo xương con bằng trụ dẫn tự thân trên bệnh nhân viêm tai giữa mạn tính ổn định [8]. - Năm 2016, Khiếu Hữu Thanh, Vũ Trung Kiên, Ngô Thanh Bình đánh giá kết quả tạo hình màng nhĩ bằng màng sụn nắp bình tai tại bệnh viện Đại học Y Thái Bình [20].

5 - Năm 2018, Phan Anh Linh giới thiệu các mẫu trụ gốm sinh học trong chỉnh hình tai giữa [10]. - Năm 2018, Cao Ngọc Hà tác giả Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá kết quả phẫu thuật nội soi điều trị viêm tai giữa mạn tính thủng nhĩ có tổn thương xương con tại bệnh viện Tai Mũi Họng Cần Thơ 2017-2018 [6].Giải phẫu sinh lý tai giữa 1. Giải phẫu tai giữa Tai giữa gồm các phần: hòm nhĩ, các bộ phận trong hòm nhĩ vòi nhĩ và hệ thống thông bào xương chũm. Tai giữa có nhiệm vụ dẫn truyền và khuếch đại âm thanh từ màng nhĩ đến tai trong [40].1: giải phẫu tai giữa (Nguồn: Tập tranh giải phẫu tai mũi họng [1]) 6 1.

Giải phẫu hòm nhĩ Hòm nhĩ có cấu trúc như hình hộp chữ nhật nằm trong xương thái dương được phân chia thành thượng nhĩ, trung nhĩ, hạ nhĩ, tiền nhĩ và hậu nhĩ [40]. Hòm nhĩ gồm có 6 thành, bên trong có các bộ phận quan trọng như chuỗi xương con, cơ búa, cơ bàn đạp, các nếp niêm mạc, dây chằng, mạch máu, thần kinh. - Thành trên: là mãnh xương mỏng thuộc phần đá xương thái dương, ngăn cách thượng nhĩ của hòm nhĩ với hố sọ giữa. - Thành dưới: như một cái rãnh sâu 2mm, hẹp có liên quan đến tĩnh mạch cảnh nên còn gọi là thành tĩnh mạch.

- Thành ngoài hay thành màng: ngăn cách hòm nhĩ với tai ngoài là màng nhĩ. + Phần trên là tường thượng nhĩ cao 5-6mm mỏng dần từ trên xuống là đường vào của phẫu thuật mở thượng nhĩ. + Phần dưới là màng nhĩ: hình bầu dục, lõm ở giữa như cái nón chia làm 2 phần, phần trên là màng chùng gắn vào tường thượng nhĩ, phần dưới là màng căng chiếm ¾ diện tích là phần rung động của màng nhĩ. - Thành trong cũng là thành ngoài của vỏ mê đạo xương, ở gần trung tâm thành này có phần lồi ra ngoài gọi là ụ nhô, phía sau trên ụ nhô có cửa sổ bầu dục để đế xương bàn đạp lắp vào, ở sau dưới ụ nhô có cửa sổ tròn để màng nhĩ phụ đậy lại.

Phía sau trên cửa sổ bầu dục là đoạn hòm nhĩ của dây thần kinh VII, vì thế trong những trường hợp viêm tai giữa cấp tính có thể gây chèn ép và tổn thương dây VII gây liệt mặt. - Thành trước là thành động mạch cảnh: có lỗ vòi nhĩ, qua lỗ này có sự lưu thông không khí giữa hòm nhĩ và họng mũi đồng thời cũng là con đường nhiễm trùng từ mũi họng lên tai giữa đặc biệt ở trẻ nhỏ. + Vòi nhĩ có 2 phần: phần xương và phần sụn 7 + Phần xương: Chiếm 1/3 sau, nằm ngay dưới ống cơ búa, thành trong liên quan với động mạch cảnh trong. + Phần sụn: chiếm 2/3 trước, gồm có sụn, cơ, màng.

Phần sụn tạo nên thành trên trong, phần màng tạo nên thành dưới ngoài. - Thành sau: rộng ở phía trên và hẹp ở phía dưới, có lỗ của ống thông hang (sào đạo). Giải phẫu màng nhĩ - Là thành ngoài của hòm nhĩ, có hình bầu dục, lõm ở giữa giống như hình nón, chỗ lõm nhiều nhất gọi là rốn nhĩ, màng nhĩ hơi ngã về phía trước và phía ngoài hợp với thành ống tai một góc 40 - 450[16]. - Kích thước: đo qua rốn nhĩ.

+ Đường kính trên dưới: 9-10mm. + Đường kính ngang: 8-9mm. - Cấu tạo: màng nhĩ gồm 2 phần. + Phần trên là màng mỏng Shrapnell, còn gọi là màng chùng vì không có lớp sợi, chiếm ¼ diện tích màng nhĩ.

+ Phần dưới là màng căng chiếm ¾ diện tích màng nhĩ, gắn vào ống tai ngoài bởi một tổ chức sợi vòng mịn gọi là vòng Gerlach. Cấu trúc màng căng gồm có 3 lớp [40].  Lớp ngoài: là biểu mô liên tiếp với biểu bì ống tai ngoài.  Lớp giữa: là lớp xơ, gắn vào cán búa.

Chính lớp này đảm bảo cho màng nhĩ có độ co giãn cần thiết.  Lớp trong: là lớp niêm mạc, liên tục với niêm mạc hòm nhĩ. - Chức năng: chức năng chính của màng nhĩ là tiếp nhận âm thanh từ tai ngoài, biến rung động âm thanh trong không khí thành rung động cơ học sau đó 8 truyền rung động âm thanh cơ học qua cán xương búa và theo hệ thống xương con chuyển các rung động này đến cửa sổ bầu dục.2: giải phẫu màng nhĩ (Nguồn: Atlas d'anatomie humaine [43]) 1. Giải phẫu hệ thống xương con Gồm 3 xương: xương búa, xương đe, xương bàn đạp.3: hệ thống xương con (Nguồn: Thieme Atlas of Anatomy Head, Neck, and Neuroanatomy[38]) 9 - Xương búa.

+ Đầu: phía sau có diện khớp tiếp xúc với xương đe. + Cổ: cơ căng màng nhĩ bám vào. + Cán: chếch xuống dưới và ra sau, dính vào lớp sợi của màng nhĩ. + Kích thước theo tác giả Trần Trọng Uyên Minh [11].

 Chiều dài xương búa: 7,76 ± 0,35mm.  Chiều dài cán xương búa: 4,62 ± 0,35mm.  Đường kính trước sau cán xương búa: 0,65 ± 0,06mm.  Đường kính trong ngoài cán xương búa: 1,07 ± 0,13mm.

+ Khối lượng: 23,62 ± 2,73mg. - Xương đe: gồm có các thành phần. + Thân xương đe, tiếp khớp với chỏm xương búa. + Ngành trên ngắn, nằm ngang, hướng ra sau.

+ Ngành dưới dài, đứng thẳng, ở đầu có mỏm đậu tiếp khớp với xương bàn đạp. + Kích thước: [11] + Chiều dài: 6. - Xương bàn đạp: gồm có các thành phần. + Đế đạp gắn vào cửa sổ bầu dục.

+ Hai gọng: trước và sau. + Kích thước: [11]  Chiều cao: 3.  Đường kính lớn đế đạp: 2.  Đường kính nhỏ đế đạp: 1.

 Độ dày ở phần giữa đế đạp: 0.  Chiều cao chỏm xương bàn đạp: 0. 10  Đường kính dọc chỏm xương bàn đạp: 0.  Đường kính ngang chỏm xương bàn đạp: 1.

Sinh lý truyền âm tai giữa - Tai người có hai chức năng chính đó là chức năng nghe và chức năng giữ thăng bằng, tham gia vào chức năng nghe là tai ngoài, tai giữa và tai trong, vai trò giữ thăng bằng là nhiệm vụ của soan nang, cầu nang và ống bán khuyên còn gọi là cơ quan tiền đình [19]. - Màng nhĩ-xương con hoạt động như một máy biến đổi năng lương âm thanh từ dạng sóng viba ở môi trường khí thành chuyển động cơ học dẫn truyền vào tai trong. Hệ thống xương con-màng nhĩ hoạt động theo kiểu rung động tắt dần, kéo dài bước sóng với các dãy âm thanh có tần số cao, tăng biên độ dao động của tần số. Vai trò của màng nhĩ trong hệ thống truyền âm - Biến đổi âm thanh từ dạng sóng viba thành chuyển động cơ học truyền tới cửa sổ bầu dục và khếch đại âm thanh theo tỉ lệ 17/1 lần, đảm bảo sự hoạt động lệch pha giữa cửa sổ tròn và cửa sổ bầu dục.

- Màng nhĩ rung động ở tất cả các tần số âm thanh, sự rung động này chuyển trực tiếp vào xương búa, chức năng truyền âm có hiệu quả khi hệ thống xương con còn nguyên vẹn, hoạt động tốt để nối liền rung động của màng nhĩ với dịch tai trong [16]. Vai trò của chuỗi xương con trong hệ thống truyền âm - Hệ thống xương con nối với nhau bởi hai khớp nguyên (khớp búa-đe và khớp đe-đạp) và một khớp nữa là khớp bàn đạp-tiền đình. Các bao khớp được cấu tạo bởi các sợi xơ và sợi chun.