Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng và Kết Quả Điều Trị Viêm Mũi Xoang Mạn Tính Có Dị Hình Vách Ngăn

Tài liệu nghiên cứu Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị viêm mũi xoang mạn tính có, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Thạch Hoàng Huy
• Người hướng dẫn: Dương Hữu Nghị
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Tai Mũi Họng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng, Cận Lâm Sàng Và Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Viêm Mũi Xoang Mạn Tính Có Dị Hình Vách Ngăn Bằng Phẫu Thuật Nội Soi Tại Bệnh Viện Tai Mũi Họng Cần Thơ
• Loại tài liệu: Luận Văn Chuyên Khoa Cấp II
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. SƠ LƯỢC GIẢI PHẪU ỨNG DỤNG VÀ SINH LÝ BỆNH VIÊM MŨI XOANG
• 1.1.1. Giải phẫu ứng dụng
• 1.1.2. Phân loại dị hình vách ngăn
• 1.1.3. Thành mũi ngoài
• 1.1.4. Giải phẫu ứng dụng phẫu thuật nội soi chức năng xoang
• 1.1.4.1. Mỏm móc
• 1.1.4.2. Bóng sàng
• 1.1.4.3. Rãnh bán nguyệt (còn gọi là rãnh bán nguyệt dưới của Grunwald)
• 1.1.4.4. Phễu sàng
• 1.1.4.5. Phức hợp lỗ ngách
• 1.1.4.6. Ngách xoang trán
• 1.1.5. Sinh lý bệnh viêm mũi xoang mạn tính và dị hình vách ngăn
• 1.1.5.1. Viêm mũi xoang mạn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Viêm Mũi Xoang Mạn Tính Tại Cần Thơ

Viêm mũi xoang mạn tính là một bệnh lý phổ biến trong chuyên khoa Tai Mũi Họng, ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn thế giới. Bệnh đặc trưng bởi tình trạng viêm niêm mạc mũi và các xoang cạnh mũi kéo dài trên 12 tuần. Tại Việt Nam, bệnh nhân viêm mũi xoang chiếm tỷ lệ đáng kể trong số bệnh nhân đến khám tại các bệnh viện. Việc chẩn đoán và điều trị bệnh này ngày càng được quan tâm, đặc biệt là khi có sự xuất hiện của các yếu tố như dị hình vách ngăn, có thể làm phức tạp thêm quá trình điều trị. Nghiên cứu tại Bệnh viện Cần Thơ tập trung vào việc tìm hiểu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá hiệu quả điều trị viêm mũi xoang mạn tính có kèm theo dị hình vách ngăn.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Viêm Mũi Xoang Mạn Tính

Nghiên cứu về viêm mũi xoang mạn tính có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị bệnh lý này. Việc hiểu rõ hơn về các yếu tố nguy cơ, đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh giúp các bác sĩ có thể đưa ra phác đồ điều trị phù hợp và hiệu quả hơn. Đặc biệt, việc nghiên cứu tại Bệnh viện Cần Thơ có thể cung cấp thông tin hữu ích về tình hình bệnh lý tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Viêm Mũi Xoang Mạn Tính Tại Bệnh Viện Cần Thơ

Nghiên cứu này tập trung vào hai mục tiêu chính: (1) Mô tả đặc điểm lâm sàng, hình ảnh nội soi và cắt lớp vi tính của bệnh nhân bị viêm mũi xoang mạn tính có dị hình vách ngăn tại Bệnh Viện Tai Mũi Họng Cần Thơ năm 2018-2019. (2) Đánh giá kết quả điều trị viêm mũi xoang mạn tính có dị hình vách ngăn bằng phẫu thuật nội soi tại Bệnh Viện Tai Mũi Họng Cần Thơ năm 2018-2019.

II. Thách Thức Chẩn Đoán Viêm Mũi Xoang Kèm Dị Hình Vách Ngăn

Chẩn đoán viêm mũi xoang mạn tính có dị hình vách ngăn đặt ra nhiều thách thức cho các bác sĩ Tai Mũi Họng. Dị hình vách ngăn có thể làm thay đổi động học của luồng khí lưu thông trong mũi, cản trở dẫn lưu và thông khí của các xoang, từ đó làm tăng nguy cơ viêm xoang. Việc xác định chính xác mức độ và vị trí của dị hình vách ngăn, cũng như đánh giá ảnh hưởng của nó đến tình trạng viêm xoang, là rất quan trọng để đưa ra phương pháp điều trị phù hợp. Các phương tiện chẩn đoán như nội soi mũi xoang và CT-Scan mũi xoang đóng vai trò quan trọng trong quá trình này.

2.1. Ảnh Hưởng Của Dị Hình Vách Ngăn Đến Viêm Mũi Xoang

Dị hình vách ngăn có thể gây ra nhiều vấn đề trong mũi xoang, bao gồm nghẹt mũi, khó thở, và tăng nguy cơ viêm xoang. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thanh Vũ (2009), có mối tương quan giữa vẹo vách ngăn và viêm mũi xoang mạn tính. Sự thay đổi về cấu trúc giải phẫu do dị hình vách ngăn có thể làm cản trở sự lưu thông của không khí và dịch nhầy trong mũi xoang, tạo điều kiện cho vi khuẩn và nấm phát triển.

2.2. Vai Trò Của Nội Soi Và CT Scan Trong Chẩn Đoán

Nội soi mũi xoang và CT scan xoang là hai công cụ chẩn đoán quan trọng trong việc đánh giá viêm mũi xoang mạn tính và dị hình vách ngăn. Nội soi cho phép bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc mũi và các xoang, phát hiện các dấu hiệu viêm nhiễm và bất thường về cấu trúc. CT scan cung cấp hình ảnh chi tiết về cấu trúc xương và mô mềm của mũi xoang, giúp xác định vị trí và mức độ của dị hình vách ngăn, cũng như đánh giá tình trạng viêm xoang.

III. Phương Pháp Phẫu Thuật Nội Soi Điều Trị Viêm Mũi Xoang Tại Cần Thơ

Phẫu thuật nội soi đang ngày càng được sử dụng rộng rãi trong điều trị viêm mũi xoang mạn tính, đặc biệt là các trường hợp có kèm theo dị hình vách ngăn. Phương pháp này có nhiều ưu điểm so với phẫu thuật truyền thống, bao gồm quan sát rõ ràng phẫu trường, thao tác phẫu thuật chính xác, và ít gây biến chứng. Tuy nhiên, phẫu thuật nội soi điều trị viêm xoang có kèm theo dị hình vách ngăn là một thách thức, đòi hỏi phẫu thuật viên phải có kinh nghiệm và kỹ năng tốt.

3.1. Ưu Điểm Của Phẫu Thuật Nội Soi Mũi Xoang

Phẫu thuật nội soi mũi xoang mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân, bao gồm giảm đau, giảm thời gian nằm viện, và cải thiện chất lượng cuộc sống. Phương pháp này cho phép phẫu thuật viên tiếp cận các xoang một cách trực tiếp và loại bỏ các mô viêm nhiễm một cách chính xác, đồng thời bảo tồn các cấu trúc lành mạnh. Phẫu thuật nội soi cũng giúp cải thiện dẫn lưu và thông khí của các xoang, giảm nguy cơ tái phát viêm xoang.

3.2. Kỹ Thuật Phẫu Thuật Nội Soi Vách Ngăn Và Xoang

Trong phẫu thuật nội soi điều trị viêm mũi xoang mạn tính có dị hình vách ngăn, phẫu thuật viên thường thực hiện đồng thời chỉnh hình vách ngăn và mở rộng các lỗ thông xoang. Mục tiêu của phẫu thuật là tạo ra một đường dẫn lưu thông thoáng cho các xoang, đồng thời loại bỏ các yếu tố cản trở như dị hình vách ngăn và polyp mũi. Kỹ thuật phẫu thuật cụ thể sẽ phụ thuộc vào mức độ và vị trí của dị hình vách ngăn, cũng như tình trạng viêm xoang.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Điều Trị Viêm Mũi Xoang Tại Bệnh Viện Cần Thơ

Nghiên cứu tại Bệnh viện Cần Thơ đã đánh giá kết quả điều trị viêm mũi xoang mạn tính có dị hình vách ngăn bằng phẫu thuật nội soi. Kết quả nghiên cứu cho thấy phẫu thuật nội soi là một phương pháp điều trị hiệu quả, giúp cải thiện đáng kể các triệu chứng của bệnh và nâng cao chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Tuy nhiên, cần có các nghiên cứu dài hạn hơn để đánh giá hiệu quả lâu dài của phương pháp này.

4.1. Đánh Giá Hiệu Quả Phẫu Thuật Nội Soi Viêm Mũi Xoang

Hiệu quả của phẫu thuật nội soi trong điều trị viêm mũi xoang mạn tính được đánh giá dựa trên nhiều yếu tố, bao gồm giảm triệu chứng, cải thiện chất lượng cuộc sống, và giảm tần suất tái phát bệnh. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng phẫu thuật nội soi có thể giúp giảm nghẹt mũi, chảy mũi, đau đầu, và mất khứu giác, đồng thời cải thiện khả năng thở và ngủ của bệnh nhân.

4.2. Các Biến Chứng Sau Phẫu Thuật Nội Soi Mũi Xoang

Mặc dù phẫu thuật nội soi mũi xoang là một phương pháp an toàn, nhưng vẫn có thể xảy ra một số biến chứng, bao gồm chảy máu, nhiễm trùng, và tổn thương các cấu trúc xung quanh. Các biến chứng này thường nhẹ và có thể được điều trị bằng thuốc hoặc các biện pháp can thiệp đơn giản. Tuy nhiên, trong một số trường hợp hiếm gặp, có thể xảy ra các biến chứng nghiêm trọng hơn, như tổn thương não hoặc mắt.

V. Đặc Điểm Lâm Sàng Và Cận Lâm Sàng Viêm Mũi Xoang Mạn Tính

Nghiên cứu tại Bệnh viện Cần Thơ đã mô tả chi tiết các đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh nhân viêm mũi xoang mạn tính có dị hình vách ngăn. Các đặc điểm này bao gồm triệu chứng nghẹt mũi, chảy mũi, đau đầu, mất khứu giác, và các dấu hiệu viêm nhiễm trên nội soi và CT scan. Việc hiểu rõ các đặc điểm này giúp các bác sĩ chẩn đoán bệnh chính xác hơn và đưa ra phương pháp điều trị phù hợp.

5.1. Triệu Chứng Lâm Sàng Thường Gặp Của Viêm Mũi Xoang

Các triệu chứng lâm sàng thường gặp của viêm mũi xoang mạn tính bao gồm nghẹt mũi, chảy mũi (có thể có mủ), đau đầu (đặc biệt là vùng mặt), mất khứu giác, và ho. Các triệu chứng này có thể kéo dài liên tục hoặc tái phát nhiều lần, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Trong một số trường hợp, bệnh nhân có thể có các triệu chứng khác như sốt, mệt mỏi, và đau họng.

5.2. Hình Ảnh Nội Soi Và CT Scan Trong Viêm Mũi Xoang

Nội soi mũi xoang có thể cho thấy các dấu hiệu viêm nhiễm như phù nề niêm mạc, tăng tiết dịch nhầy, và polyp mũi. CT scan xoang cung cấp hình ảnh chi tiết về cấu trúc xương và mô mềm của mũi xoang, giúp xác định vị trí và mức độ của viêm xoang, cũng như các bất thường về cấu trúc như dị hình vách ngăn và xoang hơi cuốn giữa.

VI. Hướng Dẫn Chăm Sóc Sau Phẫu Thuật Viêm Mũi Xoang Tại Nhà

Chăm sóc sau phẫu thuật nội soi mũi xoang đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo kết quả điều trị tốt và giảm nguy cơ biến chứng. Bệnh nhân cần tuân thủ chặt chẽ các hướng dẫn của bác sĩ về việc vệ sinh mũi, sử dụng thuốc, và tái khám định kỳ. Việc chăm sóc tốt sau phẫu thuật giúp niêm mạc mũi xoang phục hồi nhanh chóng và giảm nguy cơ tái phát bệnh.

6.1. Vệ Sinh Mũi Sau Phẫu Thuật Nội Soi

Vệ sinh mũi thường xuyên bằng nước muối sinh lý là rất quan trọng sau phẫu thuật nội soi mũi xoang. Việc này giúp loại bỏ các chất nhầy và máu đông trong mũi, giữ cho niêm mạc mũi sạch sẽ và ẩm ướt. Bệnh nhân nên rửa mũi ít nhất 3-4 lần mỗi ngày, đặc biệt là sau khi ngủ dậy và trước khi đi ngủ.

6.2. Sử Dụng Thuốc Theo Chỉ Định Của Bác Sĩ

Bệnh nhân cần sử dụng thuốc theo đúng chỉ định của bác sĩ, bao gồm thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau, và thuốc xịt mũi. Thuốc kháng sinh giúp ngăn ngừa nhiễm trùng, thuốc giảm đau giúp giảm đau sau phẫu thuật, và thuốc xịt mũi giúp giảm phù nề niêm mạc và cải thiện dẫn lưu của các xoang.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Viêm mũi xoang mạn tính là một trong những bệnh lý đường hô hấp trên phổ biến nhất trong chuyên ngành Tai Mũi Họng, ảnh hưởng trực tiếp đến khoảng 30 triệu người mỗi năm trên toàn cầu và dẫn đến hơn 200.000 trường hợp phải can thiệp ngoại khoa. Tại Việt Nam, thống kê tại Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương ghi nhận bệnh nhân trong độ tuổi lao động mắc bệnh chiếm tỷ lệ 87%, trong khi tỷ lệ này tại Bệnh viện 103 chiếm 63% tổng số ca đến khám. Bệnh lý diễn tiến kéo dài trên 12 tuần, gây tổn hại nghiêm trọng đến thể chất, tinh thần và tạo ra gánh nặng kinh tế với chi phí y tế hàng năm lên tới 6 tỷ USD tại Bắc Mỹ. Vấn đề cốt lõi là viêm mũi xoang mạn tính thường đi kèm với các bất thường cấu trúc giải phẫu, đặc biệt là dị hình vách ngăn làm biến đổi động học luồng khí, cản trở đường dẫn lưu tự nhiên và tạo vòng xoắn bệnh lý dai dẳng.

Luận văn Chuyên khoa Cấp II của tác giả Thạch Hoàng Huy dưới sự hướng dẫn khoa học của Dương Hữu Nghị tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ tập trung giải quyết hai mục tiêu chính: Mô tả đặc điểm lâm sàng, hình ảnh nội soi và chụp cắt lớp vi tính ở 106 bệnh nhân viêm mũi xoang mạn tính có dị hình vách ngăn; đồng thời đánh giá toàn diện kết quả điều trị bằng phẫu thuật nội soi tại Bệnh viện Tai Mũi Họng Cần Thơ trong giai đoạn từ tháng 3 năm 2018 đến tháng 6 năm 2019. Công trình mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc chuẩn hóa quy trình can thiệp ngoại khoa kết hợp, nâng cao tỷ lệ thành công sau mổ lên trên 90% và cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng giá trị về mức độ cải thiện thang điểm NOSE cho ngành y tế khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng sinh lý bệnh học mũi xoang hiện đại của Messerklinger, Wigand và được phát triển bởi Stammberger, Kennedy. Thuyết phức hợp lỗ thông khe chỉ rõ sự tắc nghẽn thông khí và dẫn lưu tại ngách giữa dẫn đến giảm nồng độ oxy trong xoang, làm suy giảm chức năng thanh thải của hệ thống nhầy lông và tạo điều kiện cho vi khuẩn bùng phát. Về mặt giải phẫu hình thái, nghiên cứu áp dụng bảng phân loại dị hình vách ngăn của Mladina gồm 7 nhóm biến dạng từ van mũi đến ngách bướm khẩu cái, kết hợp hệ thống phân loại kinh điển gồm vẹo vách ngăn chữ C, chữ S, gai và mào xương. Đồng thời, tiêu chuẩn chẩn đoán Viêm mũi xoang mạn tính theo Đồng thuận Châu Âu (EPOS 2012) được sử dụng để xác định bệnh lý dựa trên nhóm triệu chứng chính kéo dài trên 12 tuần bao gồm nghẹt mũi, chảy dịch mũi, đau nặng mặt và giảm khứu giác.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang, tiến cứu có phân tích tại Bệnh viện Tai Mũi Họng Cần Thơ trong khoảng thời gian 16 tháng (từ tháng 3/2018 đến tháng 6/2019). Cỡ mẫu được tính toán theo công thức ước tính tỷ lệ quần thể một mẫu với độ tin cậy 95% (hệ số Z = 1,96), tỷ lệ phẫu thuật thành công kỳ vọng p = 92,1% (0,921) dựa trên dữ liệu công bố của các chuyên gia đầu ngành, và sai số biên cho phép d = 6% (0,06). Kết quả tính toán cho ra cỡ mẫu tối thiểu là 78 bệnh nhân; tính thêm 10% dự phòng mất dấu theo dõi (86 mẫu), nghiên cứu đã thu thập thành công 106 bệnh nhân từ 16 tuổi trở lên thỏa mãn đầy đủ tiêu chuẩn chọn bệnh. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ thuận tiện liên tiếp được áp dụng cho tất cả bệnh nhân có chỉ định phẫu thuật nội soi mũi xoang và chỉnh hình vách ngăn. Lý do lựa chọn phân tích định lượng dựa trên thang điểm NOSE (từ 0 đến 100 điểm) và hệ thống chấm điểm CT Scan Lund-Mackay (từ 0 đến 24 điểm) nhằm chuẩn hóa việc đánh giá mức độ tắc nghẽn giải phẫu, loại bỏ sai số chủ quan và đo lường chính xác tiến trình phục hồi niêm mạc ở các mốc 1 tuần, 1 tháng và 3 tháng hậu phẫu bằng hệ thống nội soi Karl Storz.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát trên 106 bệnh nhân ghi nhận triệu chứng cơ năng trước mổ xuất hiện với tần suất rất cao: Nghẹt mũi chiếm 98,1% (104/106 bệnh nhân), chảy dịch mũi chiếm 95,3% (101/106 bệnh nhân), cảm giác đau căng tức nặng đầu mặt chiếm 86,8% (92/106 bệnh nhân) và rối loạn khứu giác chiếm 18,9% (20/106 bệnh nhân). Trên hình ảnh cận lâm sàng, thang điểm Lund-Mackay thể hiện tình trạng viêm dày niêm mạc tắc nghẽn phức hợp lỗ thông khe chiếm trên 82% trường hợp. Phân loại hình thái dị hình vách ngăn theo Mladina ghi nhận loại 5 (mào hoặc gai vách ngăn) và loại 4 (vẹo chữ S hai bên) chiếm đa số, đi kèm với 28,3% trường hợp có khí hóa cuốn giữa (concha bullosa) và 31,1% có tế bào đê mũi Agger nasi phát triển chèn ép ngách trán.

Sau phẫu thuật nội soi kết hợp chỉnh hình vách ngăn, kết quả điều trị cải thiện rõ rệt: Điểm NOSE trung bình trước mổ ở mức nghẹt nặng (70 đến 100 điểm) đã giảm sâu về mức nhẹ (dưới 15 điểm) sau 3 tháng. Tỷ lệ hết và giảm nghẹt mũi đạt 96,2%, triệu chứng chảy mũi giảm còn dưới 6%, và kiểm soát đau đầu mặt đạt 91,3%. Đánh giá chung kết quả phẫu thuật ghi nhận tỷ lệ Tốt và Khá đạt 92,5%, loại Trung bình chiếm 7,5% và hoàn toàn không xảy ra bất kỳ tai biến nghiêm trọng nào như tổn thương sàn sọ, dò dịch não tủy hay tụ máu ổ mắt (0%).

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan thông qua hệ thống bảng thống kê triệu chứng lâm sàng và biểu đồ phân loại kết quả sau mổ qua 3 mốc thời gian theo dõi. Sự phục hồi ngoạn mục của bệnh nhân được giải thích nhờ kỹ thuật phẫu thuật nội soi chức năng (FESS) kết hợp chỉnh hình vách ngăn: Vừa giải phóng điểm tì đè cơ học gây nhức đầu phản xạ, vừa mở rộng lối thông tự nhiên của xoang hàm, xoang trán và xoang sàng, giúp tái lập luồng khí động học và hệ thống thanh thải nhầy lông. Khi so sánh với y văn, tỷ lệ thành công 92,5% của nghiên cứu tương đương với kết quả của Nghiêm Đức Thuận (cải thiện nghẹt mũi 94,25%), Phan Vũ Thanh Hải (84% nạo sàng hàm thành công) và nghiên cứu của Mishra (94% cải thiện lâm sàng). Điều này khẳng định việc phẫu thuật đồng thì chỉnh hình vách ngăn cùng phẫu thuật nội soi xoang là can thiệp an toàn, hiệu quả và tối ưu hóa chức năng hô hấp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa quy trình chẩn đoán hình ảnh và đo lường tắc nghẽn tiền phẫu: Các cơ sở y tế chuyên khoa cần áp dụng bắt buộc thang điểm NOSE, bảng phân loại Mladina và phim CT Scan đa bình diện cho 100% bệnh nhân viêm mũi xoang có chỉ định mổ. Bác sĩ lâm sàng cần hoàn tất đánh giá này trong vòng 48 giờ trước mổ nhằm giảm tỷ lệ sai sót nhận định giải phẫu xuống dưới 2%.
2. Thực hiện kỹ thuật phẫu thuật nội soi chức năng bảo tồn tối đa: Phẫu thuật viên Tai Mũi Họng cần ưu tiên chỉnh hình vách ngăn nội soi tối thiểu kết hợp giải phóng phức hợp lỗ ngách, kiểm soát lượng máu mất trong mổ dưới mức 30 ml và duy trì thời gian phẫu thuật trung bình từ 30 đến 45 phút cho mỗi ca can thiệp.
3. Áp dụng phác đồ chăm sóc hố mổ bằng nước muối ưu trương 3%: Nhân viên y tế hướng dẫn người bệnh thực hiện bơm rửa mũi từ 2 đến 3 lần mỗi ngày bằng dung dịch muối ưu trương trong suốt 4 đến 6 tuần đầu sau mổ, hướng tới mục tiêu hạ tỷ lệ dính niêm mạc hố mổ xuống dưới 3% và thúc đẩy phục hồi biểu mô lông chuyển đạt trên 95% ở tuần thứ 12.
4. Xây dựng chương trình theo dõi định kỳ và đào tạo chuyên sâu: Bệnh viện Tai Mũi Họng Cần Thơ cần phối hợp với các trung tâm y tế khu vực Đồng bằng sông Cửu Long triển khai quy trình nhắc hẹn tái khám điện tử tại 3 mốc (1 tuần, 1 tháng, 3 tháng), phấn đấu nâng tỷ lệ bệnh nhân tuân thủ tái khám định kỳ đạt trên 95% trong giai đoạn 2024–2026.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng: Nắm vững các mốc giải phẫu phẫu trường phức tạp, thuần thục kỹ thuật phối hợp chỉnh hình vách ngăn với phẫu thuật FESS an toàn, nâng cao tỷ lệ thành công lên trên 90% và loại bỏ nguy cơ biến chứng tổn thương nền sọ, hốc mắt.
2. Học viên sau đại học, Bác sĩ Chuyên khoa 2, Thạc sĩ Y học: Tiếp cận phương pháp nghiên cứu lâm sàng tiến cứu chuẩn mực, phương pháp tính cỡ mẫu thực tế trên 106 ca bệnh, cùng kỹ thuật lượng giá định lượng bằng thang điểm NOSE và hệ thống Lund-Mackay phục vụ nghiên cứu khoa học.
3. Điều dưỡng chuyên khoa Tai Mũi Họng và nhân viên chăm sóc hậu phẫu: Vận dụng quy trình rút Merocel an toàn trong 24 đến 48 giờ sau mổ, kỹ thuật vệ sinh hố mổ và phương pháp hướng dẫn bệnh nhân rửa mũi bằng dung dịch ưu trương 3% đúng chuẩn.
4. Lãnh đạo bệnh viện và nhà quản lý y tế cơ sở: Sử dụng dữ liệu thực chứng của 106 bệnh nhân để xây dựng danh mục trang thiết bị nội soi Karl Storz, hoàn thiện quy trình kỹ thuật chuyên môn và nâng cao chất lượng khám chữa bệnh chuyên sâu tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Thang điểm NOSE có vai trò cụ thể như thế nào trong nghiên cứu?

Thang điểm NOSE gồm 5 tiêu chí tự đánh giá với thang điểm từ 0 đến 100 điểm, giúp lượng hóa chính xác mức độ cản trở luồng khí thở. Trong nghiên cứu trên 104 bệnh nhân có triệu chứng nghẹt mũi, điểm NOSE giảm từ mức trên 70 điểm trước mổ xuống dưới 15 điểm sau 3 tháng, phản ánh mức cải thiện trên 85% chức năng thông khí.

Tại sao cần phối hợp chỉnh hình vách ngăn khi phẫu thuật nội soi xoang?

Dị hình vách ngăn như vẹo chữ S hoặc gai mào xương gây cản trở phẫu trường, làm hẹp phức hợp lỗ thông khe và ngăn trở dẫn lưu xoang. Chỉnh hình vách ngăn đồng thì giúp phẫu thuật viên thao tác chuẩn xác, tái lập luồng khí sinh lý và nâng tỷ lệ thành công của phẫu thuật lên 92,5%.

Giá trị của chụp cắt lớp vi tính CT Scan trong đánh giá trước phẫu thuật là gì?

CT Scan giúp khảo sát các bất thường giải phẫu ẩn sâu mà nội soi không phát hiện được như tế bào Onodi, tế bào Haller, tế bào Agger nasi to và độ sâu trần sàng. Việc chấm điểm theo thang Lund-Mackay từ 0 đến 24 điểm giúp định hình chính xác phạm vi can thiệp cho 106 bệnh nhân nghiên cứu.

Biến chứng chảy máu sau rút Merocel được kiểm soát như thế nào?

Biến chứng chảy máu và rách niêm mạc sau rút bấc Merocel được phòng ngừa bằng cách làm mềm bấc bằng nước muối sinh lý trước khi rút sau mổ từ 24 đến 48 giờ. Quy trình thực hiện cẩn trọng giúp 106 bệnh nhân trong nghiên cứu không gặp sự cố chảy máu thứ phát nghiêm trọng.

Tác dụng của việc rửa mũi bằng nước muối ưu trương 3% sau mổ là gì?

Dung dịch nước muối ưu trương 3% có tác dụng chống phù nề mô, kích thích hoạt động của biểu mô lông chuyển và dọn sạch máu đông, mủ nhầy tồn đọng. Bệnh nhân rửa mũi liên tục trong 4 đến 6 tuần đạt tỷ lệ biểu mô hóa hố mổ sạch và thông thoáng trên 90% tại thời điểm 3 tháng.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập bộ cơ sở dữ liệu lâm sàng và cận lâm sàng toàn diện trên 106 bệnh nhân viêm mũi xoang mạn tính có dị hình vách ngăn tại Bệnh viện Tai Mũi Họng Cần Thơ.
• Ứng dụng thành công thang điểm NOSE và hệ thống phân loại Lund-Mackay, chứng minh tỷ lệ cải thiện nghẹt mũi đạt 96,2% và điểm NOSE giảm về dưới 15 điểm sau 3 tháng.
• Đánh giá hiệu quả xuất sắc của kỹ thuật phẫu thuật nội soi kết hợp chỉnh hình vách ngăn với tỷ lệ kết quả Tốt và Khá đạt 92,5%.
• Đảm bảo tính an toàn ngoại khoa tuyệt đối với tỷ lệ tai biến tổn thương nền sọ, màng não và cấu trúc ổ mắt duy trì ở mức 0%.
• Chuẩn hóa phác đồ điều trị nội khoa bổ trợ và chăm sóc hố mổ bằng nước muối ưu trương 3% trong giai đoạn 4 đến 6 tuần sau can thiệp.

Công trình nghiên cứu của tác giả Thạch Hoàng Huy là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cao cho đội ngũ phẫu thuật viên Tai Mũi Họng. Trong giai đoạn 2024–2026, các cơ sở y tế cần tích cực chuyển giao và ứng dụng quy trình phẫu thuật nội soi đồng thì này tại các bệnh viện tuyến cơ sở. Hãy liên hệ với Trung tâm Học liệu Trường Đại học Y Dược Cần Thơ để tiếp cận toàn văn công trình nghiên cứu và cập nhật các tiến bộ kỹ thuật ngoại khoa mũi xoang mới nhất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. SƠ LƯỢC GIẢI PHẪU ỨNG DỤNG VÀ SINH LÝ BỆNH VIÊM MŨI XOANG 1. Giải phẫu ứng dụng 1. Thành mũi trong hay vách ngăn mũi Phía sau là xương gồm mảnh thẳng xương sàng và xương lá mía, phía trước là sụn gồm sụn vách ngăn mũi và sụn cánh mũi lớn, phía trước dưới là da và phần màng.

Thiết đồ đứng dọc thành trong hốc mũi (Nguồn: Clinical anatomy by regions, 2012 [63]) 4 ❖ Phân loại dị hình vách ngăn ▪ Theo hình dạng của vách ngăn mũi - VVN hình chữ C : vách ngăn bị vẹo đều dạng lồi nghiêng về một bên. - VVN hình chữ S : là sự xuất hiện một chỗ lồi ở phần cao và một chỗ lồi ở phần thấp của phía đối bên. - Gai VNM : là dị hình khu trú tại một điểm và nhô lên giống như gai hoa hồng gọi là gai VNM. - Mào VNM : là mào xương khi có phì đại khớp nối của các phần VNM.

Mào VNM thường ở dọc bờ trên xương lá mía và đi chếch từ dưới lên trên. - VVN phức tạp : kết hợp của các loại trên [2]. Vẹo vách ngăn mũi qua nội soi (Nguồn: Huỳnh Khắc Cường, Cập nhật chẩn đoán và điều trị bệnh lý mũi xoang, 2006 [2]) 5 Hình 1. Vẹo vách ngăn mũi qua CT-Scan (Nguồn: Huỳnh Khắc Cường, Cập nhật chẩn đoán và điều trị bệnh lý mũi xoang, 2006 [2]) ▪ Theo Mladina - Loại 1 : VVN một bên, trong vùng van mũi, không chạm đến van mũi, nó không làm thay đổi góc van sinh lý (15°) và vì vậy có vai trò không đáng kể trong sinh lý bệnh của mũi.

- Loại 2 : VVN một bên, trong vùng van mũi mà chạm đến van mũi, vì vậy đã làm giảm bớt góc van sinh lý (<15°). - Loại 3 : VVN một bên ở sâu hơn trong hốc mũi, ngang với đầu cuốn mũi giữa. - Loại 4 : dị dạng vách ngăn cả hai bên, bao gồm loại 2 ở một bên và loại 3 ở một bên khác. Loại này cũng được biết như VVN hình chữ S.

- Loại 5 : mào vách ngăn nằm trong hốc mũi. Vách ngăn bên kia thì luôn luôn thẳng. - Loại 6 : một bên vách ngăn có một cái rãnh giữa xương khẩu cái và mảnh đứng xương sàng, bên kia vách ngăn có mào. - Loại 7 : kết hợp của những loại trên [58].

Thành mũi ngoài Gồm các cuốn mũi và khe mũi. Cuốn mũi dưới là xương riêng biệt, phủ bởi niêm mạc dày chứa đám rối tĩnh mạch (đám rối hang). Khe mũi dưới được giới hạn bởi cuốn mũi dưới và thành ngoài ổ mũi. Phần trước của khe mũi dưới có lỗ của ống lệ mũi.

Cuốn mũi giữa là một mảnh của xương sàng, có niêm mạc phủ. Giữa cực trước của cuốn mũi giữa và mặt trong mũi là đê mũi (Agger nasi). Phía trong chân bám cuốn mũi giữa là biểu mô khứu giác, phía trên là mảnh ngoài của mảnh sàng và trần các tế bào sàng, nơi động mạch sàng trước vượt qua mảnh ngoài mảnh sàng để vào hố sọ trước cũng là điểm yếu nhất của sàn sọ trước và có nguy cơ thấu vào hố sọ trước, tổn thương động mạch sàng trước tại chỗ yếu này [46], [47]. Thiết đồ đứng dọc thành ngoài hốc mũi (Nguồn: Clinical anatomy by regions, 2012 [63]) Cuốn mũi trên là mảnh xương nhỏ của khối bên xương sàng.

Khe mũi trên là khe hẹp có xoang sàng sau và xoang bướm đổ vào. Cuốn mũi trên cùng khi có khi không, là xương cuốn nhỏ nhất. 75% trường hợp có lỗ đổ của xoang sàng sau. Phía trên sau của cuốn mũi trên cùng 7 có ngách bướm sàng nằm trong góc xương sàng và mặt trước thân xương bướm, tại đây có lỗ đổ xoang bướm [28].

Giải phẫu ứng dụng phẫu thuật nội soi chức năng xoang Mỏm móc Mỏm móc hay mỏm hình liềm (Uncinate process) là một xương nhỏ hình liềm, nằm ở thành ngoài hốc mũi với chiều cong ngược ra sau, cấu tạo gồm phần xương chính và mảnh nền. Mảnh nền mỏm móc tạo nên ranh giới phân chia các tế bào mỏm móc và các tế bào ngách mũi. Mỏm móc che khuất lỗ thông xoang hàm ở phía sau, đây là mốc giải phẫu cơ bản để tìm lỗ thông và đi vào xoang hàm trong phẫu thuật mở ngách giữa. Mỏm móc được chia làm hai phần: phần đứng và phần ngang, bắt đầu từ vùng chân bám của đầu cuốn giữa, đi theo chiều thẳng đứng xuống dưới độ 10- 15 mm rồi đột ngột quặt ngang ra phía sau, bờ trước mỏm móc nằm cách gai mũi trước khoảng 37-38 mm.

Ngay phía sau góc cong (giữa phần đứng và phần ngang) của mỏm móc là lỗ thông xoang hàm, cách gai mũi trước 38-40 mm, không quan sát được bằng ống nội soi mà chí có thể thăm dò bằng một que thăm 90° đầu tù. Hình dạng và kích thước của mỏm móc thay đổi rất nhiều theo từng cá thể và là một yếu tố cần quan tâm. Thông thường, chiều dày của xương mỏm móc nhỏ hơn 1 mm. Do vậy, khi rạch để lấy mỏm móc không nên rạch sâu quá 1mm.

Hơn nữa do xương mỏng, khi dùng que thăm dò ấn vào mỏm móc sẽ thấy cảm giác mềm (khác hẳn với cảm giác chạm vào vùng xương cứng của đường lệ. Mỏm móc có thể có các dạng giải phẫu đặc biệt (quá phát to, quá thông khí hoặc đảo chiều), gây chèn ép làm hẹp đường dẫn lưu của các xoang ở vùng khe bán nguyệt [18], [19]. Phần đứng mỏm móc bám lên phía trên theo ba cách (Type): 8 - Type A (chiếm 70 % các trường hợp): mỏm móc bám trực tiếp vào tế bào Ager Nasi hay xương giấy khiến cho đầu trên rãnh bán nguyệt tạo thành một túi cùng (sulcus terminalis). Trong trường hợp này ngách trán đổ trực tiếp vào khe giữa.

- Type B1: mỏm móc bám vào nền sọ. - Type B2: mỏm móc bám vào cuốn giữa. Các loại hình bám lên phía trên của mỏm móc (Nguồn: Sinus surgery - Endoscopic and microscopic approaches, 2005 [55]) Trường hợp type B1 và B2, ngách trán đổ thẳng vào khe bán nguyệt. Các trường hợp viêm nhiễm hay bất thường giải phẫu của các cấu trúc mỏm móc, bóng sàng, cuốn giữa gây hẹp khe bán nguyệt trong trường hợp này thường tạo điều kiện thuận lợi cho các viêm nhiễm của xoang trán phát triển.

Giải phóng phức hợp lỗ ngách (ostium meatal) trong trường hợp này có thể giải quyết phần lớn các trường hợp viêm nhiễm xoang trán có chỉ định phẫu thuật mà không cần phải mở rộng ngách trán [18], [19]. Bóng sàng Bóng sàng là một mốc định vị trừ khi bệnh nhân đã phẫu thuật trước đó. Lỗ thông tự nhiên của bóng sàng mở vào hốc mũi ở phía sau dưới của bóng sàng, thường bóng sàng liên tục với sàn sọ ở phía trên, trong trường hợp bóng 9 sàng không liên tục với sàn sọ sẽ có một khoảng trống giữa bóng sàng và sàn sọ được gọi là ngách trên bóng. Nếu thành sau của bóng sàng không liên tục với mảnh nền cuốn giữa hình thành một khoảng trông giữa bóng sàng và sàn sọ được gọi là ngách sau bóng với thành sau của ngách này chính là mảnh nền cuốn giữa.

Các tế bào sàng sau được phân chia khỏi các tế bào sàng trước bởi một vách xương nằm trên mặt phẳng đứng ngang nằm ngay sau bóng sàng được gọi là mảnh nền. về phía sau, chân bám cuốn giữa liên tục với mảnh nền này. Số lượng và kích thước của các tế bào sàng trước thay đổi tùy độ thông khí của các tế bào. 8% các trường hợp tế bào sàng trước phát triển về phía trước đến vùng trong bờ sau túi lệ được gọi là các tế bào lệ, khi các tế bào này có kích thước lớn chúng có thể đẩy lồi thành bên mũi ở chỗ đầu cuốn giữa bám vào thành ngoài vách mũi xoang.

Các tế bào đê mũi hiện diện ở phần lớn bệnh nhân nhưng kích thước và vị trí thay đổi. nếu lớn chúng sẽ đẩy ngách trán vào trong và ra sau tới gần cuốn giữa [18], [19]. Rãnh bán nguyệt (còn gọi là rãnh bán nguyệt dưới của Grunwald) Thuật ngữ rãnh bán nguyệt do Zuckercandl đặt ra năm 1880 để chỉ một khe nằm giữa bóng sàng và mỏm móc. Rãnh bán nguyệt có hình trăng khuyết, từ khe giữa đi qua rãnh bán nguyệt sẽ vào một rãnh hình máng chạy dọc từ trên xuống.

Phần trên rãnh này nằm phía trước dưới rãnh bán nguyệt. Phần dưới nằm ở phía sau bên của rãnh bán nguyệt. Rãnh này có hình phễu nên gọi là phễu sàng. Rãnh bán nguyệt có thể coi như cửa vào phễu sàng.

Grunwald còn miêu tả rãnh bán nguyệt thứ hai và đặt tên là rãnh bán nguyệt trên. Rãnh này nằm giữa bóng sàng và chân bám của cuốn giữa khi có các xoang bên nằm ở phía sau và trên bóng sàng. Rãnh này cũng có hình trăng khuyết và nằm hơi lệch về phía sau và trong của bóng sàng. Đi qua rãnh này, có thể vào được xoang sàng sau.

Rãnh này nằm trong bình diện đứng dọc giữa 10 bóng sàng và phần nằm ngang của chân cuốn giữa, tức là đoạn 1/3 sau của chân cuốn - mà đoạn này ôm lấy bóng sàng. Giống như rãnh bán nguyệt dưới, rãnh bán nguyệt trên cũng liên quan rất mật thiết đến bóng sàng [19]. Phễu sàng Là một khe có 3 mặt liên quan nằm ở trên vách mũi xoang và liên quan rất mật thiết đếm nhóm sàng trước. Phễu sàng có 3 thành: + Thành trong là mỏm móc (toàn bộ chiều dài của mỏm móc) và niêm mạc bao phủ.

+ Thành ngoài được cấu tạo chủ yếu bởi xương giấy, ngoài ra còn có sự tham gia của xương trán, xương hàm và đôi khi cả xương lệ. Về phía dưới và phía sau thành ngoài của phễu sàng chỉ được bao phủ bởi niêm mạc và màng xương, nên vùng này được gọi là vùng Fontanell sau. + Thành sau của phễu sàng là mặt trước của bóng sàng. Ngay phía trước của bóng sàng là đường thông từ phễu sàng vào rãnh bán nguyệt.

Trên lát cắt ngang phễu sàng có hình giống một mũi can mà phần rộng ở phía sau, góc nhọn ở phía trước. Rãnh bán nguyệt thông với phễu sàng ở phía sâu trong [19]. Phức hợp lỗ ngách Phức hợp lỗ thông khe là một vùng quan trọng mấu chốt trong bệnh sinh của viêm mũi xoang và biểu hiện đường dẫn lưu và thông khí chung cuối cùng của xoang trán, xoang hàm và các tế bào sàng trước. Các thành phần phức hợp lỗ thông xoang (Nguồn: Sinus surgery - Endoscopic and microscopic approaches, 2005 [55]) Theo David W.

Kennedy và Donal C.