Luận văn thạc sĩ về pháp luật Việt Nam và tiền lương tối thiểu

Luận văn thạc sĩ VNU LS về pháp luật Việt Nam tập trung vào vấn đề tiền lương tối thiểu, phân tích và đánh giá các khía cạnh liên quan.

• Tác giả: Lưu Thị Lam
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Xuân Thu
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Pháp luật Việt Nam về tiền lương tối thiểu
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TIỀN LƯƠNG TỐI THIỂU VÀ PHÁP LUẬT VỀ TIỀN LƯƠNG TỐI THIỂU
• 1.1. Khái niệm, vai trò, đặc trưng, các yếu tố ảnh hưởng và căn cứ xác định tiền lương tối thiểu
• 1.2. Khái niệm tiền lương tối thiểu
• 1.3. Vai trò của tiền lương tối thiểu
• 1.4. Đặc trưng của tiền lương tối thiểu
• 1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến tiền lương tối thiểu
• 1.6. Các tiêu chí xác định tiền lương tối thiểu
• 1.7. Pháp luật về tiền lương tối thiểu
• 1.8. Khái niệm và vai trò của pháp luật về tiền lương tối thiểu
• 1.9. Nội dung và hình thức của pháp luật về tiền lương tối thiểu
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ TIỀN LƯƠNG TỐI THIỂU
• 2.1. Quy định hiện hành về tiền lương tối thiểu ở nước ta hiện nay
• 2.2. Tiền lương tối thiểu chung
• 2.3. Tiền lương tối thiểu vùng
• 2.4. Tiền lương tối thiểu ngành
• 2.5. Về tổ chức triển khai thực hiện tiền lương tối thiểu
• 2.6. Thực tiễn thực hiện chính sách tiền lương tối thiểu
• 2.7. Về xác định mức lương tối thiểu
• 2.8. Về thực hiện điều chỉnh mức lương tối thiểu
• 2.9. Đánh giá thực trạng quy định của pháp luật về tiền lương tối thiểu
• 2.10. Những kết quả đạt được
• 2.11. Những tồn tại, hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TIỀN LƯƠNG TỐI THIỂU Ở VIỆT NAM
• 3.1. Yêu cầu của việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về tiền lương tối thiểu
• 3.2. Yêu cầu chung của cải cách hệ thống chính sách tiền lương
• 3.3. Yêu cầu của bối cảnh kinh tế xã hội trong nước và yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế
• 3.4. Yêu cầu về sự phù hợp với các Công ước của ILO
• 3.5. Yêu cầu từ quan hệ cung, cầu trên thị trường lao động
• 3.6. Yêu cầu từ việc thể chế hóa đường lối, quan điểm của Đảng về tiền lương
• 3.7. Giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về tiền lương tối thiểu
• 3.7.1. Xác định mức lương tối thiểu trên cơ sở tính đúng, đủ (đảm bảo) mức sống tối thiểu và phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội từng thời kỳ
• 3.7.2. Điều chỉnh lương tối thiểu khi kinh tế tăng trưởng, lạm phát
• 3.7.3. Thực hiện lương tối thiểu ngành thông qua thương lượng, ký kết thỏa ước lao động tập thể ngành, nhóm doanh nghiệp
• 3.7.4. Hoàn thiện pháp luật về tiền lương tối thiểu, tiến tới xây dựng Luật tiền lương tối thiểu
• 3.7.5. Giải pháp khác nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về tiền lương tối thiểu
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu tiền lương tối thiểu tại Việt Nam

Nghiên cứu về tiền lương tối thiểu tại Việt Nam đã trở thành một chủ đề quan trọng trong bối cảnh kinh tế thị trường hiện nay. Tiền lương tối thiểu không chỉ là một công cụ quản lý vĩ mô mà còn là một yếu tố quyết định đến đời sống của người lao động. Chính sách này đã trải qua nhiều lần cải cách nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn và đảm bảo quyền lợi cho người lao động.

1.1. Khái niệm và vai trò của tiền lương tối thiểu

Tiền lương tối thiểu được định nghĩa là mức lương thấp nhất mà người sử dụng lao động phải trả cho người lao động. Vai trò của nó không chỉ dừng lại ở việc đảm bảo mức sống tối thiểu mà còn góp phần vào việc điều tiết thị trường lao động và giảm bất bình đẳng trong thu nhập.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến tiền lương tối thiểu

Nhiều yếu tố tác động đến việc xác định tiền lương tối thiểu, bao gồm tình hình kinh tế, mức sống tối thiểu, và các chính sách của Nhà nước. Sự thay đổi trong các yếu tố này có thể dẫn đến việc điều chỉnh mức lương tối thiểu nhằm đảm bảo quyền lợi cho người lao động.

II. Thực trạng chính sách tiền lương tối thiểu tại Việt Nam

Chính sách tiền lương tối thiểu tại Việt Nam hiện nay đang gặp nhiều thách thức. Mặc dù đã có những cải cách, nhưng mức lương tối thiểu vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu sống tối thiểu của người lao động. Theo số liệu, mức lương tối thiểu hiện tại chỉ đáp ứng khoảng 70% mức sống tối thiểu của người lao động.

2.1. Đánh giá thực trạng quy định về tiền lương tối thiểu

Các quy định hiện hành về tiền lương tối thiểu còn thiếu tính đồng bộ và chưa được luật hóa rõ ràng. Điều này dẫn đến việc thực hiện chính sách gặp nhiều khó khăn và không hiệu quả.

2.2. Những tồn tại và hạn chế trong thực hiện chính sách

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc cải cách chính sách, nhưng vẫn còn nhiều tồn tại như việc điều chỉnh mức lương tối thiểu chưa kịp thời và chưa phù hợp với thực tế thị trường lao động.

III. Phương pháp cải thiện chính sách tiền lương tối thiểu

Để nâng cao hiệu quả của chính sách tiền lương tối thiểu, cần có những giải pháp cụ thể. Việc xác định mức lương tối thiểu cần dựa trên các tiêu chí rõ ràng và phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội từng thời kỳ.

3.1. Đề xuất phương pháp xác định mức lương tối thiểu

Cần xây dựng một phương pháp xác định mức lương tối thiểu dựa trên nhu cầu sống tối thiểu và điều kiện kinh tế xã hội. Điều này sẽ giúp đảm bảo rằng mức lương tối thiểu thực sự đáp ứng được nhu cầu của người lao động.

3.2. Cải cách quy trình điều chỉnh mức lương tối thiểu

Quy trình điều chỉnh mức lương tối thiểu cần được thực hiện thường xuyên và kịp thời, dựa trên các chỉ số kinh tế như lạm phát và tăng trưởng kinh tế để đảm bảo tính hợp lý và công bằng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tiền lương tối thiểu

Nghiên cứu về tiền lương tối thiểu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các chính sách hợp lý có thể cải thiện đời sống của người lao động. Các doanh nghiệp cũng sẽ được hưởng lợi từ việc duy trì một môi trường làm việc công bằng và ổn định.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc điều chỉnh mức lương tối thiểu có tác động tích cực đến năng suất lao động và sự hài lòng của người lao động. Điều này cho thấy rằng chính sách tiền lương tối thiểu cần được xem xét và điều chỉnh thường xuyên.

4.2. Ứng dụng các mô hình tiền lương tối thiểu từ quốc tế

Việc tham khảo các mô hình tiền lương tối thiểu từ các quốc gia khác có thể giúp Việt Nam cải thiện chính sách của mình. Các mô hình này thường dựa trên các tiêu chí rõ ràng và có sự tham gia của các bên liên quan.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của tiền lương tối thiểu tại Việt Nam

Chính sách tiền lương tối thiểu tại Việt Nam cần được cải thiện để đáp ứng nhu cầu thực tiễn. Việc hoàn thiện chính sách này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người lao động mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

5.1. Tương lai của chính sách tiền lương tối thiểu

Trong tương lai, chính sách tiền lương tối thiểu cần được điều chỉnh linh hoạt hơn để phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế và thị trường lao động. Điều này sẽ giúp đảm bảo rằng người lao động có thể sống và làm việc trong điều kiện tốt nhất.

5.2. Khuyến nghị cho các nhà hoạch định chính sách

Các nhà hoạch định chính sách cần chú trọng đến việc xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và đồng bộ cho chính sách tiền lương tối thiểu. Điều này sẽ giúp tạo ra một môi trường làm việc công bằng và bền vững cho người lao động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chính sách tiền lương tối thiểu giữ vai trò then chốt trong hệ thống an sinh xã hội và điều tiết kinh tế vĩ mô tại Việt Nam. Theo các khảo sát thực tế, mức lương tối thiểu vùng được điều chỉnh vào năm 2014 mới chỉ đáp ứng được khoảng 70% nhu cầu mức sống tối thiểu của người lao động và gia đình họ. Thực trạng này đặt ra một vấn đề nghiên cứu cấp bách: làm thế nào để hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về tiền lương tối thiểu nhằm bảo đảm quyền lợi cơ bản của người làm công ăn lương, đồng thời duy trì năng lực cạnh tranh và sự phát triển lành mạnh của thị trường lao động trong tiến trình hội nhập quốc tế.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ bản chất lý luận, đánh giá thực trạng hệ thống pháp luật thực định về tiền lương tối thiểu qua các giai đoạn cải cách từ năm 1993, năm 1994 đến Bộ luật Lao động năm 2012, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện hướng tới việc xây dựng một đạo luật riêng về tiền lương tối thiểu. Phạm vi nghiên cứu bao quát các quy định áp dụng đối với người lao động, doanh nghiệp trong nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại 4 vùng kinh tế và khu vực hành chính sự nghiệp trong giai đoạn 1993 - 2014, định hướng hoàn thiện giai đoạn 2016 - 2020.

Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc đối với việc hoạch định chính sách tiền lương quốc gia, tạo cơ sở khoa học để thu hẹp khoảng 30% thiếu hụt giữa thu nhập thực tế và mức sống tối thiểu. Đồng thời, công trình cung cấp cơ sở pháp lý vững chắc bảo vệ quyền lợi cho hơn 136.000 lao động trong các ngành sản xuất quy mô lớn, thúc đẩy việc hiện thực hóa các cam kết lao động quốc tế của Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý luận đa tầng kết hợp giữa kinh tế chính trị học và khoa học pháp lý. Thứ nhất là học thuyết Giá trị thặng dư và giá trị hàng hóa sức lao động của Karl Marx, xác định tiền lương là biểu hiện bằng tiền của giá trị sức lao động. Giá trị này bao gồm 3 cấu phần chi phí: chi phí nuôi sống bản thân người lao động, chi phí đào tạo nâng cao tay nghề và chi phí nuôi dưỡng gia đình người lao động nhằm tái sản xuất sức lao động mở rộng. Thứ hai là hệ thống tiêu chuẩn lao động quốc tế của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), đặc biệt là Công ước số 26 năm 1928, Công ước số 131 năm 1970 và Khuyến nghị số 135 năm 1970 về xác lập mức sàn tiền lương đủ sống cho người lao động.

Mô hình nghiên cứu phân tích mối quan hệ tương hỗ giữa 4 yếu tố then chốt: mức sống tối thiểu dân cư, tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP), biến động chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và quan hệ cung - cầu trên thị trường lao động. Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm pháp lý cốt lõi:

• Tiền lương tối thiểu chung (sau này là mức lương cơ sở theo Nghị định số 66/2013/NĐ-CP).
• Tiền lương tối thiểu vùng áp dụng cho khối doanh nghiệp (Nghị định số 103/2014/NĐ-CP).
• Tiền lương tối thiểu ngành hình thành qua thương lượng tập thể.
• Giới hạn sàn bảo vệ xã hội không thể thương lượng giảm bớt.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn thu thập từ các báo cáo thống kê của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Tổng cục Thống kê và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam. Dữ liệu thực tiễn được trích xuất từ kết quả khảo sát mức sống dân cư và hồ sơ triển khai Thỏa ước lao động tập thể ngành dệt may tại hơn 100 doanh nghiệp với cỡ mẫu đại diện trên 136.000 người lao động. Dữ liệu dinh dưỡng tham chiếu trực tiếp từ chuẩn mức tiêu chuẩn 2.300 Kcal/ngày đối với người lớn và 1.600 Kcal/ngày đối với trẻ em do Viện Dinh dưỡng Việt Nam công bố.

Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu là phương pháp chọn mẫu phân tầng theo 4 vùng kinh tế kết hợp chọn mẫu cụm tại các doanh nghiệp dệt may thâm dụng lao động. Tác giả áp dụng các phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, đối chiếu luật học so sánh giữa Việt Nam với Nhật Bản (Đạo luật tiền lương tối thiểu năm 1959 sửa đổi năm 2012), Hàn Quốc (Luật Tiền lương tối thiểu năm 1986) và Trung Quốc (Luật Lao động năm 1995). Việc lựa chọn phương pháp này nhằm làm rõ khoảng cách giữa các điều khoản luật định và thực tiễn thực thi, tạo nền tảng vững chắc để xây dựng dự thảo chính sách tiền lương cho giai đoạn phát triển mới.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tiền lương tối thiểu thực tế luôn tụt hậu so với nhu cầu sống tối thiểu của người lao động. Mức lương tối thiểu vùng quy định tại thời điểm năm 2014 mới chỉ đáp ứng được khoảng 70% mức sống thực tế. Nhu cầu năng lượng thiết yếu 2.300 Kcal/ngày cho một người lao động và 1.600 Kcal/ngày cho một trẻ em (tương đương 70% chi tiêu người lớn) chưa được bù đắp trọn vẹn trong các phương án ấn định lương.

Thứ hai, tồn tại sự chênh lệch và bất cập lớn trong cơ chế phân vùng lương tối thiểu. Khoảng cách mức lương giữa Vùng I, Vùng II, Vùng III và Vùng IV dao động từ 7% đến 11%. Đáng chú ý, trước khi Nghị định số 70/2011/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/10/2011, mức lương tối thiểu vùng IV của khối doanh nghiệp FDI cao hơn từ 1,3 đến 1,4 lần so với doanh nghiệp trong nước, tạo ra sự phân biệt đối xử kéo dài về mặt pháp lý giữa các thành phần kinh tế.

Thứ ba, cơ chế tiền lương tối thiểu ngành chưa được luật hóa đồng bộ mà mới chỉ dừng lại ở mô hình thí điểm. Điển hình là ngành dệt may, quá trình đàm phán thỏa ước đã mở rộng từ 69 đơn vị với 90.000 lao động năm 2010 lên 92 đơn vị với 120.000 lao động năm 2011, và đạt trên 100 doanh nghiệp với hơn 136.000 lao động vào tháng 6/2013. Mức thu nhập bình quân tối thiểu ngành được xác lập từ 2,4 triệu đồng (Vùng IV) đến 3,15 triệu đồng (Vùng I), cùng mức ăn ca từ 10.000 đến 13.000 đồng/suất.

Thứ tư, quy định trả lương cao hơn ít nhất 7% đối với lao động đã qua đào tạo nghề theo Nghị định số 103/2014/NĐ-CP chưa có cơ chế kiểm tra, giám sát hữu hiệu, dẫn đến hiện tượng nhiều doanh nghiệp cào bằng mức lương giữa lao động phổ thông và lao động có tay nghề.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của việc tiền lương tối thiểu không bảo đảm được mức sống tối thiểu bắt nguồn từ việc lựa chọn phương pháp tính toán. Trong 4 phương pháp xác định tiền lương, các cơ quan quản lý thường ưu tiên phương pháp bù trượt giá sinh hoạt trên một mức lương nền vốn đã bị tính thiếu ngay từ đầu. Áp lực thâm hụt ngân sách công và mục tiêu duy trì lợi thế thu hút đầu tư nước bằng nguồn nhân công chi phí thấp đã kìm hãm việc tăng lương thực tế.

So sánh với kinh nghiệm quốc tế, các quốc gia phát triển trong khu vực đều thiết lập một đạo luật riêng biệt. Hàn Quốc đã ban hành Luật Tiền lương tối thiểu từ năm 1986 với chế tài nghiêm khắc như phạt tù đến 3 năm hoặc phạt tiền lên đến 20 triệu won đối với người sử dụng lao động vi phạm. Ngược lại, tại Việt Nam, các quy định vẫn còn nằm phân tán dưới hình thức Nghị định và Thông tư, thiếu tính ổn định dài hạn.

Dữ liệu nghiên cứu trong luận văn có thể được trực quan hóa thông qua bảng so sánh mức lương tối thiểu chung ấn định với nhu cầu tối thiểu thực tế, kết hợp đồ thị đường thể hiện biến động chỉ số giá tiêu dùng CPI so với tốc độ điều chỉnh lương danh nghĩa giai đoạn 2008 - 2015. Kết quả phân tích khẳng định tính đúng đắn của việc tách bạch tiền lương tối thiểu khu vực doanh nghiệp khỏi mức lương cơ sở của cán bộ, công chức theo Điều 91 Bộ luật Lao động năm 2012, mở đường cho cơ chế thương lượng tiền lương thị trường linh hoạt.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, xây dựng và ban hành Luật Tiền lương tối thiểu độc lập trước năm 2016. Quốc hội và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cần pháp điển hóa toàn diện các nguyên tắc, phương pháp xác định, thẩm quyền và quy trình vận hành của Hội đồng Tiền lương Quốc gia, chấm dứt tình trạng văn bản quy phạm pháp luật bị phân tán và thay đổi liên tục hàng năm.

Thứ hai, chuẩn hóa phương pháp tính toán mức sống tối thiểu, bảo đảm bao phủ đủ 100% nhu cầu sống thực tế của người lao động và gia đình họ trong giai đoạn 2016 - 2020. Cơ quan quản lý cần tính đúng, tính đủ giỏ hàng hóa sinh hoạt bảo đảm tiêu chuẩn 2.300 Kcal/ngày cho người lao động và chi phí nuôi một con nhỏ bằng 70% chi phí người lớn, loại bỏ việc dùng trượt giá sinh hoạt trên nền lương thấp để làm căn cứ điều chỉnh.

Thứ ba, mở rộng việc áp dụng tiền lương tối thiểu ngành thông qua thương lượng tập thể, lấy thỏa ước ngành dệt may làm mô hình mẫu. Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và các hiệp hội doanh nghiệp cần phối hợp đặt mục tiêu bao phủ thỏa ước lao động ngành cho ít nhất 80% doanh nghiệp thuộc các ngành thâm dụng lao động như da giày, thủy sản và điện tử trong thời hạn 3 năm.

Thứ tư, hoàn thiện cơ chế thanh tra và nâng mức chế tài xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi vi phạm pháp luật về tiền lương tối thiểu. Thanh tra ngành Lao động - Thương binh và Xã hội cần tăng tần suất thanh tra định kỳ ít nhất 2 lần/năm tại các khu công nghiệp, áp dụng chế tài phạt tiền lũy tiến theo số lượng lao động bị vi phạm và buộc bồi thường thỏa đáng cho người lao động bị trả lương dưới mức tối thiểu vùng hoặc không cộng đủ 7% phí đào tạo nghề.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và ban soạn thảo chính sách, đặc biệt là Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Hội đồng Tiền lương Quốc gia và Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội, có thể sử dụng luận văn làm tài liệu khoa học để hoàn thiện các dự thảo luật và xây dựng phương án điều chỉnh mức lương tối thiểu vùng hàng năm.

Nhóm tổ chức đại diện người lao động, bao gồm Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và các công đoàn cơ sở, có thể khai thác các luận cứ và số liệu về mức sống tối thiểu, chi phí ăn ca (10.000 - 13.000 đồng/suất) để làm công cụ thương lượng tập thể sắc bén với giới chủ doanh nghiệp.

Nhóm người sử dụng lao động và các hiệp hội doanh nghiệp (như VCCI, Hiệp hội Dệt May Việt Nam) có thể tham khảo để nắm vững các quy định pháp luật hiện hành, dự báo chi phí nhân công, xây dựng thang bảng lương đúng chuẩn phân vùng kinh tế và giảm thiểu nguy cơ xảy ra tranh chấp lao động hay đình công.

Nhóm nghiên cứu học thuật, giảng viên, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Lao động và Quản trị nhân lực có thể sử dụng công trình như một tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu liên ngành giữa luật học và kinh tế lao động.

Câu hỏi thường gặp

Pháp luật hiện hành phân biệt mức lương cơ sở và mức lương tối thiểu vùng như thế nào? Theo quy định của Bộ luật Lao động năm 2012 và Nghị định số 66/2013/NĐ-CP, mức lương cơ sở áp dụng cho khu vực hưởng lương từ ngân sách nhà nước (cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang). Ngược lại, mức lương tối thiểu vùng áp dụng bắt buộc cho người lao động làm việc tại các loại hình doanh nghiệp, trang trại, hộ gia đình thuộc 4 vùng kinh tế theo Nghị định số 103/2014/NĐ-CP.

Căn cứ khoa học nào được sử dụng để xác định nhu cầu sống tối thiểu của người lao động? Cơ quan chuyên môn căn cứ vào nhu cầu dinh dưỡng tối thiểu 2.300 Kcal/ngày cho một lao động và 1.600 Kcal/ngày cho một trẻ em theo chuẩn Viện Dinh dưỡng, kết hợp với chi phí phi lương thực thực phẩm và số liệu điều tra mức sống dân cư toàn quốc để tính toán tổng chi phí duy trì cuộc sống của bản thân người lao động và nuôi một con nhỏ.

Doanh nghiệp có bắt buộc phải trả lương cao hơn 7% đối với lao động đã qua đào tạo nghề không? Có, theo quy định tại Điều 3 Nghị định số 103/2014/NĐ-CP, mức tiền lương thấp nhất trả cho người lao động đã qua học nghề, đào tạo nghề (kể cả lao động do doanh nghiệp tự đào tạo) phải cao hơn ít nhất 7% so với mức lương tối thiểu vùng tương ứng do Chính phủ ban hành.

Mô hình thỏa ước lao động tập thể ngành dệt may mang lại bài học kinh nghiệm gì? Mô hình cho thấy hiệu quả của cơ chế đối thoại ba bên khi quy tụ được hơn 100 doanh nghiệp với trên 136.000 lao động tham gia, thiết lập thành công sàn thu nhập tối thiểu từ 2,4 đến 3,15 triệu đồng/tháng và tiền ăn ca từ 10.000 đến 13.000 đồng/suất, tạo tiền đề để nhân rộng tiền lương tối thiểu ngành sang các lĩnh vực khác.

Kinh nghiệm quốc tế về chế tài xử phạt vi phạm tiền lương tối thiểu có điểm gì đáng chú ý? Tại Hàn Quốc, Luật Tiền lương tối thiểu quy định người sử dụng lao động trả lương thấp hơn mức tối thiểu có thể bị kết án tới 3 năm tù hoặc phạt tiền lên đến 20 triệu won. Đây là kinh nghiệm pháp lý quan trọng để Việt Nam nghiên cứu tăng mức chế tài hình sự và hành chính nhằm ngăn chặn triệt để hành vi bóc lột sức lao động.

Kết luận

• Luận văn khẳng định tiền lương tối thiểu là mức sàn pháp lý bắt buộc nhằm bảo đảm an sinh xã hội, bảo vệ người lao động yếu thế và chống cạnh tranh lao động không lành mạnh.
• Công trình ghi nhận bước tiến mang tính bước ngoặt của Bộ luật Lao động năm 2012 trong việc tách bạch giữa tiền lương tối thiểu khu vực thị trường và mức lương cơ sở khu vực công.
• Nghiên cứu chỉ rõ hạn chế lớn khi mức lương tối thiểu vùng năm 2014 mới chỉ đáp ứng 70% mức sống thực tế và phê phán cơ chế điều chỉnh lương chạy theo trượt giá trên nền gốc thấp.
• Đúc kết bài học thực tiễn giá trị từ thỏa ước ngành dệt may với quy mô bao phủ hơn 136.000 lao động, khẳng định vai trò cốt lõi của tiền lương tối thiểu ngành.
• Đề xuất lộ trình cấp thiết xây dựng Luật Tiền lương tối thiểu độc lập và hoàn thiện phương pháp tính đúng, tính đủ nhu cầu sống 2.300 Kcal/ngày.

Đóng góp chính của luận văn là đã hệ thống hóa cơ sở lý luận khoa học, đánh giá toàn diện bức tranh lập pháp về tiền lương tối thiểu tại Việt Nam và đưa ra hệ thống giải pháp lập quy có tính khả thi cao. Trong giai đoạn tiếp theo, các nhà hoạch định chính sách cần nhanh chóng hoàn thiện dự thảo Luật Tiền lương tối thiểu và nâng cấp chức năng của Hội đồng Tiền lương Quốc gia. Các cơ quan quản lý, tổ chức công đoàn và cộng đồng doanh nghiệp hãy cùng chung tay hoàn thiện chính sách tiền lương vì một thị trường lao động công bằng, minh bạch và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận về tiền lương tối thiểu. Chương 2: Thực trạng pháp luật Việt Nam về tiền lương tối thiểu. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về tiền lương tối thiểu ở Việt Nam. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TIỀN LƢƠNG TỐI THIỂU VÀ PHÁP LUẬT VỀ TIỀN LƢƠNG TỐI THIỂU 1.

Khái niệm, vai trò, đặc trƣng, các yếu tố ảnh hƣởng và căn cứ xác định tiền lƣơng tối thiểu 1. Khái niệm tiền lương tối thiểu 1. Quan niệm tiền lương tối thiểu của C. Mác Trong lí luận về giá trị thặng dư C.

Mác đã chỉ ra tiền lương là giá cả hàng hóa sức lao động, phụ thuộc vào quan hệ cung cầu lao động, lên xuống xoay quanh giá trị của nó - giá trị sức lao động. Cũng như các loại hàng hóa khác, giá trị hàng hóa sức lao động là thời gian lao động xã hội cần thiết để sản xuất ra nó, tức là giá trị những tư liệu sinh hoạt nhằm bù đắp lại sức lao động đã hao phí của người lao động, gồm 3 loại chi phí sau: (1) chi phí để nuôi sống và duy trì khả năng lao động của bản thân người lao động với tư cách là người công dân tự do tự nguyện bán sức lao động (ký kết hợp đồng lao động); (2) chi phí để học tập và đào tạo để trở thành người lao động; và (3) chi phí để nuôi sống gia đình người lao động [8]. Do sự phát triển của khoa học công nghệ và sự đòi hỏi chất lượng lao động ngày càng cao của nền sản xuất xã hội, nên chi phí học tập và đào tạo ngày càng tăng và tăng nhanh hơn so với sự tăng lên của 2 loại chi phí còn lại. Trong điều kiện lao động giản đơn không cần học nghề thì những chi phí cần thiết này chỉ là những hàng hóa cần thiết để duy trì đời sống người lao động, là “giới hạn tột cùng” của giá trị sức lao động và tương đối giống nhau giữa những người lao động khác nhau.

Mác kết luận: Chi phí sản xuất ra sức lao động đơn giản gồm chi phí sinh hoạt 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] của người công nhân và chi phí tái sản xuất ra người công nhân. Giá những chi phí sinh hoạt và chi phí tái sản xuất đó là tiền công. Tiền công được quy định như vậy là tiền công tối thiểu [8, tr. Nhưng sức lao động chỉ tồn tại khi người lao động sống và tham gia các quan hệ xó hội, do đó ngoài yếu tố thuần túy sinh lý, giá trị sức lao động cũng có tính lịch sử xã hội.

Giới hạn tột cùng của giá trị sức lao động do yếu tố sinh lý quyết định - đó là giá trị các tư liệu sinh hoạt cần thiết để người công nhân tự duy trì và tái sinh. Yếu tố lịch sử xó hội phụ thuộc vào hoàn cảnh sống và tập quán sinh hoạt của mỗi cộng đồng người, vào công bằng và tiến bộ xó hội đạt được trong mỗi thời kỳ ở mỗi vùng, mỗi quốc gia; yếu tố lịch sử xó hội thường xuyên thay đổi, nhưng có thể không được tính đến khi xác định giá trị sức lao động. Quan niệm tiền lương tối thiểu của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) Năm 1919, trong hiến chương thành lập, ILO đã khuyến cáo “bảo đảm mức tiền lương đủ sống cho người lao động” là một trong những nội dung nhằm hoàn thiện các điều kiện lao động, an sinh xã hội và thúc đẩy hoà bình [42]. Trong Công ước số 26 ngày 30/5/1928 của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) cho rằng: “Tiền lương tối thiểu là mức trả công lao động thấp nhất trả cho người lao động làm các công việc đơn giản nhất đủ đảm bảo cho họ một mức sống tối thiểu với tư cách là người chủ gia đình, phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội" [41].

Năm 1970, tại Công ước 131 về tiền lương tối thiểu, ILO đã xác định: “bảo đảm cho những người làm công ăn lương một sự bảo đảm xã hội cần thiết dưới dạng mức tiền lương tối thiểu đủ sống” [43]. Hay nói cách khác, tiền lương tối thiểu là mức tiền lương duy trì cuộc sống ở mức tối thiểu cho người làm công ăn lương. Năm 1976, trong tuyên bố Chương trình hành động tại hội nghị thế giới 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 bên về việc làm, phân phối thu nhập và tiến bộ xã hội, ILO đã khuyến nghị “Bảo đảm mức sống tối thiểu là một trong những nội dung cơ bản của chiến lược phát triển kinh tế xã hội và chính sách tiền lương của mỗi nước” [45]. Quan niệm tiền lương tối thiểu trong nền kinh tế thị trường Trong nền kinh tế thị trường, tiền lương tối thiểu được xem xét trong mối quan hệ với việc làm, liên quan trực tiếp đến quan hệ cung cầu trên thị trường lao động, đó là mức tiền lương thấp nhất trả cho người làm công ăn lương làm công việc giản đơn trong điều kiện lao động bình thường mà không một người sử dụng lao động nào có quyền trả thấp hơn.

Vì vậy, tiền lương tối thiểu là một trong những nguyên nhân làm gia tăng tỷ lệ thất nghiệp khi nó được quy định cao hơn tiền lương cân bằng của quan hệ cung cầu lao động trên thị trường lao động. Thông thường tiền lương tối thiểu được luật hóa trên cơ sở có sự tham gia của đại diện người sử dụng lao động và người lao động và trở thành mức sàn thấp nhất theo quy định của pháp luật để trả cho người làm công ăn lương trên thị trường. Mức tiền lương tối thiểu không bao gồm các khoản tiền thưởng hoặc phúc lợi xã hội, không phải là mức trợ cấp xã hội, được tính theo thời gian, thường áp dụng cho lao động thành niên không có kỹ năng, lần đầu tiên tham gia làm việc và có thể được tính theo giờ, ngày, tuần hoặc tháng. Các mức tiền lương thấp nhất xác định thông qua thỏa ước lao động tập thể của các doanh nghiệp không phải là tiền lương tối thiểu, mà đây là mức lương thỏa thuận giữa người sử dụng lao động và đại diện người lao động.

Với những vai trò và đặc điểm nêu trên, tiền lương tối thiểu phải thỏa mãn các yêu cầu như sau: - Bảo đảm đời sống tối thiểu cho người lao động ở trình độ lao động phổ thông, phù hợp với khả năng của nền kinh tế trong từng thời kỳ nhất định, phải bảo đảm mức sống tối thiểu thực tế cho người hưởng mức lương tối thiểu. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Được tính đúng, tính đủ để trở thành lưới an toàn chung cho những người làm công ăn lương trong toàn xã hội, không phân biệt thành phần kinh tế và khu vực kinh tế. - Bảo đảm mối quan hệ thực sự giữa mức lương tối thiểu, trung bình và tối đa để chống lại xu hướng gia tăng chênh lệch bất hợp lý tiền lương giữa các loại lao động, vi phạm nguyên tắc phân phối theo lao động. - Là yếu tố tác động đến mức tiền công trên thị trường lao động, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tính đủ chi phí đầu vào và đầu tư hợp lý giữa các vùng, ngành, mở rộng môi trường đầu tư và hội nhập.

- Là công cụ điều tiết của Nhà nước nhằm bảo đảm xã hội đối với người lao động làm việc trong ngành nghề, khu vực có quan hệ lao động, thiết lập những ràng buộc kinh tế trong lĩnh vực sử dụng lao động, tăng cường trách nhiệm của các bên trong quan hệ lao động. Quan niệm tiền lương tối thiểu ở Việt Nam Ở Việt Nam, năm 1993 khi thực hiện cải cách chính sách tiền lương, mức lương tối thiểu được quan niệm là căn cứ xây dựng hệ thống trả công lao động cho các khu vực, ngành nghề; tính mức lương cho các loại lao động khác nhau; tạo ra lưới an toàn xã hội cho lao động trong cơ chế thị trường; thiết lập mối quan hệ ràng buộc kinh tế giữa người sử dụng lao động và người lao động trong thoả thuận ký kết hợp đồng lao động (về tiền lương, tiền công). Bộ Luật lao động năm 1994 của Việt Nam chỉ rõ: Mức lương tối thiểu được ấn định theo giá sinh hoạt, bảo đảm cho người lao động làm công việc giản đơn nhất trong điều kiện lao động bình thường bù đắp sức lao động giản đơn và một phần tích luỹ tái sản xuất mở rộng và được dùng làm căn cứ để tính các mức lương cho các loại lao động khác. Chính phủ quyết định và công bố mức lương tối thiểu chung, mức lương tối thiểu vùng, mức lương 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tối thiểu ngành cho từng thời kỳ sau khi lấy ý kiến Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và đại diện của người sử dụng lao động.

Khi chỉ số giá sinh hoạt tăng lên làm cho tiền lương thực tế của người lao động bị giảm sút, thì Chính phủ điều chỉnh mức lương tối thiểu để bảo đảm tiền lương thực tế [38, Điều 56]. Như vậy, tiền lương tối thiểu (hay mức lương tối thiểu) là số lượng tiền thấp nhất do Nhà nước quy định để trả công cho lao động giản đơn nhất trong xã hội trong điều kiện lao động bình thường, người sử dụng lao động không được trả lương cho người lao động thấp hơn mức do Chính phủ quy định. Tiền lương tối thiểu được trả theo tháng, bao gồm tiền lương tối thiểu chung, tiền lương tối thiểu vùng, tiền lương tối thiểu ngành. Tiền lương tối thiểu chung là tiền lương tối thiểu áp dụng cho toàn xã hội, là "lưới an toàn" cho toàn bộ những người làm việc hưởng lương trong toàn xã hội.

Nó là "nền" của toàn bộ hệ thống tiền lương. Tiền lương tối thiểu theo vùng là tiền lương tối thiểu dùng cho một vùng nào đó của đất nước, phụ thuộc vào nhu cầu tối thiểu của bản thân và gia đình người lao động trong vùng; mức sống chung đạt được và sự chênh lệch mức sống giữa các tầng lớp dân cư; mức tiền lương, tiền công chung đạt được và yếu tố giá cả trong vùng. Ngoài các yếu tố trên, tiền lương tối thiểu theo vùng còn phụ thuộc vào các yếu tố chính trị, kinh tế, xã hội.