MỞ ĐẦU 1. Lí do lựa chọn đề tài Cuộc sống hiện đại ngày nay với một loạt các vấn đề về môi trường, khí hậu, sức khỏe, thực phẩm,…và đặc biệt là áp lực công việc, dẫn đến con người dễ bị lo âu, căng thẳng. Stress được xem là một hội chứng của thế giới hiện đại. Theo thống kê năm 2011 của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) cho biết: khoảng 20% dân số thế giới bị căng thẳng quá mức trong công việc.
Còn tại Việt Nam, theo nghiên cứu, tỷ lệ bình quân người bị stress trên cả nước là hơn 52%. Đặc biệt tại các khu công nghiệp, 71% công nhân có biểu hiện stress. Stress là một trạng thái tâm sinh lý được nảy sinh khi các kích thích tác động quá mức (vượt ngưỡng giới hạn cho phép) chịu đựng của cá nhân dẫn đến thay đổi về nhận thức, thái độ, hành vi. Mỗi ngành nghề đều có những đặc thù riêng, và tiềm ẩn những nguy cơ stress trong công việc.
Nhưng có những ngành nghề có nhiều áp lực dễ làm cho người lao động stress, một trong những nghành nghề đó là công việc của giáo viên mầm non. Nghề giáo viên mầm non là một lĩnh vực hoạt động lao động trong hệ thống giáo dục quốc dân. Sau khi được đào tạo ở các trường, khoa sư phạm, sinh viên có được những tri thức và kỹ năng nhất định để có thể trở thành giáo viên và có thể tham gia vào giáo dục trẻ em ở độ tuổi mầm non (từ 0- 6 tuổi). Ngoài việc giáo dục học sinh những kỹ năng cần thiết, những kiến thức nền tảng cho việc học ở các cấp bậc học tiếp theo, giáo viên mầm non còn thực hiện các hoạt động chăm sóc nuôi dưỡng giáo dục như ăn, ngủ, vệ sinh,… phải xử lý những tình huống bất ngờ như trẻ khóc, trẻ nôn ọe, trẻ đánh bạn, trẻ nuốt những vật lạ,… Nhưng không phải một cô phụ trách một trẻ, mà một cô sẽ phải chăm sóc dạy dỗ cho nhiều trẻ trong lớp học.
Khối lượng công việc nhiều và liên tục, cộng với những yếu tố về điều kiện làm việc, lương thấp, áp lực từ phía nhà trường, và phụ huynh dẫn đến nguy cơ stress trong công việc của giáo viên mầm non. Đặc biệt là với các giáo viên trường mầm non tư thục thì mức thu nhập của giáo viên không ổn định, tùy thuộc vào chất lượng của nhà trường và chất lượng làm việc của giáo viên, họ ít được hưởng những chính sách, chế độ ưu đãi của nhà nước, 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhiều cô giáo phải làm công việc chăm sóc cho trẻ dưới 3 tuổi như bảo mẫu thì áp lực càng nhiều hơn. Thời gian gần đây, dư luận xã hội đang nói đến nhiều về phẩm chất, đạo đức nghề nghiệp của giáo viên mầm non, khi hàng loạt những vụ việc giáo viên mần non, bảo mẫu đánh đập bạo hành học sinh, để lại những hậu quả đáng tiếc cho các em và gia đình các em. Và hàng loạt những sai phạm trong việc quản lý và giáo dục ở nhiều cơ sở mầm non đã được phát hiện.
Những vụ việc đó đã được pháp luật xử lý nhưng dường như dư luận xã hội vẫn luôn quan tâm và đặt nhiều câu hỏi về phẩm chất của giáo viên mầm non hiện nay. Nghề giáo viên luôn được xã hội coi trọng “Nghề cao quý trong những nghề cao quý”, nhưng nghề giáo viên mầm non chưa thực sự được coi trọng và đánh giá đúng vai trò. Đó là những tác nhân cơ bản trong nhiều tác nhân dẫn đến tình trạng stress trong công việc của giáo viên mầm non. Vậy thực sự mức độ, tác nhân gây ra stress trong công việc hiện nay của giáo viên mầm non là những tác nhân nào? Xuất phát từ những lí do trên, đề tài “Stress của giáo viên trường mầm non tư thục” được lựa chọn nghiên cứu, từ đó đề xuất một số biện pháp tăng khả năng ứng phó stress và một số kiến nghị nhằm nhằm hạn chế những nguy cơ dẫn đến stress, nâng cao đời sống tinh thần cho các giáo viên ở trường mầm non tư thục hiện nay.
Mục đích nghiên cứu Đánh giá mức độ stress, stress trong công việc và tác nhân dẫn đến stress trong công việc của giáo viên ở một số trường mầm non tư thục trên địa bàn Hà Nội. Trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp tăng khả năng ứng phó và kiến nghị nhằm hạn chế những nguy cơ dẫn đến stress, nâng cao đời sống tinh thần cho các giáo viên ở trường mầm non tư thục. Giới hạn phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: Đề tài đi sâu nghiên cứu stress trong công việc của giáo viên mầm non tư thục, đánh giá mức độ stress và chỉ ra tác nhân gây ra stress trong công việc. - Khách thể nghiên cứu: 140 giáo viên mầm non của 10 trường mầm non tư thục.
- Địa bàn nghiên cứu: địa bàn thành phố Hà Nội. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu Mức độ và tác nhân gây stress trong công việc của giáo viên trường mầm non tư thục.
Khách thể nghiên cứu Giáo viên ở một số trường mầm non tư thục trên địa bàn Hà Nội. Nhiệm vụ nghiên cứu 5.1 Nghiên cứu lí luận. - Tổng quan tài liệu về vấn đề stress trong công việc của giáo viên mầm non. - Làm rõ những khái niệm cơ bản: stress, stress trong công việc, giáo viên mầm non tư thục, stress trong công việc của giáo viên trường mần non tư thục.2 Nghiên cứu thực tiễn - Đánh giá mức độ stress trong công việc của giáo viên mầm non ở một số trường mầm non tư thục trên địa bàn thành phố Hà Nội.
- Phân tích tác nhân dẫn đến stress trong công việc của giáo viên ở một số trường mầm non tư thục trên địa bàn thành phố Hà Nội - Đề xuất một số giải pháp tăng khả năng ứng phó stress và một số kiến nghị nhằm hạn chế những nguy cơ dẫn đến stress, nâng cao đời sống tinh thần cho các giáo viên ở trường mầm non tư thục. Giả thuyết nghiên cứu - Stress trong công việc của giáo viên trường mầm non tư thục chủ yếu ở mức độ trung bình và do nhiều tác nhân gây ra: khối lượng công việc nhiều, thời gian dài, áp lực từ nhà trường và phụ huynh,… Tác nhân chính là do áp lực từ phía phụ huynh. - Giáo viên có thể sử dụng một số biện pháp như: Giữ thái độ tích cực trong công việc, xây dựng mối quan hệ tốt với trẻ, với đồng nghiệp, với lãnh đạo và phụ huynh, xây dựng kế hoạch làm việc hiệu quả, cân bằng và thư giãn, để tăng khả năng ứng phó với stress. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Phƣơng pháp nghiên cứu Đề tài nghiên cứu đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau: 7.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận 7.2 Phương pháp quan sát 7.3 Phương pháp mô tả chân dung tâm lý 7.4 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi 7.5 Phương pháp phỏng vấn 7.6 Phương pháp trắc nghiệm 7.7 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học: SPSS 16.0 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ STRESS, STRESS TRONG CÔNG VIỆC CỦA GIÁO VIÊN TRƢỜNG MẦM NON TƢ THỤC 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu. Những nghiên cứu stress ở nước ngoài Nghiên cứu dƣới góc độ y sinh học Hướng nghiên cứu này thu hút rất nhiều nhà nghiên cứu thuộc lĩnh vực sinh lý học và y học.
Trong lĩnh vực y học hiện đại đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về mối liên quan giữa stress và bệnh tật con người. Tác giả Claude Bernard (1850) đã cho rằng “Những thay đổi của môi trường bên ngoài sẽ không ảnh hưởng đến cơ thể, nếu cơ thể bù trừ và làm cân bằng những thay đổi đó”. Theo ông, chính hệ thần kinh đảm bảo chức năng điều tiết bằng cách sắp đặt và làm hài hòa hoạt động các yếu tố của cơ thể và chỉ có con người mới có hệ thần kinh đủ khả năng điều tiết làm cho cơ thể lấy lại cân bằng. Phát hiện của Claude Bernard khai phá lịch sử nghiên cứu hiện đại về khả năng tự điều chỉnh để thích nghi của cơ thể con người.
Walter Cannon nhà sinh lý học người Mỹ lần đầu tiên đã mô tả một cách khoa học về phản ứng của con người và con vật trước các tình huống nguy hiểm trong tác phẩm nổi tiếng “Sự khôn ngoan của cơ thể” (Xuất bản tại New York năm 1933) ông gọi đáp ứng này của cơ thể với stress là đáp ứng kép “chống trả hoặc bỏ chạy” (fight or flight), ông đề xuất thuật ngữ “Homeostasie” nghĩa là “Cân bằng nội môi” để mô tả những trạng thái phức hợp cân bằng sinh lý mà ông nhận thấy chủ yếu khi thay đổi nồng độ các chất có trong máu như: nước, natri, đường, đạm, mỡ,…Trên cơ sở sự điều tiết của hệ thần kinh thực vật và lõi thượng thận (catecholamine gồm hai chất adrenalin do lõi thượng thận và noadrenalin do thần kinh thực vật tiết ra), phản ứng này là phản ứng cấp thời.Plavov (1932) cũng đã nêu ra đặc tính chung của khái niệm này: “… Cơ thể là một hệ thống tự điều chỉnh, là một hệ thống tự điều chỉnh bản thân ở mức cao nhất, hệ thống ấy tự duy trì bản thân, tự hiểu chỉnh bản thân, tự cân bằng bản thân và thậm chí tự hoàn thiện bản thân. Năm 1935 ông đi sâu nghiên cứu sự cân bằng nội môi ở những động vật có vú khi chúng lâm vào các tình huống khó khăn, 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com như khi gặp phải sự thay đổi về nhiệt độ. Ông cũng mô tả các nhân tố cảm xúc trong quá trình phát sinh, phát triển một số bệnh và xác định vai trò của hệ thần kinh khi cơ thể đối phó với các tình huống khẩn cấp. Năm 1936 một nhà khoa học khác đã đi tiên phong trong việc nghiên cứu stress dựa trên những phát hiện của W.B Cannon và kế thừa những nhiên cứu của Claude Bernard, đó là Hans Selye tiến sỹ y khoa người Canada gốc Áo.
Ông mô tả stress theo thuật ngữ “Hội chứng thích nghi chung”, ông nhận thấy bên cạnh những phản ứng đặc trưng do các yếu tố bất lợi khác nhau gây ra, cơ thể luôn có những phản ứng chung nhất. Phản ứng chung, không đặc hiệu của cơ thể được gọi bằng thuật ngữ “stress”). Thuật ngữ này lúc đầu thiên về bệnh học, nên dùng là “hội chứng”, sau đó nó được hiệu là “Hội chứng thích nghi chung” (General adaptation syndrome) và thường được viết tắc là G.