phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của Luận văn gồm 3 chương: Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận chung về Hội đồng quản trị; Chƣơng 2: Thực trạng pháp luật về Hội đồng quản trị ở Việt Nam và thực tiễn áp dụng tại Công ty Hoá chất Việt Trì; Chƣơng 3: Một số khuyến nghị và giải pháp góp phần hoàn thiện những quy định của pháp luật Việt Nam về Hội đồng quản trị. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HỘI ĐỒNG QUẢN TRỊ 1. Khái luận chung về Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần 1. Khái lược về công ty cổ phần Công ty cổ phần đầu tiên trên thế giới ra đời vào khoảng thế kỷ XVIII nhưng đến đầu thế kỷ XIX vẫn còn rất hiếm.
Khi quá trình tập trung tư bản đã phát triển ở mức độ cao và nhất là sau khi có sự bùng nổ của các cuộc cách mạng công nghiệp đã trực tiếp dẫn đến sự hình thành các công ty cổ phần. Cho đến giữa thế kỷ XIX, công ty cổ phần đã phát triển mạnh mẽ và rộng khắp trên các nước tư bản nhờ sự phát triển của nền đại công nghiệp cơ khí và sự phát triển rộng rãi của chế độ tín dụng. Từ góc độ pháp lý, có thể khái quát một số đặc trưng của công ty cổ phần như sau: - Là một tổ chức có tư cách pháp nhân độc lập. Đây là loại hình công ty có tính chất tổ chức cao, hoàn thiện về vốn, hoạt động mang tính xã hội hoá cao; - Công ty cổ phần chỉ chịu trách nhiệm đối với mọi khoản nợ bằng tài sản riêng của công ty.
Các cổ đông/người góp vốn chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi vốn góp vào công ty; - Vốn điều lệ của công ty cổ phần được chia làm các phần bằng nhau gọi là cổ phần. Đây là đặc trưng rất cơ bản của công ty cổ phần. Trong quá trình hoạt động, công ty cổ phần có quyền phát hành chứng khoán ra công chúng để công khai huy động vốn. Do đó, sự ra đời của công ty cổ phần gắn liền với sự ra đời của thị trường chứng khoán.
Việc chuyển nhượng cổ phần được thực hiện dễ dàng với mua bán cổ phiếu trên thị trường chứng khoán; 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Công ty cổ phần có số lượng thành viên rất đông. Có công ty cổ phần có tới hàng vạn cổ đông ở hầu khắp các nước trên thế giới, vì vậy có khả năng huy động vốn rộng rãi nhất trong công chúng để đầu tư vào nhiều lĩnh vực khác nhau, nhất là trong công nghiệp. Công ty cổ phần là loại hình công ty đối vốn, sở hữu dù ít dù nhiều đã có sự tách khỏi điều hành. Vì thế, so với các loại hình công ty khác, cơ cấu tổ chức của công ty cổ phần chặt chẽ và phức tạp hơn.
Hiện trên thế giới tồn tại hai mô hình phổ biến [18]. Đó là mô hình đơn nhất và mô hình hai cấp. Mô hình đơn nhất có trong Luật công ty của hầu hết các nước thuộc hệ thống Commen law, như Anh, Mỹ, Australia, Canada…Cấu trúc này, về cơ bản, được xây dựng theo mô hình luật công ty kiểu Anglo – American, mà luật công ty Hoa Kỳ là điển hình. Theo mô hình đơn nhất, cấu trúc quản trị nội bộ của một công ty cổ phần gồm có: Đại hội đồng cổ đông (shareholders’ meeting) và Hội đồng giám đốc (board of directors).
Bộ phận quản trị - điều hành chỉ do một cơ quan đảm nhiệm là Hội đồng giám đốc - cấu trúc hội đồng đơn. Đại hội đồng cổ đông sẽ bầu chọn các thành viên của Hội đồng giám đốc (thường có từ ba đến hai chục thành viên). Mọi quyền lực và các vấn đề của công ty được pháp luật đặt vào tay Hội đồng giám đốc, trừ những vấn đề thuộc thẩm quyền Đại hội đồng cổ đông. Tiếp đó, Hội đồng giám đốc lại bổ nhiệm các thành viên của mình hoặc người khác điều hành hoạt động kinh doanh hàng ngày của công ty.
Sự phân chia quyền lực này khác với việc phân chia quyền lực trong các công ty cổ phần của các nước châu Âu lục địa, Trung Quốc và Việt Nam. Vì thế, Hội đồng giám đốc trong công ty Anh - Mỹ có nhiều quyền lực hơn các đồng nghiệp của họ trong Hội đồng quản trị công ty của các nước châu Âu lục địa, Trung Quốc, Việt Nam. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Mô hình hai cấp có nguồn gốc từ nước Đức, xứ sở của dòng họ luật German civil law. Cấu trúc quản trị nội bộ của công ty cổ phần theo luật Đức gồm có: Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng giám sát (Aufsichtsrat), và Ban quản trị.
Việc quản lý - điều hành công ty cổ phần được phân chia cho hai cơ quan là Hội đồng giám sát và Ban quản trị, như một thiết chế hai tầng, mà ở đó, Hội đồng giám sát nằm ở tầng trên. Vì thế, giới luật học trên thế giới gọi đây là cấu trúc hội đồng kép hay hội đồng hai tầng. Và trong mô hình hai cấp, Đại hội đồng cổ đông, thậm chí cả người lao động, sẽ bầu chọn Hội đồng giám sát. Hội đồng giám sát có quyền bầu Ban quản trị, giám sát hoạt động của Ban quản trị.
Ban quản trị thực hiện chức năng điều hành hoạt động kinh doanh hàng ngày của công ty. Theo luật doanh nghiệp Việt Nam năm 2005, thì cấu trúc quản trị nội bộ của công ty cổ phần ở Việt Nam, xét một cách toàn diện, không phải là cấu trúc đơn theo mô hình luật công ty Anh - Mỹ, cũng chẳng phải là cấu trúc hai cấp như mô hình của luật Đức. Nó có vẻ là cấu trúc pha trộn giữa hai mô hình nói trên, đặc biệt có rất nhiều điểm tương đồng với mô hình theo luật công ty năm 2005 của Trung Quốc. Cấu trúc nội bộ của công ty cổ phần ở Việt Nam cũng gồm có các cơ quan: Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc và Ban kiểm soát.
Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần ở Việt Nam không giống với Hội đồng giám đốc trong luật công ty Anh - Mỹ, cũng không phải là Hội đồng giám sát hay Ban quản trị theo mô hình luật công ty của Đức. Hội đồng quản trị trong luật Việt Nam không có quyền hạn rộng lớn như Hội đồng giám đốc trong cấu trúc công ty của nhiều nước Commen law. Song, nó có thẩm quyền rộng hơn so với Ban quản trị trong cấu trúc hai tầng theo luật công ty của một số nước châu Âu. Nếu thành viên Ban quản trị theo luật công ty Đức do Hội đồng giám sát bổ nhiệm thì thành viên 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hội đồng quản trị trong các công ty cổ phần ở Việt Nam do Đại hội đồng cổ đông trực tiếp lựa chọn.
Cơ cấu tổ chức của công ty cổ phần ở các nước khác nhau có sự khác biệt nhất định (các nước theo hệ thống luật Commen law và Châu âu lục địa), nhưng có thể khái quát thành ba bộ phận cơ bản: Tập hợp những người góp vốn/cổ đông; người được cổ đông đông uỷ quyền quản lý công ty/hội đồng quản trị và người điều hành công ty/giám đốc hoặc tổng giám đốc. Trong cơ cấu tổ chức của công ty cổ phần, Hội đồng quản trị chỉ là một thiết chế nhỏ nhưng vai trò của nó hết sức quan trọng. Hội đồng quản trị được nhấn mạnh là người đặt ra chiến lược tổng thể cho doanh nghiệp, giám sát quản lí rủi ro, giám sát kết quả quản trị, đảm bảo sự trung thực của báo cáo tài chính, có kế hoạch đào tạo nhân sự kế nhiệm cho các vị trí quản lí cấp cao. Để hiểu rõ hơn vị trí, tầm quan trọng của Hội đồng quản trị, chúng ta cần xem xét Hội đồng quan trị trong mối quan hệ với các thiết chế khác của công ty cổ phần.
Hội đồng quản trị trong mối tương quan với các thiết chế quản lý khác của công ty cổ phần Trong cơ cấu tổ chức của một công ty, Hội đồng quản trị chiếm một vị trí rất nhỏ; thế nhưng trên thực tế vai trò của nó lại rất lớn. Trong công ty, người bỏ vốn là các cổ đông, Giám đốc điều hành doanh nghiệp còn Hội đồng quản trị – đại diện cho cổ đông, bảo đảm doanh nghiệp có được quản lí tốt và đi đúng hướng hay không, vốn của nhà đầu tư có được sử dụng một cách hiệu quả không. Hình ảnh này được ví như một chiếc xe chở khách. Khách đi trên xe (tương tự như các cổ đông trong công ty) ai cũng muốn đến nơi (cùng muốn có lãi) nhưng không biết đi đường nào, lại cũng không biết lái xe, do đó họ bèn lựa một người làm đại diện chỉ đường (HĐQT).
Người này đóng vai trò “cai “ xe, sẽ đi tìm thuê một anh lái xe (ban giám đốc), thương lượng, trả 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com một số tiền để anh ta lái chiếc xe (công ty) chạy theo bản đồ về hướng mà người cai xe được khách ủy nhiệm đã vạch ra. Hội đồng quản trị với Đại hội đồng cổ đông Cổ đông của công ty là những người góp vốn/người sở hữu cổ phần trong công ty cổ phần. Như trên đã đề cập, công ty cổ phần có số lượng cổ đông rất lớn, có cổ đông là cá nhân và cũng có cổ đông là tổ chức. Nhưng chỉ có các cổ đông có quyền biểu quyết mới được tham gia Đại hội đồng cổ đông.
Đại hội đồng cổ đông/tập hợp các cổ đông (chủ sở hữu công ty) là cơ quan có quyết định cao nhất của công ty cổ phần [34, tr. Một trong những quyền đó là lựa chọn những người có năng lực, phẩm chất đạo đức tốt để quản lý, lèo lái công ty - Hội đồng quản trị. Hội đồng quản trị là cơ quan quản lý công ty, do Đại hội đồng cổ đông bầu ra, người đại diện cho quyền lợi của các cổ đông/người góp vốn. Hội đồng quản trị phải chịu trách nhiệm về hoạt động của mình trước các cổ đông/Đại hội đồng cổ đông và trước công ty.
Hội đồng quản trị được thực hiện tất cả các quyền, trừ những vấn đề thuộc thẩm quyền của Đại hội đồng cổ đông. Hội đồng quản trị với Ban giám đốc Tập tục của các nước trên thế giới, Tổng giám đốc (CEO) đều do Hội đồng quản trị lựa chọn.