CHƯƠNG 1 NHỮNG VAN DE CHUNG VE CHE TÀI PHẠT VI PHAM DO VI PHAM HỢP DONG THƯƠNG MAI 1. Khái quát về chế tài p hạt vipham do vipham hep đồng thương mại 1. Hợp đồng thương mại và các chế tài do vip hạm hợp đồng thương mại 1. Hợp đồng thương mại a Khái niệm hop đồng thương mai Trong nên kính tê thị trường, nơi ma mọi hàng hóa, dich vu phải được tự do lưu thông thi vai trò trung tâm của HĐTM ngày càng được thé hién r6 nét bởi ý chí của các bên mang tính quyết định trong quan hệ hợp đồng HĐTM là công cụ pháp lý chủ yêu dé các chủ thé thực biện hoạt đông kinh doanh đông thời dam bão quyền lợi hợp pháp của minh Do truyền thong pháp luật khác nhau, trình độ phát trién kinh tê xã hội và tập quán kinh doanh có sự khác biệt nên chế định HDTM không có quan niém đồng nhật giữa các quốc gia Các nước theo truyền thông pháp luật thông luật (Common Lew) như Anh, Mỹ, Uc,.
không phân biệt giữa pháp luật dân sự và pháp luật tương mại cũng như không có sự phân biệt gữa hợp đồng dân sự và HĐTM. Các quy định của pháp luật về hợp đông được áp dung thông nhất trong moi lĩnh vực của đời sông con người, từ lĩnh vực dân su thuân túy dén lao động hay kinh doanh thu lợi nhuận. Ở các nước theo truyền thông pháp luật Châu Âu lục địa (Civil lew) như Pháp, Đức, Bi,. thi sớm có sự phân biệt hành vi thương mai và hành vi dân sự.
Tuy nhiên các nước chịu ảnh hưởng của truyền thông pháp luật này cũng chỉ coi hành vi thương mai là một dang đặc biệt của hành vi dân sự. Trong pháp luật của các nước này không tôn tại khái niém về HDTM với nội ham riêng của nó. Trong quá trình phat trién của pháp luật Viét Nam, với những đặc trưng của từng thời ky lịch sử, khoa học pháp ly và pháp luật thực định đã sử dụng nhiêu khái niém pháp ly với bản chất khác nhau dé chỉ hợp đông trong thương mai, chẳng hạn như Hợp đồng kinh doanh (Điều lê số 735-TTg vệ hợp đông kinh doanh do Thủ tướng chính phủ ban hành ngày 10/04/1956), hợp đông kinh tế (Pháp lệnh Hợp đông kinh tế năm 1989 do Hội đồng Nhà nước ban hành ngày 25/09/1989), hợp đông thương mai (Quyết định số 0842/2003/QĐ- 7 BTM do Bộ trưởng Bộ thương mại ban hanh),. LTM năm 2005 đóng vai trò 1a luật chuyên ngành nhưng không đưa ra định nghia về HĐTM.
BLDS năm 2005 quy định: “Hop đồng đân sự là sự thôa thuận giữa các Bên về việc xác lập, thay đổi hoặc cham đứt quyên, nghĩa vụ dân sự” (Điều 388). Bên canh đó, Bộ luật nay cũng có quy định “BLDS' guy đình dia vị pháp ly, chuẩn mực pháp lý cho các ứng xử của cá nhân, pháp nhân, chủ thé khác; quyên và nghĩa vụ của các chit thé vé. kinh doanh thương mại, .” BLDS 2015 tiép tục kê thừa quan điểm nay và khái quát hon tại Điều 385, cụ thể: “Hop đồng là sự thỏa thuận giữa các Bên về việc xác lập, thay đôi hoặc chamdi quyền ngtita vụ dan sự”. Như vay, HDTM là một dang cụ thể của hợp đồng dân sự hay nói cách khác, HĐTM là loại hợp đẳng dân sự đặc thù.
Khi Luật thương mai hay các luật chuyên ngành khác chưa có quy định về khái niém hợp đồng trong lính vực thương mai thi định nghia về hợp đồng dan sự tạiBLDS 2015 sẽ được áp dung dựa trên cơ sở phù. hợp với quy định về quan hệ thương mai Như vậy, có thể định nghĩa rằng “Hợp đồng thương mai là sự thôa thuận giữa các bên (mà ít nhất một bên là thương nhân hoặc chủ thé có tư cách thương nhân) dé xác lập, thay đôi hoặc cham đút quyên và nghiia vụ cña các bên trong việc thực hiện các hoạt động thương mai”. Dac điểm của hợp đồng thương mai Xuất phát từ đặc thủ của quan hệ thương mai, HDTM có các đặc điểm riêng so với hợp đông dân su nly sau: Tê chủ thé hợp đồng hop đồng thương mại chủ yêu được thiết lập giữa các chủ thé là thương nhân. Thương nhên bao gồm té chức kinh té được thành lập hop pháp, cá nhân hoạt động thương mai mét cách độc lập, thường xuyên và có đăng ky kinh doanh’.
Chủ thé tham gia HĐTM có thê là thương nhân trong nước hoặc nước ngoài. Các HDTM yêu cầu hei bên. chủ thé đều phải là thương nhân như hợp dong đại lý thương mai, hop đông dich vụ quảng cáo thương mai, hợp đồng đại lý thương mai. Ngoài ra, có những HĐTM chỉ can một bên chủ thé là thương nhân nhw.
hop đông bao hiểm, hợp đồng môi giới thương mai, hợp đồng ủy thác mua bén hàng hóa,. ! Khoin 1,Điều 6 LTM 2005 Vé hình thức hợp đồng. pháp luật quy định HDTM được các bên thỏathuận thé hiện. dưới nhiêu bình thức khác nhau, có thé bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thé của các bên giao kết.
Trong một số hoạt đông thương mai có tính chất phức tạp va nội dung hợp đông cân được kiếm soát chất chế, pháp luật quy định bat buộc hợp đông trong những hoạt động thương mai này phải được thé hiện bang văn bản hoặc bằng hình thức khác có giá trị pháp lý tương đương (điện bao, thông điệp dir liệu điện tử, fax, .), chang hạn như hợp đông đại lý thương mại, hợp đồng dich vụ khuyên mai, hợp đồng mua bán hang hóa quốc tê, hop đông nhượng quyên thương mai. Vé đối tương hopđồng, ngoài hàng hoa và dich vụ (tương tự như đối tượng của hợp đông dân sự), đối tượng của một só HĐTM như hợp đồng thành lập công ty, hợp đồng hợp tác kinh doanh là một hoạt đông mang tính tô chức dé bình thành nên các doanh nghiệp hoặc để thực hiện hoạt đông thương mai. V a trên thực tế, đối tương của HĐTM thường là hang hóa số lượng lớn nên giá trị HĐTM cao hơn so với giá tri hợp đông dân sự, từ đó dan đến việc HĐTM có nội dung phức tạp hơn hợp đồng dân sự trong một số trường hợp. T mục dich giao kết hợp đồng, khác với hợp đồng dân sự thuận túy được ký kết với mục đích tiêu dùng có thé sinh lời hoặc không HDTM được ký kết với mục tiêu sinh lời, tìm kiêm lợi nhuận Sinh lời được hiéu rang là lợi nhuận của các bên đạt được không chỉ bang vật chất, tai sản mà bao gồm cả những lợi ich phi tai sẵn nlnư uy tin, thương hiệu của doanh nghiệp hay niém tin của khách hàng.
Trong trường hop một bên chủ thể của hợp đông giao dich với thương nhân nhưng không hướng dén mục đích lợi nhuận thi hợp đồng nay chỉ trở thành HĐTM khi bên không phải thương nhân, không nhằm mục đích sinh lời lựa chon Luật thương mại điều chỉnh'. Nếu bên đó không lựa chọn áp dụng Luật thương mại thì Bộ luật dan sự sẽ điều chỉnh quan hệ hợp đồng này và đây là hợp đồng dân sự. Các chế tài do vỉ phạm hợp đồng throug mai a Khái niém Vi pham hop đồngthương mai Trong hệ thông pháp luật Common Law tại Anh và Hoa Ky, vi phạm hợp đồng được hiểu là sự vị pham các ng†ĩa vu đã thỏa thuận trong hợp đồng Sự vi phạm này được thé 2 TS Nguyễn Thi Dựng (chủ bền) và tập thể gũng viên bộ Mật thương mại Đại học Luật Hi Nội 2017), Tuất kink tế, sách chuyện khảo, Nxb. ` Khoin 3 Điều 1 LTM 2005 hiện qua các hanh vị không thực biện nghiia vu đã cam kết trong hợp đông hoặc gây trở ngại cho việc thực hiện hợp đông của bên còn lại.
Trong khi đó, pháp luật của nước Pháp quy định hành vi vi phạm hợp đẳng bao gồm hành vi không thực hiện hợp đông hành vi thực hiện trễ hạn hoặc không thực hiện đây đủ nghĩa vu hop đông cũng như vi phạm nghĩa vụ phụ hoặc những nghiia vu phát sinh từ hợp đông'. Như vậy, quan điểm về vi pham hợp đông ở các quốc gia trên thé giới là tương đối gióng nhau. Ở Việt Nam, thuật ngữ “vi phạm hợp đông” được từ điễn Luật học gai thích là hành vi không thực hiện hoặc thực hiện không đúng những nghĩa vụ phát sinh từ hợp đông'. Đền nay, BLDS (2015) chưa có quy định riêng để định nghĩa vé vi phạm hop đồng Nêu xét đến bản chất hành vi vi phạm hop đồng là hành vi vi phạm các ng†ĩa vụ của Hợp đồng thì có thé suy luên từ khái niém vi phạm nghia vụ được quy định tại khoản 1 Điều 315 BLDS (2015): “Mi phạm nghiia vụ là việc bên có nghiia vu không thực hiện nghiia vụ đứng thời han, thực hiện không day đủ nghĩa vụ hoặc thực hiển không ding nội ding của ngÌữa vụ”.
Trong khi đó LTM (2005) đã định nghia về vi phạm hợp đông tại Khoản 12 Điều3 như sau: “Ti phạm hợp đồng là việc một bên không thực hiện, thực hiện không day dit hoặc thực hiện không dimg ngiãa vu theo thõa thudn giữa các bên hoặc theo quy đình của luật nay”. Như vậy, các quy định trên cho thay các bên phải thực hién đúng hợp đồng, trái lại không thực hiện hoặc thực hiện không đúng thì ng]ấa là họ vi phạm hop đông Nhưng hợp đồng ở đây không chỉ bao gồm các cam kết, thỏa thuận của các bên. trong hợp đồng mà còn có “thei quen trong hoạt động thương mai ma các bên đã biết hoặc phải biệt”, quy định pháp luật điều chỉnh hợp dong mà các bên giao kết và “tap quan thương mai”. Các yêu tô nêu trên được pháp luật quy định gắn liên với hep dong trừ khi các bên có thỏa thuận khác nên thực hiện các quy định này cũng là thực hiện hợp đẳng và ngược lại, vi phạm các quy định này thi cũng là vi phạm hợp đông.
Tử các căn cứ nêu trên, có thé đưa ra định nghĩa rang TT phạm hop đồng thương mai là việc không thực hiện hoặc thực hiện không đứng ngÌữa vụ Hợp đồng mà các bên đã thỏa * Bum Quốc Khánh, Phip luật về chế tàiviphạm hợp đông trong Binh vec thường ma vàạc tiến xét xử tại TAND quận Long Biên, “Hà Nội, Luậnvăn thạc sĩ Luật học, Trường Daihoc Luật Ha Noi, 2021. ` Viên khoa học pháp ly- Bộ Tw pháp, Từ điển Luật học, Nzb Tư pháp, 2006. s Điệu 12 LTM2005 Điều 13 LTM 2005 20 thuận, theo théi quen trong thương mại giữa các bên, pháp luật diéu chỉnh hop đồng hoặc tập quán thương mại qrg' dinh b.