CHƯƠNG 1 NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN CHUNG VỀ MIỄN TRÁCH NHIỆM DO VI PHAM HỢP DONG THƯƠNG MẠI VÀ LÝ LUẬN PHÁP LUAT VE MIEN TRÁCH NHIỆM DO VI PHẠM HỢP ĐÒNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quátvề hợp đồng thương mại,vip ham hợp đồng thương maiva trách nhiệm do viphạm hợp đồng thương mại 1. Khái niệm, đặc điểm hop đồng throug mai 1. Khéi niệm hợp đông thương mai Hop đồng là hình thức pháp lý phố biên trong các giao dịch ngày nay.
Hợp đồng dit thé hiện dưới hình thức nào, ngôn ngữ nào cũng phan ánh bản chất là sự thôa thuận thông nhất ÿ' chí của các bền nhằm làm phát sinh thay đôi và châm đứt các quyên và ngÏữa vụpháp Ij. Trong pháp tuật La mã, hợp đồng (contrawtus) được coi là căn cứ làm. phát sinh, thay đổi hoặc châm đút quan hệ pháp luật với hai dau luệu đặc trung không thể thiểu: thir nhất, phải có sự thỏa thuận (conventio, consensus), tức là có sự thống nhất ý chí giữa các chủ thé bình đăng vé dia vị pháp lý, và thứ hai, phải có mục dich (căn cứ pháp lý) nhất định (causa) ma các bên hướng tới.Hợp đồng lả phương tiên dé đạt mục đích đó. Ngược lại, mục đích là cơ sở vật chất của hợp đông, tạo nên căn cứ pháp lý của hợp đồng).
Ở Việt Nam, theo tiên trình phát triển của kinh tế, văn hóa - xã hội, hop đồng trong mối giai đoạn phát triển có những sự khác nhau nhét dinh về quy đính pháp luật cũng ni bản chất pháp lý. Trong thời ky kinh tế kê hoạch hóa tập trung, có thể hiểu, hợp đông kinh tê chính là hợp đông trong lính vực thương mại. Pháp lệnh Hop dang kinh tế được ban hành ngày 25 tháng9 năm 1989 của Hội đông Nhà nước định ngliia về Hop đông kinh tế là “sự thoả thuận bằng văn bản tài liệu giao dich giữa các bên ký: kết về việc thực hiện công việc sản xuất, trao đôi hàng hoá. dich vu, nghiên cứu, ứng dung tiến bồ khoa học - kỹ thuật và các thod thuận khác có mue dich hình doanh với sự quy dinh rố ràng quyền và ngiấa vụ của mỗi bên dé xây dung và thực hiển kế hoạch của minh"? Tuy nhiên LTM năm 1997 không tiép tục ghi nhận khát niém “Hop dong kinh té” ma hướng tới việc đính nghiia hoạt đông thương mại.
Theo đó, hoạt động thương mai là “ ` Gio mits Ludt Thương mi 2 Trường Đại học Luit Ha Nội tr 9. Š Nghiên cứu Lập pháp, Chếđịnh hợpdong: Những gi): ink chang vit một số win để cain hoàn thiển TS. Nghệ Nope Kin‘Vien Khoa học kiểm sắt, VESND tôi cao. 1 Pháp lệnh Hop đồng kênh tế năm 1989 6 việc thực hiện một hay nhiều hành vi thương mại của thương nhân, bao gồm việc mua bán hàng hoá, cng ứng dich vụ thương mại và các hoạt đồng xúc tiễn thương mại nhằm muc đích loi nhuận hoặc nhằm thực hiện các chính sách lanh tê - xã hội 4 Quy dinh nay đã cụ thé hóa hoạt động thương mai theo lướng liệt kê thành ba loại hoạt động cụ thé: mua bán hang hóa, cung ứng dich vu thương mai và các hoạt động xúc tiền thương mai Điều này khiến cho cách hiểu vệ hoạt động thương mai thiệu tính khái quát và phạm vi hoạt động thương mai khá hẹp, chỉ giới han trong các hoat dang về mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ thương mại và xúc tiền thương mai.
Khắc phục những nhược điểm này, LTM nam 2005 đã quy định về hoat động thương mai một cách “thông thoáng” và đúng với bản chất pháp ly của nó hon Theo đó, LTM nam 2005 nhân mạnh đặc điểm của hoat động thương mai là nhằm muc dich sinh lời, sửa từ hoạt động “cung úng dich vụ thương mại” thành “cung ứng dich vu" và bỗ sung thêm hoạt động “dau tư" va “các hoạt động nhằm mục dich sinh lời khác” ngoài hoạt động mua bản hàng hóa, cung ứng dịch vụ thương mai và hoạt động xúc tiên thương mai’. Từ sau khi LTM năm 2005 ra đời, khái niém “Hop đông kinh tê” không còn tôn tei, hop đẳng thương mai là một dang của “H op dong dân sự” theo quy dinh của BLDS năm. Điều nay được lý giải do BLDS đóng vai trò là luật chung quy đính chung và “hợp đông" cho một sé luật chuyên ngành, trong đó có LTM. Dé thé hién điều này một cách 16 rang BLDS năm 2015 ra đời đã thay thê khái niém “Hợp đông dân sự” trong BLDS nam 2005 bang khái niém “Hợp đông".
Theo đó, “Hop đồng là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm đt quyển nghiia vụ dân sự 'Š. Vé lý luận, HĐTM 1a một dang đặc thù của hợp dong dân sự. Bản chất của HDTM cũng thể hiện sự thỏa thuận, thống nhất ý chi của các bên nhằm làm phát sinh, thay đổi và cham đút các quyền và nghiia vụ của các bên V ci vai trò là luật chung BLDS năm. 2015 đã đưa ra những quy định chung về hợp đông, áp dung chung cho cả pháp luật chuyên ngành, trong đó có LTM.
Điêu này đã tạo nên tính logic, khái quát và thông nhật trong hệ thông pháp luật Việt Nam, đẳng thời han chê sự trùng lặp, chồng chéo của các quy pham phép luật giữa luật chung và luật chuyên ngành Như vậy, có thé thay, môi 3 Khoản 2 Điều 5 Luit Thương mainămn 1997. * Khoản 1 Điều 3 Luit Thương mại năm 2005. ˆ ˆ quan hệ giữa hợp đồng dân sư và HĐTM là mối quan hệ biện chứng, mỗi quan hệ giữa cái chung và cái riêng trong do hợp đông dân sự là cái chung HĐTM là cái riêng. LTM năm 2005 không đưa ra khái niém cụ thể về HDTM mà chỉ gọi tên tùng loai hop đồng tương ứng với từng hoạt động thương mai như hợp dong mua bán hang hóa, hop đẳng cưng ung dich vụ.
Trong khoa học pháp lý, cũng có ý kiên cho rằng không niên sử dụng khái niém “hợp dong thương mai” do lo ngại dan đến hệ quả không cân thiết, đó là sự mật công tìm kiếm điểm khác biệt giữa hop đẳng thương mai và hop đồng dân sự, song trong thực tiễn kinh doanh, khát niém nay van được sử dụng khá pho biên. với ý ngiĩa là “hợp đông trong thương mai”. Có thé thay rằng, khái tiệm “hợp đồng tương mai” vẫn tồn tại trong đời song kinh tê, pháp ly với nghĩa là hợp đông bình thanh trong lĩnh vực thương mai’. Như vậy, từ nhúng quy đính về hợp đồng trong BLDS năm 2015, cing với những đặc điểm riêng về hợp dong trong lính vực thương mai, có thé dinh ngliia HĐTM nh sau: “Hop đồng thương mại là sư théa thuận giữa các bên trong dé có ít nhất một bên tham gia là thương nhân về việc xác lập thay đổi hoặc chấm đứt quyên ngÌữa vụ của các bên trong việc thực hiển các hoat động thương mại ”.
Đặc điểm hop đồng thương mai Thứ nhất, về chí: thé: Chủ thé trong HĐTM chủ yêu là thương nhânỀ. Các bên chủ thé trong HĐTM có thể đều là thương nhân nlxr hợp đông dei lý thương mai, hợp đồng đại điện cho thương nhân hoặc chỉ cân ít nh~at mt bên là thương nhân nh hợp đồng ủy thác mua bán hàng hóa, hợp đông môi giới thương mai. Ngoài ra, các tô chức, cá nhân không phải là thương nhân cũng có thé là chủ thé của một bên trong HĐTM khi thực hiện hoạt động thương mai không vi mục đích sinh lợi”, Thứ hai, về đối tượng hợp đồng. Đôi tương của HĐTM có thé là hang hóa (đông sản.
hoặc bat động sản), địch vụ và các hoạt động sinh lời khác. Tuy nhiên, đối tượng của HĐTM phải là những đố: trong không thuộc các trường hợp quy định trong danh mục hang hóa bi câm kinh doanh: Nguyễn Thi Dung (chủ biển, 1012), “đất thức pháp hi và Xã năng cơ bản trong dio phán, soạn thảo và lạ lết Hop dong trong Tink vực thương mai”, NWB Chish ti - Hình chsh, Ha Nội trổ. khoản 1 Đều6 LTMnăn 3005, Thương nhấn bao gồm tô chức Sinh tế được thừnh lập hop pháp, cá nhấu hoat dong thương mai not cách doc lập, turong ven và có dang lạ: Kink doanh ” Khoản3 ĐiềuÌ Tuất Thương mại 2005 8 Thứba về muc dich: Các bên rongHDTM chủ yêu hướng tới muc tiêu là lợi nian. Mục dich lợi nhuan là đặc trung của các giao dich kinh doanh do các bên của hợp đồng đu nhằm thu được lợi nhuận từ việc thực hiện hop đông!0.
Trường hợp một bên clrủ thể trong hợp đông không hướng tới mục dich lợi nhuận thiLTM được áp dung khi bên. không nhằm mục đích lợi nhuận lựa chon áp dung LTM! Thứ tực về hình thức: HĐTM có thé được thiệt lập bằng các hình thức nlur lời nói, văn bản hoặc được xác lập bằng hành vi cu thé. Tuy nhiên, do tính chất phức tạp cũng nhu thường mang giá tri cao nêaLTM năm 2005 đã quy đính cụ thé về hình thức đôi với một sô loai hợp đồng Đôi với những loai hợp đông ma LTM không quy định về mat hình thức thì bình thức của hợp đồng phụ thuộc vào sự thỏa thuận của các bên Thông thường các HDTM thường được xác lập bằng hình tức văn ban dé đảm bảo sự an toàn, chặt chế, cũng nhy hạn chế rủi ro trong quá trình thục hiện hợp đông và là cơ sở dé giải quyết khi phát sinh tranh chập. Bên cạnh đó, LTM năm 2005 con quy đính các hình thre có giá trị pháp lý tương đương văn bản như điển báo, telex, fax, thông đập dit liệt), Day là những đỡ liệu điện tử có thể truy xuất được nguôn gộc, hiển thi và inre được.
Vi phạm hợp đồng thương mại và trách nhiệm do vỉ phạm hợp đồng thương mai 1. Vi pham hợp đông thương mai Hop đồng là văn bản pháp lý ghi nhânnhững thoả thuận, cam kết về quyên và nghĩa vụ trong tương lai của các bên tham gia ký kết hop đông Tuy nhiên, không phải hợp đông nào được ký kết cũng được các bên tuân thủ, thực biện một cách chuẩn chi va day đủ Sư vị pham có thé đến từ các lý do khách quan hoặc chủ quan khién cho một bên. hoặc các bên chủ thể trong hợp đông không tực hiện hoặc thực hiện không đúng không đủ các thỏa thuận, nghia vụ đã cam kết trong hợp đông. VỀ mặt thuật ngữ, theo từ điển Tiêng Việt, “vi phạm là không tudin theo hoặc làm trái lại những điều guy dinh “3 '° Trường Daihoc Luật Hà Nội, TS.
Ngon Thi Dung (chủ bền), Pháp Indt về hop dong trong thương mat var đấu tr. Những vin để pháp W cơ ban. Neb Chinh trị quốc gua srthật. Ha Nội 2022, tr 16.
`! Khoá 3 Điều 1 Tuất Thương mai 2005. !