Nghiên Cứu Về Cây Dó Bầu và Trầm Hương: Kỹ Thuật Trồng và Ứng Dụng

Tài liệu nghiên cứu Luận văn kỹ thuật cấy tạo trầm trên cây gió bầu, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về kỹ thuật.

• Người hướng dẫn: Thầy Bùi Văn Thế Vinh
• Trường học: Trường Đại Học Kỹ Thuật Công Nghệ Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Công Nghệ Sinh Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Về Cây Dó Bầu và Trầm Hương: Kỹ Thuật Trồng, Chăm Sóc và Ứng Dụng
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG I: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG II: TỔNG QUAN VỀ CÂY DÓ BẦU
• 2.1. GIỚI THIỆU VỀ CÂY DÓ BẦU
• 2.2. ĐẶC ĐIỂM PHÂN LOẠI
• 2.3. ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT HỌC CỦA CÂY DÓ BẦU
• 2.4. ĐẶC ĐIỂM SINH THÁI
• 3. CHƯƠNG III: TỔNG QUAN VỀ TRẦM HƯƠNG VÀ PHƯƠNG PHÁP CẤY TẠO TRẦM
• 3.1. ĐẶC TÍNH VÀ CÔNG DỤNG CỦA TRẦM HƯƠNG
• 3.2. TÌNH HÌNH KHAI THÁC VÀ TIÊU THỤ
• 3.3. QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH TRẦM HƯƠNG
• 3.4. KỸ THUẬT CẤY TẠO TRẦM
• 3.5. THÍ NGHIỆM CẤY TẠO TRẦM
• 3.6. MỘT SỐ THÀNH TỰU VỀ NGHIÊN CỨU CẤY TẠO TRẦM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 3.7. THÁCH THỨC & TRIỂN VỌNG
• 4. CHƯƠNG IV: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• LỜI CẢM ƠN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Cây Dó Bầu Giới Thiệu Phân Loại 55 ký tự

Cây dó bầu, còn gọi là cây trầm hương, là loài thực vật quý hiếm, có khả năng tạo ra trầm hương, một sản phẩm có giá trị kinh tế cao. Từ xa xưa, trầm hương đã được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, từ hương liệu đến y học cổ truyền. Việc nghiên cứu về cây dó bầu và quá trình hình thành trầm hương trở nên quan trọng hơn bao giờ hết, đặc biệt khi nguồn trầm hương tự nhiên ngày càng cạn kiệt. Các nghiên cứu hệ thống về sự hình thành trầm hương trên cây dó bầu mới chỉ bắt đầu trong vài thập kỷ gần đây và vẫn chưa đưa ra được các quy trình tối ưu để áp dụng rộng rãi. Theo Nghị Định số 18-HDBT, cây dó bầu thuộc danh mục thực vật rừng quý hiếm cần bảo vệ nghiêm ngặt.

1.1. Các Loại Dó Bầu Phổ Biến Phân Loại Đặc Điểm

Giống Aquilaria bao gồm 24 loài khác nhau, mỗi loài có những đặc điểm riêng biệt. Tại Việt Nam, cách gọi tên cây dó bầu khác nhau giữa các địa phương. Ví dụ, ở Phú Quốc, người ta phân biệt dó nghệ (gỗ vàng nhạt, cứng) và dó bầu (gỗ trắng, mềm). Các tỉnh miền Trung lại chia thành dó bầu hương, dó mẹ, dó dây, và dó bầu thường. Cách phân loại này gây khó khăn trong việc xác định tên khoa học chính xác của mỗi loài. Các nhà khoa học gần đây đã phát hiện thêm loài thứ 25 ở cao nguyên Trung Bộ năm 2005, có tên khoa học là Aquilaria rugosa L. Loài Dó bầu (Aquilaria Crassna pierre ex Lecomte) được nông dân ưa chuộng nhất vì khả năng cho Trầm nhiều và chất lượng tốt nhất.

1.2. Đặc Điểm Thực Vật Học Hình Thái Sinh Thái Cây Dó Bầu

Dó bầu là cây gỗ lớn, cao 20-40m, đường kính 40-80cm. Vỏ mỏng, có nhiều sợi dài. Lá đơn, mọc cách, hình ngọn giáo. Hoa tự hình tán, màu trắng. Quả hình trứng ngược, khi chín khai thành hai mảnh, chứa 1-2 hạt màu đen. Hạt dó bầu có đời sống ngắn và cần gieo ngay sau khi thu hái. Cây dó bầu bắt đầu ra hoa kết trái sau 4-5 năm. Cây con cần được giữ ẩm, che bóng và phòng trừ sâu bệnh. Khi cây mạ đạt 40 – 45 ngày tuổi thì cây đã cao khoảng 3 – 4 cm, có thể đánh trồng vào bầu đất.

II. Kỹ Thuật Trồng Cây Dó Bầu Hướng Dẫn Chi Tiết 59 ký tự

Kỹ thuật trồng dó bầu đòi hỏi sự tỉ mỉ và tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình. Giai đoạn vườn ươm là bước quan trọng để đảm bảo cây con khỏe mạnh. Chọn đất, làm đất, xử lý đất, và bón lót phân đều cần được thực hiện cẩn thận. Giai đoạn vườn bầu tiếp tục chăm sóc cây con trước khi đưa ra trồng đại trà. Thời vụ trồng, yếu tố khí hậu và đất đai đóng vai trò quyết định sự thành công của việc trồng dó bầu. Thối rễ là một trong những bệnh thường gặp ở cây dó bầu, cần có biện pháp phòng ngừa và xử lý kịp thời.

2.1. Giai Đoạn Vườn Ươm Chọn Đất Xử Lý Đất Bón Lót

Chọn đất làm vườn ươm cần chú ý đến độ tơi xốp, thoát nước tốt. Sau khi chọn được đất, cần làm đất kỹ lưỡng và thiết kế líp ươm phù hợp. Xử lý đất bằng vôi bột hoặc các loại thuốc trừ nấm giúp loại bỏ mầm bệnh. Bón lót phân hữu cơ giúp cung cấp dinh dưỡng cho cây con trong giai đoạn đầu. Cần làm giàn che để hạn chế tác động trực tiếp của ánh nắng mặt trời. Duy trì độ ẩm thích hợp bằng cách tưới nước thường xuyên.

2.2. Giai Đoạn Vườn Bầu Xử Lý Đất Vô Bầu Thiết Kế Luống

Xử lý đất vô bầu (ruột bầu) tương tự như xử lý đất vườn ươm, đảm bảo đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng và không mầm bệnh. Thiết kế luống bầu giúp cây con có đủ không gian phát triển. Cấy cây con vào bầu cần nhẹ nhàng, tránh làm tổn thương rễ. Làm cỏ và bón thúc định kỳ giúp cây con phát triển khỏe mạnh. Đảo bầu và thay bầu khi cây con lớn hơn, giúp rễ cây phát triển tốt hơn. Phòng trừ sâu bệnh kịp thời để bảo vệ cây con.

2.3. Giai Đoạn Trồng Quy Mô Lớn Thời Vụ Khí Hậu Đất Đai

Thời vụ trồng cây dó bầu quy mô lớn thường vào mùa mưa, khi độ ẩm cao và thời tiết mát mẻ. Yếu tố khí hậu như nhiệt độ, lượng mưa ảnh hưởng trực tiếp đến sự sinh trưởng của cây. Đất đai phù hợp cho cây dó bầu là đất tơi xốp, thoát nước tốt và giàu dinh dưỡng. Cây dó bầu dễ bị chết do thối rễ nếu đất không thoát nước tốt. Tình hình trồng và phát triển cây dó bầu trong nước đang được đẩy mạnh, với nhiều dự án trồng đại trà nhằm cải thiện kinh tế và phủ xanh đất trống đồi trọc.

III. Tạo Trầm Trên Cây Dó Bầu Phương Pháp Cấy Tạo 57 ký tự

Quá trình hình thành trầm hương là một hiện tượng phức tạp, liên quan đến sự tác động của các yếu tố bên ngoài lên cây dó bầu. Các phương pháp cấy tạo trầm nhân tạo đang được nghiên cứu và ứng dụng rộng rãi nhằm tăng sản lượng trầm hương. Cơ sở lý luận của việc cấy tạo trầm dựa trên việc tạo vết thương trên cây và đưa các tác nhân kích thích vào, thường là vi sinh vật hoặc hóa chất. Tuy nhiên, việc lựa chọn phương pháp và tác nhân phù hợp là yếu tố then chốt để đảm bảo thành công.

3.1. Cơ Sở Lý Luận Của Việc Cấy Tạo Trầm Nhân Tạo

Cơ sở lý luận của việc cấy tạo trầm là dựa vào việc tạo ra các vết thương trên thân cây dó bầu. Khi cây bị tổn thương, nó sẽ tự bảo vệ bằng cách tiết ra nhựa. Dưới tác động của các yếu tố bên ngoài như vi sinh vật, nấm hoặc các tác nhân hóa học, nhựa cây sẽ biến đổi thành trầm hương. Việc cấy tạo trầm nhân tạo nhằm mục đích kiểm soát quá trình này, tăng tốc độ và chất lượng trầm hương hình thành.

3.2. Các Phương Pháp Cấy Tạo Trầm Phổ Biến Hiện Nay

Có nhiều phương pháp cấy tạo trầm, bao gồm phương pháp vật lý (khoan lỗ, đóng đinh), phương pháp hóa học (sử dụng hóa chất kích thích), và phương pháp sinh học (sử dụng vi sinh vật hoặc nấm). Mỗi phương pháp có ưu nhược điểm riêng và phù hợp với từng điều kiện cụ thể. Phương pháp sinh học, sử dụng các loại nấm có lợi, được đánh giá là an toàn và thân thiện với môi trường hơn.

3.3. Đặc Điểm Một Số Loài Nấm Liên Quan Đến Sự Tạo Trầm

Nhiều loài nấm có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành trầm hương. Một số loài nấm phổ biến bao gồm Aspergillus spp, Penicillium sp, Botryodiplodia sp, Cladosporium sp, Diplodia sp, Pycnidia, Macrophoma sp, Rhizoctonia sp, Trichoderma sp, và Torula sp. Các loài nấm này có khả năng phân giải các thành phần trong gỗ cây, tạo ra các hợp chất có mùi thơm đặc trưng của trầm hương.

IV. Ứng Dụng Trầm Hương Hương Liệu Mỹ Phẩm Y Học 56 ký tự

Trầm hương có nhiều ứng dụng quan trọng trong các lĩnh vực khác nhau. Trong ngành hương liệu và mỹ phẩm, tinh dầu trầm hương được sử dụng để tạo ra các loại nước hoa, kem dưỡng da, và các sản phẩm chăm sóc cá nhân cao cấp. Trong y học cổ truyền, trầm hương được coi là một vị thuốc quý, có tác dụng an thần, giảm đau, và tăng cường sức khỏe. Ngoài ra, trầm hương còn được sử dụng trong các lĩnh vực khác như phong thủy và đồ thủ công mỹ nghệ.

4.1. Ứng Dụng Trầm Hương Trong Ngành Hương Liệu Mỹ Phẩm

Trầm hương là một nguyên liệu quý giá trong ngành hương liệu và mỹ phẩm. Tinh dầu trầm hương có mùi thơm ấm áp, quyến rũ, được sử dụng để tạo ra các loại nước hoa cao cấp, có giá trị cao trên thị trường. Ngoài ra, trầm hương còn được sử dụng trong các sản phẩm chăm sóc da, giúp làm dịu da, giảm viêm và chống lão hóa.

4.2. Công Dụng Của Trầm Hương Trong Y Học Cổ Truyền

Trong y học cổ truyền, trầm hương được coi là một vị thuốc quý, có nhiều công dụng chữa bệnh. Trầm hương có tác dụng an thần, giúp giảm căng thẳng, lo âu và cải thiện giấc ngủ. Ngoài ra, trầm hương còn có tác dụng giảm đau, kháng viêm và tăng cường sức đề kháng. Trầm hương thường được sử dụng trong các bài thuốc chữa bệnh tim mạch, hô hấp và tiêu hóa.

4.3. Các Lĩnh Vực Ứng Dụng Khác Của Trầm Hương Phong Thủy

Ngoài hương liệu, mỹ phẩm và y học, trầm hương còn được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác. Trong phong thủy, trầm hương được coi là một vật phẩm mang lại may mắn, tài lộc và bình an. Trầm hương cũng được sử dụng để làm đồ thủ công mỹ nghệ, như vòng tay, tượng Phật và các vật phẩm trang trí khác, có giá trị thẩm mỹ và tâm linh cao.

V. Khai Thác và Tiêu Thụ Trầm Hương Thực Trạng Thị Trường 59 ký tự

Tình hình khai thác trầm hương trong tự nhiên đang đối mặt với nhiều thách thức do sự khai thác quá mức và thiếu bền vững. Nguồn cung trầm hương tự nhiên ngày càng khan hiếm, đẩy giá trầm hương lên cao. Thị trường tiêu thụ trầm hương ngày càng mở rộng, với nhu cầu lớn từ các nước châu Á và Trung Đông. Việc phát triển các phương pháp cấy tạo trầm bền vững là rất quan trọng để đáp ứng nhu cầu thị trường và bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên.

5.1. Tình Hình Khai Thác Trầm Hương Trong Tự Nhiên Hiện Nay

Việc khai thác trầm hương trong tự nhiên đang diễn ra một cách không kiểm soát, dẫn đến sự suy giảm nghiêm trọng của các quần thể cây dó bầu. Do giá trị kinh tế cao, nhiều người dân bất chấp các quy định của pháp luật, khai thác trái phép trầm hương trong rừng. Phương pháp khai thác thường gây hại đến môi trường và làm cạn kiệt nguồn tài nguyên.

5.2. Nhu Cầu Và Thị Trường Tiêu Thụ Trầm Hương Trên Thế Giới

Nhu cầu tiêu thụ trầm hương trên thế giới ngày càng tăng cao, đặc biệt ở các nước châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản và các nước Trung Đông. Trầm hương được sử dụng trong nhiều lĩnh vực, từ hương liệu, mỹ phẩm đến y học cổ truyền và phong thủy. Thị trường trầm hương có giá trị lớn, thu hút sự quan tâm của nhiều nhà đầu tư.

5.3. Thách Thức Triển Vọng Trong Ngành Trồng Trầm Hương

Ngành trồng trầm hương đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm kỹ thuật cấy tạo trầm chưa hoàn thiện, sâu bệnh hại, và biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, ngành này cũng có nhiều triển vọng, nhờ vào nhu cầu thị trường ngày càng tăng và sự phát triển của các công nghệ cấy tạo trầm mới. Việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, đào tạo nguồn nhân lực và xây dựng các chuỗi cung ứng bền vững là rất quan trọng để phát triển ngành trồng trầm hương.

VI. Kết Luận Kiến Nghị Tương Lai Cây Dó Bầu 54 ký tự

Nghiên cứu về cây dó bầu và trầm hương là một lĩnh vực quan trọng, có ý nghĩa khoa học và kinh tế lớn. Việc phát triển các kỹ thuật trồng và cấy tạo trầm bền vững là rất cần thiết để bảo vệ nguồn tài nguyên quý giá này. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân để xây dựng một ngành công nghiệp trầm hương phát triển bền vững, mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng và bảo vệ môi trường.

6.1. Tổng Kết Các Nghiên Cứu Về Cây Dó Bầu Trầm Hương

Các nghiên cứu về cây dó bầu và trầm hương đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, từ việc phân loại và mô tả các loài cây đến việc tìm hiểu cơ chế hình thành trầm hương. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn, như tối ưu hóa các kỹ thuật cấy tạo trầm, phòng trừ sâu bệnh hại và phát triển các giống cây dó bầu có năng suất cao.

6.2. Các Kiến Nghị Để Phát Triển Ngành Trồng Trầm Hương Bền Vững

Để phát triển ngành trồng trầm hương bền vững, cần có các chính sách hỗ trợ từ nhà nước, khuyến khích đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, đào tạo nguồn nhân lực và xây dựng các chuỗi cung ứng bền vững. Cần tăng cường công tác quản lý và bảo vệ rừng, ngăn chặn tình trạng khai thác trái phép trầm hương và bảo vệ các quần thể cây dó bầu tự nhiên.

6.3. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Cây Dó Bầu Trầm Hương

Hướng nghiên cứu tiếp theo về cây dó bầu và trầm hương cần tập trung vào việc phát triển các kỹ thuật cấy tạo trầm hiệu quả và thân thiện với môi trường, tìm kiếm các tác nhân kích thích tự nhiên và an toàn, nghiên cứu các giống cây dó bầu có khả năng kháng bệnh và tạo trầm hương chất lượng cao. Cần tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực nghiên cứu và trao đổi kinh nghiệm về trồng và cấy tạo trầm hương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ: Cây Dó bầu còn gọi là cây Trầm hương, hay cây Kì nam, trong gỗ của nó có khả năng sinh ra một loại sản phẩm đặc biệt gọi là Trầm hương hay Kì nam. Trầm hương có rất nhiều công dụng đã được biết và sử dụng từ hàng ngàn năm qua, ở nhiều nước trên thế giới. Từ xưa đến nay Trầm hương và Kì nam là loại sản phẩm đặc biệt quý hiếm của rừng mà thiên nhiên ưu ái ban tặng cho con người. Chính vì vậy mà Trầm hương có giá trị kinh tế rất cao trên thị trường.

Điều này đã làm cho cây Dó bầu trở thành loài thực vật đặc biệt được nhiều nhà khoa học và người dân chú ý, có giá trị đặc biệt về mặt nghiên cứu khoa học ở Việt Nam nói riêng và các nước trên thế giới nói chung. Tuy nhiên, những nghiên cứu có tính hệ thống về sự hình thành Trầm hương trên cây Dó bầu chỉ mới bắt đầu từ vài thập niên gần đây. Hầu hết các kết quả nghiên cứu được công bố đều chưa đưa ra được các quy trình tối ưu cũng như là cơ chế hình thành Trầm hương để có thể áp dụng rộng rãi ra sản xuất đại trà. Trong khi đó cùng với sự mất rừng thì nguồn Trầm hương tự nhiên cũng ngày càng cạn dần.

Các loài thuộc chi Aquilaria có khả năng cho Trầm bị khai thác cạn kiệt. Ở Việt Nam những người khai thác Trầm chặt đốn bừa bãi những cây Dó bầu ở bất kì độ tuổi nào. Với cách khai thác như vậy thì chỉ trong một thời gian ngắn những cây thuộc họ cây Dó bầu gần như bị diệt chủng.Trước tình hình đó Hội Đồng Bộ Trưởng (nay thuộc Chính Phủ ) đã ban hành Nghị Định số 18-HDBT ngày 17 tháng 01 năm 1992 quy định danh mục thực vật rừng, động vật rừng quý hiếm và có chế độ bảo vệ, đã xếp cây Dó bầu vào danh mục nhóm 1A, tức là bảo vệ nghiêm ngặt. Trước tình hình đó hiện nay ở nước ta đã và đang có rất nhiều tổ chức, cơ quan, cá nhân trồng cây Dó bầu đại trà, nhằm mục đích cải thiện kinh tế, phủ xanh đất trống đồi trọc, góp phần xóa đói giảm ngèo v.v… Tuy nhiên, phần lớn các dự án đó mới đang ở giai đoạn trồng và thử nghiệm gây tạo Trầm bằng các phương pháp khác nhau và các kết quả thu được đều chưa được khả quan lắm.

1 Mặt khác nếu để cây Dó bầu mọc ngoài tự nhiên (ở rừng tự nhiên) thì khả năng cho Trầm hương của cây Dó bầu rất hạn chế (khoảng 10%). Chỉ một số cây vì lí do nào đó các tác nhân từ bên ngoài tác động đến cây Dó bầu như mưa, gió, sét đánh làm gãy thân, cành… qua các vết thương đó, vi sinh vật sẽ xâm nhiễm vào cây. Và cảm ứng sự hình thành dần dần theo thời gian. Vì những lí do kể trên đồng thời dưới sự phân công của bộ môn Công Nghệ Sinh Học và dưới sự hướng dẫn của thầy Bùi Văn Thế Vinh tôi đã thực hiện tiểu luận tốt nghiệp “Phương pháp cấy tạo Trầm trên cây Dó bầu” 1.

MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI: + Tổng quan về cây Dó bầu + Tìm hiểu qui trình kĩ thuật cấy tạo Trầm hương nhân tạo bằng phương pháp vi sinh và hóa học có hiệu quả. GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI: Do quỹ thời gian còn hạn chế nên tôi mới chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu các vấn đề có liên quan đến việc hình thành Trầm hương trên cây Dó bầu ở mức độ tổng quan và một số thực nghiệm đã được nghiên cứu. 2 CHƯƠNG II: TỔNG QUAN VỀ CÂY DÓ BẦU 2. GIỚI THIỆU VỀ CÂY DÓ BẦU: Cây Dó bầu thuộc : Lớp (Class): Magnoliopsida Bộ (Order): Myrtales Họ (Family): Thymelaeaceae Giống Aquilaria có tất cả 24 loài (Species) khác nhau gồm: 1.

Aquilaria beccariana van Tiegh 2. Aquilaria hirta Ridl 3. Aquilaria microcarpa Baill 4. Aquilaria cumingiana (Decne) Ridl 5.

Aquilaria filaria (Oken) Merr 6. Aquilaria brachyantha (Merr) Hall. Aquilaria urdanetensis (Elmer) Hall. Aquilaria citrinaecarpa (Elmer) Hall.

Aquilaria apiculata Elmer 10. Aquilaria parvifolia (Quis) Ding Hou 11. Aquilaria rostrata Ridl 12. Aquilaria crassna Pierre ex Lecomte 13.

Aquilaria banaense Pham-Hoang-Ho 14. Aquilaria subintegra Ding Hou 16. Aquilaria grandiflora Bth 17. Aquilaria moszkowskii Gilg 19.

Aquilaria tomentosa Gilg 20. Aquilaria bailonii Pierre ex Lecomte 21. Aquilaria sinensis Merr 22. Aquilaria apiculata Merr 23.

Aquilaria acuminate (Merr) Quis 3 24.C Huang Mới đây, tiến sĩ Lê Công Kiệt (Việt Nam) và tiến sĩ Paul Kessler (Hà Lan) vừa phát hiện loài thứ 25 ở cao nguyên Trung Bộ trong năm 2005 có tên khoa học là Aquilaria rugosa L. Cây Dó bầu thuộc loài Aquilaria crassna Pierre ex Lecomte 2. ĐẶC ĐIỂM PHÂN LOẠI: Tên thông thường: Tùy theo mỗi quốc gia mà Trầm hương có tên khác nhau: - Trung Quốc: Tuchenxiang (Tiếng phổ thông: Ch'en Hsiang). - Pháp: Bois d'aigle, Bois d'aloes, Calambac, Calambour - Anh: Agarwood hay Aloes wood, Malayan eaglewood - Đức: Adlerhoiz.

- Hy Lạp: Agallochon. - Malaysia: Garu - Campuchia: Kalampeahk chan, Crassna, KresnaKlampèoh.1: Vườn cây Dó bầu được 5 tuổi - Việt Nam: Cây Trầm hương, Dó bầu, Dó trầm, Cây Tóc… -Indonesia: Gaharu, Tengkaras, Mengkaras 4 Tại Việt Nam cách gọi tên tiếng Việt cho mỗi loài rất khác nhau giữa các địa phương. Ở đảo Phú Quốc người ta chia cây Dó ra thành hai loài khác nhau, cây Dó nghệ gỗ có màu vàng nhạt và hơi cứng còn cây Dó bầu gỗ màu trắng và mềm. Ở các tỉnh Miền Trung thì chia cây Dó ra 4 loài: Dó bầu hương, Dó mẹ, Dó dây và Dó bầu thường.

Ngoài ra, ở một số địa phương khác người ta còn chia cây Dó ra các loài như: Dó bầu, Dó niệt, Dó mẹ, Dó gạch…Với cách phân chia nêu trên chúng ta khó xác định được tên khoa học của mỗi loài. * Mặc dù cách phân loại và đặt tên còn nhiều điểm bất đồng, chưa có khoa học, nhưng ở Việt Nam hiện nay cây Dó bầu (Tên khoa học: Aquilaria Crassna pierre ex Lecomte) được nông dân ưa chuộng và nhân giống rộng rãi vì có khả năng cho Trầm nhiều và chất lượng Trầm tốt nhất. Dó bầu còn có tên gọi khác dựa vào những sản phẩm của chúng như cây Tóc, cây Trầm, cây Trầm hương, cây Kì Nam.v…Theo Nguyễn Hiền và Võ Văn Chi (1991) cây Dó bầu chính thức được đặt tên khoa học và công bố dựa vào những mẫu vật do nhà thực vật học người Pháp là Pierre thu nhập tại Phú Quốc (Việt Nam) và núi Aral tỉnh Samrongtong (Cambodia) vào tháng 05 năm 1870. Pierre đã dựa vào tên Cambodia là Karasna để đặt cho cây Dó bầu Aquilaria crassna nhưng nó chỉ là tên trần chưa có bảng mô tả và việc công bố chưa được chính thức hóa.

Sau đó Henri Lecomte trong bộ sách Thực Vật Chí Đông Dương lần đầu tiên mô tả các loài thuộc chi Aquilaria ở Đông Dương và công bố chính thức trong thực vật học của Pháp năm 1914 và xếp chi này vào họ Trầm. Phạm Hoàng Hộ (1992) trong công trình gần đây nhất xác nhận ở Việt Nam, chi Aquilaria thuộc họ Trầm hương có ba loài được định danh là: + Aquilaria crassna Pierre ex Lecomte: Dó bầu, Trầm; ghi nhận ở Phú Khánh,Bảo Lộc và Phú Quốc. + Aquilaria baillonii Pierre ex Lecomte: Dó baillon; ghi nhận ở rừng dầy ẩm Bình Trị Thiên, Quảng Nam, Đà Nẵng. + Aquilaria banaensae Phạm Hoàng: Dó Bà Na; ghi nhận ở rừng dầy ẩm Quảng Nam, Đà Nẵng.

5 Và mới đây, tiến sĩ Lê Công Kiệt (Việt Nam) và tiến sĩ Paul Kessler (Hà Lan) vừa phát hiện loài thứ tư ở cao nguyên Trung Bộ trong năm 2005 có tên khoa học là Aquilaria rugosa L. Các tác giả khác như GS. Lê Văn Kí (1993), các tác giả trong quyển “Cây Gỗ Rừng Việt Nam Tập IV” (1991); “Phân Loại Thực Vật” (Nxb Giáo dục,1972) và “Danh Mục Thực Vật Tây Nguyên” của đoàn điều tra thực vật (1984) đã ghi nhận cây Dó bầu với tên khoa học Aquilaria agallocha Roxd. Tuy nhiên, theo Vũ Văn Chiên (1976) trong “Tóm tắt đặc điểm họ cây thuốc” thì Aquilaria agallocha Roxd chỉ có ở Ấn Độ không có ở Việt Nam, không ghi nhận trong quyển “Thực Vật Chí Đông Dương” của Henri Lecomte.

Một số công trình nghiên cứu khác “Định danh Dược thảo và Dược liệu Đông y” của đoàn Dược sĩ Việt Nam (xuất bản ở Sài Gòn, 1973) và “Những cây thuốc vị thuốc Việt Nam” (Nxb.Khoa học và kỹ thuật Hà Nội, 1981) lại cho rằng Aquilaria agallocha Roxd là đồng danh của Aquilaria crassna Pierre. ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT HỌC CỦA CÂY DÓ BẦU: Những đặc điểm quan trọng về thực vật học của cây Dó bầu được nhiều tác giả ghi nhận như sau: Dó bầu là một loại cây gỗ lớn, tán thưa, cao khoảng 20m (cũng có thể đạt được 40m). Đường kính ngang ngực 40-50cm (có thể đạt được 80cm). Vỏ mỏng khoảng 2-4mm, trong vỏ có nhiều sợi dài, bền.

Lá đơn, mọc cách, hình ngọn giáo, dài 6-15cm, rộng 2-3cm, đầu mũi nhọn. Hoa tự hình tán, màu trắng. Quả mang hình trứng ngược, dài 3-5cm, rộng 2-3cm, có nhiều lông. Khi chín khai thành hai mảnh, và có từ một đến hai hạt màu đen, có hai phần chính ở phía trên hình nón, phần kéo dài ở phía dưới, phần vỏ ngoài cùng hóa gỗ cứng, bên trong mềm có chứa nhiều dầu.

Một đặc điểm cần chú ý là hạt Dó bầu có đời sống rất ngắn. Cho đến nay việc nhân giống vẫn chủ yếu bằng hạt. Quả sau khi thu hái cần phơi trong bóng mát, chỉ sau vài ngày, vỏ quả sẽ nứt và hạt rơi ra. Mỗi quả chỉ chứa một hạt, cây có kích thước trung bình hàng năm chỉ cho chừng 2.

Khối lượng trung bình của 1. malaccensis nặng khoảng 670 gram. Hạt Trầm mất sức nảy mầm rất nhanh, do đó cần gieo hạt ngay sau khi thu hái. Sau khi gieo chừng 10 – 12 ngày, hạt đã bắt đầu nảy mầm; tuy nhiên thời gian nảy mầm cũng có thể chậm hơn, đôi khi 6 tới trên một tháng.

Những thử nghiệm tại Ấn Độ đã cho biết, thời gian bảo quản có ảnh hưởng lớn đến khả năng nảy mầm của hạt. Gieo hạt ngay sau khi thu hái thì tỷ lệ nảy mầm đạt khoảng 65%; nếu bảo quản hạt một tuần rồi mới đem gieo thì tỷ lệ nảy mầm giảm rõ rệt, còn khoảng 45%. Sau ba tuần bảo quản, tỷ lệ hạt nảy mầm chỉ còn có 5%. Thời gian ra hoa kết trái: Cây Dó bầu sau khoảng 4-5 năm tuổi thì bắt đầu ra hoa kết trái, tùy vào điều kiện thời tiết của mỗi vùng mà thời gian ra hoa có khác nhau.

ở Miền Trung Việt Nam cây bắt đầu ra hoa vào tháng 3 và trái chín vào tháng 7 dương lịch. Nhưng ở Miền Nam thời gian ra hoa tháng 2, trái chín tháng 5-tháng 6 dương lịch.