Luận án tiến sĩ về văn hóa gia đình và tiếp nhận truyền hình đa nền tảng ở Hà Nội

Luận án tiến sĩ nghiên cứu văn hóa gia đình tại các khu đô thị mới ở hà nội với việc tiếp nhận truyền hình đa nền tảng ở việt, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề

• Tác giả: Nguyễn Minh Thông
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Quốc Hùng
• Trường học: Viện Văn Hóa Nghệ Thuật Quốc Gia Việt Nam
• Chuyên ngành: Văn hóa học
• Đề tài: Văn Hóa Gia Đình Tại Các Khu Đô Thị Mới Ở Hà Nội Với Việc Tiếp Nhận Truyền Hình Đa Nền Tảng Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ KHÁI QUÁT VỀ ĐỊA BÀN KHẢO SÁT
• 1.1. Tình hình nghiên cứu về gia đình và văn hóa gia đình
• 1.2. Những nghiên cứu về truyền thông, truyền hình với sự tác động của nó đến đời sống xã hội, đến văn hóa và văn hóa gia đình
• 1.3. Những nghiên cứu về VHGĐ với việc tiếp nhận truyền hình
• 1.4. Nhận xét chung
• 1.5. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU VỀ VĂN HÓA GIA ĐÌNH Ở CÁC KHU ĐÔ THỊ MỚI TẠI HÀ NỘI VỚI VIỆC TIẾP NHẬN CÁC CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH ĐA NỀN TẢNG CỦA ĐÀI TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM
• 2.1. Văn hóa, văn hóa gia đình và văn hóa gia đình tại khu đô thị mới ở Hà Nội
• 2.2. Truyền hình - một loại hình đặc biệt của truyền thông đại chúng
• 2.3. Lợi thế ưu trội của truyền hình và truyền hình đa nền tảng trong việc tác động đến văn hóa, con người
• 2.4. Cơ chế tác động và hiệu quả tiếp nhận các chương trình truyền hình
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VĂN HÓA GIA ĐÌNH TẠI CÁC KHU ĐÔ THỊ MỚI Ở HÀ NỘI VỚI VIỆC TIẾP NHẬN TRUYỀN HÌNH ĐA NỀN TẢNG CỦA ĐÀI TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM TỪ 2015 ĐẾN 2021
• 3.1. Vài nét về lịch sử hình thành gia đình, văn hóa gia đình ở Thủ đô và văn hóa gia đình tại các khu đô thị mới ở Hà Nội
• 3.2. Đặc điểm của VHGĐ tại các KĐTM ở Hà Nội
• 3.3. Sự tiếp nhận các chương trình truyền hình đa nền tảng VTV của chủ thể VHGĐ tại các KĐTM tại Hà Nội trên các lĩnh vực chủ yếu
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN VỀ VĂN HÓA GIA ĐÌNH TẠI CÁC KHU ĐÔ THỊ MỚI Ở HÀ NỘI VỚI VIỆC TIẾP NHẬN MỘT SỐ CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH ĐA NỀN TẢNG CỦA ĐÀI TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM
• 4.1. Các chương trình truyền hình đa nền tảng VTV với việc tiếp nhận của chủ thể VHGĐ tại các KĐTM Hà Nội
• 4.2. Những vấn đề đặt ra từ thực trạng văn hóa gia đình tại các KĐTM ở Thủ đô Hà Nội với việc tiếp nhận truyền hình đa nền tảng VTV
• 4.3. Dự báo xu thế vận động VHGĐ tại các KĐTM ở Hà Nội với việc tiếp nhận truyền hình đa nền tảng VTV trong tương lai
• 4.4. Khuyến nghị phương hướng và giải pháp chấn hưng VHGĐ tại các KĐTM ở Hà Nội với việc tiếp nhận truyền hình đa nền tảng VTV
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu về văn hóa gia đình và truyền hình đa nền tảng đã trở thành một lĩnh vực quan trọng trong bối cảnh hiện đại, đặc biệt tại các khu đô thị mới ở Hà Nội. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng truyền thông có tác động mạnh mẽ đến văn hóa gia đình, ảnh hưởng đến cách thức giao tiếp và tương tác trong gia đình. Việc tiếp nhận thông tin từ truyền hình không chỉ cung cấp kiến thức mà còn định hình các giá trị văn hóa và thói quen sinh hoạt của các gia đình hiện đại. Đặc biệt, trong các khu đô thị mới, nơi có sự đa dạng về dân cư và văn hóa, việc nghiên cứu văn hóa gia đình trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu bao gồm sự thay đổi trong thói quen xem truyền hình và tác động của các nền tảng truyền hình đến văn hóa đô thị.

1.1. Tình hình nghiên cứu về văn hóa gia đình

Nghiên cứu về văn hóa gia đình đã được nhiều học giả quan tâm, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng văn hóa gia đình không chỉ phản ánh các giá trị truyền thống mà còn tiếp nhận các yếu tố hiện đại từ truyền thông đại chúng. Sự thay đổi trong cấu trúc gia đình, từ gia đình truyền thống sang gia đình hạt nhân, đã tạo ra những thách thức mới cho văn hóa gia đình. Việc tiếp nhận thông tin từ truyền hình đã góp phần định hình các chuẩn mực và giá trị trong gia đình, từ đó ảnh hưởng đến cách thức giáo dục và nuôi dưỡng thế hệ trẻ.

1.2. Những nghiên cứu về truyền thông và tác động của nó

Các nghiên cứu về truyền thông đã chỉ ra rằng truyền hình là một trong những phương tiện truyền thông có sức ảnh hưởng lớn nhất đến đời sống xã hội. Truyền hình đa nền tảng không chỉ cung cấp thông tin mà còn tạo ra các không gian giao tiếp mới cho các gia đình. Sự phát triển của công nghệ truyền thông đã làm thay đổi cách thức mà các gia đình tiếp nhận thông tin, từ đó ảnh hưởng đến văn hóa gia đình. Các chương trình truyền hình không chỉ giải trí mà còn giáo dục, định hình nhận thức và hành vi của các thành viên trong gia đình.

II. Cơ sở lý luận nghiên cứu về văn hóa gia đình

Cơ sở lý luận cho nghiên cứu về văn hóa gia đình tại các khu đô thị mới ở Hà Nội được xây dựng trên nền tảng của các lý thuyết về truyền thông và văn hóa. Văn hóa gia đình được hiểu là tổng thể các giá trị, niềm tin và hành vi của các thành viên trong gia đình, được hình thành và phát triển qua các thế hệ. Truyền hình đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải các giá trị văn hóa này. Nghiên cứu sẽ phân tích cơ chế tác động của truyền hình đa nền tảng đến văn hóa gia đình, từ đó đưa ra những nhận định về sự thay đổi trong cách thức giao tiếp và tương tác trong gia đình hiện đại.

2.1. Văn hóa gia đình và văn hóa đô thị

Mối quan hệ giữa văn hóa gia đình và văn hóa đô thị là một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu. Văn hóa đô thị thường phản ánh sự đa dạng và phức tạp của các giá trị văn hóa, trong khi văn hóa gia đình lại tập trung vào các giá trị cốt lõi và truyền thống. Sự giao thoa giữa hai loại hình văn hóa này tạo ra những thách thức và cơ hội cho các gia đình trong việc duy trì và phát triển văn hóa gia đình. Nghiên cứu sẽ chỉ ra cách mà truyền hình có thể hỗ trợ hoặc cản trở quá trình này.

2.2. Tác động của truyền hình đến văn hóa gia đình

Nghiên cứu về tác động của truyền hình đến văn hóa gia đình cho thấy rằng truyền hình không chỉ là một phương tiện giải trí mà còn là một công cụ giáo dục mạnh mẽ. Các chương trình truyền hình có thể định hình nhận thức và hành vi của các thành viên trong gia đình, từ đó ảnh hưởng đến cách thức giao tiếp và tương tác. Việc tiếp nhận thông tin từ truyền hình đa nền tảng đã tạo ra những thay đổi trong thói quen xem truyền hình, từ đó ảnh hưởng đến văn hóa gia đình trong bối cảnh hiện đại.

III. Thực trạng văn hóa gia đình tại các khu đô thị mới

Thực trạng văn hóa gia đình tại các khu đô thị mới ở Hà Nội cho thấy sự thay đổi rõ rệt trong cách thức tổ chức và hoạt động của các gia đình. Các gia đình tại đây thường có cấu trúc hạt nhân, với sự tham gia của các thành viên trẻ tuổi, điều này tạo ra những thách thức mới cho việc duy trì văn hóa gia đình. Sự tiếp nhận truyền hình đa nền tảng đã góp phần định hình các giá trị và chuẩn mực trong gia đình, từ đó ảnh hưởng đến cách thức giáo dục và nuôi dưỡng thế hệ trẻ. Nghiên cứu sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa gia đình trong bối cảnh hiện đại.

3.1. Đặc điểm văn hóa gia đình tại khu đô thị mới

Đặc điểm của văn hóa gia đình tại các khu đô thị mới ở Hà Nội thường phản ánh sự giao thoa giữa các giá trị truyền thống và hiện đại. Các gia đình thường có xu hướng tiếp nhận các giá trị mới từ truyền hình, điều này tạo ra những thay đổi trong cách thức giao tiếp và tương tác. Nghiên cứu sẽ chỉ ra những đặc điểm nổi bật của văn hóa gia đình tại các khu đô thị mới, từ đó đưa ra những nhận định về sự phát triển của văn hóa gia đình trong bối cảnh hiện đại.

3.2. Sự tiếp nhận truyền hình đa nền tảng

Sự tiếp nhận truyền hình đa nền tảng tại các khu đô thị mới đã tạo ra những thay đổi trong văn hóa gia đình. Các chương trình truyền hình không chỉ cung cấp thông tin mà còn định hình các giá trị và chuẩn mực trong gia đình. Nghiên cứu sẽ phân tích cách mà các gia đình tiếp nhận và tương tác với các chương trình truyền hình, từ đó đưa ra những nhận định về tác động của truyền hình đến văn hóa gia đình.

IV. Bàn luận về văn hóa gia đình và truyền hình đa nền tảng

Bàn luận về mối quan hệ giữa văn hóa gia đình và truyền hình đa nền tảng cho thấy rằng truyền hình đóng vai trò quan trọng trong việc định hình các giá trị văn hóa và thói quen sinh hoạt của các gia đình. Sự phát triển của công nghệ truyền thông đã tạo ra những cơ hội mới cho việc tiếp cận thông tin, từ đó ảnh hưởng đến văn hóa gia đình. Nghiên cứu sẽ chỉ ra những vấn đề đặt ra từ thực trạng văn hóa gia đình tại các khu đô thị mới và đưa ra những khuyến nghị cho việc phát triển văn hóa gia đình trong bối cảnh hiện đại.

4.1. Các chương trình truyền hình đa nền tảng

Các chương trình truyền hình đa nền tảng đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của các gia đình hiện đại. Những chương trình này không chỉ giải trí mà còn giáo dục, định hình nhận thức và hành vi của các thành viên trong gia đình. Nghiên cứu sẽ phân tích các chương trình truyền hình có tác động đến văn hóa gia đình, từ đó đưa ra những nhận định về sự phát triển của văn hóa gia đình trong bối cảnh hiện đại.

4.2. Dự báo xu thế vận động văn hóa gia đình

Dự báo xu thế vận động của văn hóa gia đình trong tương lai cho thấy rằng truyền hình đa nền tảng sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc định hình các giá trị văn hóa. Sự phát triển của công nghệ truyền thông sẽ tạo ra những cơ hội mới cho việc tiếp cận thông tin, từ đó ảnh hưởng đến văn hóa gia đình. Nghiên cứu sẽ đưa ra những khuyến nghị cho việc phát triển văn hóa gia đình trong bối cảnh hiện đại.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Sự phát triển vũ bão của quá trình đô thị hóa (ĐTH), công nghiệp hóa (CNH), hiện đại hóa (HĐH) và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã tái định hình căn bản diện mạo không gian sống và cấu trúc xã hội tại Việt Nam. Tại Thủ đô Hà Nội, việc mở rộng địa giới hành chính từ năm 2008 đã thúc đẩy sự xuất hiện của hơn 30 khu đô thị mới (KĐTM) với hàng trăm tổ hợp chung cư cao tầng khép kín, thu hút các tầng lớp cư dân trẻ, năng động từ nhiều vùng miền di cư về sinh sống. Đồng thời, sự chuyển dịch từ truyền hình truyền thống phát sóng quảng bá sang truyền hình đa nền tảng (Over-The-Top - OTT, tiêu biểu là hệ sinh thái VTV Go của Đài Truyền hình Việt Nam ra đời từ năm 2015) đã tạo ra một môi trường truyền thông số tương tác cao. Nghiên cứu của NCS. Nguyễn Minh Thông (2022) với đề tài "Văn hóa gia đình tại các khu đô thị mới ở Hà Nội với việc tiếp nhận truyền hình đa nền tảng ở Việt Nam", chuyên ngành Văn hóa học (Mã số: 9229040), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Quốc Hùng tại Viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam, là công trình khoa học tiên phong giải mã sự tương tác biện chứng giữa thiết chế văn hóa gia đình (VHGĐ) đô thị mới và phương thức tiếp nhận truyền hình số đa phương tiện.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                            BỐI CẢNH KHOA HỌC & ĐÔ THỊ HÓA                        |
|   Đô thị hóa Hà Nội (30+ KĐTM)  <=======>  Chuyển đổi số truyền hình (VTV Go OTT) |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
                                          |
                                          v
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                         KHOẢNG TRỐNG HỌC THUẬT (RESEARCH GAP)                     |
|  - Gia đình học & Xã hội học: Tiếp cận tĩnh, thiếu chiều kích truyền thông số      |
|  - Báo chí học: Tiếp cận kỹ thuật/phát sóng, thiếu góc nhìn Văn hóa học           |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
                                          |
                                          v
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                       KHUNG PHÂN TÍCH TÍCH HỢP ĐA LÝ THUYẾT                       |
|   Uses & Gratifications (Ruggiero) + Framing (Goffman) + Agenda-Setting (McCombs) |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
                                          |
                                          v
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                    4 TRỤ CỘT TIẾP NHẬN VĂN HÓA GIA ĐÌNH (N = 600)                 |
|   1. Ứng xử gia đình  |  2. Giáo dục gia đình  |  3. Tiêu dùng  |  4. Thẩm mỹ     |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Khoảng trống nghiên cứu (Research gap) được xác định rõ nét: các công trình trước đây trong nước chủ yếu tiếp cận gia đình dưới lăng kính Xã hội học, Triết học hoặc Dân tộc học (như Lê Ngọc Văn, 2012; Đặng Cảnh Khanh và Lê Thị Quý, 2007; Trần Thị Minh Thi, 2021) hoặc nghiên cứu báo chí truyền hình thuần túy về mặt nghiệp vụ, chức năng thông tấn (Tạ Ngọc Tấn, 2001; Dương Xuân Sơn, 2011, 2016). Hoàn toàn thiếu vắng các nghiên cứu chuyên sâu từ góc độ Văn hóa học khảo sát cơ chế tiếp nhận văn hóa số của các chủ thể gia đình hạt nhân tại không gian cư trú KĐTM.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu của luận án được cấu trúc chặt chẽ:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): VHGĐ tại các KĐTM ở Hà Nội có những đặc điểm và biến đổi cấu trúc nào dưới tác động của không gian sống mới?
  • Giả thuyết nghiên cứu 1 (H1): VHGĐ tại KĐTM Hà Nội là sự tổng hòa giữa giá trị Thăng Long - Đông Đô truyền thống với chuẩn mực đô thị hiện đại, mang tính chất hạt nhân hai thế hệ, đa văn hóa liên vùng và gắn liền với hệ thống dịch vụ công cộng khép kín.
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Quá trình tiếp nhận các chương trình truyền hình đa nền tảng của VTV diễn ra như thế nào trên các chiều kích văn hóa cốt lõi?
  • Giả thuyết nghiên cứu 2 (H2): Sự tiếp nhận diễn ra chủ động, đa tầng thông qua 4 thành tố: văn hóa ứng xử, văn hóa giáo dục, văn hóa tiêu dùng và văn hóa thẩm mỹ.
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Hiệu quả chuyển biến nhận thức và thực hành văn hóa của các chủ thể sau khi tiếp nhận thông tin từ truyền hình đa nền tảng đạt được mức độ nào?
  • Giả thuyết nghiên cứu 3 (H3): VTV Go đóng vai trò định hướng chuẩn mực, dung hòa giữa bảo tồn bản sắc truyền thống và tiếp thu lối sống văn minh, đồng thời tái cấu trúc không gian sinh hoạt tinh thần gia đình.

Khung lý thuyết tích hợp của luận án vận dụng sáng tạo Lý thuyết Sử dụng và Hài lòng (Uses and Gratifications Theory) của Thomas E. Ruggiero (2000), Lý thuyết Đóng khung (Framing Theory) của Erving Goffman (1974), và Lý thuyết Thiết lập chương trình nghị sự (Agenda-Setting Theory) của Maxwell McCombs và Donald Shaw (1972) trên nền tảng phương pháp luận Duy vật biện chứng và Duy vật lịch sử.

Phạm vi khảo sát thực nghiệm tập trung vào mẫu điều tra $N = 600$ hộ gia đình kết hợp phỏng vấn sâu tại 3 KĐTM tiêu biểu đại diện cho vùng phát triển phía Tây và Tây Bắc Hà Nội: KĐTM Mỹ Đình (Quy mô 36,8 ha, ~7.000 dân), KĐTM Green Stars - 234 Phạm Văn Đồng (Tổ hợp 7 tòa cao tầng, hồ điều hòa 150.000 $\text{m}^2$, ~10.000 dân) và KĐTM Handi Resco Cổ Nhuế 2 (24,8 ha, ~9.000 dân), trong khung thời gian từ khi nền tảng VTV Go vận hành (2015) đến năm 2021.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu học thuật trong và ngoài nước cho thấy ba dòng nghiên cứu chính (Major research streams) định hình nền tảng lý luận cho đề tài:

                                  CÁC DÒNG HỌC THUẬT TIỀN ĐỀ
     DÒNG 1: GIA ĐÌNH HỌC            DÒNG 2: TRUYỀN THÔNG & TRUYỀN HÌNH       DÒNG 3: TRUYỀN THÔNG MỚI & VHGĐ
  - Socrates, Platon, Aristotle      - Hypodermic Needle (Lasswell, 1927)     - Vũ Diệu Trung et al. (2020)
  - Marx & Engels (1884)             - Two-step Flow (Lazarsfeld, 1948)       - David Morley (1986)
  - Durkheim (1893), Weber (1922)    - Agenda-setting (McCombs, 1972)         - Roger Silverstone (1994)
  - Đặng Cảnh Khanh (2007)           - Framing (Goffman, 1974)
  - Trần Thị Minh Thi (2021)         - Uses & Gratifications (Ruggiero, 2000)
                                     - Tạ Ngọc Tấn (2001), Dương Xuân Sơn (2011)

Dòng thứ nhất - Nghiên cứu về gia đình và văn hóa gia đình: Bắt nguồn từ triết học cổ điển Hy Lạp với Socrates (469–399 TCN), Platon (427–347 TCN) và Aristotle (384–322 TCN) xem gia đình là tế bào tự nhiên nền tảng của xã hội; tiếp nối qua quan điểm duy vật lịch sử của C. Mác và Ph. Ănghen trong "Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của Nhà nước" (1884). Đến thế kỷ XX, các nhà xã hội học kinh điển như Emile Durkheim (1893), Max Weber (1922), Talcott Parsons (1955) đã mô hình hóa cấu trúc chức năng và trật tự phụ quyền. Tại Việt Nam, hệ thống lý luận được bồi đắp qua các công trình của Lê Thi (1995, 2004), Nguyễn Linh Khiếu (2001), Đặng Cảnh Khanh và Lê Thị Quý (2007), Lê Ngọc Văn (2012) và gần đây nhất là công trình chuyên khảo của Trần Thị Minh Thi (2021) về "Những giá trị cơ bản của gia đình Việt Nam đương đại".

Dòng thứ hai - Nghiên cứu về tác động của truyền thông đại chúng và truyền hình: Tiến trình lý thuyết vận động từ thuyết tác động trực tiếp thụ động như Mô hình Mũi kim tiêm (Hypodermic Needle Model - Harold Lasswell, 1927), qua Mô hình Dòng chảy hai bước (Two-Step Flow Model - Paul Lazarsfeld, Bernard Berelson và Hazel Gaudet, 1948), Thuyết Thiết lập chương trình nghị sự (Agenda-Setting - McCombs & Shaw, 1972), Thuyết Đóng khung (Framing - Goffman, 1974), Thuyết Hiệu ứng mồi (Theory of Priming Effects - Jo & Berkowitz, 1994), đến Thuyết Sử dụng và Hài lòng trong kỷ nguyên số (Uses and Gratifications - Thomas E. Ruggiero, 2000). Tại Việt Nam, các chuyên khảo nền tảng của Tạ Ngọc Tấn (2001) về "Truyền thông đại chúng", Hà Minh Đức (2002), Đinh Văn Hường (2004, 2006) và Dương Xuân Sơn (2011, 2016) với "Giáo trình Báo chí truyền hình" đã xác lập vững chắc hệ thống lý luận truyền thông chính thống.

Dòng thứ ba - Giao thoa giữa truyền thông mới và văn hóa gia đình: Tiêu biểu là công trình của Vũ Diệu Trung và cộng sự (2020) mang tên "Tác động của phương tiện truyền thông mới đối với văn hóa gia đình Việt Nam", bước đầu phân tích ảnh hưởng của mạng xã hội và internet.

Cuộc tranh luận học thuật (Academic debates) diễn ra gay gắt giữa hai luồng quan điểm: Luồng quan điểm bi quan công nghệ (Technological Pessimism) cho rằng truyền thông kỹ thuật số cá nhân hóa gây ra sự "ngắt kết nối gia đình", phân mảnh thời gian sinh hoạt chung và làm suy mòn giá trị truyền thống; ngược lại, Luồng quan điểm tiếp nhận tích cực (Active Audience Paradigm) chứng minh rằng các nền tảng số đa phương tiện cung cấp nguồn vốn văn hóa phong phú, giúp các thành viên gia đình chủ động tái thương lượng các chuẩn mực và củng cố liên kết liên thế hệ.

Để làm rõ vị thế học thuật, luận án đã so sánh đối chiếu với hai nghiên cứu quốc tế tiêu biểu:

1. Nghiên cứu xã hội học gia đình của Đại học Gothenburg (Thụy Điển) phối hợp với Viện Xã hội học Việt Nam (1991): Phân tích sự chuyển dịch cấu trúc gia đình thời kỳ đầu Đổi mới, nhưng chỉ giới hạn ở gia đình truyền thống nông thôn và đô thị cũ trước kỷ nguyên internet.
2. Lý thuyết nội hóa công nghệ truyền thông gia đình (Domestication of Media Technology) của Roger Silverstone và David Morley (Anh quốc): Nghiên cứu cách thức các thiết bị nghe nhìn được tích hợp vào không gian gia đình phương Tây, trong khi luận án của NCS. Nguyễn Minh Thông làm sáng tỏ bối cảnh đặc thù của các KĐTM tại một quốc gia đang chuyển đổi kinh tế - xã hội như Việt Nam.

Luận án định vị chính xác khoảng trống: Là công trình văn hóa học đầu tiên khảo sát trực tiếp sự tương tác giữa hệ sinh thái OTT quốc gia (VTV Go) và văn hóa gia đình hạt nhân tại các KĐTM Thủ đô trong giai đoạn bùng nổ chuyển đổi số (2015–2021).

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo ra bước tiến lý luận quan trọng bằng việc mở rộng và kiểm chứng các lý thuyết truyền thông quốc tế trong môi trường văn hóa đặc thù của đô thị Việt Nam:

1. Mở rộng Lý thuyết Sử dụng và Hài lòng (Uses and Gratifications) của Thomas E. Ruggiero (2000): Luận án chứng minh rằng trong không gian KĐTM, động cơ tiếp nhận không dừng lại ở mức độ thỏa mãn tâm lý cá nhân đơn thuần, mà mang tính chất "thỏa mãn kép" (Dual Gratification) – kết hợp giữa nhu cầu giải trí cá nhân hóa trên thiết bị thông minh và nhu cầu kết nối, giáo dục định hướng giá trị trong thiết chế gia đình hạt nhân.
2. Tái khái niệm hóa cấu trúc Văn hóa gia đình đô thị mới: Luận án xây dựng mô hình khái niệm 4 trụ cột tương tác của VHGĐ:
   • Mệnh đề 1 ($P_1$): Văn hóa ứng xử gia đình chịu sự chi phối của quá trình giải mã thông điệp bình đẳng giới và chuẩn mực tiến bộ từ các chương trình phim truyền hình và tọa đàm.
   • Mệnh đề 2 ($P_2$): Văn hóa giáo dục gia đình chuyển dịch từ áp đặt phụ quyền sang mô hình đối thoại đồng hành nhờ sự hỗ trợ của các chương trình khoa giáo, kỹ năng sống.
   • Mệnh đề 3 ($P_3$): Văn hóa tiêu dùng gia đình được định hình thông qua cơ chế đóng khung lối sống tiện ích, tiêu dùng thông minh và an toàn thực phẩm.
   • Mệnh đề 4 ($P_4$): Văn hóa thẩm mỹ gia đình được nâng chuẩn nhờ tiếp nhận các xu hướng kiến trúc, bài trí nội thất và nghệ thuật ẩm thực hiện đại.
3. Thúc đẩy bước chuyển hệ hình (Paradigm shift): Chuyển từ hệ hình xem truyền hình "thụ động, đồng bộ tại phòng khách" sang hệ hình "tiếp nhận chủ động, phi đồng bộ, đa màn hình" (Multi-screen asynchronous reception), biến chủ thể tiếp nhận thành người đồng kiến tạo không gian văn hóa gia đình.

                         KHUNG KHÁI NIỆM 4 TRỤ CỘT VHGĐ

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ma trận đa lý thuyết:

• Lý thuyết Thiết lập chương trình nghị sự (McCombs & Shaw, 1972): Giải thích cách VTV định hướng các chủ đề nóng về đạo đức gia đình, phòng chống bạo lực và lối sống đô thị.
• Lý thuyết Đóng khung (Goffman, 1974): Phân tích cách thức các chương trình truyền hình "đóng gói" thông điệp văn hóa và cách công chúng KĐTM sử dụng "khung nhận thức" (Cognitive schema) của cư dân có học vấn cao để giải mã.
• Lý thuyết Hiệu ứng mồi (Jo & Berkowitz, 1994): Làm rõ cơ chế các hình ảnh văn minh trên sóng truyền hình kích hoạt hành vi ứng xử văn hóa trong đời sống thực.

Điều kiện biên (Boundary conditions): Khung phân tích được giới hạn trong bối cảnh các gia đình hạt nhân cư trú tại căn hộ chung cư KĐTM, có thu nhập trung bình khá trở lên, được trang bị hạ tầng internet cáp quang băng thông rộng và sở hữu hệ sinh thái thiết bị thông minh (Smart TV, Smartphone, Tablet).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án theo đuổi lập trường bản thể luận và nhận thức luận của Chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism) kết hợp phương pháp luận Duy vật biện chứng, nhìn nhận VHGĐ là một cấu trúc văn hóa xã hội khách quan nhưng liên tục biến đổi qua sự diễn giải và tương tác của các chủ thể.

Thiết kế nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp tuần tự (Sequential Mixed-Methods Design):

• Cấp độ phân tích đa tầng (Multi-level analysis):
  • Cấp độ vi mô (Micro-level): Hành vi tiếp nhận, thời lượng, thói quen và phản ứng tâm lý của từng cá nhân thành viên gia đình (cha mẹ, con cái).
  • Cấp độ trung mô (Meso-level): Tương tác nội bộ gia đình hạt nhân, cấu trúc bữa ăn, sinh hoạt văn hóa và quản trị ngân sách gia đình tại KĐTM.
  • Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Môi trường chính sách văn hóa đô thị, chiến lược phát triển gia đình Việt Nam và hệ sinh thái truyền thông quốc gia.

                    THIẾT KẾ PHƯƠNG PHÁP HỖN HỢP TUẦN TỰ
 [NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG]                                     [NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH]
 - Bảng hỏi cấu trúc (N = 600)                               - Phỏng vấn sâu (n = 30+)
 - Chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên                             - Quan sát tham dự (3 KĐTM)
 - Xử lý dữ liệu: SPSS (Bảng chéo, Tần số)                   - Phân tích nội dung chương trình
                        [TAM GIÁC HÓA DỮ LIỆU & LÝ THUYẾT]
                     KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU & KIỂM ĐỊNH GIẢ THUYẾT

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược chọn mẫu kết hợp phân tầng ngẫu nhiên (Stratified random sampling) và chọn mẫu điển cứu (Case study):

• Tiêu chuẩn lựa chọn (Inclusion criteria): Các hộ gia đình hạt nhân cư trú chính thức tại 3 KĐTM đại diện (Mỹ Đình, Green Stars, Handi Resco), có sử dụng dịch vụ truyền hình VTV truyền thống hoặc ứng dụng VTV Go ít nhất 6 tháng liên tục.
• Tiêu chuẩn loại trừ (Exclusion criteria): Cư dân thuê trọ ngắn hạn dưới 6 tháng, các căn hộ chỉ sử dụng văn phòng thương mại.

Công cụ và quy trình thu thập dữ liệu:

• Khảo sát bảng hỏi cấu trúc: Phát ra 600 phiếu khảo sát, thu về 600 phiếu hợp lệ (tỷ lệ 100%) tại 3 KĐTM (200 phiếu/KĐTM).
• Phỏng vấn sâu: Thực hiện với hơn 30 đối tượng gồm đại diện các chủ hộ gia đình, cán bộ quản lý KĐTM, chuyên gia văn hóa học và các nhà sản xuất nội dung truyền hình VTV.
• Quan sát tham dự: Khảo sát thực địa không gian sinh hoạt chung, văn hóa dã ngoại cuối tuần tại công viên hồ điều hòa Green Stars ($150.000\text{ m}^2$), không gian thể thao KĐTM Mỹ Đình và sinh hoạt cộng đồng Handi Resco.
• Quy trình tam giác hóa (Triangulation): Kết hợp tam giác hóa dữ liệu (Định lượng + Định tính), tam giác hóa phương pháp (Bảng hỏi + Phỏng vấn sâu + Quan sát thực địa) và tam giác hóa lý thuyết (Văn hóa học + Truyền thông học). Thang đo đạt độ tin cậy nội tại với hệ số Cronbach's Alpha $> 0.80$, tính giá trị nội dung và giá trị cấu trúc được thẩm định nghiêm ngặt qua hội đồng khoa học.

Data và phân tích

Dữ liệu định lượng từ 600 hộ gia đình được mã hóa và xử lý trên phần mềm SPSS, tổng hợp thành 14 bảng dữ liệu chi tiết phản ánh toàn diện thực trạng tiếp nhận:

Danh mục 14 bảng thống kê then chốt trong luận án:

• Bảng 1: Các chương trình có ảnh hưởng tới cách ứng xử trong gia đình
• Bảng 2: Tác động của các chương trình VTV đến cách tiêu dùng trong gia đình
• Bảng 3: Các chương trình có tác động tới cách giáo dục trong gia đình
• Bảng 4: Các chương trình có tác động với thẩm mỹ
• Bảng 5: Các chương trình có tác động với cách nấu ăn trong gia đình
• Bảng 6: Mức độ theo dõi đến chương trình truyền hình VTV
• Bảng 7: Mức độ gia đình chọn xem VTV khi có thời gian rảnh
• Bảng 8: Mức độ xem các kênh truyền hình của VTV của các gia đình
• Bảng 9: Ý nghĩa của việc xem VTV và VTV qua internet
• Bảng 10: Tác động của VTV đối với hành vi ứng xử giữa các chủ thể VHGĐ
• Bảng 11: Tác động của VTV đối với văn hóa tiêu dùng gia đình
• Bảng 12: Tác động của VTV đối với giáo dục gia đình
• Bảng 13: Tác động của VTV đối với phát triển kinh tế gia đình
• Bảng 14: Tác động của VTV đối với tổ chức đời sống gia đình

Các kiểm định phân tích bảng chéo (Cross-tabulation) và phân tích tần số cho thấy mức độ tác động có ý nghĩa thống kê rõ rệt ($p < 0.05$) giữa mức độ sử dụng VTV Go và sự chuyển biến hành vi văn hóa của các thành viên gia đình.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

+-----------------------------------------------------------------------------------------+
|                              5 PHÁT HIỆN ĐỘT PHÁ CỦA LUẬN ÁN                            |
+---+-------------------------------------------------------------------------------------+
| 1 | HIỆN TƯỢNG "CÙNG XEM PHI ĐỒNG BỘ"                                                   |
|   | 100% hộ gia đình xem VTV; dịch chuyển từ màn hình TV sang thiết bị OTT cá nhân hóa. |
+---+-------------------------------------------------------------------------------------+
| 2 | GIẢI MÃ CHUẨN MỰC ỨNG XỬ & TÁI CẤU TRÚC QUYỀN LỰC GIA ĐÌNH                          |
|   | Phim truyền hình & tọa đàm thúc đẩy bình đẳng giới, giảm tính phụ quyền truyền thống|
+---+-------------------------------------------------------------------------------------+
| 3 | CHUYỂN ĐỔI VĂN HÓA TIÊU DÙNG & LỐI SỐNG ĐÔ THỊ                                      |
|   | Quảng bá lối sống tiện ích, tiêu dùng số, trào lưu ẩm thực BBQ ngoài trời cuối tuần.|
+---+-------------------------------------------------------------------------------------+
| 4 | NGHỊCH LÝ "KẾT NỐI SỐ - PHÂN MẢNH THỜI GIAN THỰC"                                   |
|   | Thiết bị thông minh làm giảm 25-35% thời gian giao tiếp mặt đối mặt (face-to-face). |
+---+-------------------------------------------------------------------------------------+
| 5 | TÍNH ĐA VĂN HÓA & KHẢ NĂNG DUNG HỢP BẢN SẮC TẠI KĐTM                                |
|   | VTV Go đóng vai trò "mỏ neo văn hóa", dung hòa văn hóa liên vùng và hội nhập quốc tế|
+---+-------------------------------------------------------------------------------------+

1. Hiện tượng "Cùng xem phi đồng bộ" (Asynchronous Co-viewing): 100% hộ gia đình được khảo sát duy trì thói quen theo dõi VTV, nhưng phương thức tiếp nhận đã phân hóa sâu sắc. Tỷ lệ theo dõi qua ứng dụng VTV Go trên điện thoại, máy tính bảng chiếm ưu thế vượt trội ở nhóm tuổi trẻ (18–35 tuổi), trong khi thế hệ ông bà/cha mẹ vẫn duy trì xem luồng phát sóng trực tiếp khung giờ vàng 19h00 (Bảng 6, Bảng 8).
2. Tái cấu trúc quyền lực và hành vi ứng xử gia đình: Các dòng phim truyền hình thuần Việt (VFC sản xuất) và các chương trình đối thoại xã hội tác động mạnh mẽ nhất đến văn hóa ứng xử (Bảng 1, Bảng 10). Tỷ lệ lớn cư dân thừa nhận các tình huống phim giúp họ điều chỉnh mâu thuẫn mẹ chồng - nàng dâu, thúc đẩy bình đẳng giới và giảm thiểu tính gia trưởng, độc đoán.
3. Chuyển hóa văn hóa tiêu dùng và thị hiếu thẩm mỹ đô thị: Các chương trình tiêu dùng, hướng dẫn phong cách sống và ẩm thực định hình rõ nét thói quen sinh hoạt mới: hình thành xu hướng mua sắm trực tuyến văn minh, bài trí căn hộ chung cư tối giản, và đặc biệt là trào lưu sinh hoạt dã ngoại, tiệc nướng BBQ cuối tuần tại các công viên nội khu (Bảng 2, Bảng 5, Bảng 11).
4. Nghịch lý kết nối công nghệ và phân mảnh giao tiếp mặt đối mặt: Luận án chỉ ra phát hiện bất ngờ mang tính cảnh báo: Mặc dù truyền hình đa nền tảng cung cấp tri thức phong phú, sự gia tăng sử dụng màn hình cá nhân hóa trong các căn hộ khép kín làm suy giảm từ 25% đến 35% thời lượng giao tiếp trực tiếp mặt đối mặt giữa cha mẹ và con cái nếu không có sự điều tiết chủ động.
5. Dung hợp văn hóa liên vùng tại không gian KĐTM: Cư dân KĐTM xuất thân từ nhiều vùng miền đã sử dụng các chương trình văn hóa, thời sự của VTV như một "mỏ neo văn hóa" (Cultural anchor) để tìm kiếm sự đồng thuận giá trị, hòa nhập vào lối sống công dân Thủ đô hiện đại mà không đánh mất bản sắc quê hương.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Bổ sung vào hệ thống lý luận Văn hóa học một khung diễn giải mới về "Sinh thái truyền thông gia đình đô thị" (Urban Family Media Ecology), làm cầu nối giữa nghiên cứu thiết chế văn hóa vi mô và các lý thuyết xã hội học truyền thông hiện đại.
• Về mặt thực tiễn đối với Đài Truyền hình Việt Nam: Cung cấp luận cứ khoa học để VTV tối ưu hóa cấu trúc nội dung trên VTV Go:
  • Tăng cường sản xuất các nội dung vi phân khúc (Micro-segmentation) hướng đến giải quyết các xung đột tâm lý gia đình trẻ ở đô thị.
  • Tích hợp tính năng tương tác đa chiều trên nền tảng OTT để biến người xem từ thụ động sang chủ động phản hồi.
• Về mặt chính sách: Cung cấp cơ sở thực chứng giá trị cho Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong việc triển khai Chiến lược phát triển gia đình Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045, đặc biệt là các giải pháp bảo vệ trẻ em trên không gian mạng và phát huy giá trị văn hóa gia đình trong các KĐTM.
• Khả năng tổng quát hóa: Mô hình tiếp nhận này có thể ứng dụng, mở rộng nghiên cứu cho các đô thị loại I và đại đô thị đang trong quá trình chuyển đổi số mạnh mẽ tại Việt Nam như TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn học thuật không thể tránh khỏi:

1. Giới hạn địa bàn khảo sát: Tập trung vào 3 KĐTM đại diện tại khu vực phía Tây và Tây Bắc Hà Nội (Mỹ Đình, Green Stars, Handi Resco), chưa bao quát hết các mô hình đại đô thị sinh thái thông minh ở vùng ven ngoại thành (như Vinhomes Ocean Park, Ecopark) hoặc KĐTM phân khúc giá rẻ.
2. Giới hạn nền tảng nghiên cứu: Tập trung chuyên biệt vào hệ sinh thái VTV và VTV Go, chưa đặt trong tương quan so sánh đối trọng với các nền tảng streaming xuyên biên giới (Netflix, YouTube, Disney+) và mạng xã hội video ngắn (TikTok, Facebook Reels).
3. Tính chất dữ liệu cắt ngang (Cross-sectional): Dữ liệu phản ánh thực trạng giai đoạn 2015–2021, cần các nghiên cứu theo chiều dọc để đo lường biến đổi hành vi dài hạn sau đại dịch COVID-19.

Chương trình nghiên cứu 10 năm tới (Future Research Agenda):

• Hướng 1: Nghiên cứu theo chiều dọc (Longitudinal study) theo dõi sự tiến hóa của thói quen tiếp nhận truyền thông số của thế hệ Gen Z và Gen Alpha trong các gia đình KĐTM.
• Hướng 2: Nghiên cứu so sánh xuyên đô thị (Cross-urban comparative study) giữa các đại đô thị Việt Nam và các thành phố trong khu vực Đông Nam Á (Bangkok, Kuala Lumpur, Jakarta).
• Hướng 3: Phân tích tác động của Trí tuệ nhân tạo (AI) và các thuật toán gợi ý nội dung (Recommendation algorithms) trên các nền tảng OTT đối với hành vi hình thành nhân cách của trẻ em.
• Hướng 4: Phát triển mô hình can thiệp chính sách văn hóa nhằm cân bằng giữa không gian số và không gian văn hóa thực trong các khu đô thị thông minh.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật (Academic Impact): Công trình là tài liệu tham khảo mẫu mực cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Văn hóa học, Xã hội học, Báo chí - Truyền thông; dự báo tiềm năng trích dẫn học thuật cao trong các nghiên cứu về đô thị học và truyền thông văn hóa số tại Việt Nam.
• Tác động ngành truyền hình số (Industry Impact): Đóng vai trò là bản báo cáo nghiên cứu thị trường và hành vi công chúng chuyên sâu, hỗ trợ các đài truyền hình quốc gia và doanh nghiệp OTT tối ưu hóa trải nghiệm người dùng (UX/UI) và sản xuất nội dung số trúng đích.
• Tác động chính sách xã hội (Policy Influence): Định hình các tiêu chuẩn đánh giá "Gia đình văn hóa", "Khu dân cư văn hóa" phù hợp với đặc thù kiến trúc cao tầng khép kín và không gian số của thế kỷ XXI.
• Lợi ích xã hội: Nâng cao năng lực truyền thông (Media literacy) cho các chủ thể gia đình, trang bị kỹ năng quản trị thời gian sử dụng thiết bị số, tạo tiền đề xây dựng gia đình tiến bộ, bình đẳng, hạnh phúc.

Đối tượng hưởng lợi

+---------------------------+-------------------------------------------------------------+
|    ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI    |                      LỢI ÍCH CỤ THỂ                         |
+---------------------------+-------------------------------------------------------------+
| Nghiên cứu sinh &         | Hệ thống lý luận tích hợp, phương pháp nghiên cứu hỗn hợp   |
| Giảng viên đại học        | và 14 bảng dữ liệu thực chứng làm tiền đề khoa học.         |
+---------------------------+-------------------------------------------------------------+
| Đài Truyền hình Việt Nam  | Căn cứ thực chứng để đổi mới khung nội dung trên VTV Go,    |
| & Các đơn vị sản xuất OTT | tối ưu hóa thuật toán phân phối nội dung gia đình số.       |
+---------------------------+-------------------------------------------------------------+
| Nhà hoạch định chính sách | Dữ liệu khoa học phục vụ xây dựng Chiến lược phát triển     |
| (Bộ VHTTDL, UBND Hà Nội)  | gia đình Việt Nam đến 2030 và tiêu chí đô thị văn minh.     |
+---------------------------+-------------------------------------------------------------+
| Ban quản trị KĐTM &       | Giải pháp thiết kế không gian sinh hoạt cộng đồng và phương |
| Cư dân đô thị mới         | pháp dung hòa công nghệ số trong đời sống gia đình.         |
+---------------------------+-------------------------------------------------------------+

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Trả lời: Luận án đã tích hợp thành công Lý thuyết Sử dụng và Hài lòng (Ruggiero, 2000) với Lý thuyết Đóng khung (Goffman, 1974) vào nghiên cứu Văn hóa học, xác lập mô hình 4 trụ cột tiếp nhận văn hóa gia đình trong kỷ nguyên số (Ứng xử, Giáo dục, Tiêu dùng, Thẩm mỹ), giải mã cơ chế chuyển dịch từ gia đình phụ quyền truyền thống sang gia đình hạt nhân hiện đại tương tác đa nền tảng.

2. Tính đổi mới trong phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước đây? Trả lời: Khác với nghiên cứu xã hội học thuần túy của Viện Xã hội học - ĐH Gothenburg (1991) chỉ sử dụng bảng hỏi tĩnh, hay công trình của Vũ Diệu Trung (2020) khảo sát diện rộng mạng xã hội, luận án triển khai thiết kế hỗn hợp tuần tự chuyên sâu trên $N = 600$ mẫu phân tầng kết hợp phỏng vấn sâu và quan sát thực địa tại 3 KĐTM điển hình có cấu trúc không gian khép kín, phân tích cụ thể 14 bảng tương quan tác động của nền tảng VTV Go.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì? Trả lời: Đó là nghịch lý "Cùng xem phi đồng bộ" và sự phân mảnh không gian giao tiếp gia đình. Mặc dù 100% hộ gia đình xem VTV để gắn kết văn hóa, nhưng việc chuyển dịch sang đa màn hình cá nhân trên VTV Go đã làm giảm thời gian tương tác mặt đối mặt thực tế của các thành viên, đòi hỏi sự can thiệp của văn hóa tự điều tiết trong gia đình.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản (Replication protocol) không? Trả lời: Toàn bộ cấu trúc bảng hỏi 600 mẫu, khung tiêu chí chọn địa bàn KĐTM, danh mục 14 bảng thống kê SPSS và quy trình mã hóa phỏng vấn sâu đều được chuẩn hóa chi tiết trong luận án, cho phép các nhà nghiên cứu khác tái lặp hoàn toàn tại các đô thị khác như TP. Hồ Chí Minh hay Đà Nẵng.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao? Trả lời: Luận án định hình lộ trình nghiên cứu mở rộng sang: (1) Khảo sát dọc tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) và thuật toán gợi ý trên OTT đối với văn hóa gia đình; (2) So sánh văn hóa gia đình KĐTM giữa các siêu đô thị Đông Nam Á; (3) Xây dựng bộ chỉ số "Văn hóa gia đình số" (Digital Family Culture Index).

Kết luận

Luận án tiến sĩ của NCS. Nguyễn Minh Thông là một công trình khoa học công phu, nghiêm túc, đạt chuẩn mực học thuật cao của chuyên ngành Văn hóa học với các đóng góp cốt lõi:

1. Xác lập hệ thống cơ sở lý luận vững chắc về sự tương tác giữa thiết chế văn hóa gia đình hạt nhân và truyền hình đa nền tảng trong không gian khu đô thị mới.
2. Phân tích thực chứng toàn diện trên mẫu khảo sát chuẩn mực ($N = 600$) tại các KĐTM Mỹ Đình, Green Stars, Handi Resco, làm sáng tỏ thực trạng tiếp nhận qua 14 bảng số liệu chi tiết.
3. Nhận diện 5 phát hiện đột phá về sự biến đổi văn hóa ứng xử, giáo dục, tiêu dùng và thẩm mỹ dưới tác động của hệ sinh thái VTV Go.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp và khuyến nghị chính sách có tính khả thi cao nhằm định hướng phát triển VHGĐ tại các đô thị hiện đại, phục vụ hiệu quả cho Chiến lược phát triển văn hóa và con người Việt Nam trong kỷ nguyên số.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu liên ngành mới giữa Văn hóa học, Đô thị học và Truyền thông số, tạo tiền đề cho các công trình khoa học tiếp theo về gia đình Việt Nam đương đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề và gợi ý là chủ yếu [69]. - Năm 1991, tập thể các nhà nghiên cứu Viện Xã hội học thuộc Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia phối hợp với Khoa Xã hội học Trường Đại học Gothenburg (Thụy Điển) đã công bố công trình Những nghiên cứu xã hội học về gia đình Việt Nam. Trong công trình này, các nhà nghiên cứu Việt Nam và Thụy Điển đã tiến hành khảo sát thực tiễn ở nhiều tỉnh, thành trong cả nước về đặc điểm GĐ Việt Nam trước những năm 1990 [122]. - Năm 1994, Trung tâm Khoa học Xã hội và nhân văn Quốc gia do Quỹ Toyota Foundation tài trợ đã xuất bản sách Văn minh Phương Đông và gia đình Việt Nam truyền thống, công bố những khảo sát và nghiên cứu, đánh giá bước đầu về GĐ truyền thống ở Việt Nam qua một số dấu mốc thời gian lịch sử [135].

- Năm 1994, tác giả Lê Minh cho ra đời hai công trình Văn hoá gia đình Việt Nam và sự phát triển xã hội và Những tình huống ứng xử trong gia đình. Tại hai công trình này, Lê Minh đã có những nghiên cứu bước đầu về GĐ, VHGĐ và vai trò của về GĐ và VHGĐ đối với sự phát triển xã hội ở nước ta trong thời kỳ đổi mới [58] luan an 16 - Năm 1995, tác giả Nguyễn Khánh viết bài “Gia đình Việt Nam hiện nay”, [73]. Tác giả bài viết đã đưa ra sự nhận diện khá cụ thể về về GĐ và VHGĐ nước ta trong bối cảnh của thời kỳ đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Cũng trong năm 1995, nhà nghiên cứu Lê Thi cho ra đời sách Gia đình Việt Nam, các trách nhiệm, các nguồn lực trong sự đổi mới của đất nước [73].

Công trình này đã giới thiệu khá đầy đủ về “Năm Quốc tế về gia đình” và “Chương trình hành động của Ban chỉ đạo Năm Quốc tế về gia đình Việt Nam”; giới thiệu một số ý kiến của lãnh đạo Đảng và Nhà nước trong “Ban chỉ đạo Năm Quốc tế gia đình Việt Nam” cùng với ý kiến của một số chuyên gia khoa học về thực trạng gia đình Việt Nam hiện nay và những vấn đề đặt ra; nêu rõ vai trò, vị trí của GĐ trong sự đổi mới của đất nước; đề xuất những kiến nghị về chính sách kinh tế, xã hội cần quan tâm để giúp các GĐ làm tròn trách nhiệm được giao phó, vươn lên xây dựng GĐ no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc. - Năm 1999, Dương Tự Đam công bố sách Gia đình trẻ và việc hình thành nhân cách thanh niên [22], đề cập đến một số vấn đề lý luận và phương pháp tiếp cận về GĐ và GĐ trẻ; thực trạng GĐ trẻ và chức năng giáo dục phát triển nhân cách thế hệ trẻ; GĐ trẻ - nội dung và phương pháp giáo dục con cái. - Năm 2001, Nguyễn Linh Khiếu đã hoàn thành sách Gia đình & Phụ nữ trong biến đổi văn hóa - xã hội nông thôn [74], đề cập đến những vấn đề lý luận mang tính khái quát chung về sự biến đổi văn hóa - xã hội nông thôn tác động đến GĐ và phụ nữ; kết quả khảo sát GĐ và phụ nữ trong biến đổi văn hóa - xã hội nông thôn ở một số vùng miền trên đất nước. - Năm 2004, Lê Thi tiếp tục công bố sách Gia đình, Phụ nữ Việt Nam với dân số, văn hóa và sự phát triển bền vững [67].

Công trình này đề cập đến vị trí, vai trò của GĐ và người phụ nữ trong mối quan hệ và tác động lẫn nhau với vấn đề dân số, văn hóa, cũng như sự phát triển bền vững của môi trường, hướng tìm ra con đường tốt nhất cho tương lai phát triển của nhân dân, của GĐ và người phụ nữ Việt Nam. - Năm 2007, Đặng Cảnh Khanh và Lê Thị Quý hoàn thành công trình Gia đình học [40] với mục đích tổng hợp khái quát về những vấn đề lý luận GĐ, quá trình hình luan an 17 thành GĐ trong lịch sử, các vấn đề về GĐ trong xã hội cũ và xã hội hiện đại, không chỉ ở Việt Nam mà còn trên phạm vi thế giới. - Năm 2012, Lê Ngọc Văn xuất bản công trình Gia đình và biến đổi gia đình ở Việt Nam [62]. Lê Ngọc Văn đã đề cập đến những vấn đề lý luận về GĐ và biến đổi GĐ; về sự biến đổi GĐ ở Việt Nam (về chức năng kinh tế, chức năng sinh đẻ, chức năng xã hội hóa, chức năng tâm lý - tình cảm; sự biến đổi cấu trúc (về quan hệ hôn nhân, quan hệ vợ chồng, quan hệ giữa các thế hệ trong GĐ); quan điểm và hệ thống giải pháp chính sách về những vấn đề đặt ra từ sự biến đổi của GĐ Việt Nam trong xã hội hiện đại.

- Thứ hai, xu hướng nghiên cứu về các vấn đề lý luận VHGĐ gắn với tình hình thực tiễn có tính thời sự trên phạm vi cả nước Xu hướng này đi sâu tìm hiểu về định nghĩa, cấu trúc của VHGĐ, vai trò của GĐ và VHGĐ đối với sự phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội và nhân cách cá nhân; VHGĐ truyền thống và những biến đổi về giá trị VHGĐ trong bối cảnh xã hội Việt Nam đương đại; Vai trò của người phụ nữ trong việc xây dựng VHGĐ và thực hiện các chức năng của GĐ. Theo xu hướng này có một số công trình tiêu biểu sau: - Sách Văn hóa gia đình của Vũ Ngọc Khánh [141], đã công phu tổng hợp những thành tố trong VHGĐ, từ đó đưa ra những quan điểm nhằm xây dựng VHGĐ theo những tiêu chí chung của xã hội. - Năm 1999, Chu Tôn - Hoàng Quý cho ra đời sách Ứng xử trong quan hệ vợ chồng [ 2 1 ] , đề cập đến một khía cạnh quan trọng của VHGĐ. Đó chính là văn hóa ứng xử giữa vợ và chồng trong GĐ theo những chuẩn mực giá trị VHGĐ Việt Nam truyền thống.

- Năm 1999, Huỳnh Thị Dung cho ra đời Từ điển văn hóa gia đình [48], đây là cuốn từ điển tập hợp những thuật ngữ liên quan đến VHGĐ, rất tiện ích trong việc tra cứu. - Sách Văn hóa gia đình với việc hình thành và phát triển nhân cách trẻ em [54], công trình đã đề cập đến những vấn đề lý luận và thực tiễn về VHGĐ và gia đình văn hóa, sự lệch chuẩn VHGĐ và suy thoái nhân cách trẻ em; VHGĐ - yếu tố luan an 18 quan trọng của việc hình thành và phát triển nhân cách trẻ em. - Sách Văn hóa gia đình [10] của Bùi Đình Châu đã trình bày tổng quát những vấn đề lý luận về VHGĐ. - Sách Văn hóa gia đình và sự phát triển xã hội [136], tập hợp bài viết của 26 tác giả nghiên cứu về VHGĐ ở nhiều khía cạnh khác nhau (về khái niệm VHGĐ, VHGĐ Việt Nam và nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường ở Việt Nam, vai trò của giáo dục GĐ bài trừ tệ nạn xã hội, vai trò của âm nhạc trong giáo dục VHGĐ, GĐ và vấn đề giáo dục giới tính cho trẻ vị thành niên, người phụ nữ và vấn đề giáo dục nhân cách cho trẻ em, sắc thái VHGĐ người Chăm…).

- Sách Người phụ nữ trong văn hóa gia đình đô thị [55], công trình này đã đề cập đến các vấn đề lý luận chung về VHGĐ và vai trò của VHGĐ trong đời sống xã hội, VHGĐ Việt Nam trong lịch sử và vai trò của người phụ nữ, tình hình GĐ và VHGĐ ở đô thị, vai trò của người phụ nữ trong xây dựng VHGĐ ở đô thị hiện nay, những biến đổi và lựa chọn đối với VHGĐ và vai trò của người phụ nữ. - Năm 2004, Phạm Việt Long cho ra đời sách Tục ngữ ca dao về quan hệ gia đình [100], đây là cuốn sách tập hợp những kinh nghiệm và triết lý của dân gian về quan hệ GĐ được biểu hiện qua hệ thống tục ngữ ca dao ở nước ta trong lịch sử, thể hiện những giá trị VHGĐ Việt Nam truyền thống. - Tháng 1/2021, Trần Thị Minh Thi (chủ biên) cùng đội ngũ các nhà khoa học Viện nghiên cứu Gia đình và Giới, Viện Hàn Lâm Khoa học Xã hội Việt Nam đã xuất bản công trình hết sức công phu (529 trang) nhan đề: Những giá trị cơ bản của gia đình Việt Nam đương đại [116]. Trong công trình này, nhóm tác giả đã khảo sát và công bố hệ giá trị của GĐ Việt Nam đương đại như: Giá trị về hình thành hôn nhân và GĐ; Giá trị đạo đức, tâm lý, tình cảm của GĐ; Giá trị con cái của GĐ; Giá tri các mối quan hệ trong và ngoài GĐ; Các giá trị kinh tế của GĐ.

Trên cơ sở phân tích những giá trị gia đình - đồng thời cũng là giao diện cụ thể về VHGĐ Việt Nam đương đại, nhóm nghiên cứu của Trần Thị Minh Thi đã đưa ra những kết luận và khuyến nghị về các giá trị cơ bản của GĐ Việt Nam hiện nay. - Thứ ba, các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, các đề tài nghiên cứu khoa luan an 19 học nghiên cứu về GĐ và VHGĐ theo hướng tiếp cận của các chuyên ngành Triết học, Xã hội học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Văn hóa học… Theo hướng nghiên cứu này, có một số công trình sau: - Vai trò của gia đình trong việc giáo dục thế hệ trẻ ở nước ta hiện nay (2001), Luận án Tiến sĩ Triết học, chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học của Nghiêm Sĩ Liêm Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh [56]. - Gia đình Việt Nam và vai trò của người phụ nữ trong gia đình Việt Nam hiện nay (2003), Luận án Tiến sĩ Triết học, chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học của Dương Thị Minh, Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh [23]. - Gia đình trong việc bảo vệ chăm sóc trẻ em của nước ta hiện nay (2004), Luận văn Thạc sĩ Triết học, chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học của Phạm Thị Xuân Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh [101].

- Gia đình truyền thống với việc xây dựng gia đình văn hóa mới của người Mường ở Hòa Bình (2005), Luận văn Thạc sĩ Văn hóa học của Đặng Trọng Nghĩa Trường Đại học Văn hóa Hà Nội [39]. - Phát huy vai trò của người phụ nữ trong việc xây dựng gia đình văn hóa ở tỉnh Bạc Liêu hiện nay (2006), Luận văn Thạc sĩ Triết học, chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học của Lê Cẩm Lệ, Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh [57].