đặt vấn đề và gợi ý là chủ yếu [69]. - Năm 1991, tập thể các nhà nghiên cứu Viện Xã hội học thuộc Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia phối hợp với Khoa Xã hội học Trường Đại học Gothenburg (Thụy Điển) đã công bố công trình Những nghiên cứu xã hội học về gia đình Việt Nam. Trong công trình này, các nhà nghiên cứu Việt Nam và Thụy Điển đã tiến hành khảo sát thực tiễn ở nhiều tỉnh, thành trong cả nước về đặc điểm GĐ Việt Nam trước những năm 1990 [122]. - Năm 1994, Trung tâm Khoa học Xã hội và nhân văn Quốc gia do Quỹ Toyota Foundation tài trợ đã xuất bản sách Văn minh Phương Đông và gia đình Việt Nam truyền thống, công bố những khảo sát và nghiên cứu, đánh giá bước đầu về GĐ truyền thống ở Việt Nam qua một số dấu mốc thời gian lịch sử [135].
- Năm 1994, tác giả Lê Minh cho ra đời hai công trình Văn hoá gia đình Việt Nam và sự phát triển xã hội và Những tình huống ứng xử trong gia đình. Tại hai công trình này, Lê Minh đã có những nghiên cứu bước đầu về GĐ, VHGĐ và vai trò của về GĐ và VHGĐ đối với sự phát triển xã hội ở nước ta trong thời kỳ đổi mới [58] luan an 16 - Năm 1995, tác giả Nguyễn Khánh viết bài “Gia đình Việt Nam hiện nay”, [73]. Tác giả bài viết đã đưa ra sự nhận diện khá cụ thể về về GĐ và VHGĐ nước ta trong bối cảnh của thời kỳ đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Cũng trong năm 1995, nhà nghiên cứu Lê Thi cho ra đời sách Gia đình Việt Nam, các trách nhiệm, các nguồn lực trong sự đổi mới của đất nước [73].
Công trình này đã giới thiệu khá đầy đủ về “Năm Quốc tế về gia đình” và “Chương trình hành động của Ban chỉ đạo Năm Quốc tế về gia đình Việt Nam”; giới thiệu một số ý kiến của lãnh đạo Đảng và Nhà nước trong “Ban chỉ đạo Năm Quốc tế gia đình Việt Nam” cùng với ý kiến của một số chuyên gia khoa học về thực trạng gia đình Việt Nam hiện nay và những vấn đề đặt ra; nêu rõ vai trò, vị trí của GĐ trong sự đổi mới của đất nước; đề xuất những kiến nghị về chính sách kinh tế, xã hội cần quan tâm để giúp các GĐ làm tròn trách nhiệm được giao phó, vươn lên xây dựng GĐ no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc. - Năm 1999, Dương Tự Đam công bố sách Gia đình trẻ và việc hình thành nhân cách thanh niên [22], đề cập đến một số vấn đề lý luận và phương pháp tiếp cận về GĐ và GĐ trẻ; thực trạng GĐ trẻ và chức năng giáo dục phát triển nhân cách thế hệ trẻ; GĐ trẻ - nội dung và phương pháp giáo dục con cái. - Năm 2001, Nguyễn Linh Khiếu đã hoàn thành sách Gia đình & Phụ nữ trong biến đổi văn hóa - xã hội nông thôn [74], đề cập đến những vấn đề lý luận mang tính khái quát chung về sự biến đổi văn hóa - xã hội nông thôn tác động đến GĐ và phụ nữ; kết quả khảo sát GĐ và phụ nữ trong biến đổi văn hóa - xã hội nông thôn ở một số vùng miền trên đất nước. - Năm 2004, Lê Thi tiếp tục công bố sách Gia đình, Phụ nữ Việt Nam với dân số, văn hóa và sự phát triển bền vững [67].
Công trình này đề cập đến vị trí, vai trò của GĐ và người phụ nữ trong mối quan hệ và tác động lẫn nhau với vấn đề dân số, văn hóa, cũng như sự phát triển bền vững của môi trường, hướng tìm ra con đường tốt nhất cho tương lai phát triển của nhân dân, của GĐ và người phụ nữ Việt Nam. - Năm 2007, Đặng Cảnh Khanh và Lê Thị Quý hoàn thành công trình Gia đình học [40] với mục đích tổng hợp khái quát về những vấn đề lý luận GĐ, quá trình hình luan an 17 thành GĐ trong lịch sử, các vấn đề về GĐ trong xã hội cũ và xã hội hiện đại, không chỉ ở Việt Nam mà còn trên phạm vi thế giới. - Năm 2012, Lê Ngọc Văn xuất bản công trình Gia đình và biến đổi gia đình ở Việt Nam [62]. Lê Ngọc Văn đã đề cập đến những vấn đề lý luận về GĐ và biến đổi GĐ; về sự biến đổi GĐ ở Việt Nam (về chức năng kinh tế, chức năng sinh đẻ, chức năng xã hội hóa, chức năng tâm lý - tình cảm; sự biến đổi cấu trúc (về quan hệ hôn nhân, quan hệ vợ chồng, quan hệ giữa các thế hệ trong GĐ); quan điểm và hệ thống giải pháp chính sách về những vấn đề đặt ra từ sự biến đổi của GĐ Việt Nam trong xã hội hiện đại.
- Thứ hai, xu hướng nghiên cứu về các vấn đề lý luận VHGĐ gắn với tình hình thực tiễn có tính thời sự trên phạm vi cả nước Xu hướng này đi sâu tìm hiểu về định nghĩa, cấu trúc của VHGĐ, vai trò của GĐ và VHGĐ đối với sự phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội và nhân cách cá nhân; VHGĐ truyền thống và những biến đổi về giá trị VHGĐ trong bối cảnh xã hội Việt Nam đương đại; Vai trò của người phụ nữ trong việc xây dựng VHGĐ và thực hiện các chức năng của GĐ. Theo xu hướng này có một số công trình tiêu biểu sau: - Sách Văn hóa gia đình của Vũ Ngọc Khánh [141], đã công phu tổng hợp những thành tố trong VHGĐ, từ đó đưa ra những quan điểm nhằm xây dựng VHGĐ theo những tiêu chí chung của xã hội. - Năm 1999, Chu Tôn - Hoàng Quý cho ra đời sách Ứng xử trong quan hệ vợ chồng [ 2 1 ] , đề cập đến một khía cạnh quan trọng của VHGĐ. Đó chính là văn hóa ứng xử giữa vợ và chồng trong GĐ theo những chuẩn mực giá trị VHGĐ Việt Nam truyền thống.
- Năm 1999, Huỳnh Thị Dung cho ra đời Từ điển văn hóa gia đình [48], đây là cuốn từ điển tập hợp những thuật ngữ liên quan đến VHGĐ, rất tiện ích trong việc tra cứu. - Sách Văn hóa gia đình với việc hình thành và phát triển nhân cách trẻ em [54], công trình đã đề cập đến những vấn đề lý luận và thực tiễn về VHGĐ và gia đình văn hóa, sự lệch chuẩn VHGĐ và suy thoái nhân cách trẻ em; VHGĐ - yếu tố luan an 18 quan trọng của việc hình thành và phát triển nhân cách trẻ em. - Sách Văn hóa gia đình [10] của Bùi Đình Châu đã trình bày tổng quát những vấn đề lý luận về VHGĐ. - Sách Văn hóa gia đình và sự phát triển xã hội [136], tập hợp bài viết của 26 tác giả nghiên cứu về VHGĐ ở nhiều khía cạnh khác nhau (về khái niệm VHGĐ, VHGĐ Việt Nam và nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường ở Việt Nam, vai trò của giáo dục GĐ bài trừ tệ nạn xã hội, vai trò của âm nhạc trong giáo dục VHGĐ, GĐ và vấn đề giáo dục giới tính cho trẻ vị thành niên, người phụ nữ và vấn đề giáo dục nhân cách cho trẻ em, sắc thái VHGĐ người Chăm…).
- Sách Người phụ nữ trong văn hóa gia đình đô thị [55], công trình này đã đề cập đến các vấn đề lý luận chung về VHGĐ và vai trò của VHGĐ trong đời sống xã hội, VHGĐ Việt Nam trong lịch sử và vai trò của người phụ nữ, tình hình GĐ và VHGĐ ở đô thị, vai trò của người phụ nữ trong xây dựng VHGĐ ở đô thị hiện nay, những biến đổi và lựa chọn đối với VHGĐ và vai trò của người phụ nữ. - Năm 2004, Phạm Việt Long cho ra đời sách Tục ngữ ca dao về quan hệ gia đình [100], đây là cuốn sách tập hợp những kinh nghiệm và triết lý của dân gian về quan hệ GĐ được biểu hiện qua hệ thống tục ngữ ca dao ở nước ta trong lịch sử, thể hiện những giá trị VHGĐ Việt Nam truyền thống. - Tháng 1/2021, Trần Thị Minh Thi (chủ biên) cùng đội ngũ các nhà khoa học Viện nghiên cứu Gia đình và Giới, Viện Hàn Lâm Khoa học Xã hội Việt Nam đã xuất bản công trình hết sức công phu (529 trang) nhan đề: Những giá trị cơ bản của gia đình Việt Nam đương đại [116]. Trong công trình này, nhóm tác giả đã khảo sát và công bố hệ giá trị của GĐ Việt Nam đương đại như: Giá trị về hình thành hôn nhân và GĐ; Giá trị đạo đức, tâm lý, tình cảm của GĐ; Giá trị con cái của GĐ; Giá tri các mối quan hệ trong và ngoài GĐ; Các giá trị kinh tế của GĐ.
Trên cơ sở phân tích những giá trị gia đình - đồng thời cũng là giao diện cụ thể về VHGĐ Việt Nam đương đại, nhóm nghiên cứu của Trần Thị Minh Thi đã đưa ra những kết luận và khuyến nghị về các giá trị cơ bản của GĐ Việt Nam hiện nay. - Thứ ba, các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, các đề tài nghiên cứu khoa luan an 19 học nghiên cứu về GĐ và VHGĐ theo hướng tiếp cận của các chuyên ngành Triết học, Xã hội học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Văn hóa học… Theo hướng nghiên cứu này, có một số công trình sau: - Vai trò của gia đình trong việc giáo dục thế hệ trẻ ở nước ta hiện nay (2001), Luận án Tiến sĩ Triết học, chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học của Nghiêm Sĩ Liêm Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh [56]. - Gia đình Việt Nam và vai trò của người phụ nữ trong gia đình Việt Nam hiện nay (2003), Luận án Tiến sĩ Triết học, chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học của Dương Thị Minh, Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh [23]. - Gia đình trong việc bảo vệ chăm sóc trẻ em của nước ta hiện nay (2004), Luận văn Thạc sĩ Triết học, chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học của Phạm Thị Xuân Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh [101].
- Gia đình truyền thống với việc xây dựng gia đình văn hóa mới của người Mường ở Hòa Bình (2005), Luận văn Thạc sĩ Văn hóa học của Đặng Trọng Nghĩa Trường Đại học Văn hóa Hà Nội [39]. - Phát huy vai trò của người phụ nữ trong việc xây dựng gia đình văn hóa ở tỉnh Bạc Liêu hiện nay (2006), Luận văn Thạc sĩ Triết học, chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học của Lê Cẩm Lệ, Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh [57].