Luận án Tiến sĩ: Nghiên cứu văn bia Hậu tỉnh Thái Bình - NCS Bùi Quốc Linh

Luận án "Nghiên cứu văn bia Hậu tỉnh Thái Bình" khảo sát, giải mã giá trị lịch sử, văn hóa, kinh tế và tín ngưỡng qua di sản Hán Nôm quý giá.

• Tác giả: Bùi Quốc Linh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Tuấn Cường
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Hán Nôm
• Đề tài: Nghiên cứu văn bia Hậu tỉnh Thái Bình
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ - SƠ ĐỒ
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Những đóng góp mới cho khoa học của luận án
• Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THUYẾT CÁC KHÁI NIỆM VÀ TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Giới thuyết khái niệm và lý thuyết
• 1.1.1. Khái niệm "Tục thờ cúng Hậu"
• 1.1.2. Bầu Hậu, ký kỵ/gửi giỗ, phối thờ và hình thức cung tiến có báo đáp
• 1.1.4. Mô hình quan hệ cung tiến-báo đáp 4 bên trong tục thờ cúng Hậu
• 1.2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.2.1. Nghiên cứu chung về văn bia Hậu
• 1.2.2. Nghiên cứu văn bia và văn bia Hậu tỉnh Thái Bình
• 1.2.3. Đánh giá các nghiên cứu đã công bố và định hướng nghiên cứu của đề tài
• 1.3. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: KHẢO SÁT VĂN BIA HẬU TỈNH THÁI BÌNH
• 2.1. Số lượng văn bia Hậu tỉnh Thái Bình
• 2.2. Phân bố văn bia Hậu tỉnh Thái Bình
• 2.2.1. Phân bố theo không gian
• 2.2.2. Phân bố theo thời gian
• 2.3. Các loại hình văn bia Hậu
• 2.3.1. Phân loại văn bia theo danh vị Hậu
• 2.3.2. Phân loại theo hình thức và nội dung của văn bia Hậu
• 2.4. Đặc điểm về văn bản của văn bia Hậu tỉnh Thái Bình
• 2.4.1. Các thể loại văn học được sử dụng trong văn bia Hậu
• 2.4.2. Bố cục nội dung của văn bia Hậu
• 2.4.3. Ba nhóm nội dung của văn bản văn bia Hậu
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: VĂN BIA HẬU TỈNH THÁI BÌNH VỚI VẤN ĐỀ TÔN GIÁO - TÍN NGƯỠNG
• 3.1. Tục thờ cúng Hậu thể hiện trên văn bia
• 3.1.1. Các dạng thức cung tiến và lý do bầu Hậu
• 3.1.2. Thành phần xã hội của ngôi vị Hậu
• 3.1.3. Giới tính của đối tượng cung tiến
• 3.1.4. Điều khoản và thực hành báo đáp
• 3.1.5. Vật phẩm báo đáp và cúng tế
• 3.2. Các loại hình sinh hoạt tôn giáo - tín ngưỡng và tục thờ cúng Hậu
• 3.2.1. Tín ngưỡng thờ Thần và tục thờ cúng Hậu
• 3.2.2. Phật giáo và tục thờ cúng Hậu
• 3.2.3. Nho giáo và tục thờ cúng Hậu
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: VĂN BIA HẬU TỈNH THÁI BÌNH VỚI VẤN ĐỀ KINH TẾ
• 4.1. Kinh tế ruộng đất và hoạt động nông nghiệp
• 4.1.1. Bối cảnh kinh tế xã hội của loại hình ruộng đất thờ Hậu
• 4.1.2. Thông tin về ruộng đất trên văn bia Hậu tỉnh Thái Bình
• 4.1.3. Quy đổi diện tích ruộng đất
• 4.1.4. Số lượng ruộng đất thờ Hậu qua các thời kỳ
• 4.1.5. Giá trị của ruộng Hậu qua các thời kỳ
• 4.1.6. Các loại hình ruộng đất ghi nhận trên bia Hậu
• 4.1.7. Thuế hoa lợi của ruộng Hậu
• 4.2. Kinh tế tiền tệ và giá trị hàng hóa
• 4.2.1. Các loại tiền ghi nhận trên văn bia Hậu
• 4.2.2. Quy đổi giá bạc ra quan sử tiền
• 4.2.3. Tài sản cung tiến bằng tiền qua các thời kỳ
• 4.2.4. Tương quan giá tiền của ngôi vị Hậu và lễ vật báo đáp
• 4.3. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: DANH MỤC VĂN BIA HẬU TỈNH THÁI BÌNH
• PHỤ LỤC 2: BẢNG ĐỐI CHIẾU VĂN BIA HẬU TRÙNG LẶP KÝ HIỆU
• PHỤ LỤC 3: CÁC VĂN BẢN MANG NỘI DUNG KÝ HẬU/GỬI GIỖ SƯU TẦM
• PHỤ LỤC 4: ẢNH THÁC BẢN MINH HỌA
• PHỤ LỤC 5: PHIÊN DỊCH VÀ GIỚI THIỆU MỘT SỐ VĂN BIA LIÊN QUAN ĐẾN NỘI DUNG LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Định nghĩa và khái niệm về Văn bia Hậu Thái Bình

Văn bia Hậu Thái Bình là những văn bản chứa đựng giá trị lịch sử và văn hóa sâu sắc, ghi lại những thông tin quan trọng về tục thờ cúng Hậu tại vùng đất Thái Bình. Đây là những tài liệu Hán Nôm quý giá, phản ánh hệ thống tín ngưỡng, kinh tế và xã hội của dân gian Việt Nam từ thế kỷ trước. Khái niệm Hậu trong văn hóa dân gian đề cập đến những vị thần được thờ cúng, thường là những nhân vật lịch sử có công lao với cộng đồng. Những văn bản bia Hậu là bằng chứng quan trọng giúp chúng ta hiểu rõ hơn về hệ thống tôn giáo-tín ngưỡng và các hoạt động cộng đồng trong quá khứ. Nghiên cứu về văn bia Hậu không chỉ giúp bảo tồn di sản văn hóa mà còn làm sáng tỏ những khía cạnh ít được biết đến về đời sống xã hội của những thế hệ trước.

1.1. Khái niệm tục thờ cúng Hậu và bầu Hậu

Tục thờ cúng Hậu là một phần không thể tách rời của hệ thống tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Bầu Hậu là quá trình xác định và lập thành một vị thần để được thờ cúng tập thể. Đây là hoạt động tôn giáo-tín ngưỡng đoàn kết cộng đồng, thể hiện sự kính trọng đối với những vị được bầu chọn. Quá trình này được ghi chép chi tiết trong các văn bản bia Hậu, bao gồm lý do bầu, thành phần xã hội tham gia, và các nghi thức liên quan.

1.2. Phân loại theo danh vị và hình thức văn bia

Văn bia Hậu Thái Bình được phân loại theo danh vị của người được thờ như Thần nông, Thần đất, hay các nhân vật lịch sử. Về hình thức và nội dung, chúng bao gồm ký kỵ, gửi giỗ, phối thờ và các hình thức cung tiến báo đáp. Mỗi loại hình đều mang thông tin lịch sử và đặc thù văn hóa riêng, cung cấp dữ liệu quý báu cho việc nghiên cứu tín ngưỡng dân gian và cấu trúc xã hội.

II. Giá trị lịch sử của Văn bia Hậu Thái Bình

Giá trị lịch sử của văn bia Hậu nằm ở khả năng cung cấp những bằng chứng tài liệu về quá khứ. Những văn bản này ghi lại các sự kiện, ghi tên những người tham gia bầu Hậu từ các thế kỷ trước, làm sáng tỏ lịch sử địa phương của Thái Bình. Chúng là nguồn tài liệu Hán Nôm quý báu, cho phép các nhà nghiên cứu tái hiện lại hình ảnh xã hội thời xưa. Thông qua các văn bản bia Hậu, chúng ta có thể theo dõi sự biến đổi kinh tế, thay đổi trong cơ cấu xã hội, và mối quan hệ giữa con người qua các thế kỷ. Đây là những chứng tích sống động của lịch sử dân gian, phản ánh chân thực cuộc sống hàng ngày của những cộng đồng địa phương, từ hoạt động nông nghiệp đến các giao dịch kinh tế.

2.1. Phân bố thời gian và không gian của các bia Hậu

Phân bố tài liệu bia Hậu Thái Bình cho thấy sự phát triển của tục thờ qua các thời kỳ lịch sử khác nhau. Các văn bia được phát hiện ở các địa điểm khác nhau trong tỉnh Thái Bình, từ thành phố đến nông thôn. Phân bố theo thời gian cho thấy quá trình hình thành và phát triển của những ngôi vị Hậu, những sự kiện lịch sử liên quan, và sự thay đổi trong tín ngưỡng dân gian theo từng giai đoạn lịch sử.

2.2. Thông tin kinh tế qua các tài liệu bia

Các văn bản bia Hậu chứa đựng thông tin kinh tế quan trọng như dữ liệu về ruộng đất, giá tiền, và tài sản cung tiến. Những ghi chép về ruộng Hậu giúp nghiên cứu nền kinh tế nông nghiệp của Thái Bình. Dữ liệu về tiền tệ và giá hàng hóa cung cấp thông tin về tình hình kinh tế xã hội, mức sống, và các giao dịch thương mại trong lịch sử địa phương.

III. Giá trị văn hóa và tôn giáo tín ngưỡng

Văn bia Hậu Thái Bình phản ánh sâu sắc hệ thống tín ngưỡng của xã hội Việt Nam truyền thống. Chúng ghi lại các nghi thức tôn giáo, phong tục tập quán, và cách thức sinh hoạt tôn giáo của cộng đồng dân gian. Tục thờ cúng Hậu thể hiện sự kết hợp giữa tín ngưỡng Thần, Phật giáo và Nho giáo, tạo thành một hệ thống tôn giáo độc đáo của Việt Nam. Những văn bản này là chứng tích của sự đa dạng tôn giáo, cho thấy cách dân gian kết hợp nhiều niềm tin để tạo nên một nền tảng tôn giáo riêng biệt. Giá trị văn hóa của chúng nằm ở việc bảo tồn trí tuệ dân gian, những tri thức về tôn giáo-tín ngưỡng, và cách thức tổ chức cộng đồng qua các thế kỷ.

3.1. Các hình thức cung tiến và lý do bầu Hậu

Các dạng thức cung tiến ghi nhận trong văn bia Hậu bao gồm các loại lễ vật khác nhau, từ tiền bạc đến vật phẩm vật chất. Lý do bầu Hậu thường liên quan đến công lao của người được thờ, khả năng thần linh của họ, hay những sự kiện lịch sử quan trọng. Thành phần xã hội tham gia bầu Hậu cho thấy cấu trúc cộng đồng, vai trò của từng tầng lớp xã hội.

3.2. Tương tác giữa các tôn giáo trong tục thờ cúng

Văn bia Hậu cho thấy sự kết hợp hài hòa giữa tín ngưỡng thờ Thần, Phật giáo và Nho giáo. Các nghi thức cung tiến kết hợp yếu tố từ nhiều tôn giáo, phản ánh tính linh hoạt của tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Điều này cho thấy cách mà cộng đồng địa phương tích hợp những ảnh hưởng văn hóa khác nhau để tạo nên một nền tảng tôn giáo độc lập.

IV. Ý nghĩa bảo tồn và nghiên cứu hiện đại

Bảo tồn và nghiên cứu văn bia Hậu Thái Bình có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh số hóa hiện đại. Các dự án như Vietnamica đang tiến hành số hóa tư liệu văn bia, giúp bảo vệ di sản và khiến chúng dễ tiếp cận hơn. Những tài liệu này cung cấp cơ sở dữ liệu quý báu cho nghiên cứu lịch sử, nghiên cứu văn hóa, và nghiên cứu xã hội học. Luận án tiến sĩ về Hán Nôm và văn bia Hậu cho thấy sự quan tâm ngày càng tăng của giới học thuật đối với lĩnh vực này. Bảo tồn và phát triển nghiên cứu về văn bia Hậu giúp phục hồi tri thức truyền thống, bảo vệ di sản văn hóa vật chất, và cung cấp nguồn tài liệu cho các thế hệ nghiên cứu tương lai.

4.1. Các dự án số hóa và bảo tồn di sản

Dự án Vietnamica do GS Philippe Papain chỉ trì là nỗ lực quan trọng để số hóa tư liệu văn bia Việt Nam. Số hóa giúp bảo vệ các tài liệu gốc khỏi suy thoái theo thời gian. Viện Nghiên cứu Hán Nôm đã đóng vai trò then chốt trong việc khai thác và bảo quản những tài liệu quý báu này. Công tác bảo tồn này là nền tảng cho các nghiên cứu hiện tại và tương lai về lịch sử và văn hóa Việt Nam.

4.2. Triển vọng và hướng phát triển nghiên cứu

Nghiên cứu về văn bia Hậu Thái Bình mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới, từ lịch sử kinh tế đến nhân thủ học. Các nhà nghiên cứu đang tiếp tục khám phá giá trị sâu sắc của những tài liệu này. Hợp tác giữa các cơ quan nghiên cứu giúp chia sẻ kiến thức và nâng cao chất lượng của các công trình khoa học về lịch sử và văn hóa địa phương Thái Bình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIàN HÀN LÂM KHOA HæC Xà HäI VIàT NAM HæC VIàN KHOA HæC Xà HæI BÙI QUÞC LINH NGHIÊN CöU VN BIA HÀU TâNH THÁI BÌNH LUÀN ÁN TI¾N S) HÁN NÔM Hà Nçi - 2024 VIàN HÀN LÂM KHOA HæC Xà HäI VIàT NAM HæC VIàN KHOA HæC Xà HæI BÙI QUÞC LINH NGHIÊN CöU VN BIA HÀU TâNH THÁI BÌNH Ngành: Hán Nôm Mã sß: 9.04 LUÀN ÁN TI¾N S) HÁN NÔM Ng¤ëi h¤éng d¿n khoa hçc: 1.TS Nguyßn TuÃn C¤ëng 2.TS TrÅn Trçng D¤¢ng Hà Nçi - 2024 i LêI CAM ĐOAN Tôi NCS Bùi Quác Linh xin cam đoan rằng: LuÁn án này là kÁt quÁ nghiên cąu khoa hçc căa tôi d°çi sự h°çng d¿n căa hai thÅy giáo là PGS.TS Nguyßn TuÃn C°ßng và PGS.TS TrÅn Trçng D°¡ng. Nghiên cąu này đã đ°ÿc tôi thực hián måt cách nghiêm túc và ch°a tÿng công bá trong các công trình nghiên cąu căa ai khác. KÁt quÁ nghiên cąu căa các hçc giÁ tiền bái đã đ°ÿc tiÁp thu måt cách chân thực, tôn trçng trích d¿n trong luÁn án. Tác giÁ luÁn án Bùi Quốc Linh ii LêI CÀM ¡N Để hoàn thành luÁn án Nghiên cứu văn bia Hậu tỉnh Thái Bình tôi xin gāi lßi cÁm ¡n tçi các cá nhân và tÁp thể sau: Tr°çc hÁt, tôi xin cÁm ¡n <Dự án Châu âu về nghiên cāu lịch sử và số hóa tư liệu văn bia Việt Nam – Vietnamica= do GS.TS Philippe Papain chă trì đã tài trÿ hçc báng để tôi thực hián luÁn án này.

Tôi xin cÁm ¡n Vián Nghiên cąu Hán Nôm là c¡ quan tôi đã tÿng làm viác trong thßi gian thực hián luÁn án đã t¿o điều kián để tôi khai thác t° liáu. CÁm ¡n Hçc vián Khoa hçc Xã håi là đ¡n vå bßi d°ỡng, đào t¿o tôi trong suát thßi gian 4 nm hçc vÿa qua. Tôi xin chân thành cÁm ¡n hai ng°ßi thÅy h°çng d¿n căa tôi là PGS.TS Nguyßn TuÃn C°ßng và PGS.TS TrÅn Trçng D°¡ng đã t¿o điều kián, giúp đỡ, đóng góp ý kiÁn trong suát quá trình tôi thực hián luÁn án. Và tôi cũng xin gāi lßi cÁm ¡n sâu sắc tçi các hçc giÁ, nhà nghiên cąu nh° PGS.TS Trånh Khắc M¿nh, TS Nguyßn Kim Mng, TS Vũ Thå Lan Anh, TS TrÅn Thå Thu H°ßng, TS Lê Thå Thu H°¡ng, TS Phan Thanh Hoàng, TS Hoàng Vn Chung, PGS.TS V°¡ng Thå H°ßng, GS.TS, Nguyßn Vn Chính, PGS.TS Nguyßn Quang H°ng, nhà nghiên cąu Cao Tự Thanh, Ths Tr°¡ng Thånh, Ths Ph¿m Vũ Låc, Ths Nguyßn Đình H°ng, Ths D°¡ng Vn Hoàn, Ths Mai Thu Quỳnh, Ths Nguyßn HÁi Đng…đã đóng góp ý t°áng cho nghiên cąu căa tôi.

Cuái cùng, tôi xin gāi lßi cÁm ¡n tçi gia đình, ng°ßi thân và b¿n bè đã luôn dành cho tôi sự đång viên và giúp đỡ để tôi hoàn thành luÁn án này. Tác giÁ luÁn án Bùi Quốc Linh iii MòC LòC PHÄN Mì ĐÄU. Tính cÃp thiÁt căa đề tài. Māc đích và nhiám vā nghiên cąu.

C¡ sá lý thuyÁt và ph°¡ng pháp nghiên cąu. Đái t°ÿng và ph¿m vi nghiên cąu. Những đóng góp mçi cho khoa hçc căa luÁn án. Ý nghĩa lý luÁn và thực tißn căa luÁn án.

12 Ch¤¢ng 1: GIèI THUY¾T CÁC KHÁI NIàM VÀ TâNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CöU .1 Giéi thuy¿t khái niám và lý thuy¿t .1 Khái niệm <Tục thờ cúng Hậu= .2 Bầu Hậu, ký kỵ/gửi giỗ, phối thờ và hình thức cung tiến có báo đáp .4 Mô hình quan hệ cung tiến-báo đáp 4 bên trong tục thờ cúng Hậu .2 Tãng quan vÃn đÁ nghiên c÷u .1 Nghiên cứu chung về văn bia Hậu .2 Nghiên cứu văn bia và văn bia Hậu tỉnh Thái Bình .3 Đánh giá các nghiên cứu đã công bố và định hướng nghiên cứu của đề tài. 37 TiÃu k¿t ch¤¢ng 1. 39 Ch¤¢ng 2: KHÀO SÁT VN BIA HÀU TâNH THÁI BÌNH .1 Sß l¤ñng vn bia HÁu tãnh Thái Bình .2 Phân bß vn bia HÁu tãnh Thái Bình.1 Phân bố theo không gian .2 Phân bố theo thời gian .3 Các lo¿i hình vn bia HÁu .1 Phân loại văn bia theo danh vị Hậu .2 Phân loại theo hình thức và nội dung của văn bia Hậu .4 Đ¿c điÃm vÁ vn bÁn cõa vn bia HÁu tãnh Thái Bình .1 Các thể loại văn học được sử dụng trong văn bia Hậu .2 Bố cục nội dung của văn bia Hậu .3 Ba nhóm nội dung của văn bản văn bia Hậu. 81 TiÃu k¿t ch¤¢ng 2.

84 Ch¤¢ng 3: VN BIA HÀU TâNH THÁI BÌNH VèI VÂN ĐÀ TÔN GIÁO- TÍN NG£îNG .1 Tóc thë cúng HÁu thà hián trên vn bia .1 Các dạng thức cung tiến và lý do bầu Hậu .2 Thành phần xã hội của ngôi vị Hậu .3 Giới tính của đối tượng cung tiến.4 Điều khoản và thực hành báo đáp.5 Vật phẩm báo đáp và cúng tế. Các lo¿i hình sinh ho¿t tôn giáo-tín ng¤ïng và tóc thë cúng HÁu .1 Tín ngưỡng thờ Thần và tục thờ cúng Hậu. Phật giáo và tục thờ cúng Hậu. Nho giáo và tục thờ cúng Hậu.

122 TiÃu k¿t ch¤¢ng 3. 129 Ch¤¢ng 4: VN BIA HÀU TâNH THÁI BÌNH VèI VÂN ĐÀ KINH T¾ .1 Kinh t¿ ruçng đÃt và ho¿t đçng nông nghiáp .1 Bối cảnh kinh tế xã hội của loại hình ruộng đất thờ Hậu .2 Thông tin về ruộng đất trên văn bia Hậu tỉnh Thái Bình .3 Quy đổi diện tích ruộng đất .4 Số lượng ruộng đất thờ Hậu qua các thời kỳ .5 Giá trị của ruộng Hậu qua các thời kỳ .6 Các loại hình ruộng đất ghi nhận trên bia Hậu .7 Thuế hoa lợi của ruộng Hậu .2 Kinh t¿ tiÁn tá và giá trå hàng hóa .1 Các loại tiền ghi nhận trên văn bia Hậu .2 Quy đổi giá bạc ra quan sử tiền .3 Tài sản cung tiến bằng tiền qua các thời kỳ.4 Tương quan giá tiền của ngôi vị Hậu và lễ vật báo đáp. 156 TiÃu k¿t ch¤¢ng 4. 163 DANH MòC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CöU LIÊN QUAN Đà CÔNG BÞ CôA TÁC GIÀ.

168 TÀI LIàU THAM KHÀO. 181 PHĀ LĀC 1: DANH MĀC VN BIA HÀU TâNH THÁI BÌNH. 181 PHĀ LĀC 2: BÀNG ĐàI CHIÀU VN BIA HÀU TRÙNG LÀP KÝ HIàU. 218 PHĀ LĀC 3: CÁC VN BÀN MANG NäI DUNG KÝ HÀU/GĀI GIâ S¯U TÄM 220 PHĀ LĀC 4: ÀNH THÁC BÀN MINH HæA.

227 PHĀ LĀC 5: PHIÊN DäCH VÀ GIæI THIàU MäT Sà VN BIA LIÊN QUAN ĐÀN NäI DUNG LUÀN ÁN. 229 vi DANH MòC BÀNG BÁng 2.1: Sá l°ÿng vn bia HÁu theo đåa giçi hành chính cÃp huyán .2: Phân bá vn bia HÁu theo di tích .1a: Sá l°ÿng vn bia HÁu phân bá vn bia HÁu theo triều đ¿i .1b Sá l°ÿng vn bia HÁu phân bá theo giai đo¿n mỹ thuÁt .2: Phân bá sá l°ÿng vn bia HÁu theo niên hiáu .3: Sá l°ÿng vn bia HÁu phân bá theo thÁp niên .1: Sá l°ÿng vn bia phân theo danh vå HÁu.1: Tỷ lá vn bia HÁu phân theo hình thąc.2: Tỷ lá vn bia HÁu phân theo chă đề nåi dung .2: Sá l°ÿng vn bia HÁu có tên bia chąa tÿ khóa liên quan tçi tāc thß cúng HÁu .3: Sá l°ÿng và tỷ lá vn bia HÁu phân theo nåi dung vn bÁn .2: Thành phÅn xã håi căa đái t°ÿng cung tiÁn phân theo nhóm xã håi.3: Giçi tính căa đái t°ÿng cung tiÁn .3 Quy đái đ¡n vå dián tích dùng t¿i nông thôn Bắc bå thßi kỳ trung đ¿i 135 BÁng.5: Giá trå ruång đÃt qua các thßi kỳ thể hián trên bia HÁu.7: Sá l°ÿng hoa lÿi/thuÁ thu căa ruång đÃt thß HÁu.2a: Giá b¿c nén qua tÿng thßi kỳ .2b: Giá 1 đßng b¿c Ngân hàng Đông D°¡ng tÿ nm 1863 đÁn 1945 .153 vii DANH MòC BIÂU Đà - S¡ Đà Biểu đß 2.1: Sá l°ÿng vn bia HÁu theo đåa giçi hành chính cÃp huyán .2: Tỷ lá phân bá vn bia HÁu theo di tích.1a: Sá l°ÿng vn bia HÁu phân bá theo triều đ¿i .1b: Tỷ lá vn bia HÁu phân bá theo giai đo¿n mỹ thuÁt .2: Phân bá sá l°ÿng vn bia HÁu theo niên hiáu .3a: Sá l°ÿng vn bia HÁu tãnh Thái Bình theo thÁp niên .3b: Sá l°ÿng vn bia HÁu tãnh Thái Bình theo thÁ kỷ .3b: Sá l°ÿng vn bia HÁu thÁ kỷ XVII (713 bia) .3c: Sá l°ÿng vn bia HÁu tãnh Thái Bình thÁ kỷ XVII .1: Sá l°ÿng vn bia phân theo danh vå HÁu .1: Tỷ lá giữa 3 d¿ng thąc đái t°ÿng cung tiÁn.2: Thành phÅn xã håi căa ngôi vå HÁu phân theo thßi kỳ.3: T°¡ng quan giçi tính trong các lo¿i hình thß HÁu .4a: Tháng kê sá l°ÿt cung tiÁn ruång đÃt tÿ thÁ kỷ XVI đÁn XX (theo đ¡n vå sào) .4b: Sá ruång đÃt cung tiÁn cho tāc thß cúng HÁu qua các thßi kỳ .3a: Tháng kê sá l°ÿt cung tiÁn tiền tÿ thÁ kỷ XVI đÁn XX (theo đ¡n vå quan sā tiền) .3b: Tài sÁn cung tiÁn bằng tiền cho tāc thß cúng HÁu qua các thßi kỳ .4: Mô hình quan há cung tiÁn-báo đáp 4 bên trong tāc thß cúng HÁu .1: M¿u dữ liáu 603 vn bia HÁu tãnh Thái Bình .1: Phân lo¿i vn bia HÁu theo danh vå .64 viii DANH MòC Tø VI¾T TÂT DMST Danh mục sưu tầm ĐVTB Đ¡n vå thác bÁn EFEO Vián Vißn đông bác cá Pháp Nxb Nhà xuÃt bÁn NCS Nghiên cąu sinh TCHN Tạp chí Hán Nôm TMTKM-EFEO Thư mục văn khắc Hán Nôm Việt Nam TTTBVKHNVN Tổng tập thác bản văn khắc Hán Nôm Việt Nam ĐHKHXH&NV-HN Đ¿i hçc Khoa hçc Xã håi và Nhân vn-Hà Nåi VB Vn bia VNCHN Vián Nghiên cąu Hán Nôm VKHN Vn khắc Hán Nôm VNDCCH Viát Nam Dân chă Cång hòa Tp Thành phá Tr Trang ix PHÄN Mì ĐÄU Cung tiÁn cho tôn giáo (Saving Religion) là måt thực hành vn hóa mang tính phá quát tßn t¿i á nhiều quác gia, nhiều cång đßng dân tåc trên thÁ giçi. Måt trong những lý do quan trçng nhÃt để ng°ßi ta thực hành nét vn hóa này đã đ°ÿc nhà Nhân hçc ng°ßi Pháp Marcel Mauss chã ra rằng: <VÁt đ°ÿc tÁng t¿o ra phÅn th°áng căa nó trong đßi này và đßi sau. Trong đßi này, nó t¿o ra måt cách tự đång cho ng°ßi biÁu tÁng cùng måt vÁt nh° nó.

Nó không bå mÃt đi, mà tự tái t¿o; á đßi sau, ng°ßi ta s¿ tìm l¿i đ°ÿc cùng måt vÁt nh°ng có giá trå tng thêm= [58, tr. Tąc là tài sÁn cung tiÁn, trao tÁng s¿ không bå mÃt đi nó chã chuyển đái tÿ d¿ng thąc tßn t¿i này sang d¿ng thąc tßn t¿i khác và ng°ßi cung tiÁn s¿ đ°ÿc nhÁn l¿i tài sÁn á kiÁp này hay kiÁp khác. Điều này, thể hián sự mong muán sá hữu cuåc sáng đÅy đă và lâu dài căa con ng°ßi. Låch sā vn hóa Viát Nam ghi nhÁn måt d¿ng thąc cung tiÁn có báo đáp mang tính chÃt tôn giáo đÁc tr°ng, đåc đáo chã có á ng°ßi Viát đ°ÿc gçi là <tāc thß cúng HÁu=.

Điều này đã đ°ÿc rÃt nhiều hçc giÁ trong và ngoài n°çc khẳng đånh [1, tr.