Luận văn thạc sĩ nghiên cứu bệnh đầu đen do đơn bào histomonas meleagridis gây ra ở gà tại huyện phú bình tỉnh thái nguyên và thử nghiệm thuốc điều trị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu bệnh đầu đen do Histomonas meleagridis ở gà tại Phú Bình, Thái Nguyên và thử nghiệm thuốc điều trị hiệu quả.

• Tác giả: Hoàng Thị Giang
• Người hướng dẫn: ThS. Phạm Diệu Thùy
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi thú y
• Đề tài: Nghiên cứu bệnh đầu đen do đơn bào Histomonas meleagridis gây ra ở gà tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên và thử nghiệm thuốc điều trị
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Đặc điểm của đơn bào Histomonas meleagridis ký sinh ở gia cầm
• 2.2.1. Vị trí của đơn bào Histomonas meleagridis trong hệ thống phân loại động vật nguyên sinh
• 2.2.2. Hình thái học loài Histomonas meleagridis
• 2.3. Phương thức truyền lây của Histomonas meleagridis
• 2.3.1. Truyền bệnh gián tiếp qua giun kim
• 2.3.1.1. Giun kim (Heterakis gallinarum)
• 2.3.1.1.1. Đặc điểm sinh học của Heterakis gallinarum
• 2.3.1.1.2. Vòng đời của Heterakis gallinarum
• 2.3.1.1.3. Bệnh giun kim (Heterakiosis)
• 2.3.1.2. Truyền bệnh gián tiếp qua giun kim (tiếp)
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh đầu đen ở gà tại một số địa điểm thuộc huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 3.3.2. Nghiên cứu bệnh đầu đen do H. meleagridis gây ra ở gà
• 3.3.3. Nghiên cứu biện pháp phòng và trị bệnh
• 3.3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh do đơn bào H. meleagridis ở gà tại một số địa điểm thuộc huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 4.2. Nghiên cứu sự liên quan giữa bệnh đầu đen và bệnh giun kim ở gà
• 4.3. Nghiên cứu bệnh đầu đen do H. meleagridis gây ra ở gà tại một số địa điểm thuộc huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 4.3.1. Triệu chứng lâm sàng của gà bị bệnh đầu đen tại một số địa điểm thuộc huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 4.3.2. Bệnh tích của gà bị bệnh đầu đen ở một số địa phương của huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 4.4. Nghiên cứu hiệu quả của 2 phác đồ điều trị bệnh đơn bào H. meleagridis
• 4.4.1. Thử nghiệm phác đồ điều trị bệnh đơn bào H. meleagridis trên diện hẹp
• 4.4.2. Thử nghiệm phác đồ điều trị trên diện rộng
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH VẼ

Tóm tắt

I. MỞ ĐẦU

Nghiên cứu về bệnh đầu đen do Histomonas meleagridis gây ra ở gà tại huyện Phú Bình, Thái Nguyên là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh chăn nuôi gia cầm hiện nay. Bệnh này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của gà mà còn gây thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Mục tiêu của nghiên cứu là xác định tình hình nhiễm bệnh, đặc điểm dịch tễ và thử nghiệm các phương pháp điều trị hiệu quả. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin khoa học quan trọng về bệnh đầu đen và góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Ngành chăn nuôi gia cầm tại Phú Bình, Thái Nguyên đang đối mặt với nhiều thách thức, trong đó có sự xuất hiện của bệnh đầu đen. Bệnh do Histomonas meleagridis gây ra có thể dẫn đến tỷ lệ chết cao ở gà, ảnh hưởng đến thu nhập của người chăn nuôi. Việc nghiên cứu và thử nghiệm thuốc điều trị là cần thiết để giảm thiểu thiệt hại và nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Thực tế cho thấy, bệnh này thường bị bỏ qua do triệu chứng không rõ ràng, dẫn đến sự lây lan nhanh chóng trong đàn gà.

1.2. Mục đích nghiên cứu

Mục đích chính của nghiên cứu là xác định tỷ lệ nhiễm Histomonas meleagridis ở gà tại huyện Phú Bình, Thái Nguyên. Nghiên cứu sẽ tập trung vào việc phân tích đặc điểm dịch tễ của bệnh đầu đen, triệu chứng lâm sàng và bệnh lý của gà mắc bệnh. Đồng thời, nghiên cứu cũng sẽ thử nghiệm các phác đồ điều trị nhằm tìm ra phương pháp hiệu quả nhất để kiểm soát bệnh.

II. TỔNG QUAN TÀI LIỆU

Tổng quan tài liệu về bệnh đầu đen cho thấy đây là một bệnh ký sinh trùng nghiêm trọng ở gà, do Histomonas meleagridis gây ra. Bệnh có thể lây truyền qua giun kim, đặc biệt là Heterakis gallinarum. Nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng, Histomonas meleagridis có thể tồn tại trong trứng của giun kim và gây bệnh cho gà khi ăn phải. Việc hiểu rõ về đặc điểm sinh học và vòng đời của Heterakis gallinarum là rất quan trọng trong việc kiểm soát bệnh.

2.1. Đặc điểm của Histomonas meleagridis

Histomonas meleagridis là một đơn bào có hình dạng đa dạng, có thể tồn tại ở nhiều giai đoạn khác nhau. Nghiên cứu cho thấy, đơn bào này có thể tồn tại dưới dạng amip hoặc có roi, tùy thuộc vào điều kiện môi trường. Hình thái học của Histomonas meleagridis rất quan trọng trong việc xác định phương pháp điều trị và phòng ngừa bệnh. Các triệu chứng lâm sàng của gà mắc bệnh bao gồm viêm hoại tử ở gan và ruột thừa, dẫn đến tình trạng sức khỏe kém và tỷ lệ chết cao.

2.2. Vòng đời và phương thức lây truyền

Vòng đời của Histomonas meleagridis liên quan chặt chẽ đến giun kim Heterakis gallinarum. Gà có thể nhiễm bệnh khi ăn phải trứng giun kim chứa ấu trùng. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, trứng giun kim có thể tồn tại trong môi trường từ 2 đến 3 năm và vẫn có khả năng gây bệnh. Việc hiểu rõ về phương thức lây truyền này sẽ giúp người chăn nuôi có biện pháp phòng ngừa hiệu quả hơn.

III. ĐỐI TƯỢNG VẬT LIỆU NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu được thực hiện trên đàn gà tại huyện Phú Bình, Thái Nguyên. Đối tượng nghiên cứu bao gồm gà mắc bệnh đầu đen và các yếu tố môi trường liên quan. Phương pháp nghiên cứu bao gồm thu thập mẫu bệnh phẩm, phân tích triệu chứng lâm sàng và thực hiện các thử nghiệm điều trị. Kết quả sẽ được xử lý thống kê để đánh giá hiệu quả của các phác đồ điều trị.

3.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là gà mắc bệnh đầu đen tại huyện Phú Bình, Thái Nguyên. Vật liệu nghiên cứu bao gồm mẫu bệnh phẩm từ gà, trứng giun kim và các thuốc điều trị được thử nghiệm. Việc lựa chọn đối tượng và vật liệu nghiên cứu phù hợp sẽ đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

3.2. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu bao gồm thu thập dữ liệu từ các trang trại chăn nuôi gà, thực hiện các xét nghiệm lâm sàng và phân tích mẫu bệnh phẩm. Các phác đồ điều trị sẽ được thử nghiệm trên đàn gà mắc bệnh để đánh giá hiệu quả. Kết quả sẽ được phân tích và so sánh để đưa ra kết luận về phương pháp điều trị hiệu quả nhất cho bệnh đầu đen.

IV. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm Histomonas meleagridis ở gà tại huyện Phú Bình, Thái Nguyên là khá cao. Các triệu chứng lâm sàng bao gồm viêm hoại tử ở gan và ruột thừa, dẫn đến tỷ lệ chết cao. Thử nghiệm các phác đồ điều trị cho thấy một số thuốc có hiệu quả trong việc giảm triệu chứng và tỷ lệ chết ở gà mắc bệnh. Kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng quy trình phòng và trị bệnh cho gà.

4.1. Tình hình nhiễm Histomonas meleagridis

Tình hình nhiễm Histomonas meleagridis ở gà tại huyện Phú Bình, Thái Nguyên cho thấy tỷ lệ nhiễm cao, đặc biệt ở những đàn gà nuôi theo phương thức nhỏ lẻ. Việc xác định tỷ lệ nhiễm sẽ giúp người chăn nuôi có biện pháp phòng ngừa kịp thời, giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra.

4.2. Hiệu quả của các phác đồ điều trị

Thử nghiệm các phác đồ điều trị cho thấy một số thuốc có hiệu quả trong việc điều trị bệnh đầu đen. Kết quả cho thấy, việc áp dụng đúng phác đồ điều trị có thể giảm tỷ lệ chết và cải thiện sức khỏe cho gà mắc bệnh. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao năng suất chăn nuôi và giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi.

V. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

Nghiên cứu đã xác định được tình hình nhiễm Histomonas meleagridis ở gà tại huyện Phú Bình, Thái Nguyên và thử nghiệm thành công một số phác đồ điều trị. Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong thực tiễn chăn nuôi để giảm thiểu thiệt hại do bệnh đầu đen gây ra. Đề nghị cần có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả hơn và tiếp tục nghiên cứu để tìm ra các phương pháp điều trị mới.

5.1. Đề xuất biện pháp phòng ngừa

Cần có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả để giảm thiểu tỷ lệ nhiễm Histomonas meleagridis ở gà. Việc nâng cao nhận thức cho người chăn nuôi về bệnh và cách phòng ngừa là rất cần thiết. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng trong việc cung cấp thông tin và hướng dẫn kỹ thuật cho người chăn nuôi.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu cần tiếp tục để tìm ra các phương pháp điều trị mới và hiệu quả hơn cho bệnh đầu đen. Việc nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm sinh học của Histomonas meleagridis và các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của bệnh sẽ giúp cải thiện quy trình phòng và trị bệnh cho gà.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Huyện Phú Bình thuộc tỉnh Thái Nguyên là địa phương có điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển chăn nuôi gia cầm, đặc biệt nổi tiếng với mô hình chăn thả gà đồi dưới các tán cây và vườn cây ăn quả. Tuy nhiên, tập quán chăn nuôi tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên và tiếp xúc trực tiếp với nền đất đã tạo môi trường thuận lợi cho các loài ký sinh trùng phát triển, điển hình là giun kim (Heterakis gallinarum), kéo theo sự bùng phát của bệnh đầu đen do đơn bào Histomonas meleagridis gây ra.

Bệnh đầu đen (Histomonosis) là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên gà và gà tây. Tác nhân gây bệnh cư trú chủ yếu ở manh tràng và gan, tạo ra các ổ viêm loét, hoại tử đặc trưng, làm rối loạn tiêu hóa và suy giảm tuần hoàn ngoại vi khiến da vùng đầu và mào tích biến đổi sang màu xanh xám rồi thâm đen. Bệnh thường diễn tiến kéo dài, gà chết rải rác nhưng tổng tỷ lệ chết tích lũy trong đàn không được can thiệp kịp thời có thể lên tới 85% - 95%. Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trong việc xác định tình hình dịch tễ và tìm giải pháp điều trị hiệu quả tại địa phương, đề tài khóa luận được thực hiện.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể gồm 3 nội dung:

1. Nghiên cứu tình hình nhiễm đơn bào Histomonas meleagridis ở gà nuôi tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.
2. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ học bệnh đầu đen do đơn bào Histomonas meleagridis gây ra ở gà.
3. Nghiên cứu bệnh lý, lâm sàng của bệnh đầu đen ở gà và thử nghiệm hiệu lực của các phác đồ thuốc điều trị.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đơn bào Histomonas meleagridis và đàn gà nuôi tại các nông hộ, trang trại trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên; các mẫu bệnh phẩm gan, manh tràng, phủ tạng của gà bệnh và gà khỏe.
• Phạm vi không gian: Khảo sát thực địa tại 4 xã thuộc huyện Phú Bình gồm Tân Khánh, Tân Kim, Bảo Lý, Bàn Đạt (mỗi xã khảo sát 2 thôn). Địa điểm phân tích, xét nghiệm mẫu tại Phòng thí nghiệm Khoa Chăn nuôi Thú y (Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên) và Bệnh viện Đa khoa Trung ương Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Đề tài được triển khai thu thập số liệu và thực nghiệm từ ngày 09 tháng 12 năm 2013 đến ngày 31 tháng 05 năm 2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về cơ sở phân loại học, theo Van der Heijden (2009), đơn bào Histomonas meleagridis thuộc Giới Protozoen, Ngành Parabasalia, Lớp Tritrichomonadea, Bộ Tritrichomonadida, Họ Dientamoebidae, Giống Histomonas, Loài Histomonas meleagridis. Đơn bào này là sinh vật kỵ khí không có ty thể, cấu tạo gồm màng đơn, tế bào chất chứa hạt glycogen, ribosome và nhân hình trứng hoặc chữ U có màng kép. Về mặt hình thái học, H. meleagridis có tính lưỡng hình/đa hình thái tùy theo giai đoạn và vị trí ký sinh:

• Dạng amip (giai đoạn xâm lấn tổ chức mô manh tràng và gan): Kích thước 8 - 15 µm, di động bằng chân giả (có thể vươn dài đến 30 µm).
• Dạng trùng roi (hoạt động tự do trong lòng manh tràng): Kích thước 20 - 30 µm, mang roi rung động nhịp nhàng giúp đơn bào xoay ngược chiều kim đồng hồ.
• Thể lưới và thể hợp bào: Kích thước thể lưới từ 5 - 10 µm, khi liên kết thành thể hợp bào kích thước có thể đạt từ 60 - 80 µm.

Về phương thức truyền lây, đơn bào sinh sản bằng hình thức trực phân. Chúng lây truyền chủ yếu qua 2 con đường:

• Truyền lây gián tiếp: Qua trung gian trứng giun kim Heterakis gallinarum (đơn bào sống ẩn trong trứng giun từ 2 - 3 năm) hoặc qua giun đất Perionyx excavatus chứa ấu trùng giun kim (đơn bào tồn tại trong giun đất trên 1 năm).
• Truyền lây trực tiếp: Qua đường tiêu hóa khi gà khỏe ăn thức ăn dính phân tươi chứa đơn bào hoặc qua tiếp xúc trực tiếp tại lỗ huyệt với phân tươi mang mầm bệnh.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được thiết kế đồng bộ theo các quy chuẩn thú y:

• Phương pháp lấy mẫu dịch tễ: Áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng, thu thập tổng cộng 300 con gà mổ khám tại 4 xã (Tân Khánh: 75 con, Tân Kim: 75 con, Bảo Lý: 75 con, Bàn Đạt: 75 con). Mẫu được phân loại theo các biến số: nhóm tuổi (≤ 1 tháng, > 1 - 3 tháng, > 3 - 5 tháng, > 5 tháng), phương thức chăn nuôi (chăn thả hoàn toàn, bán chăn thả, nuôi nhốt hoàn toàn), điều kiện vệ sinh thú y (tốt, trung bình, kém) và kiểu nền chuồng (nền đất, nền lát gạch/xi măng).
• Phương pháp chẩn đoán và xác định mầm bệnh: Kết hợp 4 bước gồm quan sát triệu chứng lâm sàng; mổ khám toàn diện phủ tạng theo quy trình của Cục Thú y (2006); soi tươi chất chứa và niêm mạc manh tràng trên kính hiển vi quang học ở độ phóng đại 10x20 và 10x40; làm tiêu bản mô bệnh học cố định bằng formol 5%, tẩm đúc paraffin, cắt tiêu bản độ dày 3 - 4 µm trên máy Microcom và nhuộm Hematoxilin - Eosin (HE).
• Phương pháp định lượng giun kim: Mổ khám đường tiêu hóa, thu hồi giun kim trong manh tràng và ruột già bằng phương pháp lắng cặn Benedek (1943), phân loại cường độ nhiễm theo 3 mức (nhẹ: ≤ 100 giun/con; trung bình: > 100 - 500 giun/con; nặng: > 500 giun/con).
• Phương pháp thử nghiệm điều trị: Bố trí thử nghiệm so sánh 2 phác đồ điều trị trên diện hẹp và diện rộng.
• Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu dịch tễ và thực nghiệm được phân tích thống kê sinh học bằng phần mềm Microsoft Excel 2003 và Minitab 14.

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài gắn liền với sự phát triển của ngành chăn nuôi gia cầm tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên. Phân tích tác hại kinh tế do bệnh đầu đen gây ra khi tỷ lệ tử vong tích lũy có thể lên tới 85% - 95%. Xác định rõ 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung dẫn liệu dịch tễ học và ý nghĩa thực tiễn trong việc xây dựng cơ sở khuyến cáo quy trình phòng trị bệnh cho người chăn nuôi tại địa phương.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa toàn diện các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về bệnh đầu đen:

• Lịch sử nghiên cứu: Từ khi bệnh được Cushman mô tả lần đầu năm 1893 tại Rhode Island (Hoa Kỳ), Smith (1895) phân lập mầm bệnh Amoeba meleagridis, Tyzzer (1934) xác định chi tiết vòng đời và vật chủ trung gian Heterakis gallinarum, đến các báo cáo bùng phát dịch tại châu Âu, Bắc Mỹ và Việt Nam (Lê Văn Năm, 2010).
• Đặc tính sinh học và cơ chế sinh bệnh: Mô tả chi tiết hình thái đơn bào, kỹ thuật nuôi cấy in vitro (môi trường Dwyer cải tiến gồm 85% M199, 5% dịch chiết phôi gà, 10% huyết thanh ngựa/cừu, pH 7,8). Phân tích quá trình đơn bào phá hủy niêm mạc manh tràng, di hành theo đường tĩnh mạch cửa vào gan gây ổ hoại tử, làm biến đổi enzym huyết tương (GOT, LDH tăng mạnh khi gan bị tổn thương).
• Chẩn đoán phân biệt: Thiết lập tiêu chí phân biệt bệnh đầu đen với các bệnh lý có biểu hiện tương tự như Leucosis (gan to gấp 4 - 5 lần, mặt gan sần sùi dạng hạt kê), Marek thể nội tạng, Cầu trùng manh tràng do Eimeria tenella, bệnh do Trichomonas (ổ loét gan lồi lên thay vì lõm) và bệnh Lao gia cầm.
• Biện pháp phòng trị: Tổng kết các biện pháp quản lý an toàn sinh học, khử trùng môi trường và các hoạt chất từng được nghiên cứu (Dimetridazole, Ipronidazole, Nitarsone, Doxycycline, Sulfamonomethoxine).

Phần 3: Đối tượng, vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Quy định chi tiết vật liệu nghiên cứu gồm các hóa chất (dung dịch formol 5%, cồn 90°, xylen, paraffin, hệ thống nhuộm HE, dung dịch Barbagallo, keo Baume Canada), dụng cụ mổ khám và kính hiển vi. Thiết lập cụ thể quy trình mổ khám ngẫu nhiên phân tầng 300 gà tại 4 xã của huyện Phú Bình; quy chuẩn hóa 3 mức độ vệ sinh thú y; quy trình kỹ thuật làm tiêu bản mô bệnh học tẩm đúc paraffin; phương pháp lắng cặn Benedek đếm giun kim và thành phần cấu tạo chi tiết của 2 phác đồ thuốc điều trị thử nghiệm.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Trình bày các số liệu thực nghiệm thu được từ quá trình nghiên cứu thực địa và phòng thí nghiệm:

• Tình hình nhiễm đơn bào theo địa bàn: Mổ khám 300 gà tại 4 xã ghi nhận 104 gà nhiễm H. meleagridis (tỷ lệ 34,67%). Xã Tân Khánh có tỷ lệ nhiễm cao nhất (45,33%), tiếp theo là Tân Kim (42,67%), Bàn Đạt (26,67%) và thấp nhất là Bảo Lý (24,00%).
• Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ nhiễm: Phân tích nguyên nhân tỷ lệ nhiễm cao ở Tân Khánh và Tân Kim do mật độ chăn nuôi gà đồi lớn, tập quán nuôi thả tự do trong vườn cây ăn quả (vườn vải thiều) râm mát, nền đất lưu cữu mầm bệnh và ấu trùng giun qua nhiều lứa nuôi.
• Triệu chứng và bệnh tích: Ghi nhận triệu chứng đặc trưng gồm sốt cao 43 - 44°C, ủ rũ, tiêu chảy phân màu vàng lưu huỳnh, da mép và mào tích tái xám chuyển sang thâm đen; bệnh tích đại thể gồm manh tràng sưng to, viêm hoại tử đóng kén bã đậu màu trắng ngà/vàng xám lấp kín lòng ruột, gan sưng to gấp 2 - 3 lần với các ổ hoại tử hình hoa cúc màu trắng xám hoặc vàng nhạt, tâm ổ hoại tử lõm sâu, rìa mép có hình răng cưa.
• Đánh giá phác đồ điều trị: Thử nghiệm so sánh hiệu lực và độ an toàn của Phác đồ I (kết hợp tiêm T.Avibrasin và cho uống T.coryzin, T.Flox.C, chất trợ gan, vitamin) và Phác đồ II (kết hợp tiêm Macavet và cho uống Anti-protozon, Gan-thận-lách TA, hạ sốt, men bổ trợ) trên diện hẹp và diện rộng.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Khái quát các kết luận khoa học rút ra từ đề tài về tỷ lệ nhiễm dịch tễ, đặc điểm bệnh lý đại thể và vi thể, mối liên quan mật thiết giữa đơn bào và giun kim. Đưa ra các đề nghị cụ thể đối với các cơ quan quản lý thú y và người chăn nuôi trong việc vệ sinh chuồng trại, luân chuyển ô chăn thả, định kỳ tẩy giun kim và áp dụng phác đồ điều trị khi phát hiện bệnh.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã thu thập và xử lý các số liệu thực địa cụ thể về tình hình nhiễm đơn bào Histomonas meleagridis trên đàn gà tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên:

Địa phương (xã)	Số gà mổ khám (con)	Số gà nhiễm (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)
Tân Khánh	75	34	45,33
Tân Kim	75	32	42,67
Bàn Đạt	75	20	26,67
Bảo Lý	75	18	24,00
Tính chung	300	104	34,67

Các kết quả và đóng góp khoa học - thực tiễn chính của khóa luận bao gồm:

• Cung cấp bức tranh dịch tễ học thực địa: Xác định rõ tỷ lệ nhiễm chung tại vùng khảo sát là 34,67%, chỉ ra sự phân hóa tỷ lệ nhiễm theo phương thức chăn nuôi và địa bàn (các xã chăn nuôi gà đồi thả vườn tập trung như Tân Khánh, Tân Kim có tỷ lệ nhiễm cao vượt trội so với vùng đồng bằng bán chăn thả).
• Làm rõ mối quan hệ tương quan sinh học: Khẳng định vai trò của giun kim Heterakis gallinarum là vật chủ trung gian truyền lây chính; gà nhiễm giun kim có tỷ lệ đồng nhiễm đơn bào H. meleagridis rất cao.
• Chuẩn hóa quy trình chẩn đoán đa bước: Kết hợp kiểm tra triệu chứng lâm sàng (phân vàng lưu huỳnh, đầu thâm đen), mổ khám bệnh tích đặc trưng (gan hình hoa cúc lõm tâm, kén bã đậu manh tràng), soi tươi tìm đơn bào dạng roi chuyển động và phân tích tiêu bản mô bệnh học nhuộm HE nhằm chẩn đoán phân biệt chính xác với các bệnh Leucosis, Marek, Cầu trùng và Lao gia cầm.
• Đề xuất và thử nghiệm 2 phác đồ điều trị:
  • Phác đồ I: Sử dụng thuốc tiêm T.Avibrasin (1 ml/5 kg thể trọng/lần/ngày, tiêm 3 ngày liên tục) kết hợp thuốc uống hạ sốt (T. cúm gia súc chứa Acetaminophen), kháng sinh T.Flox.C (hoạt chất 1-ethyl-6-fluoro-4-oxo-7-piperazin-1-yl-1H-quinoline-3-carboxylic acid) hoặc Hepaton, bổ gan T.Sorbitol + B12, Gluco.C; sau đó nối tiếp bằng T.coryzin [chứa hoạt chất Sodium (4-aminophenyl) sulfonyl-(6-methoxypyrimidin-4-yl) azanide 99%] và Super Vitamin trong 3 - 4 ngày.
  • Phác đồ II: Sử dụng thuốc tiêm Macavet (chứa Florfenicol 2000mg + Doxycycline 2000mg với liều 1 ml/7 kg thể trọng/ngày x 3 ngày) kết hợp thuốc uống hạ sốt, Anti-protozon (thành phần Bycomycin, Lactose), dung dịch bổ trợ Gan - Thận - Lách TA (Sorbitol, Methionine, Choline chloride, Lysine, Vitamin B12) và Gluco.C trong 4 ngày liên tục.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số hạn chế gắn liền với phạm vi và điều kiện nghiên cứu:

• Phạm vi thời gian thu thập mẫu kéo dài trong 6 tháng (từ tháng 12/2013 đến tháng 05/2014), chưa bao quát toàn bộ 12 tháng của năm để phân tích đầy đủ sự biến thiên dịch tễ theo cả 4 mùa (đặc biệt là giai đoạn cao điểm mùa hè - thu tháng 6 đến tháng 9).
• Địa bàn nghiên cứu mới thực hiện tại 4 xã thuộc một huyện (Phú Bình), chưa mở rộng so sánh liên huyện trên phạm vi toàn tỉnh Thái Nguyên.
• Về phương pháp chẩn đoán, đề tài dừng lại ở phương pháp soi tươi và mô bệnh học HE, chưa ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử (phản ứng chuỗi Polymerase - PCR) để giám định kiểu gen (Genotype) của các chủng Histomonas meleagridis lưu hành tại địa phương do hạn chế về trang thiết bị.

Hướng nghiên cứu tiếp được xác định gồm:

• Tiếp tục theo dõi dịch tễ học bệnh đầu đen theo chu kỳ nhiều năm và liên tục qua các tháng để xác định chính xác quy luật mùa vụ tại các vùng sinh thái khác nhau.
• Mở rộng nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật PCR nhằm phân tích đặc tính di truyền của đơn bào và đánh giá sâu hơn về dư lượng hóa dược trong sản phẩm sau khi sử dụng các phác đồ điều trị.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Chăn nuôi, Thú y, Bác sĩ Thú y trong việc tham khảo phương pháp luận nghiên cứu dịch tễ học ký sinh trùng và quy trình kỹ thuật làm tiêu bản mô bệnh học đúc paraffin nhuộm HE.
• Cán bộ kỹ thuật trạm thú y, bác sĩ thú y cơ sở và người chăn nuôi gia cầm (đặc biệt là mô hình gà thả vườn, gà đồi): Cung cấp các dấu hiệu lâm sàng và bệnh tích đại thể điển hình để chẩn đoán phân biệt nhanh tại thực địa, đồng thời cung cấp công thức phối hợp thuốc chi tiết của 2 phác đồ điều trị thực nghiệm có thể áp dụng trực tiếp trong sản xuất.

Câu hỏi thường gặp

1. Tác nhân gây bệnh đầu đen ở gà được phân loại khoa học như thế nào và có những dạng hình thái nào? Theo khóa luận, tác nhân gây bệnh là đơn bào Histomonas meleagridis, thuộc Giới Protozoen, Ngành Parabasalia, Lớp Tritrichomonadea, Bộ Tritrichomonadida, Họ Dientamoebidae, Giống Histomonas. Đơn bào tồn tại dưới 3 dạng hình thái chính: dạng amip (kích thước 8 - 15 µm, di động bằng chân giả, ký sinh trong mô); dạng trùng roi (kích thước 20 - 30 µm, có 4 roi, di động xoay ngược chiều kim đồng hồ trong lòng manh tràng); thể lưới (5 - 10 µm) và thể hợp bào (60 - 80 µm).

2. Đơn bào Histomonas meleagridis lây truyền qua những con đường nào? Đơn bào lây truyền qua 2 con đường: truyền lây gián tiếp qua trứng giun kim Heterakis gallinarum (đơn bào sống ẩn trong trứng giun từ 2 - 3 năm) hoặc giun đất mang ấu trùng giun kim; truyền lây trực tiếp qua đường tiêu hóa do ăn phải thức ăn nhiễm phân tươi hoặc tiếp xúc niêm mạc lỗ huyệt với phân tươi chứa mầm bệnh.

3. Tỷ lệ nhiễm Histomonas meleagridis tại các xã nghiên cứu thuộc huyện Phú Bình cụ thể là bao nhiêu? Kết quả mổ khám 300 gà tại 4 xã ghi nhận tỷ lệ nhiễm chung là 34,67% (104/300 con). Tỷ lệ nhiễm tại từng xã lần lượt là: Tân Khánh đạt 45,33% (34/75 con); Tân Kim đạt 42,67% (32/75 con); Bàn Đạt đạt 26,67% (20/75 con); Bảo Lý đạt 24,00% (18/75 con).

4. Bệnh tích đại thể đặc trưng nhất của bệnh đầu đen ở gà là gì? Bệnh tích tập trung tại hai cơ quan chính:

• Manh tràng: Thành ruột tăng sinh dày cộm, niêm mạc viêm loét hoại tử, chất chứa bên trong lòng manh tràng đông kết thành kén bã đậu màu trắng ngà hoặc vàng xám (hiện tượng đóng kén ruột).
• Gan: Gan sưng to gấp 2 - 3 lần bình thường, bề mặt xuất hiện nhiều ổ hoại tử hình hoa cúc màu trắng xám hoặc vàng nhạt, tâm ổ hoại tử lõm sâu, rìa mép có dạng hình răng cưa.

5. Các hoạt chất chính được sử dụng trong 2 phác đồ điều trị thử nghiệm của đề tài là gì?

• Phác đồ I sử dụng thuốc tiêm T.Avibrasin kết hợp kháng sinh uống T.coryzin [Sodium (4-aminophenyl) sulfonyl-(6-methoxypyrimidin-4-yl) azanide 99%], T.Flox.C (gốc quinoline carboxylic acid), hạ sốt Acetaminophen và men bổ gan Sorbitol, Vitamin B12, Gluco.C.
• Phác đồ II sử dụng thuốc tiêm Macavet (Florfenicol + Doxycycline) kết hợp thuốc uống Anti-protozon (Bycomycin), Gan-Thận-Lách TA (Sorbitol, Methionine, Choline chloride, Lysine, Vitamin B12), hạ sốt và Gluco.C.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Hoàng Thị Giang đã phản ánh chi tiết tình hình dịch tễ bệnh đầu đen do đơn bào Histomonas meleagridis gây ra trên đàn gà tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên với tỷ lệ nhiễm trung bình 34,67%. Công trình đã mô tả đầy đủ các biến đổi bệnh lý lâm sàng, bệnh tích đại thể hoại tử đặc trưng ở gan và manh tràng, đồng thời xác lập quy trình chẩn đoán kết hợp mô bệnh học HE và thử nghiệm thành công 2 phác đồ điều trị có giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho ngành chăn nuôi gia cầm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nước ta đang trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tuy nhiên, ngành nông nghiệp nói chung và chăn nuôi nói riêng vẫn luôn chiếm một vị trí quan trọng trong sự phát triển chung của nền kinh tế đất nước. Chăn nuôi đã và đang làm thay đổi cuộc sống, nâng cao mức thu nhập cho người dân, tạo ra các sản phẩm có giá trị kinh tế cao phục vụ cho nhu cầu trong nước và xuất khẩu.

Mặt khác ngành chăn nuôi còn cung cấp sản phẩm phụ cho các ngành công nghiệp chế biến, cung cấp phân bón cho ngành trồng trọt. Phú Bình là một huyện của tỉnh Thái Nguyên, có điều kiện tự nhiên khá thuận lợi để phát triển chăn nuôi, đặc biệt là chăn nuôi gia cầm. Tuy nhiên, do tập quán chăn nuôi gà nhỏ lẻ, tận dụng nguồn thức ăn trong tự nhiên tạo điều kiện thuận lợi cho các bệnh ký sinh trùng nói chung và bệnh giun kim ở gà nói riêng phát triển, kéo theo sự phát triển của bệnh do đơn bào Histomonas gây ra. Bệnh đầu đen ở gà là một bệnh ký sinh trùng nguy hiểm ở gà và gà tây do đơn bào Histomonas meleagridis gây ra.

Bệnh gây ra những biểu hiện bất thường ở da vùng đầu, ban đầu có màu xanh tím, sau đó nhanh chóng trở nên thâm đen nên bệnh còn có tên là bệnh đầu đen. Bệnh có những bệnh tích đặc trưng như: viêm hoại tử tạo mủ ở ruột thừa và gan, thể trạng xấu, da vùng đầu và mào tích thâm đen. Gà bệnh chết rải rác và thường chết về ban đêm, mức độ chết không ồ ạt nhưng hiện tượng chết kéo dài, gây cho người chăn nuôi cảm giác bệnh không nguy hiểm lắm. Thực chất cuối cùng gà chết có thể đến 85 – 95%.

Xuất phát từ yêu cầu cấp bách của thực tế chăn nuôi gà ở huyện Phú Bình, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu bệnh đầu đen do đơn bào Histomonas meleagridis gây ra ở gà tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên và thử nghiệm thuốc điều trị”. Mục đích nghiên cứu - Nghiên cứu tình hình nhiễm đơn bào H. meleagridis ở gà nuôi tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên. n 2 - Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh đầu đen do đơn bào H.

meleagridis gây ra ở gà. - Nghiên cứu bệnh lý và lâm sàng bệnh đầu đen ở gà tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ, về bệnh học và quy trình phòng chống bệnh đầu đen cho gà, có một số đóng góp mới cho khoa học.

Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học để khuyến cáo người chăn nuôi áp dụng quy trình phòng, trị bệnh đầu đen cho gà nhằm hạn chế tỷ lệ nhiễm và thiệt hại do bệnh đầu đen gây ra; góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi, thúc đẩy ngành chăn nuôi gà phát triển. n 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Đặc điểm của đơn bào Histomonas meleagridis ký sinh ở gia cầm 2.

Vị trí của đơn bào Histomonas meleagridis trong hệ thống phân loại động vật nguyên sinh. Theo Van der Heijden H. (2009) [35], vị trí của H. meleagridis trong hệ thống phân loại nguyên sinh động vật như sau: Giới: Protozoen Ngành: Parabasalia Lớp: Tritrichomonadea Bộ: Tritrichomonadida Họ: Dientamoebidae Giống: Histomonas Loài: Histomonas meleagridis 2.

Hình thái học loài Histomonas meleagridis Smith (1895) [33] đã mổ khám 50 gà tây mắc bệnh đầu đen. Ông cho biết: gan và manh tràng của gà mắc bệnh là 2 cơ quan bị tổn thương nặng nề nhất. Lấy chất chứa trong manh tràng gà bệnh và soi tươi đã tìm thấy tác nhân gây bệnh là một sinh vật đơn bào (Amoeba meleagridis) có hình tròn hoặc hình bầu dục, đường kính 8 - 14 µm, ngoại trừ một dạng gần giống cấu trúc nhân. Khi đơn bào được cố định và nhuộm màu, Smith thấy chúng có dạng hình bầu dục nhỏ, đường kính từ 6 - 10 µm, ở giữa có nhiều cấu trúc nhỏ tập trung lại thành thể nhân.

Khi nghiên cứu về bệnh đầu đen, Tyzzer E. (1934) [34] đã mô tả hình thái của đơn bào gây bệnh ở từng giai đoạn phát triển khác nhau. Ở giai đoạn ký sinh tại khu vực ngoại vi của các tổn thương ban đầu được gọi là giai đoạn xâm lấn, chúng di động kiểu amip và hình thành một chân giả có chiều dài 30 µm. Trong các mô cố định, quan sát được đơn bào có đường kính từ 8 - 17 µm.

Nguyên sinh chất trong giai đoạn này chứa các n 4 hạt không bào và một thể nhân. Tiếp đến là giai đoạn sinh dưỡng, đơn bào tồn tại ở dạng có tế bào chất mà không có thể vùi và một lượng nhỏ chất lưới hoặc dạng hạt phân phối xung quanh thể nhân. Ở giai đoạn này, chúng có kích thước lớn hơn, đường kính từ 12 - 21 µm. Một giai đoạn tồn tại khác của đơn bào đã được Tyzzer mô tả và gọi với cái tên là giai đoạn kháng, kích thước nhỏ hơn, đường kính từ 5 - 22 µm.

(1934) [34] đã báo cáo: khi quan sát dưới kính hiển vi, tác giả thấy H. meleagridis tồn tại lưỡng hình (dạng amip và có roi). Trong mô (giai đoạn xâm lấn), nó có dạng amip, trong lòng manh tràng H. meleagridis ở dạng có roi.

meleagridis ở dạng amip thường có đường kính 8 - 15 µm, trong khi ở hình dạng có roi đường kính có thể lên tới 30 µm. (1934) [34] đã nghiên cứu sự chuyển động của H. meleagridis ở 420C và mô tả roi của đơn bào này nhịp nhàng rung động giúp nó có thể xoay ngược chiều kim đồng hồ. Lê Văn Năm (3/2010) [6] khi nghiên cứu bệnh đầu đen ở Việt Nam báo cáo rằng, H.

meleagridis là một loại đơn bào đa hình thái: hình trùng roi (4 roi), hình amip và hình lưới hợp bào, tùy thuộc vào giai đoạn phát triển để có hình dạng tương ứng phù hợp,… H. meleagridis với hình amip có kích thước 8 - 30 µm, với hình roi thì có kích thước từ 20 - 30 µm, bé nhất khi H. meleagridis ở thể lưới: 5 - 10 µm, nhưng ở thể hợp bào (bao gồm nhiều H. meleagridis thể hình lưới) thì chúng có kích thước cực đại đến 60 - 80 µm.

Trong các dạng hình thái thì hình roi là phổ biến nhất và dễ nhận biết nhất bởi chúng có 2 nhân (1 nhân to và 1 nhân nhỏ), từ nhân to mọc ra 4 roi, H. meleagridis vận động theo hai phương thức: xoắn hoặc theo kiểu làn sóng (impuls). Nghiên cứu về cấu tạo của đơn bào H. meleagridis, các nhà khoa học đã cho biết, theo thứ tự từ ngoài vào trong đơn bào H.

meleagridis cấu tạo gồm 3 phần: màng, tế bào chất và nhân. meleagridis là một màng đơn. Tế bào chất của H. meleagridis chứa ß - glycogen, ribosome và ARN, một số không bào và hạt nhân.

n 5 Nhân hình trứng hoặc hình chữ U, bao gồm một nucleolus. Màng nhân là một màng kép. Trong vùng lân cận của nhân là bộ máy Golgi hoặc một phần theo chiều dọc của microtubule. meleagridis là sinh vật kỵ khí vì thiếu ty thể.

Lưới nội chất đã bị thoái hóa. Phương thức truyền lây của Histomonas meleagridis H. meleagridis sinh sản bằng hình thức phân đôi (trực phân), lây truyền bằng 2 con đường: truyền bệnh trực tiếp và truyền bệnh gián tiếp. * Truyền bệnh gián tiếp qua giun kim a) Giun kim (Heterakis gallinarum) - Đặc điểm sinh học của Heterakis gallinarum + Hình thái Bùi Lập và cs.Kaufmann (1996) [21] cho biết về hình thái H.

gallinarum có màu vàng nhạt. Giun đực dài 5,84 - 11,1 mm. Thực quản phình rộng ở phía sau thành hình củ hành, rộng nhất ở gần giữa cơ thể 0,27 - 0,39 mm. Thực quản dài 1,2 - 1,4 mm, diều 0,26 - 0,31 mm.

Gai sinh dục không bằng nhau. Gai trái dài 1,62 - 2,1 mm, gai phải dài 0,54 - 0,72 mm, không có gai điều chỉnh. Trước hậu môn có những núm và giác trước huyệt dạng hình tròn, đường kính 0,07 - 0,08 mm và phần cuối đuôi nhọn như kim. Giun cái có kích thước 8 - 12 mm, rộng 0,27 - 0,45 mm.

Thực quản dài 1,15 - 1,37 mm, diều kích thước 0,27 - 0,33 mm. Lỗ sinh dục nằm ở cuối cơ thể, cách mút đầu khoảng 4,38 - 6,44 mm. gallinarum hình ovan kích thước: 0,05 - 0,075 x 0,03 - 0,039 mm. + Vòng đời của H.

gallinarum Nguyễn Xuân Bình và cs. (2002) [1] viết về vòng đời của H. gallinarum như sau: Trứng H. gallinarum bài xuất cùng với phân ra ngoài, trứng phát triển đến giai đoạn cảm nhiễm ở môi trường bên ngoài trong thời gian từ 6 - 17 ngày, hoặc hơn nữa, tuỳ thuộc vào nhiệt độ và độ ẩm.

Sự phát triển của trứng H. gallinarum đến giai đoạn cảm nhiễm ở nhiệt độ 30 - 37oC trong vòng 6 - 7 ngày, ở nhiệt độ 20 - 27oC từ 10 - 15 ngày và 10 - 15oC là 72 ngày. Ấu n 6 trùng lột xác trong trứng một lần, sau đó trứng chứa ấu trùng này trở nên có khả năng truyền lây bệnh. Mùa đông trứng không phát triển.

Nhưng vẫn duy trì khả năng sống. Đến mùa xuân, thời tiết ấm áp, trứng sống được qua mùa đông lại phát triển thành trứng cảm nhiễm và có thể là nguồn gây bệnh. Gà, gà tây mắc bệnh này là do ăn phải trứng H. gallinarum có chứa ấu trùng cảm nhiễm.

Sau 1 - 2 giờ xâm nhập vào đường tiêu hoá, ấu trùng chui ra khỏi trứng xuống manh tràng. Ở manh tràng, ấu trùng chui vào thành ruột, nhưng sau từ 5 - 7 ngày sau khi vào máu chúng lại trở lại ruột. Thời gian phát triển của chúng đến giai đoạn trưởng thành trong cơ thể từ 25 - 34 ngày, nhưng thời gian sống thì không quá 1 năm. - Bệnh giun kim (Heterakiosis) Theo Phạm Sỹ Lăng và cs.

(2006) [4] Heterakis và ấu trùng có tác hại rất lớn đối với vật chủ: Ấu trùng sau khi xâm nhập vào đường tiêu hoá của vật chủ (gà) chúng thoát vỏ đến manh tràng và ruột. Sau khi tới manh tràng chúng chui vào niêm mạc, gây tụ huyết, xuất huyết. Ngoài ra giun còn cướp chất dinh dưỡng, tiết độc tố đầu độc vật chủ làm cho vật chủ bị gầy yếu, còi cọc, chậm lớn và giảm sức đề kháng. Để không bị đào thải theo phân ra ngoài giun phải bám vào thành niêm mạc ruột và trong quá trình di chuyển giun đã tác động cơ học lên thành ruột làm cho niêm mạc ruột bị tổn thương, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập như: Salmonella gallisepticum, S.pullorum và các chủng E.