Nghiên Cứu Tỷ Lệ Hiện Mắc Bệnh Tay Chân Miệng Ở Trẻ Dưới 3 Tuổi Tại Quận Ô Môn (2019-2020)

Bệnh tay chân miệng (TCM) là một bệnh truyền nhiễm phổ biến ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi. 114 trang · Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ · 2020.

• Tác giả: Võ Việt Xuân
• Người hướng dẫn: TS. Dương Phúc Lam
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Quản Lý Y Tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Tỷ Lệ Hiện Mắc Và Đánh Giá Kết Quả Truyền Thông Phòng, Chống Bệnh Tay Chân Miệng Ở Trẻ Nhỏ Tại Quận Ô Môn
• Loại tài liệu: Luận Văn Chuyên Khoa Cấp II
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Lịch sử và tình hình bệnh tay chân miệng
• 1.2. Đặc điểm dịch tễ bệnh tay chân miệng
• 1.3. Phòng, chống bệnh tay chân miệng
• 1.4. Các công trình nghiên cứu về bệnh tay chân miệng
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn chọn vào nghiên cứu và loại trừ
• 2.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.4. Thời gian nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.5.2. Phương pháp chọn mẫu
• 2.5.3. Nội dung và biến số nghiên cứu
• 2.5.4. Kỹ thuật và phương pháp thu thập số liệu
• 2.5.5. Phương pháp kiểm soát sai số
• 2.5.6. Xử lý và phân tích số liệu
• 2.5.7. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Một số đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Tỷ lệ hiện mắc và các yếu tố liên quan đến tỷ lệ hiện mắc bệnh TCM của trẻ ≤ 3 tuổi
• 3.3. Kết quả can thiệp truyền thông phòng, chống tay chân miệng cho bà mẹ có con từ 3 tuổi trở xuống
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Một số đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Tỷ lệ hiện mắc bệnh tay chân miệng và một số yếu tố liên quan của bà mẹ có con từ 3 tuổi trở xuống ở quận Ô Môn
• 4.3. Kết quả can thiệp truyền thông phòng bệnh tay chân miệng của bà mẹ có con ≤3 tuổi ở quận Ô Môn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Bảng câu hỏi phát vấn
• Phụ lục 2. Cách đánh giá kiến thức, thái độ và thực hành
• Phụ lục 3. Tài liệu truyền thông phòng bệnh tay chân miệng

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Tỷ Lệ Bệnh Tay Chân Miệng Ở Trẻ Nhỏ Tại Quận Ô Môn

Bệnh tay chân miệng (TCM) là một bệnh truyền nhiễm phổ biến ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi. Nghiên cứu này nhằm xác định tỷ lệ hiện mắc và các yếu tố liên quan đến bệnh TCM ở trẻ nhỏ tại quận Ô Môn. Theo báo cáo, tỷ lệ mắc bệnh TCM ở trẻ ≤ 3 tuổi chiếm đến 98,6%. Việc hiểu rõ về tình hình bệnh TCM sẽ giúp các bậc phụ huynh và cơ quan y tế có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Đặc Điểm Dịch Tễ Bệnh Tay Chân Miệng Tại Quận Ô Môn

Bệnh tay chân miệng thường xảy ra vào các tháng cao điểm từ tháng 3 đến tháng 5 và từ tháng 9 đến tháng 12. Tại quận Ô Môn, số ca mắc bệnh TCM tăng cao trong những tháng cuối năm, đặc biệt là ở trẻ nhỏ. Các yếu tố như vệ sinh môi trường và thói quen sinh hoạt có ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ mắc bệnh.

1.2. Tình Hình Bệnh Tay Chân Miệng Ở Trẻ Nhỏ Tại Việt Nam

Tại Việt Nam, bệnh tay chân miệng đã xuất hiện từ năm 2002 và có xu hướng gia tăng qua các năm. Theo thống kê, số ca mắc bệnh TCM tập trung chủ yếu ở trẻ dưới 5 tuổi, với tỷ lệ mắc bệnh cao nhất ở trẻ ≤ 3 tuổi. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Phòng Chống Bệnh Tay Chân Miệng

Mặc dù bệnh tay chân miệng có thể phòng ngừa được, nhưng việc kiểm soát dịch bệnh vẫn gặp nhiều thách thức. Thiếu kiến thức về bệnh và các biện pháp phòng ngừa là nguyên nhân chính dẫn đến sự gia tăng tỷ lệ mắc bệnh. Các bậc phụ huynh cần được trang bị kiến thức đầy đủ để bảo vệ trẻ nhỏ.

2.1. Nguyên Nhân Gia Tăng Tỷ Lệ Bệnh Tay Chân Miệng

Nguyên nhân chính dẫn đến sự gia tăng tỷ lệ mắc bệnh tay chân miệng bao gồm vệ sinh kém, thói quen ngậm tay và đồ chơi của trẻ. Những yếu tố này tạo điều kiện thuận lợi cho vi rút lây lan trong cộng đồng.

2.2. Thách Thức Trong Công Tác Phòng Ngừa Bệnh TCM

Công tác phòng ngừa bệnh tay chân miệng gặp nhiều khó khăn do sự thiếu hụt thông tin và sự phối hợp giữa các cơ quan y tế. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng về bệnh TCM là rất cần thiết để giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tỷ Lệ Bệnh Tay Chân Miệng

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp khảo sát mô tả để thu thập dữ liệu về tỷ lệ mắc bệnh tay chân miệng ở trẻ nhỏ tại quận Ô Môn. Các thông tin được thu thập từ các bà mẹ có con từ 3 tuổi trở xuống nhằm đánh giá kiến thức, thái độ và thực hành phòng ngừa bệnh TCM.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu Và Đối Tượng

Đối tượng nghiên cứu là các bà mẹ có con từ 3 tuổi trở xuống tại quận Ô Môn. Nghiên cứu được thực hiện thông qua bảng hỏi và phỏng vấn trực tiếp để thu thập thông tin cần thiết.

3.2. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua bảng hỏi với các câu hỏi liên quan đến kiến thức, thái độ và thực hành phòng ngừa bệnh tay chân miệng. Phân tích dữ liệu sẽ giúp xác định tỷ lệ mắc bệnh và các yếu tố liên quan.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tỷ Lệ Bệnh Tay Chân Miệng

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh tay chân miệng ở trẻ nhỏ tại quận Ô Môn là khá cao. Các yếu tố như vệ sinh kém và thói quen sinh hoạt không lành mạnh đã góp phần làm gia tăng tỷ lệ mắc bệnh. Cần có các biện pháp can thiệp kịp thời để giảm thiểu tình trạng này.

4.1. Tỷ Lệ Hiện Mắc Bệnh TCM Ở Trẻ Nhỏ

Tỷ lệ hiện mắc bệnh tay chân miệng ở trẻ nhỏ tại quận Ô Môn được ghi nhận là 98,6%. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả để bảo vệ sức khỏe trẻ nhỏ.

4.2. Kết Quả Can Thiệp Truyền Thông

Kết quả can thiệp truyền thông cho thấy sự cải thiện đáng kể về kiến thức và thực hành phòng ngừa bệnh tay chân miệng ở các bà mẹ. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng là rất quan trọng trong công tác phòng chống dịch bệnh.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Nghiên Cứu Bệnh Tay Chân Miệng

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng bệnh tay chân miệng là một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng ở trẻ nhỏ tại quận Ô Môn. Cần có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả và nâng cao nhận thức cộng đồng để giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh trong tương lai.

5.1. Đề Xuất Các Biện Pháp Phòng Ngừa

Cần thực hiện các biện pháp phòng ngừa đồng bộ như tăng cường vệ sinh môi trường, giáo dục sức khỏe cho cộng đồng và hỗ trợ các cơ sở y tế trong công tác phòng chống bệnh tay chân miệng.

5.2. Tương Lai Của Nghiên Cứu Bệnh TCM

Nghiên cứu sẽ tiếp tục được mở rộng để theo dõi tình hình bệnh tay chân miệng và đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp. Việc phát triển vắc xin phòng bệnh cũng cần được chú trọng trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh tay chân miệng (TCM) là bệnh truyền nhiễm cấp tính lây lan mạnh qua đường tiêu hóa do nhóm vi rút đường ruột (Enterovirus) gây ra, trong đó chủng Enterovirus 71 (EV71) và Coxsackievirus A16 (CA16) là hai tác nhân chính gây nên các đợt bùng phát nguy hiểm. Theo số liệu từ Cục Quản lý khám chữa bệnh thuộc Bộ Y tế, tính đến tháng 9 năm 2018, cả nước đã ghi nhận 53.529 trường hợp mắc bệnh tại 63 tỉnh, thành phố với 6 ca tử vong, trong đó số ca nhập viện tăng mạnh so với năm 2017. Tại thành phố Cần Thơ, năm 2018 ghi nhận 1.267 ca mắc, tăng 340 trường hợp so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, riêng tại quận Ô Môn xuất hiện 184 ca bệnh, trong đó nhóm trẻ từ 3 tuổi trở xuống chiếm tỷ lệ áp đảo lên tới 98,6%.

Vấn đề nghiên cứu then chốt xuất phát từ thực tế bệnh TCM chưa có vắc xin phòng ngừa đại trà và thuốc điều trị đặc hiệu tại thời điểm nghiên cứu, trong khi các biện pháp phòng vệ hoàn toàn phụ thuộc vào kiến thức, thái độ và hành vi chăm sóc, vệ sinh của người mẹ. Mục tiêu cụ thể của luận văn chuyên khoa cấp II chuyên ngành Quản lý Y tế của tác giả Võ Việt Xuân là: (1) Xác định tỷ lệ hiện mắc và các yếu tố liên quan đến bệnh TCM ở trẻ từ 3 tuổi trở xuống tại quận Ô Môn; (2) Đánh giá kết quả mô hình can thiệp truyền thông giáo dục sức khỏe đối với bà mẹ có con trong độ tuổi này tại địa bàn trong giai đoạn 2019 – 2020.

Nghiên cứu được triển khai trên cỡ mẫu toàn diện gồm 876 cặp bà mẹ và trẻ dưới 3 tuổi tại 7 phường thuộc quận Ô Môn, tiến hành can thiệp liên tục trong thời gian 6 tháng (từ tháng 9/2019 đến tháng 3/2020). Công trình mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi thiết lập bộ số liệu dịch tễ cơ sở, lượng hóa các chỉ số hiệu quả can thiệp, cung cấp mô hình hành động chuẩn mực giúp giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh và nâng cao năng lực y tế dự phòng tuyến quận huyện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng tích hợp của hai khung lý thuyết y tế công cộng chủ đạo:

Thứ nhất là mô hình thay đổi hành vi KAP (Knowledge - Attitude - Practice), khẳng định rằng sự cải thiện về mặt kiến thức đúng đắn sẽ dẫn đến việc định hình thái độ tích cực, từ đó thúc đẩy việc duy trì thực hành vệ sinh phòng bệnh nhất quán của người chăm sóc trẻ. Thứ hai là lý thuyết dịch tễ học bệnh truyền nhiễm đường tiêu hóa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế, tập trung phân tích mắt xích lan truyền của virus qua nguồn nước, thực phẩm, dụng cụ ăn uống, đồ chơi và bàn tay bị nhiễm bẩn.

Các khái niệm chính được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm:

• Tỷ lệ hiện mắc bệnh (Point Prevalence): Tỷ lệ phần trăm số trẻ từ 3 tuổi trở xuống được chẩn đoán mắc TCM trên tổng số trẻ được điều tra tại thời điểm nghiên cứu.
• Can thiệp truyền thông giáo dục sức khỏe (Health Communication Intervention): Hệ thống các giải pháp tác động có chủ đích bao gồm truyền thông đại chúng, tư vấn nhóm nhỏ, phát tài liệu trực quan và vãng gia giám sát định kỳ.
• Chỉ số hiệu quả (CSHQ) và Hiệu quả can thiệp (HQCT): Thước đo toán học so sánh mức độ gia tăng tỷ lệ đạt về kiến thức, thái độ và thực hành giữa nhóm can thiệp và nhóm đối chứng trước - sau can thiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế dịch tễ học kết hợp: nghiên cứu mô tả cắt ngang phục vụ cho mục tiêu 1 và can thiệp cộng đồng có nhóm đối chứng phục vụ cho mục tiêu 2.

• Cỡ mẫu và kỹ thuật chọn mẫu:

  • Cỡ mẫu cho mục tiêu xác định tỷ lệ mắc được tính theo công thức ước lượng một tỷ lệ với mức sai số d = 0,05, cho ra quy mô tối thiểu 164 trẻ.
  • Cỡ mẫu cho mục tiêu can thiệp được tính theo công thức so sánh hai tỷ lệ, với mức ý nghĩa α = 0,05, sai số d = 0,07 và dự phòng 10% mất dấu, xác định tối thiểu 350 bà mẹ cho mỗi nhóm.
  • Trong triển khai thực tế, nghiên cứu thu thập tổng cộng 876 bà mẹ có con ≤ 3 tuổi, phân bổ thành 376 đối tượng thuộc nhóm can thiệp (tại 3 phường: Châu Văn Liêm, Thới An, Trường Lạc) và 500 đối tượng thuộc nhóm đối chứng (tại 4 phường: Thới Hòa, Long Hưng, Thới Long, Phước Thới).
  • Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật ngẫu nhiên phân tầng nhiều giai đoạn: từ 7 phường chọn ra 28 khu vực (4 khu vực/phường), sau đó tại mỗi khu vực chọn ngẫu nhiên 32 bà mẹ đủ tiêu chuẩn.

• Công cụ thu thập và đánh giá: Bộ câu hỏi phỏng vấn cấu trúc gồm 46 câu chia làm 6 phần. Thang điểm đánh giá quy định cụ thể: Kiến thức đạt khi đạt từ 17/30 điểm trở lên; Thái độ tích cực khi đạt từ 28/35 điểm trở lên trên thang đo Likert 5 mức độ; Thực hành đúng khi đạt từ 4/8 điểm trở lên.

• Phương pháp phân tích dữ liệu: Dữ liệu được làm sạch, nhập bằng phần mềm EpiData 3.1 và phân tích trên nền tảng SPSS 16.0. Các kiểm định thống kê gồm Chi-bình phương ($\chi^2$), kiểm định chính xác Fisher (Fisher's Exact Test), tỷ số chênh Odds Ratio (OR) với khoảng tin cậy 95% (KTC 95%), cùng các kiểm định so sánh giá trị trung bình t-test hoặc Wilcoxon.

• Thời gian và quy trình: Nghiên cứu thực hiện từ tháng 6/2019 đến tháng 6/2020. Giai đoạn can thiệp 6 tháng (từ tháng 9/2019 đến tháng 3/2020) với 6 lớp tập huấn, truyền thông qua hệ thống loa truyền thanh và mạng lưới 12 cộng tác viên vãng gia 2 lần/tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu trên 876 bà mẹ có con ≤ 3 tuổi tại quận Ô Môn đã ghi nhận các phát hiện then chốt:

1. Đặc điểm nhân khẩu học và nguồn tiếp cận thông tin: Nhóm bà mẹ dưới 35 tuổi chiếm đa số với 85,39%, trong khi nhóm từ 35 tuổi trở lên chỉ chiếm 14,61%. Về trình độ học vấn, tỷ lệ tốt nghiệp Trung học phổ thông chiếm cao nhất với 40,98%, tiếp đến là Trung học cơ sở chiếm 31,05%, và chỉ có 2,40% có trình độ Đại học. Có 82,75% gia đình có mức thu nhập từ 4 triệu đồng/tháng trở lên và 92,58% hộ gia đình có quy mô từ 5 nhân khẩu trở lên. Nguồn thông tin tiếp cận về bệnh TCM chủ yếu là truyền hình với 79,57%, tiếp theo là hệ thống loa đài phường chiếm 62,90% và cán bộ y tế cơ sở chiếm 62,79%.

2. Tỷ lệ hiện mắc bệnh tay chân miệng: Tỷ lệ hiện mắc bệnh TCM chung ở trẻ ≤ 3 tuổi tại thời điểm khảo sát năm 2019 là 1,14% (10/876 trẻ). Khi phân tách hai nhóm trước can thiệp, nhóm can thiệp có tỷ lệ hiện mắc là 0,80% (3/376 trẻ) và nhóm đối chứng có tỷ lệ hiện mắc là 1,40% (7/500 trẻ).

3. Các yếu tố liên quan đến tỷ lệ mắc bệnh: Phân tích thống kê phát hiện mối liên quan có ý nghĩa đặc biệt quan trọng giữa tình trạng bệnh tật kèm theo của trẻ với nguy cơ mắc TCM. Trẻ mắc dị tật bẩm sinh hoặc có bệnh lý khác có nguy cơ mắc bệnh TCM cao gấp 10,575 lần so với trẻ khỏe mạnh bình thường (OR = 10,575; KTC 95%: 2,110 - 52,994; p = 0,024). Bên cạnh đó, các thói quen hành vi như ngậm tay làm tăng nguy cơ mắc bệnh lên 2,573 lần (OR = 2,573; p = 0,331) và thói quen ngậm mút đồ chơi làm tăng nguy cơ lên 1,692 lần (OR = 1,692; p = 0,529).

4. Kết quả tác động can thiệp: Mô hình can thiệp truyền thông trực tiếp kết hợp vãng gia tại 3 phường can thiệp đã tạo ra bước chuyển biến vượt bậc. Tỷ lệ bà mẹ đạt chuẩn về kiến thức nhận biết triệu chứng, đường lây truyền và cách xử trí phân/chất thải tăng vọt sau can thiệp, vượt trội rõ rệt so với nhóm đối chứng không được can thiệp sâu. Tương tự, tỷ lệ thực hành lau sàn nhà bằng hóa chất sát khuẩn và rửa tay bằng xà phòng trước khi cho trẻ ăn, sau khi vệ sinh cho trẻ ở nhóm can thiệp đạt mức tăng trưởng ấn tượng.

Thảo luận kết quả

Mối liên quan mật thiết giữa tình trạng bệnh nền, dị tật bẩm sinh và nguy cơ mắc bệnh TCM (OR = 10,575) phản ánh tính chất dễ bị tổn thương của hệ miễn dịch ở trẻ nhỏ. Khi trẻ mắc bệnh mạn tính hoặc suy dinh dưỡng, hàng rào bảo vệ niêm mạc đường ruột và sức đề kháng suy giảm, tạo điều kiện thuận lợi cho các chủng Enterovirus xâm nhập và nhân lên nhanh chóng.

Các dữ liệu nghiên cứu được trình bày trực quan thông qua bảng tương quan dịch tễ học và biểu đồ cột so sánh hai nhóm nghiên cứu, thể hiện rõ đường phân bố dịch tễ và sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa nhóm can thiệp và đối chứng.

So sánh với các công trình nghiên cứu trước đây:

• Kết quả của luận văn tương đồng với nghiên cứu của Phan Thị Tuyết Nga tại Đắk Lắk khi chỉ ra nhóm trẻ dưới 4 tuổi chiếm đến 84,3% tổng số ca mắc và điều kiện vệ sinh đồ chơi kém là yếu tố nguy cơ hàng đầu.
• Tác động tích cực từ can thiệp giáo dục sức khỏe của đề tài cũng hoàn toàn thống nhất với công trình của Hồ Thị Thiên Ngân tại quận Gò Vấp, TP.HCM, nơi can thiệp 6 tháng đã giúp nâng tỷ lệ kiến thức phòng bệnh đúng từ 43,8% lên 75,1% và thực hành đúng từ 33,8% lên 57,6%, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh 2,44 lần.
• Kết quả về rào cản nhận thức ở các nhóm học vấn thấp cũng củng cố nhận định của Đặng Thị Thúy Phương, nhấn mạnh rằng các bà mẹ có trình độ học vấn từ cấp 2 trở xuống có tỷ lệ kiến thức sai cao gấp 3,88 lần và hành vi chưa đúng cao gấp 2,67 lần so với nhóm có học vấn cao hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực chứng, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

1. Duy trì và nhân rộng mô hình vãng gia trực tiếp: Trung tâm Y tế quận Ô Môn chỉ đạo Trạm Y tế 7 phường huy động mạng lưới cộng tác viên y tế thực hiện vãng gia định kỳ tối thiểu 2 lần/tháng đến từng hộ gia đình có trẻ ≤ 3 tuổi, ưu tiên giám sát các hộ có trẻ mang bệnh lý nền hoặc dị tật. Mục tiêu phấn đấu đạt 95% bà mẹ nắm vững và thực hành đúng 6 bước rửa tay bằng xà phòng trước tháng 12/2021.

2. Tối ưu hóa các kênh truyền thông đa phương tiện theo chu kỳ dịch: Phòng Văn hóa - Thông tin phối hợp ngành y tế địa phương đẩy mạnh phát thanh chuyên đề phòng chống TCM từ 2 đến 3 lần mỗi tuần trên hệ thống loa truyền thanh phường vào các khung giờ cao điểm (tháng 3–5 và tháng 9–12 hàng năm). Đồng thời, mở rộng nội dung tuyên truyền trên các nền tảng số và Internet để tiếp cận hiệu quả 85,39% nhóm bà mẹ trẻ dưới 35 tuổi.

3. Triển khai tập huấn và kiểm soát nhiễm khuẩn tại các cơ sở mầm non: Phòng Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Trung tâm Y tế quận tổ chức tập huấn 100% cho giáo viên mầm non, người trông trẻ tại các nhóm trẻ gia đình. Thực hiện nghiêm túc quy trình khử khuẩn đồ chơi, sàn nhà hàng ngày bằng dung dịch sát khuẩn thông thường và cách ly trẻ bệnh tối thiểu 10 ngày nhằm ngăn chặn triệt để nguy cơ bùng phát dịch trong trường học.

4. Lồng ghép truyền thông phòng bệnh vào chương trình Tiêm chủng mở rộng: Các trạm y tế phường tích hợp hoạt động tư vấn trực tiếp 1-1 và phát tài liệu truyền thông chuẩn về thông điệp "3 sạch" (Ăn sạch, Ở sạch, Bàn tay sạch và đồ chơi sạch) cho 100% phụ huynh đưa trẻ đi tiêm chủng định kỳ từ ngày 1 đến ngày 5 hàng tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cán bộ quản lý y tế và lãnh đạo trung tâm y tế dự phòng: Cung cấp bằng chứng thực tiễn và bộ chỉ số hiệu quả can thiệp chuẩn mực, giúp xây dựng kế hoạch phòng chống dịch bệnh truyền nhiễm cấp quận, huyện dựa trên bằng chứng khoa học.

2. Cán bộ y tế cơ sở và cộng tác viên y tế cộng đồng: Cung cấp tài liệu truyền thông trực quan, bộ câu hỏi chuẩn hóa và quy trình tổ chức vãng gia 2 lần/tháng giúp nâng cao kỹ năng tư vấn, giám sát dịch tễ tại tổ dân phố và khu vực.

3. Giảng viên, học viên sau đại học chuyên ngành Quản lý Y tế, Y tế công cộng và Y học dự phòng: Đóng vai trò là một case-study thực chứng mẫu mực về phương pháp nghiên cứu can thiệp cộng đồng có đối chứng, từ khâu thiết kế mẫu phân tầng đến kỹ thuật xử lý dữ liệu y sinh trên EpiData và SPSS.

4. Cán bộ quản lý giáo dục mầm non và giáo viên nuôi dạy trẻ: Nắm vững dịch tễ học và các yếu tố nguy cơ của bệnh TCM để xây dựng quy trình vệ sinh lớp học, khử khuẩn đồ chơi và phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo bệnh nặng ở trẻ nhỏ.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nghiên cứu lại tập trung trọng điểm vào nhóm trẻ từ 3 tuổi trở xuống? Số liệu thực tế tại quận Ô Môn năm 2018 chỉ ra rằng trẻ từ 3 tuổi trở xuống chiếm tới 98,6% tổng số ca mắc bệnh TCM. Đây là giai đoạn hệ miễn dịch của trẻ chưa hoàn thiện, kháng thể truyền từ mẹ giảm nhanh sau sinh, trong khi trẻ có nhiều hành vi nguy cơ như ngậm tay, ngậm đồ chơi và hoàn toàn phụ thuộc vào người chăm sóc.

2. Yếu tố nguy cơ nào làm gia tăng mạnh nhất tỷ lệ mắc bệnh TCM ở trẻ trong nghiên cứu? Nghiên cứu chứng minh tình trạng bệnh tật kèm theo hoặc dị tật bẩm sinh là yếu tố nguy cơ cao nhất, làm tăng khả năng mắc bệnh TCM lên gấp 10,575 lần so với trẻ bình thường (OR = 10,575; p = 0,024). Ngoài ra, thói quen ngậm tay và ngậm đồ chơi cũng làm gia tăng đáng kể nguy cơ nhiễm bệnh.

3. Mô hình can thiệp truyền thông của luận văn gồm các hoạt động cốt lõi nào? Mô hình kết hợp truyền thông đại chúng qua loa đài phường, tư vấn trực tiếp trong các buổi Tiêm chủng mở rộng định kỳ từ ngày 1–5 hàng tháng, tổ chức 6 lớp tập huấn cho bà mẹ, và phân công 12 cộng tác viên y tế tiến hành vãng gia hướng dẫn thực hành vệ sinh 2 lần/tháng tại hộ gia đình.

4. Tiêu chí lượng hóa kiến thức, thái độ và thực hành (KAP) được xác định ra sao? Kiến thức đánh giá qua 11 câu hỏi (đạt khi ≥ 17/30 điểm); Thái độ đánh giá qua 7 nội dung theo thang Likert 5 mức độ (tích cực khi ≥ 28/35 điểm); Thực hành đánh giá qua 8 tiêu chí hành vi vệ sinh thực tế (đạt chuẩn khi ≥ 4/8 điểm).

5. Kết quả nghiên cứu có khả năng ứng dụng cho các địa phương khác không? Mô hình can thiệp cộng đồng của luận văn hoàn toàn có tính khả thi cao để nhân rộng cho các quận, huyện khác thuộc khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, nhờ tận dụng tối đa mạng lưới cộng tác viên y tế sẵn có và lồng ghép linh hoạt vào các hoạt động y tế thường quy với chi phí tiết kiệm.

Kết luận

• Tỷ lệ hiện mắc bệnh tay chân miệng ở trẻ từ 3 tuổi trở xuống tại quận Ô Môn năm 2019 được xác định là 1,14% (10/876 trẻ).
• Tình trạng bệnh tật và dị tật bẩm sinh ở trẻ là yếu tố liên quan có ý nghĩa thống kê cao nhất đến nguy cơ mắc TCM với OR = 10,575 (p = 0,024).
• Truyền hình (79,57%), hệ thống loa truyền thanh cơ sở (62,90%) và cán bộ y tế trạm (62,79%) là 3 kênh truyền tải thông tin phòng bệnh hiệu quả nhất đến các bà mẹ.
• Hoạt động can thiệp truyền thông trực tiếp kết hợp vãng gia 2 lần/tháng tạo ra sự cải thiện vượt trội và bền vững về kiến thức, thái độ tích cực và thực hành vệ sinh đúng chuẩn của người mẹ.
• Bộ công cụ đánh giá KAP chuẩn hóa là tài liệu tin cậy cho công tác kiểm soát và dự phòng dịch bệnh tại tuyến y tế cơ sở.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã lượng hóa thành công các yếu tố nguy cơ dịch tễ học TCM tại địa bàn quận Ô Môn, đồng thời khẳng định hiệu quả vượt trội của mô hình truyền thông can thiệp trực tiếp có giám sát vãng gia. Về định hướng tiếp theo, ngành y tế địa phương cần tiếp tục duy trì mạng lưới cộng tác viên vãng gia, tập trung nguồn lực kiểm soát dịch bệnh trong giai đoạn 2021 – 2025 và sẵn sàng ứng phó trong vòng 48 giờ khi phát hiện ổ dịch mới. Các nhà quản lý y tế và cán bộ chuyên trách hãy áp dụng ngay bộ giải pháp can thiệp này để bảo vệ sức khỏe toàn diện cho trẻ thơ tại cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Lịch sử và tình hình bệnh tay chân miệng 1. Lịch sử bệnh tay chân miệng trên thế giới Bệnh TCM đã được phát hiện từ lâu và gặp ở nhiều nước trên thế giới. Năm 1969, lần đầu tiên phát hiện ra bệnh TCM với tác nhân do Enterovirus 71 (EV71) ở trẻ bị viêm màng não tại California, Hoa Kỳ [68].

Các năm 1972 đến 1978 bệnh TCM cũng đã được phát hiện tại Mỹ, Úc, Thụy Điển, Nhật Bản, Bungari và Hungari. Năm 1985 đến 1988 bệnh TCM được phát hiện ở Hồng Kông, Trung Quốc, Singapore và Brazil. Năm 1990 đến 1998, bệnh TCM được phát hiện tại Malaysia, Nhật Bản, Canada, Đài Loan, Singapore và Úc. Năm 2000 đến 2009 bệnh TCM được phát hiện tại Đài Loan, Malaysia, Úc, Trung Quốc, Hàn Quốc và Việt Nam [68].

Bệnh TCM được phát hiện ở hầu khắp các nơi trên thế giới, đặc biệt tại nhiều nước hiện nay ở Châu Á đã xảy ra các vụ dịch lớn gây nên số mắc và chết đang có chiều hướng gia tăng và trở thành vấn đề y tế công cộng nghiêm trọng. Hiện nay, Tổ chức Y tế thế giới cho rằng bệnh TCM là một trong những bệnh truyền nhiễm khẩn cấp phải được thông báo [68]. Tình hình bệnh tay chân miệng trên thế giới Năm 1969, tác nhân gây bệnh là EV71 lần đầu tiên được phát hiện ra ở Mỹ và các năm tiếp theo đã lây lan sang nhiều nước và gây thành những vụ dịch lớn, nhỏ tại các nước Châu Âu, trong đó có Úc và Thụy Điển. Vào những năm 1970 của thế kỷ trước, dịch bệnh TCM xuất hiện ở Bulgari và Hungari mà tác nhân cũng do EV71 gây nên.

Những nước khác như Pháp, Ý, Hà Lan, Tây Ban Nha, Rumani, Brazil, Canada, Đức cũng thường xuyên xuất hiện dịch bệnh TCM do EV71 [68]. 4 Nhật Bản là nước có lịch sử bệnh TCM sớm hơn đã xuất hiện một số vụ dịch bệnh TCM lớn do EV71 vào năm 1973 và 1978. Từ năm 1997 – 2000, EV71 hoạt động trở lại. Thị trấn Shawo, Trung Quốc từ tháng 9 – 10 năm 2012 có tổng cộng 105 trường hợp mắc TCM, với EV71 chiếm chủ yếu [59].

Trong những năm gần đây, nhiều vụ dịch bệnh TCM được thông báo xảy ra tại các nước thuộc Châu Á và Đông Nam Á như: Singapore (1997-2002), Đài Loan (1997-2008), Malaysia (1997-2008), Nhật Bản (2002-2004), Thái Lan (2006-2008 và 2009), Việt Nam (2005), Trung Quốc (2010-2015),. mà nguyên nhân chủ yếu do Enterovirus 71 gây nên [56], [59], [64]. Năm 1999, Úc xảy ra dịch bệnh TCM với hơn 6.000 trường hợp mắc. Năm 2008, Trung Quốc xảy ra dịch bệnh TCM với hơn 25.000 trường hợp mắc trong đó có 26 trường hợp tử vong.

Năm 2008, Phần Lan cũng xảy ra dịch bệnh TCM do CA16 gây ra [63]. Kết quả cập nhật tình hình dịch tay chân miệng trên thế giới của WHO đến ngày 31 tháng 12 năm 2017 số liệu cụ thể được mô tả trong bảng dưới đây: Bảng 1. Tình hình bệnh tay chân miệng các nước trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dương đến ngày 31/12/2017 Trung Hồng Ma Năm Nhật Bản Singapore Việt Nam Quốc Kông Cau 2010 1.719 Ghi chú: **: số liệu mắc TCM năm 2017 chưa được tổng hợp. Tình hình bệnh tay chân miệng ở Việt Nam Tại Việt Nam, bệnh TCM được xếp vào loại bệnh truyền nhiễm mới nổi.

Bệnh gặp quanh năm ở hầu hết các địa phương trong cả nước, gây ra dịch tại các tỉnh phía Nam và miền Trung. Miền Nam dịch bệnh TCM trầm trọng hơn miền Trung do số tử vong cao. Số mắc bệnh TCM tập trung từ tháng 3 đến tháng 5 và từ tháng 9 đến tháng 12. Theo báo cáo của bệnh viện Nhi Đồng 1 – Tp.HCM, bệnh TCM bắt đầu xuất hiện vào năm 2002.