Nghiên Cứu Về Truyện Ngắn Nữ Việt Nam Từ 1986 Đến Nay

Truyện ngắn là một thể loại văn học nhạy bén, có vai trò quan trọng trong việc nghiên cứu văn học… 165 trang · Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam · 2019.

• Tác giả: Trần Thị Quỳnh Lê
• Trường học: Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Việt học
• Đề tài: Nghiên Cứu Truyện Ngắn Nữ Việt Nam Từ 1986 Đến Nay: Thành Tựu và Đặc Điểm
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ văn học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
• 0.6. Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn của luận án
• 0.7. Cấu trúc của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước
• 1.3. Nhận xét tình hình nghiên cứu và hướng nghiên cứu của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TRUYỆN NGẮN NỮ VIỆT NAM TỪ 1986 ĐẾN NAY TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI VÀ HỘI NHẬP
• 2.1. Những tác động “ngoại sinh”
• 2.2. Những vận động “nội tại”
• 2.3. Truyện ngắn nữ - “phần tinh túy làm nên bản lai diện mục” của nền văn học Việt Nam đương đại
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG MÔ HÌNH GIAO TIẾP TRONG TRUYỆN NGẮN NỮ VIỆT NAM TỪ 1986 ĐẾN NAY
• 3.1. Mô hình giao tiếp với thiên nhiên
• 3.2. Mô hình giao tiếp với cuộc sống và con người
• 3.3. Mô hình giao tiếp với chính mình
• 4. CHƯƠNG 4: NHỮNG DẠNG THÁI BIỂU HIỆN TRONG TRUYỆN NGẮN NỮ VIỆT NAM TỪ 1986 ĐẾN NAY
• 4.1. Không gian và thời gian nghệ thuật
• 4.2. Diễn ngôn mang đặc trưng giới trong truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Truyện Ngắn Nữ Việt Nam 1986 Nay

Truyện ngắn là một thể loại văn học nhạy bén, có vai trò quan trọng trong việc nghiên cứu văn học Việt Nam. Từ sau năm 1986, văn học Việt Nam nói chung và truyện ngắn nói riêng đã có những bước phát triển vượt bậc. Sự xuất hiện của nhiều tác giả nữ Việt Nam đã tạo nên một điểm sáng cho nền văn học đương đại. Tuy nhiên, các nghiên cứu về truyện ngắn nữ còn hạn chế, chủ yếu tập trung vào từng tác giả hoặc một vài khía cạnh cụ thể. Vì vậy, việc nghiên cứu một cách hệ thống và bao quát về truyện ngắn nữ Việt Nam là cần thiết. Luận án này sẽ góp phần phác thảo diện mạo của truyện ngắn Việt Nam và văn học Việt Nam trong tiến trình vận động của văn học dân tộc.

1.1. Lịch Sử Phát Triển Truyện Ngắn Nữ Việt Nam Sau 1986

Từ năm 1986, truyện ngắn nữ Việt Nam đã có một bước tiến mạnh mẽ, thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu phê bình. Nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu về truyện ngắn đã xuất hiện, nhưng những công trình nghiên cứu trực tiếp về truyện ngắn nữ còn khá hạn chế. Phần lớn là những bài báo đăng trên các tạp chí, website hoặc là những bài viết được lồng ghép trong những nghiên cứu về văn xuôi nữ nói chung. Một số tác giả nữ đã được đề cập ở những công trình nghiên cứu chuyên sâu nhưng thường dừng lại ở từng tác giả đơn lẻ hay nhóm các tác giả theo một hệ vấn đề nhất định.

1.2. Các Hướng Nghiên Cứu Chính Về Truyện Ngắn Nữ Việt Nam

Qua việc tổng hợp các công trình và bài viết về văn xuôi nữ nói chung và truyện ngắn nữ nói riêng, có thể khái quát được 4 hướng nghiên cứu chính về truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay. Hướng thứ nhất là tổng kết, đánh giá thành tựu của các cây bút nữ. Hướng thứ hai là phân tích đặc điểm nội dung và nghệ thuật của truyện ngắn nữ. Hướng thứ ba là nghiên cứu về tính nữ trong văn học. Hướng thứ tư là so sánh truyện ngắn nữ với truyện ngắn nam.

II. Vấn Đề Nghiên Cứu Thiếu Tính Hệ Thống Về Truyện Ngắn Nữ

Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về văn học nữ Việt Nam, nhưng các nghiên cứu về truyện ngắn nữ vẫn còn thiếu tính hệ thống và toàn diện. Các công trình nghiên cứu thường chỉ tập trung vào một vài tác giả hoặc một vài khía cạnh cụ thể, chưa có cái nhìn tổng quan về sự phát triển và những đặc điểm của truyện ngắn nữ trong giai đoạn từ 1986 đến nay. Điều này gây khó khăn cho việc đánh giá đúng vị trí và vai trò của truyện ngắn nữ trong nền văn học Việt Nam đương đại. Cần có những nghiên cứu chuyên sâu và hệ thống hơn để làm sáng tỏ những vấn đề này.

2.1. Hạn Chế Trong Nghiên Cứu Tác Giả và Tác Phẩm Cụ Thể

Nhiều nghiên cứu tập trung vào việc phân tích tác phẩm của một số tác giả nữ tiêu biểu, nhưng chưa có sự so sánh và đối chiếu giữa các tác giả để tìm ra những điểm chung và khác biệt. Việc phân tích tác phẩm cũng thường chỉ dừng lại ở bề mặt, chưa đi sâu vào khám phá những ý nghĩa tiềm ẩn và những giá trị nghệ thuật độc đáo. Điều này làm cho các nghiên cứu trở nên rời rạc và thiếu tính hệ thống.

2.2. Thiếu Nghiên Cứu Về Đặc Điểm Thể Loại và Khuynh Hướng

Các nghiên cứu về truyện ngắn nữ thường ít chú trọng đến việc phân tích đặc điểm thể loại và những khuynh hướng sáng tác nổi bật. Chưa có nhiều công trình nghiên cứu về cấu trúc, ngôn ngữ, giọng điệu và các yếu tố nghệ thuật khác của truyện ngắn nữ. Việc thiếu nghiên cứu về khuynh hướng sáng tác cũng làm cho các nghiên cứu trở nên thiếu định hướng và khó có thể đưa ra những nhận định chính xác về sự phát triển của truyện ngắn nữ.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Truyện Ngắn Nữ Cấu Trúc và Kí Hiệu

Để khắc phục những hạn chế trên, luận án này sử dụng phương pháp cấu trúc – kí hiệu học để nghiên cứu truyện ngắn nữ Việt Nam. Phương pháp này giúp phân tích cấu trúc nội tại của tác phẩm, từ đó lý giải được những kí hiệu được tác giả mã hóa trong quá trình giao tiếp. Ngoài ra, luận án cũng sử dụng phương pháp loại hình, phương pháp so sánh và tiếp cận theo hướng thi pháp học để phân tích những yếu tố “hình thức mang tính quan niệm” như không gian – thời gian nghệ thuật trong truyện ngắn nữ đương đại. Các thao tác nghiên cứu văn học như khảo sát văn bản, thống kê – phân loại, phân tích, tổng hợp, phê bình văn học cũng được vận dụng để khám phá những đặc sắc của truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay.

3.1. Ứng Dụng Phương Pháp Cấu Trúc Kí Hiệu Học

Phương pháp cấu trúc – kí hiệu học giúp nghiên cứu cấu trúc nội tại của tác phẩm, từ đó giúp lý giải được những kí hiệu được tác giả mã hóa trong quá trình giao tiếp. Phương pháp này cho phép khám phá những ý nghĩa sâu xa và những thông điệp ẩn chứa trong truyện ngắn nữ. Nó cũng giúp hiểu rõ hơn về cách thức mà các tác giả nữ sử dụng ngôn ngữ và các yếu tố nghệ thuật để truyền tải những trải nghiệm và suy nghĩ của mình.

3.2. Kết Hợp Các Phương Pháp Nghiên Cứu Văn Học Khác

Bên cạnh phương pháp cấu trúc – kí hiệu học, luận án còn sử dụng phương pháp loại hình để bao quát đặc trưng thể loại truyện ngắn từ các phương diện biểu cụ thể trong truyện ngắn nữ đương đại. Phương pháp so sánh được sử dụng để làm nổi bật đặc trưng của lối viết nữ trong tương quan so sánh với truyện ngắn của các cây bút nam cùng thời hay với truyện ngắn của các tác giả nữ trước năm 1986. Tiếp cận theo hướng thi pháp học để phân tích những yếu tố “hình thức mang tính quan niệm” như không gian – thời gian nghệ thuật trong truyện ngắn nữ đương đại.

IV. Thành Tựu Truyện Ngắn Nữ Giao Tiếp và Biểu Hiện Đa Dạng

Luận án tập trung vào việc nghiên cứu truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay trên các phương diện cụ thể như mô hình giao tiếp, không gian, thời gian nghệ thuật và diễn ngôn mang đặc trưng của giới nữ. Luận án khảo sát các tập truyện ngắn của những cây bút nữ tiêu biểu như Lê Minh Khuê, Phạm Thị Hoài, Trần Thùy Mai, Dạ Ngân, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Y Ban, Nguyễn Ngọc Tư, Võ Thị Hảo, Võ Thị Xuân Hà, Đỗ Bích Thúy. Bên cạnh đó, luận án cũng khảo sát truyện ngắn của một số cây bút hải ngoại tiêu biểu. Mốc thời gian sau cùng cho những tác phẩm trong phạm vi khảo sát của luận án là những truyện ngắn được xuất bản đến năm 2017.

4.1. Mô Hình Giao Tiếp Trong Truyện Ngắn Nữ

Luận án nghiên cứu các mô hình giao tiếp trong truyện ngắn nữ, bao gồm mô hình giao tiếp với thiên nhiên, mô hình giao tiếp với cuộc sống và con người, và mô hình giao tiếp với chính mình. Các tác giả nữ thường sử dụng truyện ngắn để thể hiện những suy nghĩ, cảm xúc và trải nghiệm của mình về thế giới xung quanh. Họ cũng thường sử dụng truyện ngắn để khám phá những khía cạnh khác nhau của bản thân và để tìm kiếm ý nghĩa của cuộc sống.

4.2. Dạng Thái Biểu Hiện Trong Truyện Ngắn Nữ

Luận án nghiên cứu các dạng thái biểu hiện trong truyện ngắn nữ, bao gồm không gian và thời gian nghệ thuật, và diễn ngôn mang đặc trưng giới. Các tác giả nữ thường sử dụng không gian và thời gian nghệ thuật để tạo ra những bối cảnh và không khí phù hợp với nội dung của truyện ngắn. Họ cũng thường sử dụng diễn ngôn mang đặc trưng giới để thể hiện những quan điểm và giá trị của mình về vai trò của phụ nữ trong xã hội.

V. Đóng Góp Mới Góc Nhìn Cấu Trúc Về Truyện Ngắn Nữ 1986

Luận án là công trình chuyên biệt nghiên cứu một cách hệ thống các phương diện cơ bản làm nên đặc trưng của lối viết nữ cũng như thành tựu và đóng góp của truyện ngắn nữ từ 1986 đến nay trong tiến trình vận động của văn học Việt Nam và văn học thế giới. Trong đó, đặc biệt là cách tiếp cận truyện ngắn nữ dưới góc độ cấu trúc, kí hiệu học, xem sáng tác của các nhà văn nữ như một hình thức giao tiếp của các nữ văn sĩ với con người, cuộc đời và với chính mình, góp thêm một hướng đi trong việc luận giải những giá trị của hiện tượng văn học này.

5.1. Ý Nghĩa Lý Luận Về Thể Loại và Đặc Điểm Khu Biệt

Luận án làm sáng rõ một số vấn đề thuộc về lý luận thể loại, về những đặc điểm khu biệt và tính kí hiệu của tác phẩm qua việc khảo sát truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay. Điều này góp phần vào việc phát triển lý thuyết về truyện ngắn và văn học nữ.

5.2. Ý Nghĩa Thực Tiễn Cho Nghiên Cứu và Giảng Dạy

Luận án sẽ là tài liệu tham khảo cho cán bộ, sinh viên ngành Ngữ văn ở các trường đại học, cao đẳng, trung học phổ thông cũng như các độc giả quan tâm, nghiên cứu về truyện ngắn đương đại Việt Nam đặc biệt là truyện ngắn của các cây bút nữ. Luận án cũng có thể được sử dụng trong giảng dạy và nghiên cứu về văn học Việt Nam.

VI. Kết Luận Tương Lai Nghiên Cứu Truyện Ngắn Nữ Việt Nam

Nghiên cứu truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay là một lĩnh vực đầy tiềm năng và cần được tiếp tục khai thác. Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các yếu tố nghệ thuật của truyện ngắn nữ, về mối quan hệ giữa truyện ngắn nữ và các thể loại văn học khác, và về ảnh hưởng của truyện ngắn nữ đối với xã hội. Việc nghiên cứu truyện ngắn nữ cũng cần được đặt trong bối cảnh rộng lớn hơn của văn học Việt Nam và văn học thế giới.

6.1. Hướng Nghiên Cứu Về Yếu Tố Nghệ Thuật và Ảnh Hưởng Xã Hội

Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các yếu tố nghệ thuật của truyện ngắn nữ, như cấu trúc, ngôn ngữ, giọng điệu, và các thủ pháp nghệ thuật khác. Các nghiên cứu cũng có thể tập trung vào việc phân tích ảnh hưởng của truyện ngắn nữ đối với xã hội, như việc thay đổi nhận thức về vai trò của phụ nữ, về các vấn đề xã hội, và về các giá trị văn hóa.

6.2. Đặt Nghiên Cứu Trong Bối Cảnh Văn Học Việt Nam và Thế Giới

Việc nghiên cứu truyện ngắn nữ cần được đặt trong bối cảnh rộng lớn hơn của văn học Việt Nam và văn học thế giới. Điều này giúp hiểu rõ hơn về vị trí và vai trò của truyện ngắn nữ trong nền văn học nói chung, và giúp so sánh truyện ngắn nữ Việt Nam với truyện ngắn của các nước khác. Việc đặt nghiên cứu trong bối cảnh rộng lớn hơn cũng giúp phát hiện ra những điểm tương đồng và khác biệt giữa truyện ngắn nữ Việt Nam và truyện ngắn của các nước khác.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu thuộc chuyên ngành Văn học Việt Nam (mã số: 9 22 01 21), được thực hiện tại Học viện Khoa học xã hội trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam năm 2019 bởi nghiên cứu sinh Trần Thị Quỳnh Lê, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Lưu Khánh Thơ và PGS.TS. Nguyễn Thị Bích Thu.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Truyện ngắn là một thể loại văn học có tính năng động và khả năng phản ánh nhanh nhạy trước những biến chuyển của đời sống xã hội. Sau cột mốc năm 1986 – thời điểm khởi đầu công cuộc Đổi mới toàn diện tại Việt Nam – nền văn học dân tộc đã có những bước chuyển đổi sâu sắc về tư duy nghệ thuật, hệ hình thẩm mỹ và phương thức biểu hiện. Trong tiến trình đó, văn học ghi nhận sự tham gia đông đảo của đội ngũ tác giả nữ. Khác với giai đoạn trước năm 1975 khi các tác giả nữ xuất hiện đơn lẻ và tập trung chủ yếu ở thể loại thơ, giai đoạn sau năm 1986 chứng kiến lực lượng cây bút nữ bao quát toàn diện các thể loại văn xuôi, đạt được nhiều thành tựu rõ rệt ở thể loại truyện ngắn.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định xuất phát từ thực tế: mặc dù đã có nhiều bài viết, chuyên luận và đề tài nghiên cứu về tác giả nữ, song đa phần các công trình trước đây chỉ dừng lại ở việc phân tích từng tác giả, tác phẩm riêng lẻ hoặc tiếp cận một phương diện nội dung/nghệ thuật cụ thể. Việc khảo sát, nghiên cứu truyện ngắn nữ một cách toàn diện, hệ thống dưới góc độ lý thuyết giao tiếp, ký hiệu học cấu trúc kết hợp với thi pháp thể loại và diễn ngôn giới tính vẫn chưa được thực hiện thành một công trình chuyên biệt.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của luận án là xác lập các đặc trưng làm nên bản sắc của lối viết nữ thông qua việc khảo sát truyện ngắn của các tác giả nữ tiêu biểu từ năm 1986 đến năm 2017; từ đó khẳng định vị trí, vai trò và đóng góp của bộ phận truyện ngắn nữ trong dòng chảy văn học Việt Nam đương đại.

Nhiệm vụ nghiên cứu được phân định thành 4 nội dung cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận, các quan điểm và những hướng nghiên cứu chính về văn xuôi nữ nói chung và truyện ngắn nữ nói riêng từ năm 1986 đến nay nhằm xác lập khung định hướng cho đề tài.
2. Đặt truyện ngắn nữ vào bối cảnh Đổi mới và hội nhập quốc tế để làm rõ các tiền đề lịch sử, xã hội, văn hóa, tư tưởng cùng sự vận động nội tại của đời sống văn học tác động đến sự phát triển của thể loại.
3. Phân tích các mô hình giao tiếp đặc trưng trong truyện ngắn nữ (giao tiếp với thiên nhiên, giao tiếp với cuộc sống - con người, và giao tiếp với chính mình) từ góc độ ký hiệu học văn học.
4. Làm sáng tỏ các dạng thái biểu hiện của lối viết nữ thông qua việc phân tích tổ chức không gian - thời gian nghệ thuật và các đặc trưng diễn ngôn mang tính giới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Truyện ngắn của các tác giả nữ Việt Nam từ năm 1986 đến nay, tập trung khảo sát trên các phương diện: mô hình giao tiếp nghệ thuật, không gian và thời gian nghệ thuật, diễn ngôn mang đặc trưng giới nữ.
• Phạm vi tư liệu: Khảo sát hệ thống tác phẩm của các cây bút nữ tiêu biểu trong nước và một số tác giả hải ngoại, kết hợp với các tuyển tập truyện ngắn được xuất bản từ năm 1986 đến năm 2017.

Nhóm nguồn tư liệu	Các tác giả / Tuyển tập được lựa chọn khảo sát
Tác giả nữ tiêu biểu trong nước	Lê Minh Khuê, Phạm Thị Hoài, Trần Thùy Mai, Dạ Ngân, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Y Ban, Nguyễn Ngọc Tư, Võ Thị Hảo, Võ Thị Xuân Hà, Đỗ Bích Thúy
Tác giả nữ hải ngoại	Nguyễn Thị Hoàng Bắc, Nhung Uyển, Trân Sa (trong tuyển tập Khung trời bỏ lại, NXB Phụ Nữ, 1996)
Các hợp tuyển truyện ngắn bổ trợ	Những truyện ngắn nữ đặc sắc từ 1986 đến nay (NXB Phụ Nữ), Truyện ngắn nữ 2000 – 2006 (NXB Phụ Nữ), Truyện ngắn nữ đầu thế kỷ 21 (NXB Văn học), Truyện ngắn nữ 2000 – 2009 (NXB Phụ Nữ), Truyện ngắn 9 cây bút nữ (NXB Văn học), Vũ điệu thân gầy, truyện ngắn 12 cây bút nữ (NXB Trẻ), Độc thoại trên tháp nhà thờ (NXB Hội Nhà văn)
Giới hạn thời gian khảo sát	Từ năm 1986 đến mốc xuất bản năm 2017

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tiến hành tổng thuật và phân loại tình hình nghiên cứu truyện ngắn nữ theo các nhóm hướng tiếp cận trong nước và các nghiên cứu từ nước ngoài.

Tình hình nghiên cứu trong nước

Tác giả luận án khái quát các công trình nghiên cứu trong nước thành 4 hướng tiếp cận chính:

1. Hướng tổng kết, đánh giá thành tựu của đội ngũ cây bút nữ:

   • Bùi Việt Thắng qua các bài viết như Khi người ta trẻ (I) (Tản mạn về truyện ngắn của những cây bút nữ trẻ) (1993) và Văn chương mang gương mặt nữ (2015) ghi nhận sự xuất hiện của các cây bút trẻ như Nguyễn Thị Thu Huệ, Võ Thị Hảo, Nguyễn Thị Ấm, Y Ban, Nguyễn Minh Dậu, Phan Thị Vàng Anh.
   • Hà Minh Đức trong bài mở đầu tập Truyện ngắn các tác giả nữ (Tuyển chọn 1945 – 1995) (1995) đánh giá sự thay đổi cấu trúc truyện và cái tôi bộc lộ ở thế hệ Phạm Thị Hoài, Dạ Ngân, Trần Thị Trường đến Nguyễn Thị Thu Huệ, Võ Thị Xuân Hà.
   • Nguyễn Thị Bích Thu với bài viết Văn xuôi phái đẹp (2001) nhận diện các khía cạnh về đề tài thế sự, đời tư, tình cảm và đặc điểm tư duy nghệ thuật của tác giả nữ.
   • Lê Viết Thọ (2006), Phạm Xuân Nguyên (2007) trong Vũ điệu văn chương trẻ, Trần Thục (2013) trong Một góc nhìn về văn xuôi nữ, và Lê Thị Hường (2017) với bài tổng kết Ba mươi năm truyện ngắn nữ trong xu thế hội nhập.
   • Bên cạnh các đánh giá khẳng định thành tựu, tác giả điểm qua các ý kiến thể hiện sự hoài nghi hoặc phê phán từ Nguyễn Thanh Sơn (Các nhà văn nữ và sự khủng hoảng trong văn học Việt Nam hiện đại) và Hoàng Đăng Khoa.

2. Hướng tiếp cận từ tư duy nghệ thuật và đặc trưng thể loại:

   • Lê Thị Hường (1995) với luận án phó tiến sĩ Những đặc điểm cơ bản của truyện ngắn Việt Nam giai đoạn 1975 – 1995 và bài viết Tư duy biểu tượng trong văn xuôi nữ.
   • Lê Thị Hương Thủy (2013) với luận án tiến sĩ Truyện ngắn Việt Nam từ 1986 đến nay (Nhìn từ góc độ thể loại).
   • Nguyễn Thị Năm Hoàng (2015) với luận án tiến sĩ Truyện ngắn Việt Nam sau 1975 – nhìn từ góc độ thể loại.
   • Phạm Thị Thanh Phượng (2015) với luận án Truyện ngắn các nhà văn nữ đương đại – Tư duy nghệ thuật và đặc trưng thể loại, phân tích sâu các biểu tượng (người dị biệt, tính dục, giấc mơ, thiên nhiên) và kỹ thuật trần thuật ngôi thứ nhất.

3. Hướng nghiên cứu về các tác giả nữ cụ thể:

   • Nghiên cứu về Lê Minh Khuê: các bài viết của Bùi Việt Thắng (Hiện tượng Lê Minh Khuê), Trần Hoàng Thiên Kim, Phương Thúy.
   • Nghiên cứu về nhóm tác giả Phan Thị Vàng Anh, Nguyễn Thị Thu Huệ, Võ Thị Hảo, Lý Lan: bài viết Tứ tử trình làng của Bùi Việt Thắng.
   • Nghiên cứu về Võ Thị Xuân Hà: bài viết Đọc văn của Võ Thị Xuân Hà của Văn Giá.
   • Nghiên cứu về Trần Thùy Mai: các công trình của Lê Thị Hường (Trần Thùy Mai – hành trình đi tìm hạnh phúc ảo), Hoàng Thị Huế, Mai Văn Hoan, Hồ Thế Hà, Lê Mỹ Ý.
   • Nghiên cứu về Nguyễn Ngọc Tư: các công trình của Hoàng Kim, Nguyên Ngọc, Nguyễn Trọng Bình, Thanh Bình, Trần Hữu Dũng, Tiền Văn Triệu, Thụy Khê, Trịnh Phương Thu.

4. Hướng tiếp cận từ góc độ vận dụng lý thuyết:

   • Phê bình nữ quyền và ý thức phái tính: Nguyễn Đăng Điệp (2006) với Ý thức phái tính và âm hưởng nữ quyền trong văn học Việt Nam đương đại; Nguyễn Thị Bình (2011) với Ý thức phái tính trong văn xuôi nữ đương đại; Hồ Khánh Vân với các nghiên cứu so sánh văn xuôi nữ Việt Nam - Trung Quốc và lý thuyết lối viết nữ (l'écriture féminine).
   • Phê bình phân tâm học: nghiên cứu về vô thức, phức cảm, bản năng tính dục và biểu tượng trong truyện ngắn nữ.

Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước

• Các nhà nghiên cứu, phê bình hải ngoại như Thụy Khuê (Phạm Thị Hoài trên sinh lộ mới của văn học, Không gian sông nước trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư), Đoàn Cầm Thi (Đọc tôi bên bến lạ, chương Phụ nữ / Văn học / Toàn cầu hóa), Nguyễn Hưng Quốc.
• Các công trình chuyên khảo quốc tế: luận án tiến sĩ của học giả Hoàng Dĩ Đình (Đại học Ngoại ngữ - Ngoại thương Quảng Đông, Trung Quốc) mang tên Ngôn ngữ trần thuật trong truyện ngắn Việt Nam sau 1975 (Trên tư liệu truyện ngắn ba nhà văn nữ), khảo sát ngôn ngữ và chiến lược trần thuật của Nguyễn Thị Thu Huệ, Võ Thị Hảo và Phan Thị Vàng Anh.

Vị trí và giải pháp của luận án

Trên cơ sở tiếp thu kết quả của các công trình đi trước, luận án định vị hướng tiếp cận mới: thay vì phân tích đơn lẻ từng tác giả hay ghép chung trong bức tranh tổng thể của văn xuôi thời kỳ Đổi mới, luận án khảo sát truyện ngắn nữ như một hệ thống ký hiệu thẩm mỹ và một phương thức giao tiếp xã hội đặc thù của giới nữ, phân tích đồng bộ từ bối cảnh, mô hình giao tiếp đến các phương thức tổ chức không gian, thời gian và diễn ngôn nghệ thuật.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

• Lý thuyết cấu trúc – ký hiệu học: Tiếp cận tác phẩm văn học như một hệ thống cấu trúc ký hiệu mang nghĩa; quá trình sáng tác và tiếp nhận văn học được xem là quá trình giao tiếp nghệ thuật, trong đó nhà văn mã hóa các thông điệp nhân sinh thông qua các phương tiện hình thức.
• Lý thuyết thể loại truyện ngắn: Khảo sát đặc trưng dung lượng, kết cấu cốt truyện, tình huống và nhân vật trong mối tương quan với khả năng nắm bắt nhanh nhạy hiện thực đời sống.
• Lý thuyết phê bình nữ quyền (Feminist Criticism) và Ý thức phái tính: Phân tích địa vị của người phụ nữ, sự phản kháng cấu trúc nam quyền, ý thức về thân thể, tính dục và bản sắc giới qua khái niệm lối viết nữ (l'écriture féminine).
• Thi pháp học: Tiếp cận không gian nghệ thuật, thời gian nghệ thuật và ngôn ngữ trần thuật như những "hình thức mang tính quan niệm".

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng phương pháp nghiên cứu văn học định tính kết hợp với các thao tác khảo sát văn bản chuyên sâu:

1. Phương pháp cấu trúc – ký hiệu học: Khám phá cấu trúc bên trong của văn bản truyện ngắn, giải mã các tầng nghĩa của hệ thống biểu tượng và cách thức tổ chức thông điệp nghệ thuật.
2. Phương pháp loại hình: Nhận diện các quy luật chung của thể loại truyện ngắn và những nét đặc thù về loại hình trong sáng tác của các tác giả nữ giai đoạn sau năm 1986.
3. Phương pháp so sánh: So sánh đối chiếu sáng tác của tác giả nữ với tác giả nam cùng thời, so sánh truyện ngắn nữ sau 1986 với sáng tác nữ giai đoạn trước 1975 để làm nổi bật các biến đổi về thi pháp và tư duy nghệ thuật.
4. Phương pháp thi pháp học: Phân tích các yếu tố cấu trúc nghệ thuật gồm điểm nhìn trần thuật, tổ chức thời gian (hồi tưởng, đảo tuyến, phân mảnh) và cấu trúc không gian (không gian sinh hoạt đời thường, không gian tâm tưởng, không gian biểu tượng).
5. Các thao tác nghiên cứu bổ trợ: Khảo sát văn bản, thống kê - phân loại tư liệu tác phẩm, phân tích ngữ nghĩa, tổng hợp và phê bình văn học.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa và đánh giá toàn diện các công trình nghiên cứu về văn xuôi nữ và truyện ngắn nữ từ năm 1986 đến nay ở trong và ngoài nước. Tác giả phân chia bức tranh nghiên cứu trong nước thành 4 trục chính (tổng kết thành tựu, tư duy nghệ thuật và thể loại, nghiên cứu tác giả cụ thể, vận dụng các khung lý thuyết nữ quyền/phân tâm học) và chỉ ra rằng các công trình phần lớn nghiên cứu lồng ghép hoặc nghiên cứu cục bộ. Chương này cũng phân tích các nghiên cứu ở nước ngoài của Thụy Khuê, Đoàn Cầm Thi, Hoàng Dĩ Đình, từ đó xác lập tính cấp thiết của việc xây dựng một công trình nghiên cứu hệ thống về truyện ngắn nữ dưới góc nhìn ký hiệu học và mô hình giao tiếp.

Chương 2: Truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay trong bối cảnh đổi mới và hội nhập

Chương 2 phân tích các nhân tố cấu thành tiền đề cho sự phát triển của truyện ngắn nữ sau năm 1986:

• Những tác động "ngoại sinh":
  • Bối cảnh lịch sử, xã hội và môi trường văn hóa thẩm mỹ: Công cuộc Đổi mới năm 1986 do Đảng lãnh đạo chuyển dịch nền kinh tế từ bao cấp sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; sự xóa bỏ cơ chế bao cấp tư tưởng mở ra không khí dân chủ hóa trong đời sống văn học (tiêu biểu là sự kiện Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh gặp gỡ văn nghệ sĩ); sự xuất hiện của ý thức cá nhân thay thế cho cái tôi sử thi thời chiến; sự phát triển của công nghệ thông tin, văn hóa Internet và xu thế toàn cầu hóa.
  • Tác động của lý thuyết nữ quyền thế giới: Sự du nhập của các trào lưu tư tưởng phương Tây (chủ nghĩa hiện sinh, hậu hiện đại, phê bình nữ quyền) thúc đẩy ý thức về bình đẳng giới và phản tư về địa vị phụ nữ trong xã hội.
• Những vận động "nội tại": Nhu cầu tự biểu đạt, giải phóng cá tính sáng tạo và sự nhạy cảm bản năng của các cây bút nữ trước những vấn đề thế sự đời tư, số phận người phụ nữ trong hoàn cảnh hậu chiến và kinh tế thị trường.
• Vị thế thể loại: Khẳng định truyện ngắn nữ là một bộ phận tiêu biểu góp phần định hình diện mạo văn học Việt Nam đương đại.

Chương 3: Những mô hình giao tiếp trong truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay

Chương 3 triển khai tiếp cận tác phẩm truyện ngắn như một hành vi giao tiếp nghệ thuật đa tầng của nhà văn nữ, phân tích qua 3 mô hình giao tiếp cốt lõi:

• Mô hình giao tiếp với thiên nhiên: Khảo sát cách các tác giả nữ kiến tạo mối quan hệ giữa con người với môi trường tự nhiên, sử dụng các biểu tượng thiên nhiên (đất, nước, cây cỏ, sông nước Nam Bộ, phong cảnh xứ Huế, vùng cao phía Bắc) như một phương thức đối thoại và phản ánh tâm trạng bản thể.
• Mô hình giao tiếp với cuộc sống và con người: Phản ánh các mối quan hệ xã hội phức tạp thời kỳ kinh tế thị trường; sự va đập giữa các thế hệ trong gia đình; mối quan hệ nam - nữ, tình yêu, hôn nhân; sự cảm thông trước những thân phận nhỏ bé, thiệt thòi và những bi kịch đời tư.
• Mô hình giao tiếp với chính mình: Sự gia tăng của các hình thức tự thuật, độc thoại nội tâm, đối thoại với tiềm thức và vô thức; sự trăn trở về thân phận, thiên chức, những ẩn ức tính dục và khát vọng tự khẳng định giá trị bản thân của người phụ nữ.

Chương 4: Những dạng thái biểu hiện trong truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay

Chương 4 đi sâu vào các phương diện thi pháp và phương thức biểu đạt hình thức của truyện ngắn nữ:

• Không gian và thời gian nghệ thuật:
  • Không gian nghệ thuật: Tổ chức không gian đời thường, không gian sinh hoạt gia đình mang tính giới; không gian tâm tưởng, ảo giác, giấc mơ đan xen hiện thực; không gian văn hóa vùng miền (kinh kỳ xứ Huế ở Trần Thùy Mai, sông nước Nam Bộ ở Nguyễn Ngọc Tư, miền núi phía Bắc ở Đỗ Bích Thúy).
  • Thời gian nghệ thuật: Sự xáo trộn trật tự thời gian tuyến tính truyền thống; thời gian tâm lý, thời gian hồi ức, thời gian phân mảnh và sự đồng hiện giữa quá khứ - hiện tại.
• Diễn ngôn mang đặc trưng giới trong truyện ngắn nữ:
  • Phân tích giọng điệu trần thuật (giọng trữ tình đằm thắm, giọng sắc sảo chiêm nghiệm, giọng bình thản khách quan, giọng giễu nhại);
  • Ngôn ngữ biểu đạt trực tiếp các trải nghiệm cơ thể, bản năng tính dục và cảm xúc phái nữ;
  • Sử dụng các hình thức trần thuật ngôi thứ nhất xưng "tôi" nhằm thu hẹp khoảng cách giao tiếp với người đọc.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Vận dụng lý thuyết cấu trúc - ký hiệu học và lý thuyết giao tiếp nghệ thuật vào việc nghiên cứu thể loại truyện ngắn của tác giả nữ, xác lập cách tiếp cận tác phẩm văn xuôi như một hệ thống mã hóa và giải mã thông điệp nghệ thuật.
• Làm rõ tính quy định của đặc trưng giới tính (ý thức phái tính, lối viết nữ) đối với việc hình thành tư duy nghệ thuật, lựa chọn đề tài và phương thức tổ chức thi pháp thể loại trong văn học đương đại.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Khái quát một cách hệ thống diện mạo, tiến trình vận động và thành tựu của truyện ngắn nữ Việt Nam trong giai đoạn hơn 30 năm (1986 – 2017).
• Chỉ ra những biến chuyển cụ thể trong thi pháp truyện ngắn nữ: từ sự thay đổi mô hình giao tiếp, đổi mới cấu trúc không - thời gian đến việc hình thành hệ thống diễn ngôn mang đậm dấu ấn giới tính.
• Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo có hệ thống phục vụ công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu chuyên ngành Ngữ văn, Văn học Việt Nam tại các trường đại học, viện nghiên cứu.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Do đối tượng nghiên cứu thuộc về văn học đương đại – một tiến trình đang tiếp diễn ("cái đương đại chưa hoàn thành") – nên một số đánh giá và nhận định cần thêm độ lùi thời gian để kiểm chứng; phạm vi khảo sát văn bản giới hạn ở các tác phẩm xuất bản đến năm 2017.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng khảo sát các sáng tác của các tác giả nữ trẻ xuất hiện sau năm 2017; tăng cường hướng nghiên cứu so sánh liên văn hóa với văn xuôi nữ khu vực Đông Nam Á và thế giới; vận dụng sâu hơn các lý thuyết mới như phê bình sinh thái (Ecocriticism) và nghiên cứu văn học mạng trong bối cảnh toàn cầu hóa.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên ngành Văn học Việt Nam, Lý luận văn học, Việt Nam học và Văn hóa học khi tìm hiểu về văn học thời kỳ Đổi mới và lý thuyết phê bình nữ quyền.
• Giảng viên giảng dạy các chuyên đề về văn học Việt Nam hiện đại, thi pháp học và văn xuôi đương đại tại các trường đại học, cao đẳng và trường trung học phổ thông.
• Các nhà nghiên cứu quan tâm đến tiến trình vận động của thể loại truyện ngắn và đóng góp của giới nữ trong đời sống văn hóa nghệ thuật.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định mốc thời gian và giới hạn khảo sát tư liệu như thế nào?
Luận án lấy mốc khởi đầu từ năm 1986 (thời điểm đất nước bước vào công cuộc Đổi mới toàn diện) và giới hạn mốc khảo sát tác phẩm sau cùng là các truyện ngắn được xuất bản đến năm 2017.

2. Khung lý thuyết trọng tâm nào được luận án sử dụng để phân tích truyện ngắn nữ?
Luận án kết hợp lý thuyết cấu trúc – ký hiệu học (xem tác phẩm là hệ thống ký hiệu và hành vi giao tiếp nghệ thuật), lý thuyết thể loại truyện ngắn, lý thuyết phê bình nữ quyền (với các khái niệm ý thức phái tính, lối viết nữ) và thi pháp học (phân tích không gian, thời gian nghệ thuật và diễn ngôn).

3. Những tác giả nữ tiêu biểu nào được luận án lựa chọn làm nguồn tư liệu khảo sát chính?
Luận án khảo sát các tập truyện ngắn của nhiều thế hệ tác giả nữ: Lê Minh Khuê, Phạm Thị Hoài, Trần Thùy Mai, Dạ Ngân, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Y Ban, Nguyễn Ngọc Tư, Võ Thị Hảo, Võ Thị Xuân Hà, Đỗ Bích Thúy, cùng các tác giả hải ngoại (Nguyễn Thị Hoàng Bắc, Nhung Uyển, Trân Sa) và nhiều hợp tuyển truyện ngắn nữ xuất bản trong giai đoạn 1986 – 2017.

4. Mô hình giao tiếp trong truyện ngắn nữ được tác giả phân chia thành các dạng thái nào?
Mô hình giao tiếp nghệ thuật trong luận án được phân tích qua 3 nhánh chính: giao tiếp với thiên nhiên, giao tiếp với cuộc sống và con người, và giao tiếp với chính mình (thể hiện qua độc thoại nội tâm, dòng ý thức và sự phản tư bản thể).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Thị Quỳnh Lê đã hệ thống hóa bức tranh toàn cảnh về truyện ngắn nữ Việt Nam từ năm 1986 đến năm 2017 trong bối cảnh Đổi mới và hội nhập. Bằng việc vận dụng kết hợp ký hiệu học cấu trúc, thi pháp học và lý thuyết phê bình nữ quyền, công trình đã làm sáng tỏ các đặc trưng của lối viết nữ qua hệ thống mô hình giao tiếp, nghệ thuật tổ chức không - thời gian và diễn ngôn mang dấu ấn giới. Kết quả nghiên cứu khẳng định vị trí của truyện ngắn nữ như một bộ phận cấu thành quan trọng, phản ánh diện mạo và sự vận động của văn học Việt Nam đương đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu Những tác giả nữ trong nền văn xuôi cách mạng của cuốn sách Truyện ngắn các tác giả nữ (Tuyển chọn 1945 – 1995), nhà phê bình Hà Minh Đức đã có cái nhìn bao quát về lực lượng sáng tác những người viết nữ từ giai đoạn cách mạng đến sau năm 1975. Theo nhà nghiên cứu, 7 với các tác giả thuộc thế hệ nổi lên từ sau 1975 như Phạm Thị Hoài, Dạ Ngân, Trần Thị Trường, Ngô Thị Kim Cúc, Nguyễn Thị Ấm, Phạm Thị Minh Thư…, sáng tác của họ đã xuất hiện nhiều yếu tố mới từ nhân vật đến cấu trúc: “Các nhân vật mở rộng nếp cảm nghĩ, bộc lộ rõ cá tính trong các mối quan hệ, trong thị hiếu thẩm mĩ và ngôn ngữ xử sự. Cấu trúc câu chuyện cũng vẫn xoay theo những kiểu dáng mới không theo nếp truyền thống” [10, tr 7]. Còn những cây bút nữ mới xuất hiện gần đây như Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Võ Thị Xuân Hà, Hồ Hải Âu, “cái tôi của mỗi người đều không dấu kín mà bộc lộ chân tình, linh hoạt trên trang viết.

Tươi trẻ, nhưng từng trải, biết hòa nhập. Theo ông, chất nữ tính làm nên sự khác biệt trong sáng tác của các cây bút nữ trong giai đoạn này chính là “sự mềm dịu”, “phần thì bộc lộ vẻ đẹp khách quan của những tâm hồn nữ, phần thì làm dịu đi ở người đọc những mệt mỏi trăn trở khó khăn của cuộc đời. Chính cái tâm lý ấy góp phần tạo nên chất thơ riêng của các tác giả nữ” [10, tr 7]. Vì thế ông khẳng định “văn xuôi nữ phải có chất thơ”, tuy nhiên điều làm cho người đọc ngạc nhiên và cũng có khi hứng thú là “sự mạnh dạn của nhiều cây bút nữ trong việc bộc lộ phần rất riêng tư của tình yêu kể cả những khao khát thầm kín có tính chất bản năng ở mỗi người” [10, tr 7 - 8].

Chính sự “vừa đông vui về lực lượng, vừa đa dạng về tiềm năng, phong cách” [10, tr 8], khiến nhà nghiên cứu tin rằng, văn học nữ khi khởi phát còn dừng lắng như đợi chờ sự tích tụ thì “trong khoảng hơn thập kỷ trở lại đây đã thành dòng chảy xiết mạnh mẽ, hứa hẹn nhiều thành quả tốt đẹp” [10, tr 8]. Bước sang thế kỷ XXI, dường như là một mốc thời gian đủ xa để các nhà nghiên cứu nhìn lại thành tựu của văn học nữ, đặc biệt là truyện ngắn nữ để từ đó nhận diện những nét đặc trưng riêng của những người viết nữ qua nhiều bài viết khác nhau. Bằng sự mẫn cảm của một người đàn bà, năm 2001, nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Bích Thu đã có nhiều kiến giải mang tính phát lộ bản chất của văn xuôi nữ trong bài viết “Văn xuôi phái đẹp”. Theo bà, “Trong những năm gần đây, cùng với đội ngũ viết văn của cả nước, các nhà văn nữ vẫn tỏ ra sung sức 8 và bền bỉ trong lao động sáng tạo.

Bằng những trang viết của mình, các chị đã góp phần nâng cao tính thẩm mỹ của thể loại, đặc biệt vẫn giữ được “bình đẳng” với đồng nghiệp nam giới về hiệu quả và chất lượng nghệ thuật” [143, tr 112]. Bản lĩnh của người viết nữ được thể hiện thông qua việc làm chủ ngòi bút trong tư duy nghệ thuật và cảm hứng sáng tạo: “Văn chương của phái đẹp hôm nay đã không thi vị hóa những chuyện đời, không tỏ ra đài các hoặc đa cảm trong những dòng lệ…mà sắc sảo và sâu sắc khi tiếp cận và khai thác đề tài thế sự, đời tư với nỗi đau nhân tình thế thái bằng lối viết dịu dàng mà bén ngọt, diết dóng mà đồng cảm sẻ chia với những thân phận, những con người sống quanh mình” [143, tr 113,]. Đặc trưng của văn xuôi phái đẹp trên phương diện đề tài là “những va chạm nhỏ, những xung động khẽ của cuộc sống” hay “cái lỉnh kỉnh, dở dang” của cuộc đời. Với ưu thế riêng của giới tính, các nhà văn nữ đã thể hiện sở trường của mình trong đề tài tình yêu muôn thuở, trong khai thác đối tượng sáng tạo chủ yếu chính là cuộc đời và tâm hồn của người phụ nữ.

Đồng thời, bà cũng khẳng định đối tượng mà người đàn bà tìm kiếm chính là đàn ông – những Adam của cuộc sống đời thường. Mỗi trang viết của họ là một sự vỡ lẽ về các đấng mày râu mà quan trọng hơn đó là sự “bộc lộ lòng vị tha, nhân ái của phụ nữ với con người và cuộc đời. Suy cho cùng đó cũng là một cách dung hòa cân bằng các mối quan hệ ứng xử ở đời” [143, tr 115]. Trong sáng tác của mình, các cây bút nữ đã thể hiện cả ý thức lẫn vô thức sáng tạo, dựa trên linh cảm đầy biến ảo để khai thác đến nhiều vỉa tầng của hiện thực và chiều sâu nhân vật.

Vì thế, việc phát hiện các tình huống tâm lý, thế giới nội tâm nhân vật với bút pháp tự sự trữ tình đã trở thành một nét đặc trưng trong sáng tác của các chị. Bên cạnh đó, việc không ngừng đổi mới nghệ thuật ngôn từ, lối viết tự do, khoáng đạt hiện đại mà gợi cảm và đầy nữ tính đã khiến tác phẩm của các chị ngày càng có nhiều độc giả. Chính với những thành tựu đó, nhà nghiên cứu đã tin rằng “trong nền văn xuôi đương đại phong phú và đa dạng hôm nay, sáng tác của các nhà văn nữ 9 đã có một tiếng nói riêng, hương sắc riêng…phụ nữ với tác phẩm của phụ nữ sẽ là lời mời, tiếng gọi của văn chương và người đọc trong thế kỷ 21” [143, tr 117] Năm 2006, trong bài viết Sức bật mới của những cây bút nữ, tác giả Lê Viết Thọ thông qua việc đánh giá những cái tên rất quen như Võ Thị Hảo, Trần Thùy Mai, Nguyễn Ngọc Tư đến sự xuất hiện của những cây bút nữ trẻ mới trên văn đàn như Hồng Hạnh, Phan Việt đã khẳng định “Những năm đầu của thế kỷ XXI này, văn đàn thêm một lần khởi sắc bởi những cây bút nữ. Nhờ họ, văn học ngày càng mang thêm diện mạo mới, một đời sống nhiều giằng co, trắc ẩn và đa đoan…Những cây bút nữ đã và đang âm thầm tỏa sáng, bày tỏ cách hiện diện trong cuôc sống bằng văn chương, tạo nên những nhịp mạch mới cho đời sống văn học [125].

Theo ông, điều quan trọng làm nên sức bật ấy chính là “trong sâu thẳm trang văn cho dù tưởng như cay nghiệt, thì vẫn phập phồng một trái tim nhân hậu, một cái nhìn sẻ chia, cảm thông trước cuộc đời, tạo nên một mạch nguồn ấm áp trong đời sống văn chương” [125]. Năm 2007, nhà nghiên cứu Phạm Xuân Nguyên ở bài viết Vũ điệu văn chương trẻ trong tập truyện ngắn của 12 cây bút nữ đã đã bộc lộ sự vui mừng khi chứng kiến sự trưởng thành của những cây viết thế hệ 7x, 8x như Nie Thanh Mai, Nguyễn Thúy Hằng, Ngọc Cầm Dương, Từ Nữ Triệu Vương…và với những gì họ đem lại trong văn chương “Họ trẻ tuổi, họ sống trẻ theo nhịp sống của thế hệ và thời đại, họ nghĩ và cảm trẻ. Và họ viết trẻ. Trẻ tự nó đã là một phẩm chất.

Ở lối nhìn đời. Và ở cách trình bày lối nhìn ấy thành văn…Không có gì mới dưới mặt trời, nói về thất tình lục dục của con người. Chỉ có cách nhìn cách nói về chúng là mới mà thôi. Dù cái mới đây nhiều khi chưa phải là cái mới thực chất.

Mới chỉ đang là khác, là lạ. Thì đấy cũng đã là một sự bắt đầu để có mới” [10, tr 7]. Theo tác giả, truyện ngắn là thể gan lì và ương bướng khi chấp nhận mọi người viết muốn thử sức nhưng không dễ cho ai làm chủ được nó khi không có đủ nội lực và tay nghề, nhưng 12 cây bút nữ trẻ đã đáp lại lời mời và sự thách thức đó. Mỗi cây bút, với những cách khám phá khác nhau đã mạnh dạn 10 trong việc “đột phá” vào mảng hiện thực lạ, những lối viết mới mẻ tạo nên sự đa dạng, hấp dẫn của thế hệ của các nhà văn trẻ.

Tiếp nối những nhận định về văn xuôi nữ ở giai đoạn trước, năm 2013 tác giả Trần Thục đã có bài viết Một góc nhìn về văn xuôi nữ, khá bao quát về nhiều phương diện của văn xuôi nữ trong đó đặc biệt là truyện ngắn nữ. Theo tác giả, ở thể loại truyện ngắn, các cây bút nữ đã mang đến cho làng văn những giọng điệu mới. Văn chương của họ phần nào đã khẳng định được vị thế trên văn đàn, tên tuổi của họ ngày càng trở nên quen thuộc với nhiều độc giả. Về đề tài, các tác giả nữ viết nhiều về đề tài tình yêu, hạnh phúc với những khát vọng tình yêu luôn luôn bỏng chát nhưng dường như chẳng bao giờ có thể thực hiện được, chẳng bao giờ có thể trọn vẹn.

“Vẫn còn bàng bạc những mất mát trong tình yêu và hôn nhân, nhấn chìm người phụ nữ vào sự cô đơn, đau khổ” [145]. Tuy nhiên, các cây bút nữ đã mạnh dạn cất lên tiếng nói cá nhân, nêu lên ước nguyện của mình, dám đòi hỏi và kêu gọi người đời quan tâm đến số phận những người phụ nữ. Không chỉ vậy, “văn xuôi nữ còn đi sâu vào những tầng bậc của cuộc sống gia đình, ở đó có cả những mâu thuẫn, xung đột, bất hòa giữa hai thế hệ mà tưởng như không thể giải tỏa nổi” [145]. Đặc biệt, theo nhận định của tác giả Trần Thục, nhân vật nữ trong tác phẩm của các cây bút nữ xuất hiện với mật độ dày đặc và trở thành hình tượng trung tâm, có thể lên đến 2/3 nhân vật của toàn bộ tác phẩm.

“Nhân vật nữ của họ rất tinh tế, nhạy cảm, có cá tính mạnh mẽ, dám sống, dám yêu, dám đòi hỏi quyền được yêu, quyền được sống hạnh phúc chính đáng” [145]. Đồng thời với giọng điệu mới mẻ, có cá tính và ngôn ngữ sắc sảo, mạnh bạo mà vẫn không thiếu chất đằm thắm, dịu dàng, các nhà văn nữ đã góp những tiếng nói riêng, những hương sắc riêng cho diện mạo văn xuôi đương đại. Theo tác giả, văn xuôi nữ ở Việt Nam tuy xuất hiện muộn hơn so với các nước khác nhưng “hứa hẹn những bước đi triển vọng góp phần làm phong phú diện mạo văn học Việt Nam thế kỷ XXI” [145]. 11 Năm 2015, nhà nghiên cứu Bùi Việt Thắng – người tự nhận mình có xu hướng “khuynh nữ” lại tiếp tục có bài viết luận bàn về những cây bút nữ trong hội thảo cuốn sách Phái đẹp và cuộc đời.