CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Tổng quan về tình hình nghiên cứu Nhu cầu là một hệ thống gồm hai phạm trù: Vật chất và tinh thần giữ vai trò quan trọng trong đời sống xã hội và con người, chính vì thế, nó trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học nhân văn. Từ rất lâu các nhà khoa học trong lĩnh vực triết học, tâm lý học, văn hóa học, truyền thông….đã tập trung nghiên cứu vấn đề này. - Trong triết học Trong nghiên cứu của mình từ năm 1843- 1849, tuy không bàn một cách hệ thống về vấn đề nhu cầu, nhưng K.Marx đã đưa ra những luận điểm khái quát về vấn đề này. Theo ông nhu cầu của con người tùy thuộc vào những yếu tố khách quan và chủ quan, chịu sự quy định của trình độ sản xuất của xã hội, và trình độ phát triển của nhu cầu gắn liền với trình độ phát triển của phương thức sản xuất.
- Trong tâm lý học Nhu cầu trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều nhà tâm lý học. Các công trình nghiên cứu về nhu cầu gắn liền với tác giả: S. Maslow, ……Lucien Seve, A.Lomov - Trong nghiên cứu: Ảnh hưởng của trò chơi truyền hình đến giới trẻ ở thành phố Hồ Chí Minh( Chủ nhiệm: CN.Lê Thị DungThành viên tham gia: ThS.Lê Thị Thanh Tâm, CN.Trần Văn Phương, CN.Nguyễn Thái Đặng Hồng Ân, CN.Hồ Thị Luấn, CN.Nguyễn Hải Loan) Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là nghiên cứu các trò chơi trên truyền hình đang phát triển với tốc độ rất nhanh, việc nghiên cứu ảnh hưởng trò chơi truyền hình nhằm tìm hiểu thực trạng trò chơi truyền hình, và những ảnh hưởng (tích cực lẫn tiêu cực) của trò chơi truyền hình, những cảm nhận, 8 đánh giá của giới trẻ, và thông điệp mà các trò chơi trên truyền hình muốn nhắn gởi (mức độ truyền đạt giá trị văn hóa truyền thống, kiến thức, định hướng thẩm mỹ đến giới trẻ). - Nghiên cứu: Sở thích đọc sách của giới trẻ Huế hiện nay: Những số liệu điều tra(Hue Young People’s Interest in Their Reading Nowadays) Trong hàng loạt yếu tố tác động đến việc hình thành nhân cách và chuẩn mực văn hoá cho giới trẻ, các loại hình văn hoá nghệ thuật cũng tham gia một cách tích cực và đóng vai trò quan trọng.
Lớp trẻ hiện nay có xu hướng thích những loại hình nghệ thuật hiện đại, do quan niệm và cách nhìn về cái đẹp cũng có sự thay đổi lớn so với trước đây. Khi nhân loại bước sang kỷ nguyên kinh tế tri thức, loài người cũng sáng tạo nhiều phương tiện truyền thông, lưu giữ và chuyển tải thông tin ngoài sách, như các đĩa từ, vi phim, đĩa CD… đã thay thế phần nào sở thích đọc sách của thanh niên. - Nghiên cứu: Nhu cầu giả trí của thanh niên – TS Đinh Thị Thanh Vân, Tác giả đã trình bầy cơ sở lý luận về nhu cầu giải trí và vai trò của nó đối với thanh niên: nhu cầu giải trí của thanh niên và sự đáp ứng của xã hội đối với nhu cầu giải trí của thanh niên hiện nay. Từ năm 2007, Đài Truyền hình Việt Nam phát triển thêm một kênh truyền hình dành cho giới trẻ -VTV6.
Diện phủ sóng của kênh lớn với nội dung dành cho giới trẻ đã bắt đầu thu hút khán giả trẻ. Là một kênh dành cho thanh thiếu niên. Chính vì vậy, để VTV6 thực sự được sự quan tâm đến nội dung hình thức chương trình đáp ứng sở thích của giới trẻ. - Nghiên cứu của Research & consultant - FTA về hành vi và thái độ của khán giả về kênh giới trẻ VTV6 đã cho rằng phong cách mong muốn của kênh giới trẻ giống với phong cách của giới trẻ hiện nay: PHẢI NĂNG ĐỘNG, THÂN THIỆN, ĐỘT PHÁ, THÔNG MINH, SÀNH ĐIỆU.
SỐNG ĐỘNG THÂN THIỆN 1. ĐỘT PHÁ SÀNH ĐIỆU 5. THÔNG MINH Cũng qua nghiên cứu của Research & consultant – FTA nhận xét kênh VTV3 là kênh phù hợp cho đủ mọi lứa tuổi, mọi người vì nội dung đa dạng trải đều. VTV3 có phong cách hơi đứng đắn, chững chạc.
10 Có địa vị xã hội Phù hợp với nhiều lứa tuổi Cổ điển Khá trịnh trọng Khó nói chuyện Khoẻ mạnh Thành Nhiều thông tin công Hiểu biết VTV3 VTV3 nhiều Giao tiếp rộng Đa tính cách Nhiều kinh nghiệm Hõi khó gần Là giáo viên hoặc sếp Khá cao cấp Quan hệ có sàng lọc 1. 2 Quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về nhu cầu giải trí Từ Đại hội lần thứ VI, Đảng ta đã xác định hướng phát triển chiến lược cảu Việt Nam theo đường lối đổi mới, chuyển đổi cơ chế kinh tế từ bao cấp sang thị trường. Đây thực sự là động lực thúc đẩy sự phát triển xã hội, khiến đời sống của nhân dân và tất nhiên có cả thanh niên ngày càng được nâng cao không chỉ về kinh tế mà còn cả về văn hóa – tinh thần, trong đó, giải trí là một bộ phận không thể thiếu. Đảng Cộng Sản Việt Nam xác định rõ mục tiêu của công cuộc đổi mới là: “Con người được giải phóng khỏi áp bức bóc lột, bất công, làm theo năng lực, hưởng theo lao động, có cuộc sống ấm no, tự do hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện”.
Để đạt được điều đó không chỉ cần đáp ứng đầy đủ nhu cầu vật chất, mà quan trọng hơn , ý nghĩa hơn, chính là đáp ứng nhu cầu tinh thần phong phú của nhân dân , bao gồm cả nhu cầu học tập, thưởng thức nghệ thuật, vui chơi, giải trí…. Mặc dù không đề cập đến trực tiếp tới giải trí và không sử dụng khái niệm giải trí, nhưng Đảng ta coi các hoạt động vui chơi lành mạnh, văn hóa – 11 văn nghệ - thể thao là một bộ phận không thể thiếu của đời sống văn hóa – tinh thần của nhân dân. Nghị quyết Trung ương 5 ( Khóa VIII) về “ xây dựng Đảng và phát triển văn hóa VN tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, hội nghị nhấn mạnh nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới là phải tiếp tục xây dựng tư tưởng, đạo đức, lối sống và đời sống văn hóa lành mạnh trong xã hội. Kiên quyết đưa những người đã tha hóa, biến chất ra khỏi tổ chức Đảng và cơ quan nhà nước.
Chú trọng xây dựng đời sống văn hóa cơ sở, đáp ứng nhu cầu văn hóa đa dạng của các tầng lớp nhân dân. Giải pháp hàng đầu để thực hiện nhiệm vụ xây dựng văn hóa là nâng cao năng lực và hiệu quả chỉ đạo của tổ chức đảng các cấp đối với lĩnh vực này. Chủ động xây dựng qui hoạch, kế hoạch phát triển văn hóa từ địa phương đến trung ương. Có kế hoạch chăm sóc, bồi dưỡng tài năng văn hóa; tôn trọng tự do sáng tác, xây dựng quan hệ chân thành, cởi mở đối với đội ngũ những người hoạt động văn hóa.
Có kế hoạch triển khai chương trình giáo dục văn hóa, thẩm mỹ, nâng cao chất lượng giáo dục khoa học xã hội và nhân văn, giáo dục đạo đức, lối sống trong nhà trường từ phổ thông đến đại học.” Trong văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Đảng ta cũng xác định chiến lược phát triển văn hóa theo định hướng “ Tạo điều kiện để nhân dân ngày càng nâng cao trình độ thẩm mỹ và thưởng thức nghệ thuật, trở thành những chủ thể sáng tạo văn hóa, đồng thời hưởng thụ ngày càng nhiều các thành quả văn hóa…. Chức năng phát triển văn hóa và giải trí của báo chí. 12 Phát triển văn hóa và giải trí là một trong những chức năng khách quan của báo chí, bên cạnh chức năng khách quan của báo chí, bên cạnh các chức năng khác của báo chí. Báo chí là kênh truyền bá, phổ biến một cách sinh động, hấp dẫn các loại hình và tác phẩm văn hóa – văn nghệ để nâng cao trình độ hiểu biết và đáp ứng nhu cầu văn hóa – giải trí của nhân dân.
Với lợi thế của mình, trên từng số báo, chương trình phát thanh, truyền hình… hằng ngày, hàng giờ truyền bá những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, tinh hoa văn hóa của nhân loại, góp phần khẳng định bản sắc văn hóa dân tộc trong thời đại giao lưu quốc tế rộng mở hiện nay. Thực hiện chức năng này, báo chí quan tâm hàng đầu đến những giá trị văn hóa-nhân văn. Đó là phổ biến các tác phẩm điện ảnh, các hoạt động văn hóa, lễ hội…đay là điều kiện quan trọng để đại chúng hóa các giá trị văn hóa, tinh thần tốt đẹp của dân tộc và nhân loại, giúp cho mỗi thành viên của xã hội không ngừng bổ xung vốn tri thức, làm phong phú thêm đời sống tinh thần của mình. Đây cũng là điều kiện để phát triển con người một cách toàn diện – mục tiêu cao cả của chế độ ta.
Một biểu hiện khác là bằng hoạt động có tổ chức và mục đích, báo chí góp phần hình thành nhân cách, lối sống tốt đẹp, trình độ hiểu biết và một nền văn hóa tiên tiến, lành mạnh, thể hiện trong các hoạt động và các mối quan hệ của con người từ hành vi giao tiếp, quan hệ gia đình, tập thể, nghỉ ngơi, sức khỏe, nội trợ… Bên cạnh việc truyền bá, phổ biến các tác phẩm văn hóa – văn nghệ nói trên thì thông tin quảng cáo trên báo chí cũng có ý nghĩa xã hội to lớn, đáp ứng nhu cầu đa dạng, phong phú của nhân dân. Đó là quảng cáo, chỉ dẫn, dự báo thời tiết, giá cả thị trường, thông báo chương trình phát thanh truyền hình, lời cảm ơn, điện chúc mừng…đều làm phong phú thêm nội 13 dung thông tin của báo chí, đáp ứng nhu cầu và lợi ích thiết thực của nhân dân. Với các ý nghĩa trên, báo chi vừa là công cụ tích cực, hữu hiệu trong việc truyền bá các sản phẩm văn hóa, vừa là địa chỉ hội tụ và kiểm nghiệm những giá trị văn hóa, đồng thời cũng là địa chỉ sáng tạo các giá trị văn hóa. Sức mạnh và ưu thế của báo chí trong việc truyền bá, phổ biến các sản phẩm văn hóa – giải trí là thông qua hoạt động này để cùng lúc đạt hai mục đích: Giáo dục chính trị - tư tưởng và giáo dục đạo đức thẩm mỹ cho công chúng, hướng công chúng tới chân – thiện – mỹ, làm phong phú và giàu có đời sống tinh thần của họ.
Vì vậy, có thể nói báo chí là thước đo tầm cao của văn hóa, là công cụ để truyền bá, hướng dẫn và lưu giữ các nội dung và giá trị văn hóa và bản thân báo chí cũng là văn hóa.