Khái Hưng và Tự Lực Văn Đoàn: Nghiên Cứu Đặc Điểm Nghệ Thuật và Cảm Hứng Trong Truyện Ngắn

Chuyên khảo phân tích Truyện ngắn khái hưng, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Tuyết
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Hữu Tá
• Trường học: Đại học Quốc gia TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Khái Hưng và Tự Lực Văn Đoàn: Đặc Điểm Nghệ Thuật và Cảm Hứng Trong Truyện Ngắn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: TP.Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Khám Phá Cảm Hứng Sáng Tác Trong Truyện Ngắn Khái Hưng

Khái Hưng, một trong những trụ cột của Tự Lực Văn Đoàn, đã để lại dấu ấn sâu đậm trong văn học Việt Nam, đặc biệt là ở thể loại truyện ngắn. Nghiên cứu về Khái Hưng không thể tách rời khỏi bối cảnh Tự Lực Văn Đoàn, một tổ chức văn học có ảnh hưởng lớn đến quá trình hiện đại hóa văn chương Việt Nam đầu thế kỷ XX. Truyện ngắn của ông không chỉ phản ánh tài năng nghệ thuật mà còn thể hiện những cảm hứng sáng tác đa dạng, từ phê phán xã hội phong kiến đến ca ngợi tình yêu tự do. Các tác phẩm của ông thường khai thác những giá trị nội dung sâu sắc, phản ánh bối cảnh xã hội Việt Nam thời Pháp thuộc. Việc tìm hiểu đặc điểm nghệ thuật và cảm hứng trong truyện ngắn Khái Hưng giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự nghiệp văn chương của ông và những đóng góp của ông cho nền văn học Việt Nam.

1.1. Tổng Quan Về Sự Nghiệp Truyện Ngắn Của Khái Hưng

Khái Hưng không chỉ nổi tiếng với tiểu thuyết mà còn là một tác giả truyện ngắn sung sức. Tuy nhiên, các nghiên cứu về ông thường tập trung vào tiểu thuyết, khiến mảng truyện ngắn ít được khai thác. Nghiên cứu này nhằm mục đích làm sáng tỏ những đóng góp của Khái Hưng trong lĩnh vực truyện ngắn, từ đó có cái nhìn toàn diện hơn về sự nghiệp văn chương của ông. Truyện ngắn Khái Hưng nằm trong dòng chảy phát triển của truyện ngắn lãng mạn Việt Nam, góp phần làm nên thành tựu của nền văn học Việt Nam thế kỷ XX.

1.2. Vai Trò Của Tự Lực Văn Đoàn Trong Sự Nghiệp Khái Hưng

Tự Lực Văn Đoàn đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển sự nghiệp văn chương của Khái Hưng. Tổ chức này là môi trường để ông thể hiện tài năng và đóng góp vào cuộc cách tân văn học dân tộc. Cùng với Nhất Linh, Khái Hưng trở thành cây bút trụ cột của Tự Lực Văn Đoàn, để lại dấu ấn đậm nét trên văn đàn Việt Nam. Nghiên cứu về Tự Lực Văn Đoàn giúp chúng ta hiểu rõ hơn về phong cách văn chương và ảnh hưởng văn học của Khái Hưng.

II. Bí Quyết Phân Tích Cảm Hứng Phê Phán Trong Truyện Ngắn Khái Hưng

Một trong những cảm hứng chủ đạo trong truyện ngắn Khái Hưng là phê phán xã hội phong kiến và đả kích thực dân. Ông không ngần ngại lên án những hủ tục lạc hậu, bất công xã hội và sự áp bức của chế độ thực dân. Qua những trang viết của mình, Khái Hưng thể hiện tinh thần cải cách xã hội và mong muốn xây dựng một xã hội công bằng, văn minh hơn. Giá trị nhân văn trong các tác phẩm của ông được thể hiện qua sự đồng cảm với những người dân nghèo khổ và khát vọng về một cuộc sống tốt đẹp hơn. Bối cảnh xã hội Việt Nam thời Pháp thuộc là nguồn cảm hứng lớn cho những tác phẩm phê phán của Khái Hưng.

2.1. Phê Phán Xã Hội Phong Kiến Qua Ngòi Bút Khái Hưng

Khái Hưng đã mạnh mẽ phê phán những hủ tục, lễ giáo phong kiến kìm hãm sự phát triển của xã hội và cá nhân. Ông lên án sự bất bình đẳng giới, sự áp bức của gia trưởng và những ràng buộc vô lý trong hôn nhân. Qua các nhân vật trong truyện ngắn, Khái Hưng thể hiện sự phản kháng đối với những giá trị lỗi thời và khát vọng về một xã hội tự do, dân chủ hơn. Tinh thần dân tộc của ông được thể hiện qua việc bảo vệ những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp và phê phán những yếu tố tiêu cực của xã hội phong kiến.

2.2. Đả Kích Chế Độ Thực Dân Trong Truyện Ngắn Khái Hưng

Khái Hưng không chỉ phê phán xã hội phong kiến mà còn lên án chế độ thực dân áp bức, bóc lột. Ông vạch trần sự giả dối, tàn bạo của chính quyền thực dân và sự tha hóa của những kẻ tay sai. Qua những trang viết của mình, Khái Hưng thể hiện lòng yêu nước sâu sắc và tinh thần đấu tranh cho độc lập, tự do của dân tộc. Truyện ngắn của ông là tiếng nói tố cáo tội ác của chế độ thực dân và khích lệ tinh thần cách mạng của người dân Việt Nam.

III. Phương Pháp Khám Phá Cảm Hứng Ca Ngợi Tình Yêu Tự Do

Bên cạnh cảm hứng phê phán, Khái Hưng còn ca ngợi tình yêu tự do và sự thức tỉnh ý thức cá nhân trong truyện ngắn. Ông đề cao những mối tình vượt qua rào cản xã hội, những khát vọng cá nhân chính đáng và sự đấu tranh cho hạnh phúc. Giá trị nhân văn trong các tác phẩm của ông được thể hiện qua sự tôn trọng quyền tự do cá nhân và sự đồng cảm với những người dám sống thật với chính mình. Khái Hưng đã góp phần vào việc xây dựng một nền văn học hiện đại, đề cao những giá trị mới mẻ và tiến bộ.

3.1. Tình Yêu Vượt Qua Rào Cản Xã Hội Trong Truyện Ngắn Khái Hưng

Khái Hưng đã xây dựng những câu chuyện tình yêu cảm động, vượt qua những định kiến và ràng buộc của xã hội. Ông ca ngợi những mối tình giữa những người thuộc tầng lớp khác nhau, những mối tình bị gia đình phản đối và những mối tình vượt qua sự ngăn cản của hủ tục. Qua những câu chuyện này, Khái Hưng thể hiện niềm tin vào sức mạnh của tình yêu và khát vọng về một xã hội tự do, bình đẳng hơn.

3.2. Sự Thức Tỉnh Ý Thức Cá Nhân Trong Truyện Ngắn Khái Hưng

Khái Hưng đã khắc họa những nhân vật dám sống thật với chính mình, dám đấu tranh cho những khát vọng cá nhân và dám vượt qua những giới hạn của xã hội. Ông đề cao sự tự do tư tưởng, sự độc lập trong suy nghĩ và sự sáng tạo trong nghệ thuật. Qua những nhân vật này, Khái Hưng thể hiện niềm tin vào khả năng của con người và khát vọng về một cuộc sống ý nghĩa, trọn vẹn hơn.

IV. Hướng Dẫn Tìm Hiểu Đặc Điểm Nghệ Thuật Truyện Ngắn Khái Hưng

Đặc điểm nghệ thuật trong truyện ngắn Khái Hưng rất đa dạng và độc đáo. Từ cách xây dựng nhân vật đến cách sử dụng ngôn ngữ, giọng điệu, Khái Hưng đã tạo nên một phong cách riêng biệt, không lẫn với bất kỳ nhà văn nào khác. Ông chú trọng đến việc khắc họa tâm lý nhân vật, miêu tả hình tượng một cách sinh động và sử dụng ngôn ngữ giản dị, trong sáng. Phong cách văn chương của Khái Hưng vừa lãng mạn, vừa hiện thực, phản ánh sự giao thoa giữa thơ mới và văn học Việt Nam truyền thống.

4.1. Nghệ Thuật Xây Dựng Nhân Vật Trong Truyện Ngắn Khái Hưng

Khái Hưng có tài năng đặc biệt trong việc xây dựng nhân vật. Ông khắc họa nhân vật một cách chân thực, sinh động, với những nét tính cách riêng biệt và những diễn biến tâm lý phức tạp. Nhân vật của Khái Hưng thường là những người bình thường trong xã hội, nhưng lại mang trong mình những khát vọng lớn lao và những phẩm chất cao đẹp. Ông chú trọng đến việc miêu tả nội tâm nhân vật, giúp người đọc hiểu rõ hơn về suy nghĩ, cảm xúc và hành động của họ.

4.2. Ngôn Ngữ Và Giọng Điệu Trong Truyện Ngắn Khái Hưng

Khái Hưng sử dụng ngôn ngữ giản dị, trong sáng, gần gũi với đời sống hàng ngày. Ông tránh sử dụng những từ ngữ hoa mỹ, cầu kỳ mà tập trung vào việc diễn tả ý một cách rõ ràng, chính xác. Giọng điệu trong truyện ngắn của ông vừa trữ tình, lãng mạn, vừa hài hước, châm biếm, tạo nên sự đa dạng và hấp dẫn cho tác phẩm. Ngôn ngữ và giọng điệu của Khái Hưng góp phần quan trọng vào việc thể hiện giá trị nội dung và tinh thần dân tộc trong truyện ngắn.

V. Giá Trị Nội Dung Truyện Ngắn Khái Hưng Góc Nhìn Mới Nhất

Giá trị nội dung trong truyện ngắn Khái Hưng rất phong phú và sâu sắc. Ông không chỉ phản ánh những vấn đề xã hội bức xúc mà còn đề cao những giá trị nhân văn cao đẹp. Truyện ngắn của ông là tiếng nói của lương tri, của tình yêu thương và của khát vọng về một cuộc sống tốt đẹp hơn. Khái Hưng đã góp phần vào việc xây dựng một nền văn học nhân đạo, hướng đến con người và vì con người. Các tác phẩm của ông vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay, là nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ độc giả.

5.1. Phản Ánh Vấn Đề Xã Hội Trong Truyện Ngắn Khái Hưng

Khái Hưng đã phản ánh một cách chân thực những vấn đề xã hội bức xúc trong xã hội Việt Nam thời Pháp thuộc. Ông lên án sự bất công, nghèo đói, áp bức và sự tha hóa của con người. Qua những câu chuyện cảm động, Khái Hưng khơi gợi lòng trắc ẩn, sự đồng cảm và ý thức trách nhiệm của mỗi người đối với xã hội. Truyện ngắn của ông là một bức tranh sống động về bối cảnh xã hội Việt Nam trong giai đoạn lịch sử đầy biến động.

5.2. Đề Cao Giá Trị Nhân Văn Trong Truyện Ngắn Khái Hưng

Khái Hưng luôn đề cao những giá trị nhân văn cao đẹp trong truyện ngắn. Ông ca ngợi tình yêu thương, lòng vị tha, sự trung thực và tinh thần đấu tranh cho công lý. Qua những nhân vật giàu lòng nhân ái, Khái Hưng truyền tải thông điệp về sự tốt đẹp của con người và niềm tin vào một tương lai tươi sáng. Truyện ngắn của ông là nguồn động viên, khích lệ cho những ai đang gặp khó khăn trong cuộc sống.

VI. Kết Luận Ảnh Hưởng Và Giá Trị Truyện Ngắn Khái Hưng Hiện Nay

Truyện ngắn Khái Hưng có ảnh hưởng sâu rộng đến nền văn học Việt Nam. Ông đã góp phần vào việc hiện đại hóa văn học, xây dựng một phong cách văn chương mới mẻ và đề cao những giá trị nhân văn cao đẹp. Các tác phẩm của ông vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay, là nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ nhà văn và độc giả. Nghiên cứu về Khái Hưng và Tự Lực Văn Đoàn giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quá trình phát triển của văn học Việt Nam và những đóng góp của các nhà văn tiền bối.

6.1. Ảnh Hưởng Của Truyện Ngắn Khái Hưng Đến Văn Học Việt Nam

Truyện ngắn Khái Hưng đã có ảnh hưởng lớn đến các nhà văn sau này. Ông đã mở ra những hướng đi mới cho truyện ngắn Việt Nam, từ việc khai thác đề tài đến việc sử dụng ngôn ngữ và xây dựng nhân vật. Phong cách văn chương của Khái Hưng đã truyền cảm hứng cho nhiều nhà văn trẻ và góp phần vào sự phát triển của nền văn học Việt Nam hiện đại.

6.2. Giá Trị Của Truyện Ngắn Khái Hưng Trong Bối Cảnh Hiện Nay

Mặc dù đã trải qua nhiều năm tháng, truyện ngắn Khái Hưng vẫn giữ nguyên giá trị trong bối cảnh hiện nay. Những vấn đề xã hội mà ông đề cập vẫn còn tồn tại, những giá trị nhân văn mà ông ca ngợi vẫn còn актуальные. Truyện ngắn của Khái Hưng giúp chúng ta suy ngẫm về cuộc sống, về con người và về xã hội, từ đó có những hành động tích cực để xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỰ LỰC VĂN ĐOÀN VỚI KHÁI HƯNG Môi trường hoạt động văn chương trực tiếp của Khái Hưng là Tự lực văn đoàn, vì vậy, nói đến sáng tác của nhà văn đất Hải Phòng không thể không nhắc đến tổ chức văn học này. Hơn nữa, cần phải đặt tác phẩm Khái Hưng trở lại trong khuôn khổ, trong lập trường chung của nhóm Tự lực văn đoàn, bởi tiến trình sáng tác của Khái Hưng cũng dựa theo bước tiến hóa chung của tổ chức này. Đem tác phẩm của Khái Hưng ra ngoài khuôn khổ trên, chắc chắn công việc nghiên cứu sẽ gặp nhiều khó khăn cũng như khó tránh khỏi nhiều ngộ nhận, thiếu sót. Tuy nhiên, do phạm vi của đề tài, do có nhiều bài viết, chuyên luận trước đó đã tìm hiểu một cách khá phong phú, cụ thể, chuẩn xác, nên chúng tôi mạn phép không đi sâu phân tích những cơ sở kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, cũng như đánh giá, định vị Tự lực văn đoàn.

Thay vào đó, chúng tôi sẽ quan tâm tìm hiểu Khái Hưng cùng sáng tác của ông qua sự tác động của các yếu tố trên và trong chủ trương chung của Tự lực văn đoàn. TỰ LỰC VĂN ĐOÀN - MÔI TRƯỜNG HOẠT ĐỘNG VĂN CHƯƠNG CỦA KHÁI HƯNG 1.1 Hoàn cảnh ra đời của Tự lực văn đoàn Mỗi một hiện tượng văn học ra đời cần có điều kiện làm tiền đề cho sự xuất hiện và phát triển, Tự lực văn đoàn cũng không ngoại lệ. Trong nhiều yếu tố rất phức tạp của hoàn cảnh, chúng tôi lưu ý một số điểm sau 1. Về kinh tế - chính trị Bước vào những năm 30 của thế kỷ XX, sau hai cuộc khai thác thuộc địa đại quy mô, cùng với chính sách cai trị tàn bạo, chế độ thuộc địa của thực dân Pháp không những đã làm biến đổi sâu sắc, cơ bản xã hội Việt Nam về nhiều phương diện (kinh tế, chính trị, tư tưởng, văn hóa…), 17 mà còn đẩy cuộc sống của các tầng lớp nhân dân đến đường cùng, khiến mâu thuẫn xã hội trở nên gay gắt.

Cao điểm của mâu thuẫn ấy là nhiều cuộc khởi nghĩa, bạo động nổ ra ( khởi nghĩa Yên Bái, phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh,…). Để tận diệt, bọn thống trị người Pháp đã đàn áp dã man các phong trào cách mạng của dân ta với không biết bao nhiêu bản án tử hình, khổ sai, chung thân. Cảm thấy cần có sự ổn định bề mặt dựng trên khủng bố, bọn thực dân đã tận dụng chiêu bài “khai hóa” cùng thủ đoạn thâm độc, xảo quyệt hòng xoa dịu, ru ngủ, mị dân. Một mặt, chúng hô hào chủ trương Pháp - Việt đề huề, chấn hưng Phật giáo, cải cách y phục, tổ chức chợ phiên, dạ hội, khơi dậy phong trào vui vẻ trẻ trung như khiêu vũ, bầu hoa khôi, thể thao, những thú ăn chơi cô đầu, thuốc phiện, sòng bạc, … Mặt khác, chúng đưa Bảo Đại hồi loan và gieo rắc những hy vọng duy tân lừa gạt.

Đây là sự kiện quan trọng làm náo động đương thời, mở ra một viễn cảnh chính trị mới như lời trần tình của vua Bảo Đại: “Chí tôi muốn từ bỏ những cách chính trị quá cũ, không thích hợp với thời đại ngày nay” [60,8]. Được sự hậu thuẫn của Pháp, Bảo Đại thực thi cải cách chính trị, xã hội qua việc thành lập nội các mới gồm thành phần trí thức trẻ. Những Nguyễn Hữu Bài, Tôn Thất Đàn, Phạm Liệu, …phải rút lui nhường chỗ cho Ngô Đình Diệm (31tuổi), Phạm Quỳnh (40 tuổi), Hồ Đắc Khải (38 tuổi), Bùi Bằng Đoàn (46 tuổi), Thái Văn Toản (47 tuổi). Chẳng những có ý hướng canh tân bằng cách cải tổ nội các trẻ, cá nhân nhà vua còn có những hành động xé rào: Thứ nhất, quyết định bãi bỏ tất cả các hủ tục bao đời trong triều với những nghi lễ phiền phức.

Thứ hai, chủ trương tự do kết hôn khi dám làm trái ý hoàng tộc để cưới cho được Nam Phương - một người con gái thứ dân, thuộc công giáo - phong làm Hoàng hậu, rồi khai mở chế độ một vợ một chồng thay vì đa thê như hủ tục bao đời. 18 Những quyết định ấy, vào thời điểm đó là rất lớn, có thể coi như một cuộc cách mạng, vì đụng chạm tới tập tục của cả một truyền thống hoàng triều, rất khó được chấp nhận. Phải chăng, các yếu tố trên là một trong những nguyên nhân tác động đến tầng lớp thanh niên, trí thức trẻ như Khái Hưng ? Bởi chúng ta có thể nhận ra mối liên hệ giữa những chính sách cải lương của thực dân Pháp, những ý hướng cải cách, canh tân của Bảo Đại, với chủ trương đả phá cái cũ, cổ súy theo mới, quảng bá lối sống vui vẻ trẻ trung của các nhà văn Tự lực. Về văn hóa Không thể phủ nhận việc ra đời của Tự lực văn đoàn còn do sự tác động ngày càng sâu sắc của đời sống đô thị tư bản chủ nghĩa và ảnh hưởng của tư tưởng, văn hoá, văn học phương Tây, trước hết là của Pháp.

Bởi vấn đề quyết định đối với một nền văn học, một hiện tượng văn học, trước hết là vấn đề công chúng. Công chúng nào, văn học ấy. Công chúng của nền văn học hiện đại chỉ thực sự xuất hiện và mở rộng dần trong phạm vi toàn quốc từ đầu thế kỷ XX gắn với việc mọc lên từ Nam chí Bắc hàng loạt đô thị, thị trấn có tính chất tư bản chủ nghĩa như những trung tâm kinh tế, văn hoá, hành chính của xã hội thực dân. Ở đấy xuất hiện những giai cấp mới, những tầng lớp xã hội mới: tư sản, tiểu tư sản (viên chức, học sinh, những người buôn bán hay sản xuất nhỏ, …), công nhân, dân nghèo thành thị,…Thị hiếu của họ rất khác nhau, thậm chí đối lập nhau, nhưng nét chung là đều phủ nhận ý thức hệ phong kiến, quan tâm vấn đề giải phóng cá nhân, phát huy cá tính, đồng thời yêu cầu văn học phải thoát khỏi hệ thống ước lệ dày đặc trong các hình thức biểu hiện và miêu tả của văn học trung đại đã trở thành hết sức gò bó, vô lí đối với quan niệm thẩm mỹ hiện đại.

Họ đòi hỏi những thể loại văn học mới, đặc biệt là tiểu thuyết văn xuôi, không phải viết về những anh hùng liệt nữ, những giai nhân tài tử, những số phận và những phong cảnh ở tận đẩu tận đâu bên 19 nước Tàu, mà viết về những chuyện đời thường của họ, đề cập đến những vấn đề mà họ quan tâm. Có thể thấy, trong số công chúng ấy, tầng lớp trí thức Tây học chính là nhân vật trung tâm của đời sống văn hoá thời kì từ đầu thế kỷ XX đến năm 1945. Bởi, chủ yếu thông qua tầng lớp này, ảnh hưởng của các trào lưu tư tưởng, văn hoá, văn học của thế giới hiện đại ngày càng thấm sâu vào ý thức người làm văn, đọc sách. Thật vậy, sau khi chế độ thi cử Hán học lần lượt bị xóa bỏ ở Bắc kỳ (1915), Trung kỳ (1918), bọn thực dân, một mặt lập chế độ kiểm duyệt các cơ quan ngôn luận, mặt khác độc quyền truyền bá tư tưởng nô dịch, cho mở rộng hệ thống trường Tây, báo chí, xuất bản sách, tổ chức những hội phổ biến văn hóa, v…v.Các sách báo khoa học kỹ thuật, văn học, triết học của Pháp và phương Tây được dịch sang chữ Quốc ngữ và đăng tải trên các báo Đông Dương tạp chí, Nam Phong tạp chí, Phụ nữ tân văn,…Thế giới tư tưởng, văn hóa, văn chương của trí thức Việt bấy giờ đâu chỉ có Khổng Tử, Lão Tử, mà còn có Montesquieu, Diderot, Voltaire, Rousseau; đâu chỉ là Lí Bạch, Đỗ Phủ, Vương Xương Linh, Thôi Hiệu, Vương Bột, Trần Tử Ngang, Bạch Cư Dị, mà còn là Hugo, Musset, Stendhal, Balzac, Flaubert, Baudelaire, Rimbaud, Verlaine, Nietzsche, Gide, Dostoievsky.

Xã hội Việt Nam đã có những thay đổi chạm tới tầng trầm tích văn hoá có bề dày tới hàng ngàn năm. Tuy nhiên, trong thực tế, cái kế hoạch “xâm lược văn hoá” đầy tham vọng nhằm tạo ra những “ông Tây An Nam” như mong muốn của bọn Pháp đã không thực hiện được. Bởi không phải tất cả những người trí thức Tây học đều mất gốc. Ngược lại, một tầng lớp thanh niên trí thức Việt Nam ra đời với tư duy mới, nhu cầu thẩm mỹ mới và khát vọng đi tới.

Họ tiếp thu chính ngay văn hoá của đất nước kẻ thù để bồi bổ cho mình một cách chủ động, thông minh, sáng tạo. Yêu nước, dù quan điểm cứu nước có khác nhau, dù chưa đủ dũng khí để dẫn tới hành động hy sinh cứu nước, nhưng tình yêu ấy cũng giúp họ biết trân trọng truyền thống văn hoá cha ông, biết 20 yêu quí tiếng nói dân tộc, biết góp phần vào việc giữ gìn nó, phát triển nó, đổi mới nó trong điều kiện của họ. Sự ra đời của Tự lực văn đoàn không nằm ngoài tinh thần chung đó. Hoạt động của Tự lực văn đoàn 1.

Những ngày đầu Tháng 9 năm 1932 …Vào một tòa nhà hai tầng, ở số 80 phố Quan Thánh, lên lầu là tòa soạn báo Phong Hóa – nơi bắt đầu của tổ chức văn học đầu tiên “mang đầy đủ tính chất một hội đoàn sáng tác theo nghĩa hiện đại”[117]. Sở dĩ nói như vậy, là vì đây là một tổ chức văn học độc lập, có tôn chỉ, mục đích, có cơ quan ngôn luận (tờ Phong Hoá từ 1932- 1936 và tờ Ngày Nay từ 1936 đến khi bị đình bản), có nhà xuất bản (Đời nay), có giải thưởng văn học riêng, văn chương có những đặc điểm riêng về nội dung tư tưởng, về hình thức và phong cách nghệ thuật. “Lấy lương tri mà xét đoán, theo lẽ phải mà hành động, lấy trào phúng làm phương pháp, tiếng cười làm vũ khí”[132], ngay từ số báo ra mắt (số13) phát hành vào ngày 8 tháng 9 năm 1932, Tự lực văn đoàn đã trở thành một hiện tượng đột xuất, nổi trội trong làng báo Hà Nội bấy giờ. “Trẻ con ôm đi bán rong, vừa chạy vừa la inh ỏi khắp các phố phường Hà Nội.

Thiên hạ tò mò mua xem, báo bán chạy như tôm tươi”[111,152]. Tờ báo sau đó nhanh chóng được công chúng bình dân coi là tờ báo của mình, độc giả ngày càng nhiều và bài gửi đến ngày càng lắm. Qua thời gian hoạt động với không ít thành công, tháng 3 năm 1934, trên số báo 87 của mình, Tự lực văn đoàn chính thức tuyên bố thành lập. Về tên gọi, “Văn đoàn” là một số nhà văn tự nguyện kết lại trong một tập thể.

“Tự lực” là tôn chỉ, tự sức các nhà văn Việt Nam viết ra những cuốn sách có giá trị về văn chương mà không phải phiên dịch hay mô phỏng sách nước ngoài.