CHƯƠNG 1.MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ 1. Một số vấn đề lý luận về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ 1. Khái niệm tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ 12 Khoản 1 Điều 8 Bộ luật Hình sự 2015 quy định “Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong BLHS, do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hoá, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa mà theo quy định của Bộ luật này”5 Để nêu ra khái niệm của bất kì một loại tội phạm cụ thể cũng cần dựa trên khái niệm tội phạm chung này và tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ cũng là một trong số đó. Từ đó có thể đưa ra khái niệm về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ như sau: “Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là hành vi nguy hiểm cho xã hội, do người có năng lực trách nhiệm hình sự, xâm phạm đến các quy định pháp luật về an toàn giao thông đường bộ, trật tự an toàn giao thông đường bộ, gây ra thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tài sản của người khác”.
Đặc điểm của tội phạm vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ Để xem xét, xác định hành vi nào là hành vi phạm tội vi phạm quy định khi tham gia giao thông đường bộ thì hành vi đó phải có các dấu hiệu: Thứ nhất, đây phải là hành vi nguy hiểm cho xã hội. Hành vi nguy hiểm cho xã hội ở đây là hành vi vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ gây nguy hiểm cho xã hội, gây thiệt hại đến các quan hệ xã hội mà pháp luật bảo vệ. Các thiệt hại mà hành vi vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ 5 Quốc Hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2015), Bộ luật Hình sự 2015 ( sửa đổi, bổ sung 2017). 13 đối với các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ bao gồm: Tính mạng, sức khỏe, tài sản của người khác.
Thứ hai, hành vi vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện. Người có năng lực trách nhiệm hình sự là người đạt độ tuổi do pháp luật hình sự quy định, có khả năng nhận thức và điều khiển hành vi của mình. “Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ những tội phạm mà Bộ luật này có quy định khác. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng quy định tại một trong các điều 123, 134, 141, 142, 143, 144,150, 151, 168, 169, 170, 171, 173, 178, 248, 249, 250, 251, 252, 265, 266, 286, 287, 289, 290, 299, 303 và 304 của Bộ luật này” Thứ ba, hành vi vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ được biểu hiện ở cả hành động hoặc không hành động.
Thứ tư, hành vi vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ không chỉ xâm phạm đến các quy định của pháp luật về an toàn giao thông đường bộ mà con xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, tài sản của người khác. Các yếu tố cấu thành của tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ 1. khách thể Khách thể của các tội xâm phạm vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là sự an toàn trong hoạt động giao thông đường bộ và an toàn tính mạng, sức khoẻ, tài sản của công dân. Bởi vì, hành vi vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ không chỉ xâm phạm đến các quy định nhà nước, về trật tự an toàn giao thông đường bộ mà còn gây thiệt hại hoặc tạo khả năng gây ra các thiệt hại cho tính mạng, sức khoẻ, tài sản của người khác.
Nhà nước quy định xử lý bằng pháp luật hình sự đối với các hành vi vi phạm quy định khi tham gia giao thông đường bộ không những chỉ nhằm mục đích bảo đảm an toàn công cộng mà còn bảo vệ tính mạng, sức khoẻ, tài sản của công dân. Mặt khách quan Bao gồm các yếu tố: hành vi khách quan, hậu quả, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả. - Hành vi khách quan: Đó là hành vi của người tham gia giao thông đường bộ mà vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ gây thiệt hại cho tính mạng hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho sức khoẻ, tài sản của người khác. Bao gồm: + Đi quá tốc độ, chở quá trọng tải quy định, tránh, vượt trái phép.
+ Đi không đung tuyến đường, phần đường + Vi phạm các quy định khác về an toàn giao thông vận tải: chuyên chở người, hàng không đúng trọng tải quy định… Hành vi vi phạm các quy định về tham gia giao thông đường bộ rất đa dạng, khi xem xét hành vi phạm tội cần nghiên cứu những quy định cụ thể của pháp luật về giao thông đường bộ. - Hậu quả do hành vi phạm tội gây ra: 15 Hậu quả là dấu hiệu bắt buộc của cấu thành tội phạm vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ. Đây là tội phạm có cấu thành tội phạm vật chất, vấn đề truy cứu trách nhiệm hình sự chỉ đặt ra đối với hành vi phạm tội khi có hậu quả xảy ra. Nếu hành vi vi phạm các quy định về tham gia giao thông đường bộ mà chưa gây ra thiệt hại cho tính mạng hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho sức khoẻ, tài sản của người khác thì chưa cấu thành tội phạm, trừ trường hợp quy định tại khoản 4 của Điều 260 BLHS 2015.
Hậu quả bao gồm: + Làm chết người + Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên + Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%. + Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000 đồng đến dưới 500. - Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả: Hành vi khách quan chính là nguyên nhân dẫn đến hậu quả xảy ra. Chủ thể Chủ thể của các tội xâm phạm an toàn giao thông đường bộ là bất kỳ người nào đạt độ tuổi nhất định và có năng lực trách nhiệm hình sự.
Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ quy định tại khoản 1 Điều 260 BLHS là tội phạm nghiêm trọng; quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 260 BLHS là tội phạm rất nghiêm trọng; quy định tại khoản 4,5 Điều 260 BLHS là tội phạm ít nghiêm trọng. Chủ thể của tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ quy định tại các khoản 1, khoản 2, khoản 3,4 và khoản 5 Điều 260 BLHS là người từ đủ 16 tuổi trở lên có đủ năng lực trách nhiệm hình sự. 16 Đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm này, vì tội phạm này là tội phạm được thực hiện do vô ý và không có trường hợp nào là tội đặc biệt nghiêm trọng theo quy định tại điều 12 của BLHS 2015). Người có đủ năng lực trách nhiệm hình sự là người có đủ khả năng nhận thức được tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội về hành vi của mình, có khả năng điều khiển hành vi theo hướng có lợi hay không có lợi cho xã hội, hoặc có khả năng xử sự khác không gây nguy hiểm cho xã hội.
Mặt chủ quan Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ được thực hiện với lỗi vô ý: + Vô ý do quá tự tin, trong trường hợp người vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ tuy thấy trước hành vi của mình có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho xã hội nhưng cho rằng hậu quả đó sẽ không xảy ra hoặc có thể ngăn chặn được. Ví dụ: A uống say, biết mình đã có uống rượu lái xe là nguy hiểm. Tuy nhiên, A tự tin cho rằng mình có thể tự mình lái xe về an toàn được. Tuy nhiên, trên đường đi về do không nhìn rõ đường mà A đã tông vào chị B đang đứng bên đường, khiến chị B tử vong.
+ Vô ý do cẩu thả, trường hợp người vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ không thấy trước hành vi của mình có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho xã hội, mặc dù phải thấy trước và có thể thấy trước hậu quả đó. Ví dụ: Trong lúc điều khiển xe A phát hiện thắng xe của mình có dấu hiệu kém ăn. Tuy nhiên, A vẫn nghĩ là không sao và không thay cái mới. Hậu quả, hôm sau A đang trên đường lái xe đã tông vào chị B khiến chị B bị thương nặng vì thắng xe không ăn.
Trong trường hợp này, A không thấy trước hành vi của mình có thể gây nguy hiểm nghiêm trọng, mặc dù trong trường hợp này A có thể thấy trước hậu quả. Quy định của bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ 1. Quy định của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ được quy định tại Điều 260 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) với 06 khung, trong đó có 05 khung cơ bản và một khung hình phạt bổ sung. Người nào tham gia giao thông đường bộ mà vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ thuộc một trong các trường hợp tại khoản 1 Điều này thì bị phạt tiền từ 30.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.
Phạt tù từ 03 năm đến 10 năm khi phạm tội thuộc một trong các trường hợp tại khoản 2. Phạt tù từ 07 năm đến 15 năm khi phạm tội thuộc một trong các trường hợp tại khoản 3. Phạt tiền từ 30.