Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI TỔ CHỨC ĐÁNH BẠC THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm tội tổ chức đánh bạc và sự cần thiết của việc quy định tội phạm này trong luật hình sự Việt Nam 1. Khái niệm tội tổ chức đánh bạc trong luật hình sự Việt Nam “Tội phạm là một hiện tượng xã hội - pháp lý gắn liền với sự ra đời của nhà nước và pháp luật, cũng như với sự xuất hiện của sỡ hữu tư nhân và sự phân chia xã hội thành các giai cấp đối kháng” [3, tr. Vì vậy, để bảo về đặc quyền của mình, Nhà nước sẽ quy định những hành vi nguy hiểm nào bị xem là tội phạm và áp dụng TNHS đối với người thực hiện hành vi đó, Điều 8 BLHS năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) quy định tội phạm như sau: Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa [1, Điều 8].
Với định nghĩa này, tội phạm được các nhà làm luật đề cập đến có bốn đặc điểm (dấu hiệu) cơ bản: Là hành vi nguy hiểm cho xã hội, do người có năng lực TNHS thực hiện, có lỗi và trái với PLHS. Đối với tội tổ chức đánh bạc, do xuất phát đều là các hành vi thuộc về tệ nạn cờ bạc, có những điểm chung nhất định, hành vi được mô tả trong các 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tội này gắn bó chặt chẽ với nhau (hành vi khách quan của tội tổ chức đánh bạc mang tính chất hỗ trợ, tạo điều kiện cho hành vi đánh bạc). Xét trong mối quan hệ với nhóm tội, một tội cụ thể trong nhóm tội đóng vai trò cái riêng, cái cụ thể, nhóm tội đóng vai trò cái chung, cái khái quát. Nghiên cứu cái riêng phải qua cái chung, nghiên cứu cái cụ thể phải đặt trong cái khái quát.
Do vậy, để nghiên cứu khái niệm tội tổ chức đánh bạc nhất thiết phải đặt nó trong nhóm các tội đánh bạc. Theo từ điển luật học: “Đánh bạc là (hành vi) tham gia vào trò chơi được tổ chức bất hợp pháp mà sự được (hoặc thua) kèm theo việc được (hoặc mất) lợi ích vật chất đáng kể (tiền, hiện vật hoặc các hình thức tài sản khác)” [44, tr. 227] Trải qua các thời kỳ, các cơ quan lập pháp nước ta vẫn chưa đi đến thống nhất trong việc đưa ra một khái niệm hoàn chỉnh các tội phạm liên quan đến cờ bạc nói chung và tội phạm tổ chức đánh bạc nói riêng, bởi vì các hành vi về cờ bạc, tổ chức đánh bạc đều là các hiện tượng xã hội, nên nó phát sinh trong các điều kiện xã hội nhất định, và sẽ tiêu vong trong những điều kiện xã hội nhất định khác. Ở vào các giai đoạn khác nhau của xã hội, nó có những phát triển và biểu hiện khác nhau, xem xét ở góc độ pháp lý hình sự, trong mỗi giai đoạn lịch sử nước ta, các khái niệm này được đề cập ở các phạm vi khác nhau, tương ứng với điều kiện, nhận thức và cũng nhằm đáp ứng các mục tiêu khác nhau tương ứng trong từng giai đoạn mà nhà nước đặt ra cho hệ thống luật.
Với khái niệm về các hành vi cờ bạc được quy định tại Sắc lệnh 168/SL ngày 14 tháng 4 năm 1948, văn bản PLHS đầu tiên của nhà nước ta được các nhà làm luật ghi nhận như sau: Tất cả các trò chơi cờ bạc, dù là có tính cách may rủi hay là có thể dùng trí khôn để tính nước mà được thua bằng tiền, đều coi 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com là tội đánh bạc; Những cuộc đánh đố nhau bằng tiền, những cuộc xổ số bằng tiền hay bằng đồ mà không có nhà chức trách có thẩm quyền cho phép trước cũng đều bị phạt như tội đánh bạc. Những người nào tổ chức một cuộc đánh bài, đánh bạc, một trò chơi kể trong Điều 1 không cứ ở một nơi nào, đều bị phạt tù từ hai năm đến năm năm và phạt bạc từ 10. Những người nào giúp một người khác tổ chức những cuộc nói trên, những người chủ nhà trí tình mà để người ta đánh bài đánh bạc trong nhà mình, không cứ là có thu lợi hay không, những người quản trị, người làm cái, người lấy hồ, đều bị phạt như người tổ chức [36, tr. Quy định này “hành vi tổ chức đánh bạc được áp dụng đối với người tổ chức ra đám bạc và những người giúp sức để tổ chức ra đám bạc”, phạm vi chủ thể phạm tội tổ chức đánh bạc ở đây là rất rộng, bởi chỉ cần “tổ chức một cuộc đánh bài, đánh bạc, một trò chơi” là đủ yếu tố để cấu thành tội phạm, không nhất thiết phải đạt đến một định lượng, một mức độ nguy hiểm nhất định đối với xã hội.
Theo Bản tổng kết số 9-NCPL ngày 08 tháng 01 năm 1968 của TAND tối cao, khái niệm về các hành vi về liên quan đánh bạc được nêu ra như sau: Hành vi đánh bạc: “Là hành vi chơi có được thua bằng tiền mặt hay không dùng tiền mặt, nhưng thanh toán với nhau bằng tiền, tuy nhiên phải có động cơ mục đích sát phạt nhau” [36, tr. Hành vi tổ chức, chứa gá cờ bạc: “Là gây ra vụ đánh bạc, lôi cuốn người khác vào vòng phạm pháp để vụ lợi” [36, tr. Khái niệm này đã nêu lên được hành vi khách quan của tội phạm, là những hành vi rủ rê, lôi cuốn người khác tham gia đánh bạc và động cơ vụ lợi là dấu hiệu bắt buộc trong mặt chủ quan của tội phạm, nếu không có yếu tố vụ lợi thì không bị xem là tội phạm. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sau khi pháp điển hóa BLHS năm 1985, quy đinh về các hành vi liên quan đến đánh bạc đã được phân hóa cụ thể hơn bằng việc xác định ba tội phạm trong nhóm này, gồm: đánh bạc, tổ chức đánh bạc và gá bạc.
Tội tổ chức đánh bạc được quy định “Người nào tổ chức đánh bạc hoặc gá bạc thì bị phạt…” điều luật quy định một cách chung chung, chưa thể hiện rõ các dấu hiệu cơ bản của tội phạm. Còn theo BLHS năm 1999, Điều 249 quy định tội tổ chức đánh bạc như sau: Người nào tổ chức đánh bạc hoặc gá bạc trái phép với quy mô lớn hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi quy định tại Điều này và Điều 248 của Bộ luật này hoặc đã bị kết án về một trong các tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ mười triệu đồng đến ba trăm triệu đồng hoặc phạt tù từ một năm đến năm năm [1, Điều 249]. Với quy định này, hành vi tổ chức đánh bạc được khái niệm “Là hành vi chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy, cưỡng bức, đe dọa người khác tham gia trò chơi có được thua bằng tiền hoặc tài sản dưới bất kỳ hình thức nào” [26, tr. Hay nói cách khác, hành vi tổ chức đánh bạc là hành vi của chủ thể nhằm rủ rê, lôi kéo các chủ thể khác thực hiện hành vi đánh bạc trái phép, ở đây động cơ vụ lợi không còn là dấu hiệu bắt buộc trong cấu thành đối với tội phạm và tội phạm có cấu thành về mặt hình thức đó là phải có “quy mô lớn hoặc…”.
Có thể thấy rằng, về kỹ thuật lập pháp điều luật đã quy định chặt chẽ hơn, tuy nhiên vẫn chưa khái quát đầy đủ các đặc điểm cơ bản trong cấu thành tội phạm mà PLHS đã quy định. Khi nghiên cứu về khái niệm tội phạm, theo GS. Lê Cảm: Khái niệm tội phạm phải bao hàm đầy đủ năm đặc điểm (dấu hiệu) trên cả ba bình diện khách quan, pháp lý và chủ quan. Bình diện khách quan (nội dung) - tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội(1); Bình diện pháp lý (hình 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thức) - tội phạm là hành vi trái pháp luật hình sự(2); Bình diện chủ quan - tội phạm là hành vi do người có năng lực TNHS(3) và đủ tuổi chịu TNHS(4) thực hiện một cách có lỗi (5) [3, tr.
Ở đây, tuổi chịu TNHS được xem là một dấu hiệu cơ bản trong cấu thành tội phạm và tôi thống nhất với quan điểm của tác giả đã đề cập đến. Trên cơ sở khái niệm về tội phạm đã được đề cập ở trên và qua nghiên cứu những khái niệm về tội tổ chức đánh bạc trong từng giai đoạn lịch sử của nước ta đã được các nhà làm luật đưa ra, theo tôi khái niệm tội tổ chức đánh bạc có thể được định nghĩa như sau: Tổ chức đánh bạc là chủ mưu, cầm đầu, rủ rê, lôi kéo hoặc tạo điều kiện cần thiết cho người khác tham gia đánh bạc, trái với quy định của PLHS, gây thiệt hại cho trật tự an toàn công cộng, do người có năng lực TNHS và đủ tuổi chịu TNHS thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp. Từ khái niệm này, ta có thể chỉ ra một số đặc điểm cơ bản của tội tổ chức đánh bạc đó là: Một là, khách thể mà tội tổ chức đánh bạc xâm phạm đến là trật tự công cộng. Để có trật tự công cộng, đòi hỏi Nhà nước, các cơ quan, tổ chức và mọi công dân trong xã hội đều phải có trách nhiệm xây dựng, thực hiện và bảo vệ các quy tắc của trật tự sinh hoạt chung trên các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội.
Nếu ai đi ngược lại điều này là xâm phạm đến trật tự công cộng và sẽ bị xử lý theo quy định của PLHS nếu vi phạm đó có đủ các yếu tố cấu thành tội phạm. Hai là, người phạm tội tổ chức đánh bạc là người có hành vi tổ chức cho người khác thực hiện hành vi đánh bạc trái phép, thông qua các hành vi khách quan, như: lôi kéo, rủ rê hoặc tạo điều kiện cần thiết cho việc thực hiện hành vi phạm tội hoặc hành vi vi phạm pháp luật.