Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI TÀNG TRỮ, VẬN CHUYỂN, MUA BÁN TRÁI PHÉP HOẶC CHIẾM ĐOẠT CHẤT MA TÚY TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Sơ lƣợc lich ̣ sƣ̉ hin ̀ h thành và phát triể n của tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy trong luật hình sự Việt Nam 1. Thời kỳ trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 Cây có chứa chất ma túy được du nhập vào nước ta khá sớm, đầu tiên là cây thuốc phiện và được trồng ở các tỉnh phía Bắc vào những năm đầu của thế kỷ XVII. Ban đầ u , cây thuố c phiê ̣n đươ ̣c coi là mô ̣t thứ thầ n dươ ̣c , có tác dụng chữa bệnh phong thấp, đường ruột, giảm đau.
Bên cạnh những tác dụng đó, chính quyền đã sớm nhận ra sự tác hại của việc sử dụng thuốc phiện nên ngay từ năm Cảnh Tri ̣thứ ba (năm 1665) Nhà nước phong ki ến đã ban hành đa ̣o luâ ̣t đầ u tiên về thuố c phiê ̣n , đa ̣o luâ ̣t này nêu rõ : "Con trai, con gái dùng thuố c phiê ̣n để thỏa lòng dâm dâ,̣t trô ̣m cướp dùng nó để nhòm ngó nhà người ta. Trong thì kinh thành, ngoài thì thôn xóm, vì nó mà có khi hỏa hoạn , khánh kiệt tài sản. Vì nó mà thân thể tàn tạ , người chẳ ng ra người " [20, tr. Đa ̣o luâ ̣t này còn quy định : "Quan la ̣i và dân chúng không đươ ̣c trồ ng hoă ̣c mua bán thuố c phiê ̣n.
Ai đã trồ ng phải phá đi, người nào giữ thì phải hủy đi" [20, tr. Vào năm 1820, để triệt đường cung cấp thuốc phiện từ nước ngoài vào Việt Nam vua Minh Mạng đã ra quy đinh ̣ "cấm các thuyền buôn từ Tân Châu (huyện Trác Lộc, tỉnh Trực Lệ, Trung Quốc) vào Việt Nam. Khám xét tất cả các thuyền buôn nước ngoài vào các cảng dọc theo bờ biển nước ta", "Thuyền buôn nào chứa, giấu thuốc phiện hoặc thuê mướn thuyền khác vận chuyển thì chủ thuyền phải chịu tội tử hình. Nếu chứa thuốc phiện dưới 1 kg thì xử giam hậu, nếu trên 1 kg thì xử tội giảo (tức là treo cổ)".
17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cùng với đó là các quy định cấm trồ ng, vận chuyển, sử dụng thuố c phiê ̣n: "Kẻ nào mua bán thuốc phiện thì bị xử phạt 60 trượng, xử tù 1 năm. Tịch thu toàn bộ vật chứng dùng trong buôn bán thuốc phiện. Lái buôn nước ngoài buôn bán thuốc phiện thì bị đánh 100 trượng và tịch thu vật chứng ". "Đối với chủ hàng, chủ chứa bàn đèn hút thuốc phiện bị xử phạt 100 trượng và bị xử tù 3 năm" [65, tr.
Song song với đó, triều đình nhà Nguyễn còn có chính sách khen thưởng rất hậu cho người phát hiện hoặc cáo giác đúng người mua bán thuốc phiện. Chẳng hạn trong Luật năm 1840 đã quy định rõ: "Người nào phát hiện kẻ tàng trữ, buôn bán thuốc phiện dưới 1 kg thì thưởng 100 quan tiền, trên 1 kg thì thưởng 150 quan tiền, từ 3 kg trở lên được thưởng thêm. Quan lại khám xét ra được thưởng số tiền tương đương một nửa vật chứng và được thăng một cấp" [83, tr. Có thể nói từ thời vua Minh Mạng trở về trước việc trồng, vận chuyển, buôn bán và sử dụng thuốc phiện được nhà nước kiểm soát chặt chẽ, nhờ vậy mà tình hình tội phạm về thuốc phiện ở nước ta được kiềm chế.
Các văn bản do vua Minh Mạng ban hành đã thể hiện sự kết hợp chặt chẽ giữa đề cao vai trò của chính quyền phong kiến các cấp với việc phát huy vai trò của quần chúng, của từng gia đình trong cộng đồng phòng, chống tội phạm về ma túy. Nhưng sau khi xâm chiếm nước ta, thấ y rõ nguồ n lơ ̣i nhuâ ̣n lớn của thuố c phiê ̣n , thực dân Pháp đã hợp thức hóa việc trồng, vận chuyển và sử dụng thuốc phiện, coi đó là một trong những biện pháp cai trị người dân xứ thuộc địa. Vào ngày 28-12-1861, Đô đốc Hải quân Pháp Bonard đã ký nghị định thiết lập cho trưng thầu độc quyền khai thác thuốc phiện. Nội dung của nó là chính quyền bảo hộ cho phép nhập khẩu thuốc phiện qua cảng Sài Gòn và Chợ Lớn, Nhà nước bảo hộ sẽ thu 10% giá trị số thuốc phiện được nhập khẩu.
Ngoài ra còn quy định hàng năm Nhà nước bảo hộ còn tổ chức đấu thầu việc nhập khẩu, mua bán thuốc phiện. Trước việc thực dân Pháp hợp thức hóa việc mua bán thuốc phiện, việc cấm cũng không có hiệu quả. Chính vì vậy, năm 1863, trong cuốn "Quốc 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com triều chính biên" vua Tự Đức quy định: "Nay thôi cấm mà đánh thuế thật nặng để người bán ít đi, từ đó người hút cũng ít theo". Bên cạnh đó nhà Nguyễn lập Ty Thuốc phiện ở miền Bắc và nhượng quyền khai thác cho các thương gia người Hoa để thu một khoản thuế.
Do chính sách buông lỏng việc quản lý chất ma túy như vậy, cho nên 10 năm sau khi Vua Minh Mạng qua đời, tệ nạn nghiện thuốc phiện và tội phạm buôn bán thuốc phiện đã gia tăng mạnh mẽ ở Việt Nam. Chỉ khi Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà ra đời thì công tác phòng, chố ng ma túy mới thực sự quan tâm. Một ngày sau khi đọc Tuyên ngôn độc lập, ngày 03/9/1945, trong bài về "Những nhiệm vụ cấp bách của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa", Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viế t: "Chế độ thực dân đã đầu độc dân ta với rượu và thuốc phiện. Nó đã dùng mọi thủ đoạn nhằm hủ hóa dân tộc chúng ta bằng những thói xấu, lười biếng gian giảo, tham ô và những thói xấu khác.
Chúng ta có nhiệm vụ cấp bách là phải giáo dục lại nhân dân chúng ta. Cuối cùng tôi đề nghị tuyệt đối cấm thuốc phiện" [Dẫn theo 72]. Cùng với đó là Sắ c lê ̣nh ta ̣m giữ những luâ ̣t lê ̣ của Sở Tổ ng thanh tra muố i và thuố c phiê ̣n và các sở Thương chính ngày 10/9/1945. Thực hiện chỉ thị của Người, ngày 05/3/1952, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Nghị định số 150/TTg ấn định chế độ tạm thời về thuốc phiện , trong Nghi ̣đinh ̣ chỉ rõ thuố c phiê ̣n là loa ̣i sản phẩ m đă ̣c biê ̣t, chỉ có các cơ quan chuyên trách của Nhà nước mới đươ ̣c phép vâ ̣n chuyể n , lưu trữ thuốc phiện.
Tiếp theo đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Nghị định số 225/TTg ngày 22/12/1952 quy định những người có hành vi vi phạm thể lệ quản lý thuốc phiện bị xử lý như: tịch thu thuốc phiện tàng trữ hoặc vận chuyển trái phép; phạt tiền từ một đến năm lần trị giá số thuốc phiện lậu. Người vi phạm có thể bị truy tố trước Toà án nhân dân. Năm 1954, cuộc kháng chiến chống Pháp thắng lợi, hoà bình lập lại, trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, Đảng và Nhà nước ta 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tiếp tục quan tâm đến việc xây dựng hệ thống pháp luật mới, trong đó có công tác đấu tranh chống buôn lậu thuốc phiện và các chất ma tuý khác. Ngoài Nghị định số 580/TTg ngày 15/9/1955 của Thủ tướng Chính phủ quy định những trường hợp cụ thể có thể đưa ra Toà án để xét xử, Bộ Tư pháp còn ban hành Thông tư số 635/VVH-HS ngày 29/3/1945 và Thông tư số 33/VHH-HS ngày 5/7/1958 hướng dẫn đường lối truy tố và xét xử những vụ án về buôn lậu thuốc phiện.
Sau khi giải phóng miền Nam, thố ng nhấ t đấ t nước , vấ n đề pháp luâ ̣t cũng cầ n thố ng nhấ t trong cả nước , ngày 25/3/1977, Hội đồng Chính phủ đã ban hành Nghị định số 76/CP về chống buôn lậu thuốc phiện. Trên cơ sở Nghị định này, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Nội vụ đã ra một số Thông tư liên ngành hướng dẫn áp dụng pháp luật trong cả nước. Tuy chỉ điề u chin ̉ h chấ t ma túy duy nhấ t là thuố c phiê ̣n nhưng với viê ̣c ban hành các văn bản trên đã cho thấ y quyế t tâm của Đảng và Nhà nước ta về phòng chố ng ma túy , qua đó góp phầ n ngăn chă ̣n , xử lý kịp thời tội phạm tàng trữ, vâ ̣n chuyể n , mua bán, chiế m đoa ̣t trái phép chấ t ma túy. Thời kỳ từ khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999 Năm 1985, Bô ̣ luâ ̣t hiǹ h sự đầu tiên của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ra đời, Bộ luật này không có quy định riêng về tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy.
Trong thời kỳ này, những hành vi mua bán, tàng trữ, vận chuyển, chiếm đoạt chất ma túy được pháp luật hình sự giải quyết bằng các quy định khác nhau tương ứng với hành vi cụ thể. Đối với hành vi mua bán, tàng trữ chất ma túy thì áp dụng Điều 166 Bô ̣ luâ ̣t hin ̀ h sự năm 1985 với tội danh "buôn bán hoặc tàng trữ hàng cấm". Nếu tàng trữ, mua bán trái phép với mục đích vận chuyển qua biên giới thì bị xử vào "tội buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hoá, tiền tệ qua biên giới" - Điều 97. Đối với hành vi chiếm đoạt chất ma túy thì được 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thực hiện thông qua các hành vi phạm tội như tham ô, cướp giật, cưỡng đoạt, trộm cắp, lừa đảo… được áp dụng các điều luật tương ứng.
Do diễn biến, tích chất nghiêm trọng của hành vi tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chấ t ma túy , ngày 28 tháng 12 năm 1989, tại kỳ họp thứ 6 Quốc hội nước Cô ṇ g hòa xã hô ̣i chủ nghiã Viê ̣t Nam khóa VIII đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật hình sự trong đó có bổ sung Điều 96a - tội sản xuất tàng trữ, mua bán, vận chuyển trái phép các chất ma tuý, tô ̣i này nằ m trong chương các tội xâ m phạm an ninh quốc gia. Trước tình hình tội phạm về ma túy nói chung ngày càng gia tăng, nhiều hành vi nguy hiểm chưa được quy định cụ thể vào trong luật thành điều luật riêng.