Chương 1 MỘT SỐ VÂN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI PHẠM VỀ MA TÚY THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm về chất ma túy, tội phạm về ma tuý trong luật hình sự Việt Nam 1. Khái niệm chất ma túy Từ xa xưa do trình độ nhận thức của con người còn thấp, y học chưa phát triển nên con người chỉ biết sử dụng các loại cây cỏ để chữa bệnh. Trong các loại cây đó có cây thuốc phiện, cây cần sa, cây côca.
và sau đó người ta cũng phát hiện tác hại của nó. ở Việt Nam, thuật ngữ "ma túy" xuất hiện ban đầu có nghĩa là thuốc phiện, rồi đến cây cần sa và cây côca. Một số ý kiến cho rằng, gọi là "ma túy" bởi vì các chất này có tác dụng như ma thuật, ma quái, có thể chữa một số bệnh và tăng hưng phấn hoặc ức chế thần kinh, làm cho con người mê mẩn, ngây ngất, túy lúy. Trong tiềm thức của người Việt Nam ma túy đồng nghĩa với sự xấu xa tội lỗi.
Ngày nay, ngoài các sản phẩm của cây thuốc phiện, cây cần sa, cây côca. còn có các chất được tổng hợp trong phòng thí nghiêm. Nên khái niệm ma túy được mở rộng về nội dung, ở các nước khác nhau thì khái niệm ma túy cũng quan niệm khác nhau. Điểm chung của Luật về kiểm soát ma túy của các nước là đều đề cập đến ma túy bao gồm các chất gây nghiện và các chất hướng thần.
Ma túy, theo gốc Hán – Việt, có nghĩa là “làm mê mẩn”. Chất ma tuý lúc đầu dùng để chỉ các chất có tác dụng gây ngủ, gây mê; sau này khi khoa học phát triển con người tổng hợp được các chất tự nhiên có khả năng gây nghiện, thì chất ma tuý được hiểu là những chất có tính chất gây nghiện, có khả năng bị lạm dụng. Nói một cách tổng quát: Chất ma túy là các chất hóa học có nguồn tự nhiên hoặc nhân tạo khi xâm nhập vào cơ thể con người sẽ có tác dụng làm thay 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đổi tâm trạng, ý thức và trí tuệ làm cho con người bị lệ thuộc khi đó gây tổn thương và nguy hại cho người sử dụng và cộng đồng. Theo Luật Phòng chống ma túy (LPCMT) của nước ta công bố ngày 22/12/2000 quy định: - Chất ma túy là các chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong danh mục do Chính phủ ban hành.
- Chất gây nghiện là chất kích thích hoặc chất ức chế thần kinh dễ gây tình trạng nghiện với người sử dụng. - Chất hướng thần là chất kích thích ức chế thần kinh hoặc gây ảo giác, nếu sử dụng nhiều lần có thể dẫn đến tình trạng nghiện đối với người sử dụng. - Tiền chất là các chất hóa chất không thể thiếu được trong quá trình điều chế, sản xuất chất ma túy được quy định trong danh mục do Chính phủ ban hành. Theo Nghị định số 67/2001/NĐ-CP ngày 01/10/2001 của Chính phủ ban hành các danh mục chất ma túy và tiền chất, thì các chất ma túy gồm 227 chất, chia làm 03 danh mục và 22 hóa chất không thể thiếu được trong quá trình điều chế chất ma túy cần kiểm soát.
- Danh mục 1; Các chất ma túy rất độc, tuyệt đối cấm sử dụng, việc sử dụng chất này trong phân tích, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học và điều tra tội phạm theo quy định đặc biệt của cơ quan có thẩm quyền (gồm 47 chất trong đó có một số chất thường gặp như hêrôin, morphin, ecstasy, cần sa và nhựa cần sa. - Danh mục 2: Các chất ma túy độc hại được dùng hạn chế trong phân tích, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học, điều tra tội phạm hoặc trong lĩnh vực y tế theo yêu cầu điều trị (bao gồm 112 chất trong đó có một số chất thường gặp như côcain, thuốc phiện, nhựa côca.) 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Danh mục 3: Các chất ma túy độc dược dùng trong phân tích, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học, điều tra tội phạm hoặc trong lĩnh vực y tế theo yêu cầu điều trị (bao gồm 68 chất trong đó có một số chất thường gặp như diazepam, delorazepam. - Danh mục 4: Các hóa chất không thể thiếu trong quá trình điều chế ma túy (22 chất trong đó có một số chất thường gặp như acetone, acetic anhydride. Như vậy, dưới góc độ khoa học pháp lý thì ma túy có một số các đặc điểm sau: ma túy là một chất gây nghiện, khi thâm nhập vào cơ thể con người làm thay đổi một số chức năng hoạt động thần kinh làm cho con người lệ thuộc vào chất này.
Tại Điều 61 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa (CHXHCN) Việt Nam 1992 quy định: Nghiêm cấm sản xuất, vận chuyển, buôn bán, tàng trữ, sử dụng trái phép thuốc phiện và chất ma túy khác. Tại LPCMT được Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam khóa X kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 9/12/2000 đã xác định chất ma túy là chất nghiện, chất hướng thần được quy định trong các danh mục do Chính phủ ban hành. Từ sự phân tích trên, có thể đưa ra khái niệm về chất ma túy như sau: Chất ma tuý là các chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong các danh mục do Chính phủ ban hành, khi sử dụng gây lên tình trạng kích thích hoặc ức chế thần kinh hoặc gây ảo giác, nếu sử dụng nhiều lần sẽ gây ra tình trạng nghiện đối với người sử dụng. Khái niệm tội phạm về ma tuý trong Luật hình sự Việt Nam - Khái niệm tội phạm về ma tuý: Cũng như các tội phạm khác, tội phạm về ma tuý là: “những hành vi nguy hiểm cho xã hội, được quy định trong BLHS, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý…” (khoản 1, điều 8 BLHS 1999).
Tội phạm về ma tuý cũng là “ hành vi nguy hiểm cho xã hội, có lỗi, trái pháp luật hình sự và phải chịu hình phạt”. Các tội 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phạm về ma tuý được Nhà nước ta xác định là một loại tội phạm nghiêm trọng. Từ những năm 90 của thế kỷ XX, tình hình nghiện hút và buôn lậu ma túy diễn ra hết sức nghiêm trọng, đã trở thành thảm họa chung của toàn nhân loại. Con người khi sử dụng một vài lần các chất ma túy sẽ có nhu cầu được cung cấp thường xuyên với liều lượng ngày càng cao hơn.
Chất ma túy vào cơ thể sẽ gây ra sự rối loạn về tâm sinh lý và tàn phá, hủy hoại sức khỏe; khi không đáp ứng được nhu cầu họ sẽ lên cơn vật vã, đau đớn về thể xác và có thể làm tất cả những gì kể cả tội ác để giải tỏa cơn nghiện. Nạn nghiện hút, tiêm chích ma túy không những trực tiếp hủy hoại sức khỏe con người mà còn làm kiệt quệ kinh tế gia đình và xã hội, là nguyên nhân đẩy người lương thiện vào con đường phạm tội. Vì vậy, Nhà nước phải độc quyền và thống nhất quản lý các chất ma túy với những quy định rất nghiêm ngặt. Vi phạm các quy định về chế độ quản lý các chất ma túy không chỉ gây khó khăn cho việc kiểm soát chất ma túy của Nhà nước mà còn tạo ra một lớp người nghiện, làm suy thoái giống nòi, phẩm giá con người, phá hoại hạnh phúc gia đình, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự xã hội và an ninh quốc gia.
Do tác hại lâu dài và nhiều mặt của việc vi phạm các quy định về chế độ quản lý chất ma túy như vậy, nên mọi hành vi vi phạm ở bất kỳ khâu nào của quá trình quản lý chất ma túy đều bị quy định là tội phạm. Căn cứ vào các điều luật về tội phạm ma túy trong BLHS năm 1999, tội phạm ma túy được hiểu là "hành vi cố ý xâm phạm chế độ quản lý các chất ma túy của Nhà nước”[ 25, tr. BLHS năm 1999 quy định 10 điều luật về tội phạm ma túy gồm: Tội trồng cây thuốc phiện hoặc các loại cây khác có chứa chất ma túy (Điều 192); Tội sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 193); Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy (Điều 194); Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tội phạm ma túy cũng có những đặc điểm chung như các tội phạm khác về tính nguy hiểm cho xã hội, tính trái pháp luật hình sự, tính có lỗi và tính chịu hình phạt.
Tuy nhiên tội phạm ma túy cũng có những đặc điểm riêng so với các loại tội phạm khác như: Có tính nguy hiểm cao cho xã hội: Thể hiện ở chỗ, các tội phạm về ma túy đều trực tiếp, hoặc gián tiếp liên quan đến ma túy, xâm phạm tới sự độc quyền quản lý chất ma túy của Nhà nước, để cho ma túy xâm nhập vào cộng đồng làm gia tăng số người nghiện, gây tác động xấu về nhiều mặt như kinh tế, chính trị, văn hóa và trật tự an toàn xã hội; xâm hại nghiêm trọng tới tính mạng, sức khỏe của con người; là nguyên nhân làm phát sinh các loại tội phạm khác [22,tr. - Có tính chống đối pháp luật rất cao của kẻ phạm tội: Các đối tượng phạm tội ma túy thường có nhân thân xấu, khi bị phát hiện thường chống trả hết sức quyết liệt và sẵn sàng sử dụng vũ khí. Khi một mắt xích trong đường dây tội phạm ma tuý bị lộ, để bảo đảm an toàn cho hoạt động phạm tội của mình, chúng sẩn sàng thủ tiêu đồng phạm. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Tính bí mật, khép kín, cắt đoạn và kéo dài của hoạt động phạm tội: Đặc tính hình sự nổi bật của tội phạm ma tuý là tính “cắt đoạn” và tính “liên hoàn”, hoạt động theo đường dây chặt chẽ thường là các thành viên trong gia đình họ hàng, chất ma tuý gọn nhẹ, lãi suất cao.
Vì vậy, để bảo đảm tuyệt đối bí mật cho hoạt động phạm tội, các đối tượng phạm tội về ma túy thường hình thành các đường dây chìm, khép kín từ người mua đến người vận chuyển và người bán, khép kín trong một nhóm đối tượng và thường là những người thân như: vợ chồng, con cái, anh chị em., đặc biệt là tính cắt đoạn, người nào biết việc người ấy, không biết tới người thứ ba thể hiện tính chia cắt rất nghiêm ngặt.