Luận văn thạc sĩ vnu ls các tội phạm tham nhũng trong luật hình sự việt nam trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh đắk lắk

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls các tội phạm tham nhũng trong luật hình sự việt nam trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Nguyễn Đình Triết
• Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Quốc Toản
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự và Tố tụng Hình sự
• Đề tài: Các Tội Phạm Tham Nhũng Trong Luật Hình Sự Việt Nam (trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Đăk Lăk)
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ Luật học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI PHẠM THAM NHŨNG TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của việc quy định các tội phạm tham nhũng trong LHS Việt Nam
• 1.2. Khái niệm, đặc điểm của các tội phạm tham nhũng trong LHS Việt Nam
• 1.3. Ý nghĩa của việc quy định các tội phạm tham nhũng trong LHS Việt Nam
• 1.4. Khái quát lịch sử của các quy định về tội phạm tham nhũng trong LHS Việt Nam từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến khi ban hành BLHS năm 1999
• 1.4.1. Giai đoạn từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến trước khi ban hành BLHS năm 1985
• 1.4.2. Giai đoạn từ khi ban hành BLHS năm 1985 đến trước khi ban hành BLHS Việt Nam năm 1999
• 1.5. Các tội phạm tham nhũng trong Công ước quốc tế về chống tham nhũng và LHS một số nước
• 1.5.1. Các tội phạm tham nhũng trong Công ước quốc tế về chống tham nhũng
• 1.5.2. Các tội phạm tham nhũng trong LHS một số nước
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC QUY ĐỊNH VỀ TỘI PHẠM THAM NHŨNG TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VÀ THỰC TIỄN XÉT XỬ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK
• 2.1. Các dấu hiệu pháp lí hình sự của các tội tham nhũng trong BLHS Việt Nam hiện hành
• 2.2. Tội tham ô tài sản
• 2.3. Tội nhận hối lộ
• 2.4. Tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản
• 2.5. Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ
• 2.6. Tội lạm quyền trong khi thi hành công vụ
• 2.7. Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng với người khác để trục lợi
• 2.8. Tội giả mạo trong công tác
• 2.9. Hình phạt áp dụng đối với các tội phạm tham nhũng
• 2.9.1. Hình phạt chính áp dụng với các tội phạm tham nhũng
• 2.9.2. Hình phạt bổ sung áp dụng với các tội phạm tham nhũng
• 2.10. Thực tiễn xét xử các tội phạm tham nhũng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• 2.10.1. Khái quát tình hình chính trị - kinh tế - xã hội của địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• 2.10.2. Tình hình xét xử các tội phạm tham nhũng
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ CÁC TỘI PHẠM THAM NHŨNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG
• 3.1. Sự cần thiết của việc hoàn thiện và nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của BLHS Việt Nam về các tội phạm tham nhũng
• 3.1.1. Về mặt lý luận
• 3.1.2. Về mặt thực tiễn
• 3.1.3. Về mặt lập pháp
• 3.2. Hoàn thiện quy định của BLHS Việt Nam về các tội phạm tham nhũng
• 3.2.1. Nội dung hoàn thiện
• 3.3. Những giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của BLHS Việt Nam về các tội phạm tham nhũng
• 3.3.1. Tăng cường năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho các Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân
• 3.3.2. Tăng cường công tác xét xử nghiêm minh, kịp thời các tội phạm tham nhũng
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu tội phạm tham nhũng trong luật hình sự Việt Nam

Nghiên cứu tội phạm tham nhũng trong luật hình sự Việt Nam là một vấn đề cấp thiết, đặc biệt tại tỉnh Đắk Lắk. Tham nhũng không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế mà còn làm suy yếu niềm tin của người dân vào chính quyền. Việc quy định các tội phạm tham nhũng trong luật hình sự giúp tạo ra khung pháp lý rõ ràng để xử lý các hành vi vi phạm. Điều này không chỉ bảo vệ lợi ích công cộng mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của tội phạm tham nhũng

Tội phạm tham nhũng được hiểu là những hành vi lạm dụng chức vụ, quyền hạn để thu lợi bất chính. Đặc điểm của tội phạm này là tính chất tinh vi, khó phát hiện và thường xảy ra trong các cơ quan nhà nước. Theo quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam, các tội danh liên quan đến tham nhũng bao gồm tội tham ô tài sản, tội nhận hối lộ, và nhiều tội danh khác.

1.2. Ý nghĩa của việc quy định tội phạm tham nhũng trong luật hình sự

Việc quy định tội phạm tham nhũng trong luật hình sự có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ tài sản công, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và tạo ra môi trường kinh doanh công bằng. Nó cũng giúp tăng cường niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật và chính quyền.

II. Vấn đề và thách thức trong việc chống tham nhũng tại Đắk Lắk

Tình hình tham nhũng tại Đắk Lắk đang diễn ra phức tạp với nhiều hình thức khác nhau. Các vụ án tham nhũng lớn đã được phát hiện, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn trong việc điều tra và xử lý. Thách thức lớn nhất là sự thiếu minh bạch trong quản lý tài chính và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

2.1. Tình hình tham nhũng tại Đắk Lắk

Tham nhũng tại Đắk Lắk chủ yếu diễn ra trong các lĩnh vực như quản lý đất đai, xây dựng và tài chính công. Các vụ án điển hình như vụ án liên quan đến cán bộ địa chính đã gây ra nhiều bức xúc trong dư luận.

2.2. Thách thức trong công tác phòng chống tham nhũng

Một trong những thách thức lớn nhất trong công tác phòng chống tham nhũng là sự thiếu hụt nguồn lực và năng lực chuyên môn của các cơ quan chức năng. Ngoài ra, sự thiếu minh bạch trong quy trình quản lý cũng tạo điều kiện cho tham nhũng phát triển.

III. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả phòng chống tham nhũng

Để nâng cao hiệu quả phòng chống tham nhũng, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau, từ việc tăng cường công tác kiểm tra, giám sát đến việc hoàn thiện các quy định pháp luật. Các giải pháp này cần được thực hiện đồng bộ và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng.

3.1. Tăng cường năng lực cho các cơ quan chức năng

Cần đầu tư vào đào tạo và nâng cao năng lực cho các cán bộ điều tra, kiểm sát và xét xử. Việc này sẽ giúp họ có đủ kiến thức và kỹ năng để phát hiện và xử lý các hành vi tham nhũng một cách hiệu quả.

3.2. Hoàn thiện quy định pháp luật về tham nhũng

Cần xem xét và sửa đổi các quy định pháp luật hiện hành để phù hợp với thực tiễn. Việc này bao gồm việc bổ sung các quy định về minh bạch tài chính và trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tội phạm tham nhũng

Nghiên cứu về tội phạm tham nhũng tại Đắk Lắk đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Các số liệu thực tiễn cho thấy sự gia tăng của các vụ án tham nhũng trong những năm gần đây. Điều này cho thấy cần có những biện pháp quyết liệt hơn trong công tác phòng chống tham nhũng.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ số liệu thực tiễn

Các số liệu từ các vụ án tham nhũng cho thấy có sự gia tăng đáng kể trong số lượng vụ án được phát hiện và xử lý. Điều này cho thấy sự nỗ lực của các cơ quan chức năng trong việc đấu tranh chống tham nhũng.

4.2. Ứng dụng các giải pháp phòng chống tham nhũng

Các giải pháp đã được áp dụng tại Đắk Lắk như tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng. Những biện pháp này đã góp phần làm giảm thiểu tình trạng tham nhũng trong một số lĩnh vực.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu tội phạm tham nhũng tại Đắk Lắk

Nghiên cứu tội phạm tham nhũng trong luật hình sự Việt Nam tại Đắk Lắk đã chỉ ra nhiều vấn đề cần được giải quyết. Tương lai của công tác phòng chống tham nhũng phụ thuộc vào sự quyết tâm của các cơ quan chức năng và sự tham gia của toàn xã hội.

5.1. Tương lai của công tác phòng chống tham nhũng

Cần có những chiến lược dài hạn và đồng bộ để phòng chống tham nhũng. Điều này bao gồm việc nâng cao nhận thức của người dân và tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong công tác phòng chống tham nhũng.

5.2. Đề xuất các giải pháp cho tương lai

Các giải pháp cần được đề xuất bao gồm việc hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường công tác thanh tra và kiểm tra, cũng như nâng cao năng lực cho các cơ quan chức năng trong việc phát hiện và xử lý tham nhũng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tham nhũng là một vấn nạn mang tính toàn cầu, đe dọa trực tiếp đến sự ổn định chính trị, phát triển kinh tế và công bằng xã hội. Báo cáo của Tổ chức Liêm chính Toàn cầu năm 2014 chỉ ra rằng các hành vi tham nhũng và tội phạm chức vụ đã cướp đi gần 1.000 tỷ USD mỗi năm từ các quốc gia nghèo và đang phát triển. Tại Việt Nam, công tác phòng chống tham nhũng luôn là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, được thể chế hóa qua nhiều văn bản quy phạm pháp luật và các nghị quyết của Đảng.

Luận văn thạc sĩ luật học của học viên Nguyễn Đình Triết, dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó Giáo sư Trịnh Quốc Toản tại Khoa Luật thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2015, tập trung giải quyết yêu cầu cấp thiết về mặt lý luận và thực tiễn trong việc nhận diện, truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm tham nhũng. Nghiên cứu xác định mục tiêu làm rõ các dấu hiệu pháp lý của 7 tội danh tham nhũng theo Bộ luật Hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009), đồng thời đánh giá toàn diện thực tiễn xét xử tại Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn 5 năm từ năm 2010 đến năm 2014.

Về mặt ý nghĩa khoa học và thực tiễn, công trình đã lượng hóa kết quả xét xử qua 5 bảng thống kê chuyên sâu, chỉ ra những vướng mắc trong định tội danh, mức xử phạt và công tác thu hồi tài sản tham nhũng với tỷ lệ thất thoát còn cao. Đề tài đóng góp nền tảng dữ liệu quan trọng phục vụ quá trình sửa đổi Bộ luật Hình sự, góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm trên địa bàn trọng điểm Tây Nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý luận khoa học luật hình sự về cấu thành tội phạm, kết hợp các chuẩn mực pháp lý quốc tế và pháp luật so sánh để phân tích toàn diện nhóm tội phạm chức vụ có mục đích vụ lợi:

• Lý thuyết cấu thành tội phạm trong luật hình sự Việt Nam: Phân tích 4 yếu tố bắt buộc gồm khách thể (sự hoạt động đúng đắn và uy tín của cơ quan, tổ chức), chủ thể (người có chức vụ, quyền hạn theo quy định tại Điều 277 Bộ luật Hình sự năm 1999), mặt khách quan (hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn trái công vụ) và mặt chủ quan (lỗi cố ý trực tiếp gắn liền với mục đích vụ lợi).
• Khung pháp lý quốc tế và pháp luật so sánh: Áp dụng Công ước Liên Hợp Quốc về chống tham nhũng (UNCAC năm 2003 mà Việt Nam gia nhập ngày 30/6/2009) với 10 nhóm hành vi hình sự hóa bắt buộc từ Điều 15 đến Điều 25. Đồng thời đối chiếu kinh nghiệm lập pháp của Bộ luật Hình sự Thụy Điển (chế tài phạt tù từ 6 tháng đến 2 năm), Bộ luật Hình sự Trung Quốc (Điều 382, Điều 383 với mức phạt cao nhất là tử hình đối với số tiền tham ô từ 100.000 Nhân dân tệ trở lên) và Bộ luật Hình sự Nhật Bản (Điều 193, Điều 194 với chế định công chức đặc biệt).
• Các khái niệm nòng cốt: Làm rõ khái niệm "Tội phạm tham nhũng" trong Mục A Chương XXI Bộ luật Hình sự năm 1999; khái niệm "Vụ lợi" theo Khoản 5 Điều 2 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2005 (bao gồm cả lợi ích vật chất từ 2.000.000 đồng trở lên và lợi ích phi vật chất); khái niệm "Người có chức vụ, quyền hạn".

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Khai thác dữ liệu sơ cấp từ 100% hồ sơ các bản án hình sự sơ thẩm và phúc thẩm về nhóm tội tham nhũng do Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Đắk Lắk thụ lý, xét xử trong giai đoạn 2010 - 2014; hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hình sự Việt Nam từ Sắc lệnh số 223/SL ngày 27/11/1946, Pháp lệnh trừng trị các tội hối lộ năm 1981, Bộ luật Hình sự năm 1985 đến Bộ luật Hình sự năm 1999; các báo cáo tổng kết ngành Tư pháp và Thanh tra Chính phủ.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ (census sampling) đối với tất cả các vụ án và bị cáo bị xét xử sơ thẩm và phúc thẩm về tội danh tham nhũng trên địa bàn toàn tỉnh Đắk Lắk trong mốc thời gian 5 năm (2010 - 2014), bảo đảm tính đại diện tuyệt đối và không bỏ sót vụ việc thực tế.
• Phương pháp phân tích: Kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử với các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành luật học như phương pháp phân tích quy phạm, tổng hợp dữ liệu, thống kê mô tả, so sánh luật học và chứng minh thực tiễn. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này giúp kiểm chứng sự tương thích giữa quy định lập pháp và thực tiễn xét xử, bảo đảm kết luận nghiên cứu mang tính khách quan và khoa học cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu hồ sơ thực tiễn xét xử tại địa bàn tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2010 - 2014 mang lại 4 phát hiện quan trọng:

• Cơ cấu tội danh mất cân đối: Tội tham ô tài sản (Điều 278) và Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ (Điều 281) chiếm tỷ lệ áp đảo với hơn 70% tổng số vụ án và bị cáo bị xét xử sơ thẩm. Trong khi đó, các tội danh như Tội nhận hối lộ (Điều 279) hoặc Tội lạm quyền trong khi thi hành công vụ (Điều 282) chiếm tỷ lệ rất thấp (dưới 15%), phản ánh tính ẩn rất cao của hành vi đưa - nhận hối lộ.
• Xu hướng áp dụng hình phạt và tỷ lệ án treo: Tỷ lệ người phạm tội bị áp dụng hình phạt tù có thời hạn chiếm khoảng 68% tổng số bị cáo. Tuy nhiên, tỷ lệ cho hưởng án treo và cải tạo không giam giữ chiếm khoảng 22% đến 25%, trong đó một số trường hợp áp dụng tình tiết giảm nhẹ chưa thực sự chặt chẽ ở cấp xét xử sơ thẩm cấp huyện.
• Bất cập trong định lượng cấu thành tội phạm: Mức định lượng giá trị tài sản 2.000.000 đồng theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự năm 2009 bộc lộ sự thiếu linh hoạt trước biến động kinh tế. 100% các vụ án tham nhũng được khởi tố đều chỉ tập trung vào chứng minh thiệt hại vật chất cụ thể, hoàn toàn chưa có vụ án nào xử lý được hành vi tham nhũng nhằm mưu cầu lợi ích phi vật chất.
• Hiệu quả thu hồi tài sản còn thấp: Tỷ lệ thu hồi tài sản bị chiếm đoạt và thất thoát trong các vụ án tham nhũng tại địa phương chỉ đạt dưới 35% trên tổng giá trị thiệt hại được xác định qua các bản án, cho thấy các biện pháp kê biên, phong tỏa tài sản ban đầu chưa được tiến hành kịp thời.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ những đặc thù kinh tế - xã hội của tỉnh Đắk Lắk, nơi công tác quản lý tài chính công, quản lý bảo vệ rừng và cấp phát đất đai nông lâm trường có nhiều kẽ hở dễ bị các đối tượng lợi dụng chức quyền để vụ lợi. Bên cạnh đó, khái niệm người có chức vụ theo Điều 277 Bộ luật Hình sự năm 1999 chỉ giới hạn trong khu vực công, dẫn đến tình trạng khoảng trống pháp lý khi xử lý hành vi chiếm đoạt tại các doanh nghiệp có vốn nhà nước dưới 50%.

So sánh với các nghiên cứu lý luận cấp quốc gia và kinh nghiệm lập pháp của các nước láng giềng như Trung Quốc (mô hình kiểm soát nghiêm khắc cả hành vi lạm dụng công quỹ từ 5.000 Tệ), chính sách xử lý tội phạm tham nhũng tại địa phương vẫn còn bộc lộ tâm lý nể nang, chưa áp dụng triệt để các hình phạt bổ sung như phạt tiền (từ 10 triệu đến 50 triệu đồng) và tịch thu tài sản theo Khoản 5 Điều 278 Bộ luật Hình sự.

Dữ liệu xét xử từ Bảng 2.1 đến Bảng 2.5 trong luận văn được mô hình hóa qua biểu đồ đường thể hiện số lượng các vụ án thụ lý hàng năm và biểu đồ cơ cấu hình phạt, cho thấy tính cấp thiết phải hoàn thiện đồng bộ hệ thống quy phạm pháp luật và quy trình giám sát tư pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và số liệu thực tiễn, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Hoàn thiện các điều luật trong Bộ luật Hình sự: Kiến nghị Quốc hội sửa đổi Mục A Chương XXI Bộ luật Hình sự theo hướng mở rộng phạm vi chủ thể tội phạm tham nhũng sang khu vực kinh tế tư nhân và công chức các tổ chức quốc tế công nhằm tương thích với Công ước UNCAC năm 2003; điều chỉnh nâng mức định lượng thiệt hại tối thiểu từ 2.000.000 đồng lên 5.000.000 đồng cho phù hợp với chỉ số giá tiêu dùng, hoàn thành mục tiêu lập pháp trong giai đoạn 2015 - 2017.
• Tối ưu hóa cơ chế thu hồi tài sản tham nhũng: Ban hành quy chế phối hợp liên ngành bắt buộc giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra, Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk trong việc áp dụng biện pháp phong tỏa tài khoản ngân hàng và kê biên tài sản ngay trong 24 giờ đầu khi có quyết định khởi tố vụ án, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ thu hồi tài sản tham nhũng đạt trên 70% trong giai đoạn 2016 - 2020.
• Nâng cao năng lực đội ngũ tiến hành tố tụng: Tổ chức định kỳ 2 khóa tập huấn chuyên sâu hàng năm cho 100% Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân hai cấp tỉnh Đắk Lắk về kỹ năng giám định tài chính, truy tìm dòng tiền và thu thập chứng cứ chứng minh động cơ vụ lợi phi vật chất.
• Siết chặt kỷ luật xét xử và cá thể hóa hình phạt: Tòa án nhân dân tối cao cần ban hành văn bản hướng dẫn nghiệp vụ hạn chế tối đa việc áp dụng án treo đối với các tội danh tham nhũng nghiêm trọng; đảm bảo 100% các bản án tuyên đúng người, đúng tội và áp dụng đầy đủ hình phạt bổ sung cấm đảm nhiệm chức vụ từ 1 đến 5 năm sau khi chấp hành xong hình phạt tù.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên ngành Tư pháp: Tài liệu cung cấp căn cứ thực tế và các tiêu chí phân hóa tội danh, giúp nhận diện chính xác ranh giới giữa tội phạm tham nhũng với các tội phạm kinh tế thông thường trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử tại địa phương.
• Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan lập pháp: Công trình cung cấp hệ thống luận cứ thực tiễn từ địa bàn Tây Nguyên để Ban Nội chính Trung ương, Ủy ban Tư pháp của Quốc hội nghiên cứu sửa đổi Bộ luật Hình sự và Luật Phòng, chống tham nhũng.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Luật: Nguồn tham khảo hữu ích phục vụ giảng dạy môn Luật hình sự, Tố tụng hình sự và Tội phạm học; gợi mở phương pháp kết hợp dữ liệu thống kê bản án vào nghiên cứu khoa học pháp lý.
• Lãnh đạo cơ quan nhà nước và doanh nghiệp: Tài liệu giúp nhận diện rõ 7 hành vi vi phạm thuộc nhóm tội tham nhũng để thiết lập quy trình kiểm soát nội bộ, quản trị rủi ro và phòng ngừa sai phạm về chức vụ trong đơn vị.

Câu hỏi thường gặp

Bộ luật Hình sự năm 1999 quy định bao nhiêu tội danh thuộc nhóm tội phạm tham nhũng?
Mục A Chương XXI Bộ luật Hình sự năm 1999 quy định cụ thể 7 tội danh tham nhũng, bao gồm: Tội tham ô tài sản (Điều 278); Tội nhận hối lộ (Điều 279); Tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản (Điều 280); Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ (Điều 281); Tội lạm quyền trong khi thi hành công vụ (Điều 282); Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi (Điều 283); và Tội giả mạo trong công tác (Điều 284).

Mức định lượng giá trị tài sản tối thiểu để truy cứu trách nhiệm hình sự tội tham ô là bao nhiêu?
Theo quy định sửa đổi năm 2009 đối với Điều 278 Bộ luật Hình sự năm 1999, giá trị tài sản bị chiếm đoạt từ 2.000.000 đồng trở lên sẽ bị xử lý hình sự. Trường hợp tài sản dưới 2.000.000 đồng chỉ bị truy cứu khi gây hậu quả nghiêm trọng, người vi phạm đã bị xử lý kỷ luật hoặc đã có tiền án về các tội tham nhũng chưa được xóa án tích.

Hành vi chiếm đoạt tài sản tại doanh nghiệp ngoài nhà nước có cấu thành tội tham ô theo luật thời kỳ này không?
Theo hướng dẫn của Tòa hình sự Tòa án nhân dân tối cao thời kỳ áp dụng Bộ luật Hình sự năm 1999, đối với các doanh nghiệp mà Nhà nước nắm giữ từ 50% vốn trở xuống hoặc không giữ quyền chi phối, hành vi chiếm đoạt tài sản của người quản lý không cấu thành tội tham ô mà bị xử lý về các tội danh sở hữu khác như lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.

Đặc điểm nổi bật trong thực tiễn xét xử tội phạm tham nhũng tại Đắk Lắk giai đoạn 2010 - 2014 là gì?
Số liệu thực tế 5 năm tại Đắk Lắk cho thấy Tội tham ô tài sản và Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn chiếm tỷ trọng cao nhất (trên 70% tổng số vụ). Tỷ lệ áp dụng hình phạt tù giam chiếm hơn 65%, tuy nhiên công tác thu hồi tài sản thất thoát còn gặp nhiều khó khăn, đạt dưới 35% tổng thiệt hại thực tế.

Công ước Liên Hợp Quốc về chống tham nhũng (UNCAC) có điểm gì tiến bộ hơn luật hình sự Việt Nam thời điểm 2015?
Công ước UNCAC mở rộng phạm vi điều chỉnh sang cả khu vực tư nhân, yêu cầu hình sự hóa hành vi hối lộ công chức nước ngoài, hành vi làm giàu bất hợp pháp và không giới hạn "lợi ích" ở giá trị vật chất quy đổi ra tiền, trong khi luật hình sự Việt Nam năm 1999 chỉ giới hạn trong khu vực công và đòi hỏi định lượng thiệt hại tối thiểu từ 2 triệu đồng.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về 7 tội danh tham nhũng theo Bộ luật Hình sự năm 1999 (sửa đổi năm 2009) và chuẩn mực quốc tế UNCAC năm 2003.
• Cung cấp bức tranh thực chứng rõ nét về thực tiễn xét xử tội phạm tham nhũng tại Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 5 năm (2010 - 2014) qua 5 bảng dữ liệu chi tiết.
• Chỉ rõ những vướng mắc pháp lý về chủ thể tội phạm chức vụ, mức định lượng 2.000.000 đồng và tỷ lệ thu hồi tài sản tham nhũng còn thấp dưới 35%.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp có tính hành động cao về sửa đổi lập pháp, tối ưu hóa quy trình kê biên tài sản và nâng cao chuyên môn xét xử giai đoạn 2015 - 2020.
• Đóng góp nguồn tư liệu khoa học giá trị cho công tác nghiên cứu, xây dựng pháp luật và thực thi tư pháp hình sự. Bạn đọc quan tâm có thể tiếp tục nghiên cứu toàn văn luận văn để áp dụng vào công tác thực tiễn và nghiên cứu chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI PHẠM THAM NHŨNG TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của việc quy định các tội phạm tham nhũng trong LHS Việt Nam Tham nhũng là một hiện tượng xã hội tiêu cực mang tính lịch sử, nó xuất hiện và tồn tại trong xã hội phân chia giai cấp và hình thành Nhà nước, hậu quả mà nó gây ra hết sức nguy hại về mặt kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, nó cản trở sự phát triển đi lên của xã hội, thậm chí có thể dẫn đến sự sụp đổ của cả một thể chế và nó diễn ra ở tất cả các quốc gia trên thế giới, không phân biệt chế độ chính trị, điều kiện và trình độ phát triển kinh tế - xã hội. Khái niệm, đặc điểm của các tội phạm tham nhũng trong LHS Việt Nam Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, tội tham nhũng cũng ngày càng đa dạng nên yêu cầu về tội phạm hóa một số hành vi vi phạm pháp luật của người có chức vụ, quyền hạn, nhu cầu pháp điển hoá PLHS, sửa đổi, bổ sung cho phù hợp tình hình chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội… là nhiệm vụ bức thiết của Nhà nước. Ngày 21/12/1999, Quốc hội đã thông qua BLHS, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2000 thay thế cho BLHS năm 1985.

Các tội phạm về tham nhũng được quy định trong Mục A Chương XXI, gồm 7 tội danh: Tội tham ô tài sản (Điều 278); Tội nhận hối lộ (Điều 279); Tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản (Điều 280); Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ (Điều 281); Tội lạm quyền trong khi thi hành công vụ (Điều 282); Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi (Điều 283); Tội giả mạo trong công tác (Điều 284) [42]. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đến ngày 19/6/2009, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS năm 1999 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2010. Đối với các tội phạm về tham nhũng trong Bộ luật này, về cơ bản không có sự thay đổi lớn, ngoài nội dung sửa đổi liên quan đến vấn đề định lượng, đó là: không xử lý về hình sự đối với người thực hiện hành vi tham ô tài sản (Điều 278) và hành vi lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản mà tài sản bị chiếm đoạt có giá trị dưới hai triệu đồng, trừ trường hợp có yếu tố định tội khác (Điều 280). Tuy nhiên, trong các văn bản pháp LHS của Việt Nam từ trước đến nay chưa có điều luật nào quy định khái niệm thế nào là tội phạm tham nhũng mà mới chỉ quy định khái niệm về tội phạm về chức vụ nói chung tại Điều 277 BLHS năm 1999: “Các tội phạm về chức vụ là những hành vi xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức do người có chức vụ thực hiện trong khi thực hiện công vụ” [42].

Thuật ngữ “tham nhũng” được các tổ chức, các quốc gia trên thế giới sử dụng và định nghĩa. Theo Tổ chức Minh bạch Quốc tế tham nhũng là hành vi "của người lạm dụng chức vụ, quyền hạn, hoặc cố ý làm trái pháp luật để phục vụ cho lợi ích cá nhân". Theo Ngân hàng Thế Giới, tham nhũng là sự "lạm dụng quyền lực công cộng nhằm lợi ích cá nhân". Ban nghiên cứu thuộc Hội đồng Châu Âu đã đưa ra khái niệm tham nhũng: Tham nhũng bao gồm những hành vi hối lộ và bất kỳ một hành vi nào khác của những người được giao thực hiện một trách nhiệm nào đó trong khu vực Nhà nước hoặc tư nhân, nhưng đã vi phạm trách nhiệm được giao để thu bất kỳ một thứ lợi ích bất hợp pháp nào cho cá nhân hoặc cho người khác [78, tr.

Ngân hàng Thế giới định nghĩa, tham nhũng là “lạm dụng công quyền để tư lợi”. Điều này cho rằng căn nguyên của tham nhũng xuất phát từ công quyền và lạm dụng công quyền, tham nhũng gắn liền với Nhà nước và các 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hoạt động của Nhà nước, việc Nhà nước can thiệp vào thị trường và từ sự tồn tại của khu vực công. Khái niệm này loại trừ khả năng tham nhũng xảy ra trong khu vực tư nhân, chỉ tập trung duy nhất vào tình trạng tham nhũng trong khu vực công. Có thể nói Công ước của Liên Hợp Quốc (LHQ) về chống tham nhũng là kết quả của nhiều nỗ lực đàm phán nhưng cũng không đưa ra định nghĩa về tham nhũng, mà chỉ có một số điều khoản mô tả các loại hành vi tham nhũng, đồng thời Công ước đặt ra nghĩa vụ cho các quốc gia thành viên phải hình sự hoá các hành vi: hối lộ công chức quốc gia; hối lộ công chức nước ngoài hoặc của tổ chức quốc tế công; tham ô, biển thủ hoặc các dạng chiếm đoạt tài sản khác bởi công chức; Lạm dụng ảnh hưởng để trục lợi; Lạm dụng chức năng; Hối lộ trong khu vực tư; Biển thủ tài sản trong khu vực tư; Che dấu tài sản; Cản trở hoạt động tư pháp; Hành vi làm giàu bất hợp pháp và hành vi tẩy rửa tiền và tài sản do phạm tội mà có Ở Việt Nam, thuật ngữ “tham nhũng” lần đầu tiên được sử dụng trong văn bản pháp LHS là trong Luật số 57/L-CTN sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS ngày 10 tháng 5 năm 1997.

Theo Luật này, có 11 tội danh trong BLHS được xác định là “tội phạm tham nhũng”. Trong BLHS năm 1999, các tội phạm về tham nhũng được quy định thành mục riêng - Mục A, Chương XXI của BLHS với 7 tội danh khác nhau [42]. Trong quá trình hướng dẫn áp dụng các quy định của pháp luật về đấu tranh chống tham nhũng, các cơ quan có thẩm quyền như Toà án nhân dân tối cao, VKS nhân dân tối cao… cũng có nhiều văn bản hướng dẫn việc xử lý các hành vi tham nhũng, các tội phạm về tham nhũng. Trong quá trình nghiên cứu, có nhiều tác giả đã đưa ra khái niệm về “tham nhũng”: Theo GS.

Nguyễn Xuân Yêm, PGS. Nguyễn Hòa Bình, TS. Bùi Minh Thanh trong cuốn Phòng chống tham nhũng ở Việt 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nam và Thế giới” cho rằng: “Tham nhũng là hiện tượng xã hội tiêu cực có tính lịch sử xuất hiện và tồn tại trong xã hội phân chia giai cấp và hình thành Nhà nước, được thể hiện bằng hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi cho cá nhân hoặc người khác dưới bất kỳ hình thức nào, gây thiệt hại tài sản của Nhà nước, của tập thể, của công dân hoặc đe dọa gây thiệt hại cho hoạt động đúng đắn của cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của công dân” [85, tr 26]. Phan Xuân Sơn và ThS.

Hoàng Thế Lực trong cuốn “Nhận diện tham nhũng và các giải pháp phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay”, cho rằng: “Tham nhũng là một hiện tượng xã hội, trong đó các tổ chức, tập đoàn, cá nhân… lợi dụng những ưu thế về chức vụ, cương vị, uy tín, nghề nghiệp, hoàn cảnh của mình hoặc người khác, lợi dụng những sơ hở của pháp luật để trục lợi bất chính” [91, tr. Theo quy định tại khoản 2 Điều 1 Luật phòng, chống tham nhũng năm 2005, khái niệm “tham nhũng” được hiểu: “là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi” [47, tr. Có thể thấy khái niệm tham nhũng đã được Luật phòng, chống tham nhũng năm 2005 khái quát cao, không còn tình trạng việc mô tả, liệt kê những hành vi tham nhũng cùng với những đặc điểm cụ thể của nó như trong Pháp lệnh chống tham nhũng năm 1998 nữa vì tham nhũng hiện nay có biểu hiện rất đa dạng dưới nhiều hình thức khác nhau, xuất hiện trong các lĩnh vực khác nhau. Từ những quan điểm của các nhà nghiên cứu trên thế giới cũng như của Việt Nam về tham nhũng, có thể thấy nổi lên hai nhóm quan điểm như sau: Thứ nhất, coi tham nhũng là lạm dụng công quyền với mục đích tư lợi cho bản thân mình hoặc cho người khác, chỉ xảy ra ở khu vực công, người phạm tội với mục đích chiếm đoạt tài sản công và biến tài sản công thành tài sản của riêng mình.

Tham nhũng có lịch sử xuất hiện và tồn tại phát triển trong xã hội phân chia giai cấp và hình thành Nhà nước. Tham nhũng gây 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thiệt hại cho hoạt động đúng đắn của cơ quan Nhà nước; Thứ hai, coi tham nhũng cũng là lạm dụng chức vụ để chiếm đoạt tài sản nhưng xảy ra ở cả khu vực công và khu vực tư. Căn cứ vào các quy định của pháp luật Việt Nam về hành vi tham nhũng, trên cơ sở nghiên cứu các quan điểm khoa học của thế giới và Việt Nam về khái niệm tham nhũng, tác giả cho rằng tham nhũng là hiện tượng xã hội trong đó chủ thể lợi dụng chức vụ, quyền hạn thực hiện hành vi trái pháp luật nhằm trục lợi cá nhân. Có nhiều hành vi được xem là hành vi tham nhũng, tuy nhiên không phải hành vi tham nhũng nào cũng bị tội phạm hóa thành các tội phạm về tham nhũng.

Việc tội phạm hóa các hành vi tham nhũng có ý nghĩa quan trọng trong công cuộc phòng, chống tham nhũng. Để phòng và chống tham nhũng đòi hỏi phải có nhiều biện pháp mang tính đồng bộ, song pháp luật vẫn giữ vai trò chủ đạo, tạo khuôn khổ pháp lý nhằm phòng ngừa và phát hiện các hành vi tham nhũng và có các chế tài thích hợp đối với người có hành vi tham nhũng. Vì thế để phòng ngừa và phát hiện các hành vi tham nhũng phải tiếp tục hoàn thiện các văn bản, các qui định trực tiếp liên quan đến tội phạm tham nhũng. Thông qua các dấu hiệu đặc trưng của hành vi tham nhũng để làm căn cứ xác định một cách cụ thể, rõ ràng về loại tội phạm này.

Qua phân tích các quan điểm về tham nhũng và tội phạm về tham nhũng ở Việt Nam cũng như trên thế giới [24]; [65]; [86], có thể đưa ra khái niệm tội phạm tham nhũng như sau: Tội phạm tham nhũng là những hành vi nguy hiểm cho xã hội xâm phạm uy tín và hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức, lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân do người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn của mình thực hiện trong khi thi hành công vụ nhằm mục đích vụ lợi.