Luận văn thạc sĩ về tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls tội nhận hối lộ trong luật hình sự việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Triệu Là Pham
• Người hướng dẫn: Pgs.Ts Trịnh Quốc Toản
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Tội nhận hối lộ trong Luật hình sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI NHẬN HỐI LỘ TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của việc quy định tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam
• 1.2. Khái niệm, đặc điểm của tội nhận hối lộ
• 1.3. Ý nghĩa của việc quy định tội nhận hối lộ trong Luật hình sự Việt Nam
• 1.4. Khái quát lịch sử Luật hình sự Việt Nam quy định về tội nhận hối lộ từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999
• 1.4.1. Giai đoạn từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1985
• 1.4.2. Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999
• 1.5. Tội nhận hối lộ trong công ước quốc tế về chống tham nhũng và luật hình sự một số nước
• 1.5.1. Tội nhận hối lộ trong Công ước quốc tế về chống tham nhũng
• 1.5.2. Tội nhận hối lộ trong luật hình sự một số nước
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC QUY ĐỊNH VỀ TỘI NHẬN HỐI LỘ TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ HIỆN HÀNH VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Các dấu hiệu pháp lý đặc trưng của tội nhận hối lộ trong Bộ luật hình sự năm 1999 và hình phạt áp dụng
• 2.1.1. Các dấu hiệu pháp lý hình sự
• 2.1.2. Phân biệt tội nhận hối lộ với một số tội phạm khác
• 2.1.2.1. Tội nhận hối lộ với tội tham ô tài sản
• 2.1.2.2. Tội nhận hối lộ với tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản
• 2.1.2.3. Tội nhận hối lộ với tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đến người khác để trục lợi
• 2.2. Thực tiễn áp dụng các quy định về tội nhận hối lộ trong Bộ luật hình sự hiện hành từ năm 2010 đến năm 2015
• 2.2.1. Phân tích, đánh giá thực tiễn xét xử các tội phạm về tham nhũng nói chung và tội nhận hối lộ nói riêng
• 2.2.2. Thực tiễn áp dụng các hình thức trách nhiệm hình sự đối với các tội về tham nhũng, trong đó có tội nhận hối lộ
• 2.2.3. Những tồn tại, hạn chế, thiếu sót trong thực tiễn áp dụng các quy định về tội nhận hối lộ trong Bộ luật hình sự hiện hành từ năm 2010 đến năm 2015
• 3. CHƯƠNG 3: NHU CẦU VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH VỀ TỘI NHẬN HỐI LỘ TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ HIỆN HÀNH
• 3.1. Nhu cầu nâng cao chất lượng áp dụng các quy định về tội nhận hối lộ trong Bộ luật hình sự hiện hành
• 3.1.1. Về mặt lý luận
• 3.1.2. Về mặt thực tiễn
• 3.1.3. Về mặt lập pháp
• 3.2. Một số giải pháp khác nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về tội nhận hối lộ
• 3.2.1. Tiếp tục hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự hiện hành về tội nhận hối lộ
• 3.2.2. Tăng cường năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho các điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán và Hội thẩm nhân
• 3.2.3. Tăng cường công tác xét xử nghiêm minh, kịp thời các tội phạm tham nhũng nói chung và tội nhận hối lộ nói riêng
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam

Tội nhận hối lộ là một trong những vấn đề nhức nhối trong xã hội hiện đại, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực xây dựng một nhà nước pháp quyền. Tội phạm này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế mà còn làm suy giảm lòng tin của nhân dân đối với các cơ quan nhà nước. Việc quy định tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ công lý và xây dựng một xã hội công bằng.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của tội nhận hối lộ

Tội nhận hối lộ được định nghĩa là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn nhận tiền hoặc tài sản khác để thực hiện hoặc không thực hiện một hành vi trong phạm vi công vụ của mình. Đặc điểm của tội này bao gồm tính chất nghiêm trọng, tính chất tinh vi và sự ảnh hưởng sâu rộng đến xã hội.

1.2. Ý nghĩa của việc quy định tội nhận hối lộ trong luật hình sự

Việc quy định tội nhận hối lộ trong luật hình sự không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của nhà nước mà còn tạo ra một môi trường pháp lý rõ ràng cho việc xử lý các hành vi tham nhũng. Điều này góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm của cán bộ, công chức trong việc thực thi công vụ.

II. Vấn đề và thách thức trong việc xử lý tội nhận hối lộ

Mặc dù đã có nhiều quy định pháp luật về tội nhận hối lộ, nhưng việc thực thi vẫn gặp nhiều khó khăn. Các thách thức này bao gồm sự thiếu minh bạch trong các quy trình xử lý, sự can thiệp của các yếu tố bên ngoài và sự thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật.

2.1. Những khó khăn trong việc điều tra và xử lý tội nhận hối lộ

Việc điều tra tội nhận hối lộ thường gặp khó khăn do tính chất phức tạp của các vụ án, sự thiếu hợp tác từ các bên liên quan và sự bảo vệ của các cá nhân có quyền lực. Điều này dẫn đến việc nhiều vụ án không được đưa ra ánh sáng.

2.2. Sự can thiệp của các yếu tố bên ngoài

Nhiều vụ án tội nhận hối lộ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài như áp lực từ các nhóm lợi ích, sự can thiệp của các quan chức cấp cao, dẫn đến việc xử lý không công bằng và thiếu minh bạch.

III. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý tội nhận hối lộ

Để nâng cao hiệu quả xử lý tội nhận hối lộ, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc cải cách hệ thống pháp luật, tăng cường đào tạo cho cán bộ điều tra và nâng cao ý thức trách nhiệm của cán bộ công chức là những yếu tố quan trọng.

3.1. Cải cách hệ thống pháp luật về tội nhận hối lộ

Cần thiết phải rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật hiện hành để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong việc xử lý tội nhận hối lộ. Điều này bao gồm việc quy định rõ ràng các hình phạt và trách nhiệm của các cá nhân liên quan.

3.2. Tăng cường đào tạo cho cán bộ điều tra

Đào tạo chuyên sâu cho cán bộ điều tra về các phương pháp phát hiện và xử lý tội nhận hối lộ là rất cần thiết. Điều này giúp nâng cao năng lực và hiệu quả trong công tác điều tra.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tội nhận hối lộ

Nghiên cứu về tội nhận hối lộ đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết trong thực tiễn. Các vụ án điển hình đã được đưa ra ánh sáng, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc xử lý và ngăn chặn tội phạm này.

4.1. Các vụ án nhận hối lộ nổi bật trong thời gian qua

Nhiều vụ án nhận hối lộ đã được xử lý, nhưng vẫn còn nhiều vụ án chưa được đưa ra ánh sáng. Các vụ án này thường có tính chất phức tạp và liên quan đến nhiều cá nhân có quyền lực.

4.2. Kết quả nghiên cứu và những bài học kinh nghiệm

Kết quả nghiên cứu cho thấy cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc phát hiện và xử lý tội nhận hối lộ. Những bài học kinh nghiệm từ các nước khác cũng cần được áp dụng vào thực tiễn Việt Nam.

V. Kết luận và tương lai của tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam

Tội nhận hối lộ vẫn là một vấn đề lớn trong xã hội Việt Nam. Cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để ngăn chặn và xử lý hiệu quả loại tội phạm này. Tương lai của tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam phụ thuộc vào sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị.

5.1. Tương lai của tội nhận hối lộ trong luật hình sự

Tương lai của tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam sẽ phụ thuộc vào việc cải cách hệ thống pháp luật và nâng cao ý thức trách nhiệm của cán bộ công chức. Cần có những quy định rõ ràng và nghiêm khắc hơn để xử lý các hành vi này.

5.2. Những biện pháp cần thực hiện trong thời gian tới

Cần thực hiện các biện pháp đồng bộ như tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về phòng chống tham nhũng, nâng cao năng lực cho các cơ quan chức năng và tạo ra môi trường pháp lý thuận lợi cho việc phát hiện và xử lý tội nhận hối lộ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tội nhận hối lộ là một trong những hành vi tham nhũng nguy hiểm nhất, trực tiếp đục khoét nguồn lực quốc gia và làm xói mòn nghiêm trọng niềm tin của quần chúng nhân dân đối với hệ thống chính trị. Theo các báo cáo tổng kết tư pháp giai đoạn 2010 - 2015, mặc dù các cơ quan chức năng đã thụ lý và xử lý hàng trăm vụ án tham nhũng kinh tế, tỷ lệ khởi tố và xét xử hành vi nhận hối lộ chỉ chiếm khoảng 5% đến 10% trong cơ cấu tội phạm chức vụ. Thực trạng này phản ánh tính chất ẩn giấu tinh vi, biến tướng phức tạp của hành vi phạm tội cũng như những rào cản kỹ thuật pháp lý trong Bộ luật Hình sự năm 1999 sửa đổi, bổ sung năm 2009.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Luật hình sự và Tố tụng hình sự tập trung giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm chức vụ ngày càng quyết liệt với những khoảng trống trong luật thực định. Đề tài hướng tới mục tiêu hệ thống hóa toàn diện lý luận về tội nhận hối lộ, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật tại Tòa án nhân dân các cấp trên phạm vi toàn quốc và đặc thù địa bàn tỉnh Hà Giang trong giai đoạn 2010 - 2015. Trên cơ sở đó, công trình phân tích các chuẩn mực quốc tế từ Công ước Liên hợp quốc về chống tham nhũng (UNCAC) mà Việt Nam chính thức phê chuẩn ngày 30/6/2009, kiến nghị các giải pháp hoàn thiện Bộ luật Hình sự năm 2015. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần nâng cao tỷ lệ xử lý đúng người, đúng tội đạt trên 95% và thúc đẩy tỷ lệ thu hồi tài sản tham nhũng vượt mức 60% trong hoạt động tố tụng hình sự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận cứ dựa trên hai trụ cột lý thuyết nền tảng của khoa học luật hình sự và tội phạm học:

Thứ nhất là Lý thuyết về quyền lực công và sự tha hóa quyền lực (Abuse of Public Power). Lý thuyết này luận giải rằng tội phạm chức vụ xuất hiện khi chủ thể được trao quyền lực quản lý nhà nước nhưng đã lợi dụng vị trí công tác để trục lợi bất chính, vi phạm nguyên tắc công vụ liêm chính.

Thứ hai là Lý thuyết cấu thành tội phạm trong luật hình sự Việt Nam. Mô hình nghiên cứu phân tích hành vi nhận hối lộ thông qua 4 yếu tố cấu thành bắt buộc: khách thể (hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức), chủ thể (chủ thể đặc biệt có chức vụ, quyền hạn), mặt khách quan (hành vi lợi dụng quyền hạn nhận hoặc sẽ nhận lợi ích để làm hoặc không làm một việc theo yêu cầu), và mặt chủ quan (lỗi cố ý trực tiếp với động cơ vụ lợi).

Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm pháp lý then chốt:

• Tội phạm về chức vụ: Hành vi xâm phạm hoạt động công quyền do người có chức vụ thực hiện trong khi thi hành công vụ theo Điều 277 Bộ luật Hình sự năm 1999 và mở rộng thành thực hiện nhiệm vụ tại Điều 352 Bộ luật Hình sự năm 2015.
• Của hối lộ: Lợi ích vật chất như tiền, tài sản hoặc các lợi ích phi vật chất như hối lộ tình dục, hối lộ thông tin, hối lộ thành tích.
• Sự thỏa thuận vụ lợi: Sự thống nhất ý chí giữa người đưa và người nhận về việc đổi quyền hạn lấy lợi ích.
• Khách thể quan hệ công vụ: Uy tín và tính đúng đắn trong hoạt động của bộ máy nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn, bao gồm hơn 100 văn bản pháp quy từ Sắc lệnh số 223/SL năm 1946, Pháp lệnh Trừng trị các tội hối lộ năm 1981, Bộ luật Hình sự năm 1985, Bộ luật Hình sự năm 1999 đến Bộ luật Hình sự năm 2015, kết hợp với các báo cáo thực hành quyền công tố của Viện kiểm sát nhân dân tối cao và báo cáo tổng kết xét xử của Tòa án nhân dân tối cao.

Về cỡ mẫu thực nghiệm, tác giả tiến hành khảo sát hồi cứu toàn bộ hơn 500 vụ án hình sự sơ thẩm về các tội phạm tham nhũng được xét xử từ ngày 01/10/2010 đến hết ngày 30/6/2015, đồng thời trích xuất nghiên cứu sâu 35 bản án sơ thẩm và phúc thẩm điển hình về tội nhận hối lộ. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng theo cấp tòa án (Tòa án cấp huyện và Tòa án cấp tỉnh), bảo đảm tính đại diện địa bàn đô thị lớn và địa phương miền núi như tỉnh Hà Giang.

Phương pháp phân tích pháp lý kết hợp so sánh luật học (Comparative Law) được lựa chọn nhằm đối chiếu quy định của Việt Nam với chuẩn mực UNCAC có hiệu lực tại 163 quốc gia, cùng luật hình sự của Nhật Bản và Trung Quốc. Phương pháp thống kê mô tả giúp lượng hóa tỷ lệ áp dụng các khung hình phạt, xác định chính xác các điểm nghẽn trong thực tiễn áp dụng pháp luật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực tiễn lập pháp và áp dụng pháp luật giai đoạn 2010 - 2015 chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Một là, bất cập lớn trong việc quy định giá trị định lượng của hối lộ. Khoản 1 Điều 279 Bộ luật Hình sự năm 1999 xác định cấu thành cơ bản với giá trị tài sản từ 500.000 đồng đến dưới 10.000.000 đồng (sau sửa đổi nâng lên mức từ 2.000.000 đồng đến dưới 10.000.000 đồng). Trong khi đó, Điều 354 Bộ luật Hình sự năm 2015 nới rộng khung định lượng khởi điểm từ 2.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng (tăng trần gấp 10 lần), áp dụng chung mức hình phạt tù từ 2 năm đến 7 năm. Sự thay đổi này đòi hỏi việc phân hóa trách nhiệm hình sự phải dựa chặt chẽ hơn vào mức độ thiệt hại phi vật chất.

Hai là, tình trạng bỏ lọt các hành vi hối lộ phi vật chất. Trong giai đoạn 2010 - 2015, khoảng 20% đến 30% các vụ việc phát hiện có dấu hiệu hối lộ thông tin dự án, hối lộ thăng tiến chức vụ hoặc hối lộ tình dục nhưng cơ quan tố tụng không thể khởi tố tội nhận hối lộ do Bộ luật Hình sự năm 1999 chỉ công nhận của hối lộ là tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất.

Ba là, tỷ lệ áp dụng chế tài chưa bảo đảm tính răn đe. Thống kê từ các bảng số liệu xét xử sơ thẩm toàn quốc cho thấy có hơn 35% số bị cáo phạm tội tham nhũng được hưởng án treo hoặc áp dụng mức phạt tù ở cận dưới của khung hình phạt. Số lượng bị cáo bị tuyên phạt các mức án nghiêm khắc như tù từ 15 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình chỉ chiếm khoảng 3% đến 5%, chưa tương xứng với tính chất nguy hiểm của tội phạm.

Bốn là, sự khác biệt về thời điểm hoàn thành tội phạm giữa pháp luật trong nước và chuẩn mực quốc tế. Bộ luật Hình sự năm 1999 yêu cầu phải có hành vi đã nhận hoặc có sự thỏa thuận sẽ nhận tài sản cụ thể, trong khi Điều 15 và Điều 21 Công ước UNCAC quy định hành vi chỉ cần có sự hứa hẹn, chào mời hoặc gợi ý là tội phạm đã hoàn thành.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những tồn tại trên xuất phát từ sự thiếu đồng bộ trong hệ thống thể chế kinh tế - xã hội, kẽ hở trong quy định kê khai và giải trình nguồn gốc tài sản tăng thêm theo Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2005 sửa đổi năm 2012. Bên cạnh đó, ranh giới giữa quà biếu văn hóa và của hối lộ còn rất mong manh; nhiều giao dịch hối lộ được ngụy trang tinh vi dưới dạng hợp đồng kinh tế khống, vay mượn tài sản không kỳ hạn hoặc tài trợ dịch vụ.

Khi so sánh quốc tế, pháp luật hình sự Nhật Bản tại Chương XV (Điều 193, Điều 194) quy định rất chi tiết các cấu thành tội phạm riêng cho công chức đặc biệt (thẩm phán, kiểm sát viên, cảnh sát) với mức phạt tù từ 6 tháng đến 10 năm. Bộ luật Hình sự Trung Quốc tại Điều 286 và các Điều 289 đến 293 quy định hình phạt rất nghiêm khắc đối với hành vi đòi hối lộ, áp dụng khung hình phạt cao nhất là tù chung thân và tử hình.

Dữ liệu nghiên cứu của luận văn có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ hình cột so sánh tương quan số lượng án khởi tố so với số lượng bản án xét xử có hiệu lực qua các năm từ 2010 đến 2015, kết hợp bảng thống kê tỷ lệ phân bổ các khung hình phạt từ 2 năm tù đến tử hình theo từng nấc giá trị tài sản chiếm đoạt.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa và xử lý tội nhận hối lộ, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

1. Hoàn thiện kỹ thuật lập pháp hình sự: Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội cần sớm ban hành Nghị quyết hướng dẫn chi tiết thi hành Điều 354 Bộ luật Hình sự năm 2015 trước năm 2018. Cần định danh rõ ràng tiêu chí xác định 3 nhóm lợi ích phi vật chất (tình dục, cung cấp thông tin mật, nâng đỡ chức vụ) và cơ chế xử lý hành vi đưa - nhận hối lộ trong khu vực tư nhân, bảo đảm tỷ lệ chuẩn hóa văn bản hướng dẫn đạt 100%.

2. Nâng cao năng lực nghiệp vụ tố tụng: Tòa án nhân dân tối cao chủ trì phối hợp cùng Viện kiểm sát nhân dân tối cao tổ chức tối thiểu 4 đợt tập huấn chuyên sâu hàng năm cho 100% Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên chuyên trách. Mục tiêu là trang bị kỹ năng thu thập chứng cứ điện tử, giải mã dòng tiền và giảm tỷ lệ trả hồ sơ điều tra bổ sung giữa các cơ quan tố tụng xuống dưới 5% trong cả giai đoạn.

3. Tăng cường kiểm soát xét xử và thu hồi tài sản: Tòa án các cấp phải thực hiện nguyên tắc xét xử nghiêm minh, hạn chế tối đa việc cho hưởng án treo không đúng căn cứ đối với các tội danh chức vụ. Ngành tư pháp cần thiết lập cơ chế phong tỏa tài sản ngay từ giai đoạn khởi tố, phấn đấu nâng tỷ lệ thu hồi tài sản nhà nước bị thất thoát, chiếm đoạt lên mức trên 70% trong giai đoạn 2016 - 2020.

4. Đẩy mạnh cải cách chế độ công vụ: Chính phủ và Thanh tra Chính phủ thực hiện lộ trình cải cách tiền lương cho công chức, đồng thời áp dụng cơ chế bắt buộc 100% cán bộ lãnh đạo phải giải trình minh bạch nguồn gốc tài sản tăng thêm hàng năm, loại bỏ hoàn toàn việc hợp thức hóa của hối lộ thành quà biếu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị học thuật và thực tiễn phong phú cho 4 nhóm đối tượng:

1. Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên: Nắm vững phương pháp phân biệt tội nhận hối lộ với tội tham ô tài sản (Điều 278) và tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản (Điều 280), từ đó định tội danh chính xác và áp dụng hình phạt đúng quy định pháp luật.

2. Nhà nghiên cứu chính sách và đại biểu dân cử: Sử dụng các số liệu so sánh giữa Bộ luật Hình sự Việt Nam với luật hình sự Nhật Bản, Trung Quốc và Công ước UNCAC để làm luận cứ xây dựng các dự thảo luật, thông tư liên tịch hướng dẫn thi hành pháp luật phòng chống tham nhũng.

3. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật: Tiếp cận nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực với chuỗi tư liệu lịch sử qua 5 giai đoạn phát triển từ năm 1946 đến nay, cùng hơn 30 bản án thực tiễn phục vụ giảng dạy các học phần Luật hình sự và Tội phạm học.

4. Lãnh đạo cơ quan nhà nước và nhà quản trị doanh nghiệp: Nhận diện rõ ranh giới pháp lý giữa quà biếu ngoại giao và hành vi nhận hối lộ, hỗ trợ xây dựng bộ quy tắc liêm chính nội bộ và quy trình kiểm soát rủi ro pháp lý cho 100% nhân sự trong đơn vị.

Câu hỏi thường gặp

Ranh giới pháp lý giữa quà biếu và của hối lộ được xác định như thế nào?

Ranh giới cốt lõi nằm ở mục đích và sự thỏa thuận vụ lợi. Quà biếu là quan hệ xã sự thuần túy không ràng buộc điều kiện. Ngược lại, của hối lộ là vật chất hoặc phi vật chất được trao đổi nhằm mục đích yêu cầu người có chức vụ làm hoặc không làm một việc vì lợi ích của người đưa, bị xử lý hình sự từ mức 2.000.000 đồng theo Điều 279 Bộ luật Hình sự năm 1999 và Điều 354 Bộ luật Hình sự năm 2015.

Điểm mới căn bản của Bộ luật Hình sự năm 2015 đối với tội nhận hối lộ là gì?

Bộ luật Hình sự năm 2015 đã hình sự hóa hành vi nhận lợi ích phi vật chất tại Điểm b Khoản 1 Điều 354, mở rộng phạm vi xử lý tội nhận hối lộ ra khu vực ngoài nhà nước (khu vực tư), đồng thời thay đổi tình tiết phạm tội nhiều lần thành phạm tội 2 lần trở lên để bảo đảm tính rõ ràng khi áp dụng.

Hành vi hối lộ bằng tình dục có bị xử lý hình sự theo pháp luật Việt Nam không?

Dưới thời kỳ áp dụng Bộ luật Hình sự năm 1999, hành vi này chưa thể xử lý hình sự do luật chỉ giới hạn ở lợi ích vật chất. Tuy nhiên, theo quy định tại Điều 354 Bộ luật Hình sự năm 2015, lợi ích phi vật chất bao gồm cả yếu tố dịch vụ tình dục đã chính thức bị hình sự hóa theo đúng khuyến nghị tại Điều 15 Công ước UNCAC.

Người nhận hối lộ dưới 2.000.000 đồng có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Có. Theo Khoản 1 Điều 279 Bộ luật Hình sự năm 1999 và Khoản 1 Điều 354 Bộ luật Hình sự năm 2015, người nhận của hối lộ dưới 2.000.000 đồng vẫn bị phạt tù từ 2 năm đến 7 năm nếu gây hậu quả nghiêm trọng, hoặc đã bị xử lý kỷ luật về hành vi này, hoặc đã bị kết án về tội tham nhũng chưa được xóa án tích.

Việc phê chuẩn Công ước UNCAC thúc đẩy pháp luật hình sự Việt Nam thay đổi ra sao?

Kể từ khi phê chuẩn ngày 30/6/2009 cùng 163 quốc gia, Việt Nam đã nội luật hóa các chuẩn mực quốc tế bằng cách sửa đổi Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2012 và Bộ luật Hình sự năm 2015, mở rộng xử lý hành vi hối lộ công chức nước ngoài, hoàn thiện cơ chế tương trợ tư pháp và nâng tỷ lệ thu hồi tài sản tham nhũng qua biên giới.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về 4 yếu tố cấu thành tội nhận hối lộ và phân định chuẩn xác với các tội danh tham nhũng lân cận.
• Khái quát tiến trình lịch sử lập pháp qua 5 giai đoạn phát triển, từ Sắc lệnh số 223/SL năm 1946 đến Bộ luật Hình sự năm 2015.
• Đánh giá thực chứng hơn 500 vụ án tham nhũng giai đoạn 2010 - 2015, chỉ rõ các vướng mắc về định lượng tài sản và tỷ lệ áp dụng án treo.
• Tiếp thu kinh nghiệm lập pháp quốc tế từ 163 quốc gia thành viên Công ước UNCAC cùng mô hình tư pháp của Nhật Bản và Trung Quốc.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ về hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực đội ngũ tiến hành tố tụng và hiện đại hóa cơ chế quản lý công vụ.

Luận văn thạc sĩ luật học của tác giả Triệu Là Pham là công trình nghiên cứu công phu, cung cấp hệ thống luận cứ khoa học sắc bén và giải pháp thực tiễn có giá trị cao cho quá trình hoàn thiện pháp luật hình sự Việt Nam. Các nhà nghiên cứu, cán bộ tư pháp và cơ quan lập pháp có thể khai thác ngay nguồn tư liệu chuyên sâu này để phục vụ công tác xây dựng thể chế và nâng cao chất lượng xét xử trong kỷ nguyên mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề chung về tội nhận hối lộ trong Luật hình sự Việt Nam. Chương 2: Các quy định về tội nhận hối lộ trong Bộ Luật hình sự hiện hành và thực tiễn áp dụng. Chương 3: Nhu cầu và một số giải pháp nâng cao chất lượng áp dụng các quy định về tội nhận hối lộ trong Bộ Luật hình sự hiện hành. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI NHẬN HỐI LỘ TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1.

Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của việc quy định tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam 1. Khái niệm, đặc điểm của tội nhận hối lộ 1. Khái niệm chung tội phạm về chức vụ Tội phạm về chức vụ là một hiện tượng tiêu cực của xã hội, nó mang tính lịch sử, xuất hiện cùng với sự ra đời của Nhà nước. Tội phạm về chức vụ xuất hiện khi một người được giao một quyền lực nhất định và người đó đã sử dụng quyền lực được giao để thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, xâm phạm đến lợi ích của Nhà nước, của xã hội và của công dân.

Qua nghiên cứu những quy định của pháp luật hình sự các tội về tham nhũng cho thấy từ khi thành lập nước cho đến khi Bộ luật hình sự 1985 chính thức thông qua, thì khái niệm tội phạm về chức vụ chưa được quy định cụ thể trong các văn bản pháp luật hình sự. Nghĩa là trong các văn bản pháp luật hình sự được ban hành trước đây chưa có một quy phạm nào quy định khái niệm tội phạm về chức vụ. Nhưng các hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn cụ thể để làm những việc sai trái đều bị xử lý bằng các biện pháp kỷ luật của Đảng, kỷ luật của Nhà nước hay bằng các biện pháp hành chính. Trong giai đoạn hiện nay quá trình phát triển xã hội đã làm nảy sinh nhu cầu phải tội phạm hóa một hành vi vi phạm pháp luật của người có chức vụ quyền hạn, nhu cầu pháp điểm hóa pháp luật hình sự và điều đó đặt ra yêu cầu khái quát hóa từng loại tội phạm căn cứ vào một cố dấu hiệu nhất định.

Trên cơ sở đó, khái niệm tội phạm về chức vụ được hình thành từng bước và ngày càng hoàn chỉnh. Bộ luật hình sự 1999 quy định một cách khái quát về khái niệm tội phạm về chức vụ ở Điều 277 BLHS quy định: “Các tội phạm về chức vụ là những hành vi xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức do người có chức vụ thực hiện 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trong khi thực hiện công vụ”. Đây là khái niệm khái quát được các dấu hiệu chung nhất đặc trưng cho một nhóm tội phạm cụ thể, căn cứ vào các dấu hiệu khách thể, chủ thể và các yếu tố lợi dụng chức vụ, quyền hạn. Khái niệm này đã khái quát được các đặc điểm pháp lý chung của các tội phạm về chức vụ được quy định trong Chương XXI.

Việc quy định tội phạm về chức vụ là cần thiết và hoàn toàn phù hợp với yêu cầu khách quan trong đấu tranh phòng chống các tội phạm về chức vụ. So sánh giữa điều 277 BLHS năm 1999 với điều 352 BLHS năm 2015 chúng ta thấy, BLHS năm 2015 đã sửa đổi, bổ sung một số câu từ để đảm bảo tính chi tiết, cụ thể và chặt chẽ hơn đó là: bổ sung cụm từ “nhiệm vụ” vào cả khoản 1 và bổ sung, thay thế cụm từ “công vụ” thành “nhiệm vụ” khoản 2 điều 352 BLHS năm 2015. Nhằm làm rõ hơn khái niệm “công vụ” trong nền hành chính nhà nước với người được giao thực hiện một “nhiệm vụ” nào đó. Công vụ là một phạm vi rộng với nhiều yếu tố hợp thành như thể chế công vụ, đội ngũ công chức, các cơ quan, tổ chức, đơn vị của nhà nước.

Nói đến công vụ là nói đến hoạt động của nhà nước, là một loại lao động mang tính quyền lực và pháp lý được thực thi bởi đội ngũ công chức nhằm thực hiện các chính sách của nhà nước trong quá trình quản lý toàn diện các mặt của đời sống xã hội. Còn nhiệm vụ chúng ta hiểu là các hoạt động khác khi được nhà nước uỷ quyền, đảm nhận và giao cho thực hiện các nhiệm vụ, chức năng của nhà nước theo quy định của pháp luật. Việc quy định tội phạm về chức vụ là rất đúng đắn và cần thiết, hoàn toàn phù hợp với yêu cầu khách quan trong đấu tranh phòng chống các tội phạm về chức vụ, nó đánh dấu một bước phát triển mới của luật hình sự và khoa học luật hình sự nước ta, có ý nghĩa to lớn về mặt phương pháp luận, là cơ sở cho việc nghiên cứu những vấn đề khác (khách thể, chủ thể, các dấu hiệu khách quan, chủ quan) của tội phạm về chức vụ, những dấu hiệu đặc trưng cho loại tội phạm này. Đồng thời khái niệm này đã góp phần giải quyết được những vấn đề trong luật, giúp cho các cơ quan điều tra, truy tố, xét xử áp dụng các quy phạm pháp luật hình sự một cách đúng đắn, có cơ sở tránh sự nhằm lẫn tội phạm về chức vụ với các hành vi vi phạm pháp luật khác của người có chức vụ, quyền hạn.

Như vậy, việc 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quy định khái niệm tội phạm về chức vụ ở Điều 277 Bộ luật hình sự có ý nghĩa lý luận và thực tiễn quan trọng. Chương XXI gồm 15 Điều, hai mục: Mục A – Các tội phạm về tham nhũng và Mục B – Các tội phạm khác về chức vụ. Trong đó, Mục A gồm 7 Điều luật quy định về các tội trong đó có Điều 279 quy định về tội nhận hối lộ. Như vậy, tội nhận hối lộ là tội phạm về chức vụ nhưng lại được xếp trong một nhóm tội phạm cụ thể hơn: các tội phạm về tham nhũng.

Nói đến tham nhũng, tuy được hiểu dưới nhiều góc độ khác nhau nhưng pháp luật nước ta cũng như pháp luật nhiều nước trên thế giới đều có quan niệm tương đối thống nhất về vấn đề này: “Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi” – đây cũng là khái niệm tham nhũng được đưa ra tại Khoản 2 Điều 1 Luật phòng, chống tham nhũng năm 2005. Khái niệm về tội nhận hối lộ Hiện nay, tham nhũng nói chung và tội nhận hối lộ nói riêng, được xác định là căn bệnh trầm kha, mang tính phổ biến nhất của quyền lực. Nó xuất hiện trong tất cả cơ cấu của tổ chức quyền lực, đó là, lợi dụng công quyền nhằm mục đích vụ lợi cá nhân hay cho những một nhóm lợi ích cục bộ. Vì tội nhận hối lộ là một trong các tội phạm về tham nhũng, do đó việc phân tích sâu hơn về tội phạm tham nhũng là việc làm cần thiết.

Tham nhũng là một hiện tượng xã hội tiêu cực, xuất hiện cùng với sự hình thành giai cấp và sự ra đời, phát triển của Nhà nước, nó là biểu hiện của sự tha hoá của một bộ phận các quan chức được giao cho các quyền về chính trị - kinh tế - văn hoá - xã hội. Ngày nay tham nhũng không còn là vấn đề riêng của một quốc gia nào mà đã trở thành vấn đề của toàn cầu. Các nước phát triển, đang phát triển hay kém phát triển, không có một nước nào “miễn dịch” được tham nhũng, nó chỉ khác nhau về tính chất, mức độ phạm tội mà thôi. Tất cả các quốc gia đều có trách nhiệm tham gia vào việc tìm ra giải pháp phòng, chống tham nhũng có hiểu nhất.

Tuy nhiên, tham nhũng dường như xâm hại với tỷ lệ cao hơn ở các nước đang phát triển, những nền kinh tế đang chuyển đổi. Tham nhũng ngăn cản nhiều nước vượt qua những thách thức nghiêm 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trọng nhất của phát triển, cản trở đầu tư trong nước và nước ngoài, làm xói mòn niềm tin trong các tổ chức công cộng, niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Chính phủ, thậm chí có thể dẫn đến sự sụp đổ của cả một chế độ. Thấy trước được sự nguy hại của tệ tham nhũng và thực trạng tình hình tham nhũng hiện nay đang diễn ra ở Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đã chỉ rõ và nhấn mạnh là: Tình trạng tham nhũng và sự suy thoái về tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên đang cản trở việc thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, gây bất bình và làm giảm lòng tin trong nhân dân và là nguy cơ lớn đe dọa sự sống còn của chế độ ta [23, tr. Tham nhũng thường gắn với yếu tố quyền lực, khi một người được giao nắm giữ quyền lực, với quyền lực đó, trong hoàn cảnh cụ thể, họ thực hiện nhiệm vụ, công vụ được giao đã thực hiện hành vi trái với quy định của pháp luật được luật hình sự bảo vệ, xâm phạm đến hoạt động đúng đắn của cơ quan, của Nhà nước và của xã hội nhằm mục đích vụ lợi.

Dưới góc độ xã hội, tham nhũng là một hiện tượng xã hội chứ không phải là một hiện tượng nhất thời của một người hay một nhóm người trong xã hội. Xã hội càng phát triển thì nạn tham nhũng càng có môi trường phát triển và mức độ nguy hiểm, thủ đoạn của loại tội phạm này sẽ tinh vi hơn. Dưới góc độ chính trị, tham nhũng thể hiện sự tha hóa của một bộ phận cán bộ, công chức Nhà nước mà biểu hiện của nó là tình trạng quan liêu, mua bán chức quyền để vụ lợi. Dưới góc độ kinh tế, tham nhũng không chỉ gây ra thiệt hại trong việc làm thất thoát tài sản của Nhà nước, của nhân dân mà nó còn kìm hãm sự phát triển kinh tế.

Trong khoa học và thực tiễn có nhiều quan niệm khác nhau về tham nhũng, tội phạm về tham nhũng. Để có thể đưa ra một khái niệm chính xác về tội phạm tham nhũng, trước hết cần tìm hiểu khái niệm về tham nhũng. Ngân hàng Thế giới định nghĩa, tham nhũng là “lạm dụng công quyền để tư lợi”. Điều này cho rằng căn nguyên của tham nhũng xuất phát từ công quyền và lạm 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dụng công quyền, tham nhũng gắn liền với nhà nước và các hoạt động của nhà nước, việc nhà nước can thiệp vào thị trường và từ sự tồn tại của khu vực công.