Luận văn thạc sĩ vnu ls tội lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ theo luật hình sự việt nam trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn địa bàn thành phố hà nội

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích vnu ls tội lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ theo luật hình sự việt nam trên cơ, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Tạ Quốc Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Tất Viễn
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự Và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Tội Lợi Dụng Chức Vụ, Quyền Hạn Trong Khi Thi Hành Công Vụ Theo Luật Hình Sự Việt Nam (Trên Cơ Sở Nghiên Cứu Thực Tiễn Địa Bàn Thành Phố Hà Nội)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC QUY ĐỊNH TỘI LỢI DỤNG CHỨC VỤ, QUYỀN HẠN TRONG KHI THI HÀNH CÔNG VỤ TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ
• 1.1. Quy định về tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ từ năm 1945 đến trước khi có Bộ luật hình sự năm 1985
• 1.2. Quy định của Bộ luật hình sự năm 1985 về tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ
• 1.3. Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ trong Bộ luật hình sự năm 1999 và Luật sửa đổi, bổ sung Bộ luật hình sự năm 2009
• 1.4. Khái niệm tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ
• 1.5. Khung hình phạt của tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ
• 1.6. Dấu hiệu pháp lý hình sự của tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ
• 1.6.1. Khách thể
• 1.6.2. Mặt khách quan
• 1.6.3. Mặt chủ quan
• 1.6.4. Các trường hợp phạm tội cụ thể
• 1.6.4.1. Phạm tội lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ thuộc khoản 1 Điều 281
• 1.6.4.2. Phạm tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ thuộc các trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 281 Bộ luật hình sự
• 1.6.4.3. Phạm tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ thuộc các trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 281 Bộ luật hình sự
• 1.6.4.4. Hình phạt bổ sung của tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI LỢI DỤNG CHỨC VỤ QUYỀN HẠN TRONG KHI THI HÀNH CÔNG VỤ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Tình hình tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ từ năm 2010 đến 2014
• 2.2. Áp dụng hình phạt đối với tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ
• 2.2.1. Áp dụng hình phạt chính
• 2.2.2. Áp dụng hình phạt bổ sung "cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định"
• 2.2.3. Việc áp dụng tình tiết giảm nhẹ quy định tại điểm b khoản 1 Điều 46 Bộ luật hình sự 1999 đối với tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ
• 2.3. Những khó khăn, vướng mắc khi áp dụng tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI LỢI DỤNG CHỨC VỤ, QUYỀN HẠN TRONG KHI THI HÀNH CÔNG VỤ TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.1. Yêu cầu hoàn thiện các quy định của bộ luật hình sự việt nam năm 1999 về tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ
• 3.2. Đề xuất sửa đổi, bổ sung
• 3.3. Một số kiến nghị, giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự việt nam năm 1999 về tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ
• 3.3.1. Kiến nghị hoàn thiện các quy định của pháp luật về tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ
• 3.3.2. Kiến nghị ban hành văn bản hướng dẫn áp dụng Chương XXI Bộ luật hình sự 1999
• 3.3.3. Tăng cường năng lực, trình độ chuyên môn và ý thức pháp luật, trách nhiệm của đội ngũ Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân để đảm bảo việc giải quyết vụ án được thực hiện đúng quy định của pháp luật
• 3.3.4. Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật và đẩy mạnh công tác phê bình, tự phê bình
• 3.3.5. Tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát
• 3.3.6. Tiếp tục đổi mới công tác tổ chức cán bộ
• 3.3.7. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, phối hợp giữa các cơ quan nhà nước, nhất là các cơ quan bảo vệ pháp luật, đấu tranh kiên quyết và tích cực đối với tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn
• 3.3.8. Tập trung, giải quyết dứt điểm các vụ án đã được phát hiện và quy định việc xử lý trách nhiệm đối với cán bộ lãnh đạo, đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị để xảy ra tội phạm
• MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tội lợi dụng chức vụ quyền hạn trong thi hành công vụ tại Hà Nội

Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong thi hành công vụ là một trong những vấn đề nghiêm trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam, đặc biệt tại Hà Nội. Tình hình tội phạm này đã diễn biến phức tạp trong những năm gần đây, gây ảnh hưởng lớn đến sự ổn định của xã hội và lòng tin của nhân dân vào các cơ quan nhà nước. Theo thống kê, số vụ án liên quan đến tội phạm này ngày càng gia tăng, cho thấy sự cần thiết phải có những biện pháp mạnh mẽ hơn trong việc phòng ngừa và xử lý.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của tội lợi dụng chức vụ quyền hạn

Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong thi hành công vụ được định nghĩa là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn lợi dụng vị trí của mình để thực hiện hành vi trái pháp luật, gây thiệt hại cho Nhà nước và xã hội. Đặc điểm của tội này thường liên quan đến sự lạm dụng quyền lực, ảnh hưởng đến các quyết định hành chính và gây ra những hệ lụy nghiêm trọng.

1.2. Tình hình tội phạm lợi dụng chức vụ tại Hà Nội

Tình hình tội phạm lợi dụng chức vụ, quyền hạn tại Hà Nội đã có những diễn biến phức tạp. Nhiều vụ án lớn đã được phát hiện, trong đó có những vụ liên quan đến các lĩnh vực như quản lý đất đai, y tế và giáo dục. Việc điều tra và xử lý các vụ án này gặp nhiều khó khăn do tính chất phức tạp và sự thiếu hụt trong các quy định pháp luật.

II. Vấn đề và thách thức trong việc xử lý tội lợi dụng chức vụ quyền hạn

Việc xử lý tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong thi hành công vụ gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu đồng bộ trong các quy định pháp luật, dẫn đến việc áp dụng pháp luật không thống nhất. Ngoài ra, sự thiếu hụt về năng lực của các cơ quan chức năng cũng là một yếu tố cản trở trong việc phát hiện và xử lý tội phạm.

2.1. Những khó khăn trong việc điều tra tội phạm

Điều tra tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn thường gặp khó khăn do tính chất phức tạp của các vụ án. Nhiều vụ án liên quan đến nhiều đối tượng và có sự liên kết chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, khiến cho việc thu thập chứng cứ trở nên khó khăn.

2.2. Thiếu sót trong quy định pháp luật

Nhiều quy định pháp luật hiện hành chưa đầy đủ và rõ ràng, dẫn đến việc áp dụng không thống nhất. Điều này không chỉ gây khó khăn cho các cơ quan chức năng mà còn tạo điều kiện cho tội phạm lợi dụng chức vụ, quyền hạn gia tăng.

III. Phương pháp và giải pháp phòng ngừa tội lợi dụng chức vụ quyền hạn

Để phòng ngừa tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong thi hành công vụ, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao năng lực cho các cơ quan chức năng và tăng cường công tác giáo dục pháp luật là những yếu tố quan trọng.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật

Cần rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật liên quan đến tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn để đảm bảo tính đồng bộ và khả thi trong việc áp dụng. Việc ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể cũng là cần thiết để giảm thiểu sự mơ hồ trong quy định.

3.2. Nâng cao năng lực cho cơ quan điều tra

Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho các cán bộ điều tra, kiểm sát viên và thẩm phán là rất quan trọng. Điều này giúp đảm bảo việc xử lý các vụ án được thực hiện một cách khách quan và đúng pháp luật.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tội lợi dụng chức vụ quyền hạn

Nghiên cứu về tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong thi hành công vụ đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Các kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải có những biện pháp mạnh mẽ hơn trong việc phòng ngừa và xử lý tội phạm này. Việc áp dụng các giải pháp đã đề xuất sẽ góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác đấu tranh phòng chống tham nhũng.

4.1. Kết quả điều tra và xử lý các vụ án

Trong những năm qua, nhiều vụ án liên quan đến tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn đã được phát hiện và xử lý. Tuy nhiên, kết quả này vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn, cần có những biện pháp quyết liệt hơn.

4.2. Ứng dụng các giải pháp phòng ngừa

Việc áp dụng các giải pháp phòng ngừa đã được đề xuất trong nghiên cứu sẽ giúp giảm thiểu tình trạng tội phạm lợi dụng chức vụ, quyền hạn. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo hiệu quả trong công tác này.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về tội lợi dụng chức vụ quyền hạn

Nghiên cứu về tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong thi hành công vụ là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả để nâng cao chất lượng công tác phòng ngừa và xử lý tội phạm này. Tương lai của nghiên cứu sẽ tiếp tục tập trung vào việc hoàn thiện các quy định pháp luật và nâng cao năng lực cho các cơ quan chức năng.

5.1. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Trong tương lai, nghiên cứu sẽ tiếp tục tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các vụ án cụ thể, từ đó đưa ra những giải pháp khả thi hơn trong việc phòng ngừa và xử lý tội phạm.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong phòng chống tham nhũng

Việc tăng cường hợp tác quốc tế trong phòng chống tham nhũng sẽ giúp Việt Nam học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia khác, từ đó nâng cao hiệu quả trong công tác đấu tranh chống tội phạm lợi dụng chức vụ, quyền hạn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2010 - 2014, công tác phòng chống tội phạm tham nhũng và các tội phạm về chức vụ tại Việt Nam được Đảng và Nhà nước xác định là nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo vệ trật tự quản lý công. Tại địa bàn thành phố Hà Nội – trung tâm chính trị, hành chính và kinh tế của cả nước, tình hình tội phạm về chức vụ diễn biến hết sức phức tạp với hàng chục vụ án lớn được đưa ra xét xử sơ thẩm và phúc thẩm. Trong đó, tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ theo quy định tại Điều 281 Bộ luật Hình sự năm 1999 nổi lên như một điểm nóng, tập trung chủ yếu trong các lĩnh vực quản lý đất đai, tài chính ngân sách xã phường và cung ứng dịch vụ công ích y tế.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ hệ thống lý luận hình sự về tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ, đồng thời đánh giá toàn diện thực tiễn áp dụng pháp luật tại Tòa án nhân dân hai cấp thành phố Hà Nội trong khung thời gian 5 năm (2010 - 2014). Nghiên cứu chỉ ra những lỗ hổng pháp lý, vướng mắc trong việc định tội danh, phân biệt với các tội danh lân cận và áp dụng hình phạt. Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học nhằm hỗ trợ sửa đổi, hoàn thiện các quy định của Bộ luật Hình sự, góp phần giảm tỷ lệ án bị hủy, sửa do lỗi áp dụng pháp luật xuống dưới 1% và nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản bị thất thoát đạt trên 85% trong các vụ án chức vụ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống phân tích dựa trên học thuyết cấu thành tội phạm của khoa học luật hình sự Việt Nam và lý thuyết quản trị công, kiểm soát quyền lực nhà nước. Bốn yếu tố cấu thành tội phạm theo Điều 281 Bộ luật Hình sự năm 1999 được phân tích chuyên sâu gồm: khách thể, chủ thể, mặt khách quan và mặt chủ quan.

Nghiên cứu tập trung làm rõ 5 khái niệm cốt lõi:

1. Người có chức vụ, quyền hạn: Chủ thể đặc biệt theo Điều 277 Bộ luật Hình sự năm 1999, được bổ nhiệm, bầu cử, tuyển dụng hoặc hợp đồng để thực hiện công vụ.
2. Hành vi làm trái công vụ: Việc không thực hiện, thực hiện không đúng hoặc làm ngược lại nhiệm vụ, thẩm quyền được giao theo quy chế, quy định pháp luật.
3. Khách thể của tội phạm: Hoạt động đúng đắn, uy tín và tính liêm chính của cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.
4. Hậu quả thiệt hại: Bao gồm thiệt hại vật chất định lượng được và thiệt hại phi vật chất như làm suy giảm niềm tin của nhân dân, gây mất an ninh trật tự.
5. Động cơ vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác: Yếu tố bắt buộc trong mặt chủ quan với hình thức lỗi cố ý trực tiếp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ 100% hồ sơ vụ án và bản án sơ thẩm, phúc thẩm đã có hiệu lực pháp luật về tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ tại Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội và các Tòa án nhân dân cấp huyện trực thuộc từ năm 2010 đến năm 2014. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các vụ án được thụ lý trong giai đoạn 5 năm này theo phương pháp chọn mẫu toàn bộ (census sampling) nhằm bảo đảm tính đại diện tuyệt đối và triệt tiêu sai số chọn mẫu.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa phân tích luật học thực chứng (legal positivism), so sánh luật học (đối chiếu tiến trình lập pháp từ năm 1945, Bộ luật Hình sự 1985 đến Bộ luật Hình sự 1999) và thống kê xã hội học pháp luật. Việc lựa chọn phương pháp phân tích thực chứng kết hợp định lượng giúp bóc tách ranh giới pháp lý giữa Điều 281 và các tội danh chức vụ khác, đồng thời đánh giá chính xác tác động thực tế của đường lối xử lý hình phạt tại địa bàn Thủ đô.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực tiễn xét xử giai đoạn 2010 - 2014 tại Hà Nội mang lại 4 phát hiện quan trọng:

• Sai phạm trong quản lý đất đai chiếm tỷ trọng áp đảo (xấp xỉ 60% tổng số vụ án): Các hành vi điển hình là giao đất trái thẩm quyền, chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp sai quy định. Điển hình tại thôn Trung Kiên, xã Trung Giã, huyện Sóc Sơn, lãnh đạo địa phương đã bán trái phép 23.328,15 m² đất nông nghiệp (gồm 1.710 m² đất giao theo Nghị định 64/CP) cho 67 hộ dân, gây thất thoát ngân sách và lãng phí hơn 49 triệu đồng chi vượt mức.
• Xuất hiện sai phạm có tổ chức quy mô lớn trong lĩnh vực y tế công lập: Tại Bệnh viện Đa khoa huyện Hoài Đức, các bị cáo đã thực hiện 24.857 xét nghiệm huyết học, tạo ra 1.544 kết quả xét nghiệm trùng lặp giữa bệnh nhân nội trú và ngoại trú (chiếm tỷ lệ 6,2%), lập khống 789 hồ sơ xét nghiệm để thanh toán bảo hiểm y tế trục lợi nội bộ.
• Tính chất đồng phạm phức tạp với sự tham gia của đối tượng không giữ chức vụ: Trong các vụ án có tổ chức, 100% người chủ mưu là cán bộ lãnh đạo, trong khi nhân viên hợp đồng hoặc công dân ngoài cơ quan chiếm khoảng 35% vai trò đồng phạm giúp sức.
• Tỷ lệ áp dụng hình phạt bổ sung còn thấp: Tỷ lệ tuyên hình phạt cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 1 đến 5 năm chỉ đạt khoảng 45% đến 50% số bị cáo bị kết án, làm giảm hiệu lực răn đe đặc thù của nhóm tội phạm chức vụ.

Thảo luận kết quả

Thực tiễn xét xử cho thấy nguyên nhân chủ yếu dẫn đến các sai phạm kéo dài bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ của các văn bản hướng dẫn áp dụng Chương XXI Bộ luật Hình sự năm 1999. Ranh giới giữa tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ (Điều 281) và tội lạm quyền trong khi thi hành công vụ (Điều 282) thường xuyên bị nhầm lẫn trong quá trình điều tra, truy tố do việc xác định thẩm quyền công vụ chưa được quy định chi tiết.

Dữ liệu xét xử có thể được minh họa qua biểu đồ cơ cấu tội phạm: lĩnh vực đất đai chiếm 60%, y tế và dịch vụ công chiếm 25%, tài chính ngân sách chiếm 15%. Về cơ cấu hình phạt, hình phạt tù có thời hạn chiếm trên 70%, tù cho hưởng án treo chiếm khoảng 25%, cải tạo không giam giữ chiếm 5%. So với các địa phương khác trên cả nước, áp lực đô thị hóa nhanh tại Hà Nội khiến giá trị đất đai tăng cao, tạo động cơ vụ lợi lớn gấp 1,5 đến 2 lần cho các cán bộ quản lý cấp cơ sở.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả đấu tranh và áp dụng pháp luật, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Hoàn thiện hướng dẫn lập pháp hình sự: Tòa án nhân dân tối cao chủ trì phối hợp cùng Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành Thông tư liên tịch trong vòng 12 tháng để lượng hóa cụ thể các tiêu chí "gây hậu quả nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng" về mặt phi vật chất, mục tiêu giảm tỷ lệ trả hồ sơ điều tra bổ sung xuống dưới 2%.
• Tăng cường thanh tra, kiểm soát quyền lực cấp cơ sở: Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội thiết lập cơ chế giám sát chéo, tiến hành thanh tra định kỳ 100% các quyết định giao đất, cấp phép xây dựng và thu chi ngân sách cấp xã/phường theo chu kỳ 6 tháng/lần, hướng tới ngăn chặn sớm trên 40% nguy cơ sai phạm.
• Nâng cao năng lực cho đội ngũ tiến hành tố tụng: Tổ chức các chương trình đào tạo nghiệp vụ chuyên sâu hàng năm cho 100% Điều tra viên, Kiểm sát viên và Thẩm phán chuyên trách án kinh tế - tham nhũng tại Hà Nội, tập trung vào kỹ năng giám định tài chính và thẩm định quy trình quản lý hành chính.
• Siết chặt chế tài trách nhiệm người đứng đầu: Ban hành quy chế xử lý kỷ luật nghiêm khắc và xem xét trách nhiệm hình sự đối với 100% cán bộ lãnh đạo đứng đầu đơn vị để xảy ra sai phạm tham nhũng trong phạm vi quản lý trong vòng 30 ngày kể từ khi có kết luận thanh tra.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên: Nắm vững hệ thống tiêu chí định tội danh, phương pháp bóc tách hành vi làm trái công vụ và định khung hình phạt chính xác đối với Điều 281 Bộ luật Hình sự.
• Cán bộ lãnh đạo, công chức trong cơ quan nhà nước: Tự rà soát quy trình thực thi công vụ, nhận diện các điểm nghẽn rủi ro pháp lý trong quản trị nội bộ, đặc biệt trong thẩm định đất đai và mua sắm công.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên luật: Khai thác nguồn tài liệu học thuật chuyên sâu với phương pháp nghiên cứu thực chứng chuẩn mực và nguồn dữ liệu bản án thực tế phong phú tại Hà Nội.
• Luật sư và chuyên viên tư vấn pháp lý: Xây dựng luận cứ bào chữa sắc bén, phân tích thấu đáo yếu tố mặt chủ quan và động cơ cá nhân để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự.

Câu hỏi thường gặp

Dấu hiệu bắt buộc trong mặt khách quan của tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn theo Điều 281 là gì? Cấu thành tội phạm bắt buộc phải có đủ 3 yếu tố: hành vi lợi dụng chức vụ quyền hạn làm trái công vụ, hậu quả thiệt hại thực tế cho lợi ích của Nhà nước, xã hội hoặc quyền lợi hợp pháp của công dân, và mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa hành vi và thiệt hại.

Làm thế nào để phân biệt giữa tội lợi dụng chức vụ (Điều 281) và tội lạm quyền (Điều 282)? Người phạm tội theo Điều 281 thực hiện hành vi trong phạm vi thẩm quyền được giao nhưng làm trái với quy định hoặc không làm. Ngược lại, người phạm tội theo Điều 282 thực hiện hành vi hoàn toàn vượt quá giới hạn thẩm quyền, làm việc không thuộc chức năng của mình.

Người không có chức vụ, quyền hạn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 281 không? Có thể bị xử lý với tư cách là đồng phạm. Mặc dù người thực hành trực tiếp bắt buộc phải là người có chức vụ quyền hạn, nhưng người không có chức vụ vẫn có thể là người chủ mưu, người xúi giục hoặc người giúp sức trong vụ án có tổ chức.

Mức độ thiệt hại vật chất dưới 2 triệu đồng có bị xử lý hình sự theo Điều 281 Bộ luật Hình sự 1999 không? Khác với tội Tham ô tài sản (Điều 278) có định lượng từ 2 triệu đồng trở lên, Điều 281 Bộ luật Hình sự 1999 không quy định mức sàn giá trị thiệt hại vật chất, do đó thiệt hại nhỏ nhưng có yếu tố vụ lợi và gây tác động xấu vẫn có thể bị truy cứu.

Vụ án tại Bệnh viện Đa khoa Hoài Đức mang lại bài học pháp lý quan trọng nào? Vụ án cho thấy việc lợi dụng chức vụ trong dịch vụ công lập có thể trục lợi gián tiếp thông qua việc lập 789 hồ sơ xét nghiệm khống để rút tiền bảo hiểm y tế, xâm phạm trực tiếp đến hoạt động đúng đắn và uy tín đạo đức của ngành y.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận, quá trình lập pháp hình sự về tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ từ năm 1945 đến Bộ luật Hình sự 1999.
• Làm sáng tỏ 4 yếu tố cấu thành tội phạm và xây dựng tiêu chí phân định rõ ràng giữa hành vi lợi dụng chức vụ và hành vi lạm quyền.
• Cung cấp bức tranh thực chứng sâu sắc về thực trạng xét xử các vụ án chức vụ tại thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2010 - 2014 với các số liệu hồ sơ điển hình.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ từ hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật, thanh tra kiểm soát cơ sở đến nâng cao nghiệp vụ tư pháp.
• Đóng góp nguồn học liệu thực tiễn giá trị cao phục vụ tiến trình cải cách tư pháp và hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam.

Để nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm chức vụ, các cơ quan ban ngành cần sớm áp dụng đồng bộ các giải pháp giám sát quyền lực và hoàn thiện các văn bản hướng dẫn định lượng thiệt hại. Quý độc giả, nhà nghiên cứu và cán bộ thực tiễn hãy tham khảo chi tiết toàn văn công trình để ứng dụng hiệu quả vào công tác xét xử và quản trị nhà nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC QUY ĐỊNH TỘI LỢI DỤNG CHỨC VỤ, QUYỀN HẠN TRONG KHI THI HÀNH CÔNG VỤ TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ 1. QUY ĐỊNH VỀ TỘI LỢI DỤNG CHỨC VỤ, QUYỀN HẠN TRONG KHI THI HÀNH CÔNG VỤ TỪ N ĂM 1945 ĐẾN TRƯỚC KHI CÓ BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1985 Trước khi BLHS đầu tiên của Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam được ban hành thì tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ chưa được quy định trong một văn bản quy phạm pháp luật nào mà chỉ được quy định rải rác trong một số văn bản quy phạm pháp luật khác nhau. Cũng như khái niệm tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công ụv chưa được quy định. Sau thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945, mặc dù còn bề bộn nhiều công việc trọng đại của đất nước nhưng Nhà nước ta đã rất chú trọng đến việc quản lý xã hội bằng pháp luật nhằm góp phần giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội.

Ngày 10 tháng 10 năm 1945 Chủ tịch nước ban hành Sắc lệnh số 47 về việc "giữ tạm thời các luật lệ hiện hành ở Bắc, Trung, Nam Bộ cho đến khi ban hành những bộ luật pháp duy nhất cho toàn quốc". Trong lĩnh vực hình sự, theo quy định của sắc lệnh này thì các đạo luật của chính quyền cũ tạm thời được giữ lại và được phép thi hành nếu những điều khoản trong các luật lệ cũ "không trái với nền độc lập của nước Việt Nam và chính thể dân chủ cộng hòa " [6, Điều 12]. Theo đó trong ĩnh l vực hình sự có 3 đạo luật tạm thời được giữ lại và thi hành đó là: Bộ "Luật Hình An Nam" ban hành năm 1921 được thi hành ở Bắc Bộ; Bộ "Hoàng Việt Hình Luật" ban hành năm 1933 đư ợc thi hành ở Trung Bộ; Bộ "Hình pháp tu chỉnh" ban hành năm 1912 được thi hành ở Nam Bộ. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong thời kỳ này, để đảm bảo uy tín của cán bộ, công chức Nhà nước và cơ quan nhà nước, bảo vệ các lợi ích của Nhà nước, lợi ích chính đáng của tập thể và công dân, bảo đảm cho các cơ quan nhà nước hoạt động đúng đắn và chống tội phạm trong lĩnh vực này, Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản pháp luật hình sự về các tội phạm chức vụ.

Ví dụ: Sắc lệnh số 223-SL ngày 17 tháng 11 năm 1946 của Chủ tịch nước trong đó quy định: Tội đưa hối lộ cho công chức, tội công chức nhận hối lộ, hoặc phù lạm hoặc biển thủ công quỹ đều bị phạt khổ sai từ 05 năm đến 20 năm và phạt bạc gấp đôi tang vật hối lộ, phù lạm hay biển thủ. Tang vật hối lộ bị tịch thu sung công. Người phạm tội còn có thể bị xử tịch thu nhiều nhất là đến ba phần tư gia sản… [7]. Trong sắc lệnh này cũng đã đưa ra khái niệm về người có chức vụ.

Điều 3 của sắc lệnh quy định: "Công chức gồm nhân viên trong Chính phủ, trong các Ủy ban hành chính các cấp, các cơ quan do nhân dân bầu lên, trong bộ đội và tất cả các người phụ trách một công vụ" [7, Điều 3]. Ngày 23 tháng 5 năm 1981, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Pháp lệnh trừng trị tội hối lộ gồm 13 điều luật, trong đó quy định tương đối cụ thể về dấu hiệu đặc trưng của các tội nhận hối lộ, đưa hối lộ, môi giới hối lộ và lợi dụng ảnh hưởng đối với người có chức vụ, quyền hạn để trục lợi, quy định về các trường hợp tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự và hình phạt, quy định về hình phạt, về việc xử lý của hối lộ, xử lý hành vi trả thù người tố giác… Pháp lệnh trừng trị tội hối lộ là công cụ pháp lý quan trọng góp phần đấu tranh có hiệu quả với tội hối lộ trong thời gian đó. Ngoài ra trong th ời gian này còn có Sắc lệnh số 200/SL ngày 08 tháng 7 năm 1948 của Chủ tịch nước coi công chức trong thời kỳ kháng chiến như bị trưng tập (liên quan đến tội đào nhiệm); Sắc lệnh số 154-SL ngày 17 tháng 11 năm 1950 của Chủ tịch nước ấn định những hình phạt trừng trị việc để tiết lộ 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bí mật (liên quan đến tội cố ý làm lộ bí mật công tác và tội vô ý làm lộ bí mật công tác); Sắc lệnh số 267/SL ngày 15 tháng 6 năm 1956 của C hủ tịch nước quy định trừng trị những âm mưu và hành động phá hoại tài sản của Nhà nước và của nhân dân, cản trở việc thực hiện chính sách, kế hoạch của Nhà nước (liên quan đến tội thiếu tinh thần trách nhiệm); Sắc luật số 03/SL/1976 được Hội đồng chính phủ cách mạng lâm thời ban hành ngày 15 tháng 3 năm 1976 quy định tội phạm và hình phạt trong đó quy định tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn và quy định tội đưa và nhận hối lộ, tuy nhiên Sắc luật không mô tả dấu hiệu pháp lý của tội phạm, không quy định tình tiết tăng nặng và không quy định hình phạt bổ sung… Qua việc Nhà nước ban hành một số các sắc lệnh như trên có thể thấy ngay từ những năm đầu của chính quyền cách mạng, Nhà nước ta đã thể hiện thái độ đấu tranh không khoan nhượng đối với loại tội này. Tuy nhiên, trong tất cả các văn bản pháp luật chưa có văn bản nào quy định về tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ, mà hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ chỉ được coi là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự, ví dụ: tại khoản 4 Điều 19 của Pháp lệnh trừng trị các tội phản cách mạng ngày 30 tháng 10 năm 1967 quy định: "lợi dụng chức quyền để hoạt động phản cách mạng là trường hợp cần xử phạt nặng" '[54]; hay trong bản tổng kết ngày 10 tháng 8 năm 1970 của Tòa án nhân dân tối cao về thực tiễn xét xử loại tội giết người cũng quy định: lợi dụng chức vụ, quyền hạn để giết người là tình tiết tăng nặng.

Tóm lại, pháp luật hình sự thời kỳ này về cơ bản đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ cách mạng, góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, đảm bảo hoạt động của các cơ quan nhà nước , tổ chức có hiệu quả. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân nên việc quy định về tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ còn có nhiều hạn chế. Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ không được quy định trong bất cứ 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] văn bản pháp luật nào; hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ chỉ được coi là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự; Các tội phạm về chức vụ nói chung nếu có được quy định thì cũng nằm trong nhiều văn bản pháp luật đơn hành khác nhau, các dấu hiệu pháp lí, các tình tiết tăng nặng giảm nhẹ chưa được quy định cụ thể, chưa quy định về khái niệm "tội phạm chức vụ", còn khái niệm người có chức vụ mặc dù đã được quy định cho một số tội phạm cụ thể như nhận hối lộ, biển thủ công quỹ… nhưng nhìn chung chưa cụ thể. QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1985 VỀ TỘI LỢI DỤNG CHỨC VỤ, QUYỀN HẠN TRONG KHI THI HÀNH CÔNG VỤ Ngày 27 tháng 6 năm 1985, BLHS đầu tiên của Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam được Quốc hội thông qua, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng về sự phát triển của pháp luật hình sự nước nhà và là cơ sở pháp lý để thực hiện việc đấu tranh phòng, chống tội phạm có hiệu quả.

BLHS năm 1985 ra đời trên cơ sở tổng kết, kế thừa kinh nghiệm lập pháp hình sự và kinh nghiệm đấu tranh phòng, chống tội phạm trong những năm trước đây và dự kiến tình hình diễn biến của tội phạm trong thời gian tới. Đây là văn bản quy phạm pháp luật đầu tiên mà trong đó các tội phạm về chức vụ được phân loại thành một nhóm tội phạm và được quy định thành một chương riêng - Chương IX và khái niệm "tội phạm chức vụ" cũng đã được chính thức ghi nhận, đồng thời đây cũng là lần đầu tiên tội lợi dụng chức vụ quyền hạn được quy định là một tội danh, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho công cuộc đấu tranh chống loại tội phạm này. Theo quy định của Điều 219 của BLHS 1985 thì "các tội phạm về chức vụ là những hành vi xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan nhà nước hoặc tổ chức xã hội do người có chức vụ thực hiện trong khi thi hành nhiệm vụ" [29], đồng thời luật cũng xác định "người có chức vụ là người do bổ nhiệm, do dân cử, do hợp đồng hoặc do một hình thức khác, có hưởng 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lương hoặc không hưởng lương, được giao thực hiện một công vụ nhất định và có quyền hạn nhất định trong khi thực hiện công vụ" [29, Điều 219]. Trong BLHS 1985, tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ được quy định tại Điều 221 thuộc phần các tội phạm về chức vụ (bộ luật này chưa có sự phân biệt tội phạm nào là tội phạm về tham nhũng, tội phạm nào là tội phạm về chức vụ khác).

Điều 221 quy định tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc lạm quyền trong khi thi hành công vụ như sau: Người nào vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác mà lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc vượt quá quyền hạn làm trái công vụ gây thiệt hại cho lợi ích của Nhà nước, của tổ chức xã hội hoặc lợi ích hợp pháp của công dân, nếu không thuộc trường hợp quy định tại các Điều 156, 238 và 239, thì bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến hai năm hoặc bị phạt tù từ sáu tháng đến năm năm [29]. Theo đó, hành vi lợi dụng chức vụ quyền hạn và hành vi lạm quyền trong khi thi hành công ụv đều được quy định chung trong một điều luật - Điều 221, tuy nhiên do chưa có nhiều thực tiễn xét xử đối với tội phạm này, nên lúc đầu Điều 221 chỉ quy định một khung hình phạt, không quy định các tình tiết là yếu tố định khung hình phạt.