Luận văn thạc sĩ vnu ls tội cướp giật tài sản trên địa bàn thành phố hà nội một số khía cạnh pháp lý hình sự và tội phạm học

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls tội cướp giật tài sản trên địa bàn thành phố hà nội một số khía cạnh pháp lý hình sự và tội, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự, Tội Phạm Học
• Đề tài: Tội cướp giật tài sản trên địa bàn thành phố Hà Nội: Một số khía cạnh pháp lý hình sự và tội phạm học
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của các quy phạm pháp luật hình sự Việt nam về tội cướp giật tài sản. Giai đoạn trước năm 1999
• 1.2. Giai đoạn sau năm 1999
• 1.3. Khái niệm và các dấu hiệu pháp lý của tội cướp giật tài sản
• 1.3.1. Khái niệm tội cướp giật tài sản
• 1.3.2. Khách thể của tội cướp giật tài sản
• 1.3.3. Chủ thể của tội cướp giật tài sản
• 1.3.4. Mặt khách quan của tội cướp giật tài sản
• 1.3.5. Mặt chủ quan của tội cướp giật tài sản
• 1.4. Trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội tội cướp giật tài sản
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH, NGUYÊN NHÂN, ĐIỀU KIỆN CỦA TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Vài nét cơ bản về thành phố Hà Nội. Tình hình tội cướp giật tài sản tại thành phố Hà Nội từ năm 2001-2005
• 2.2. Những nguyên nhân và điều kiện của tội cướp giật tài sản ở thành phố Hà Nội từ năm 2001-2005
• 2.3. Thực trạng đấu tranh, phòng chống tội cướp giật tài sản tại thành phố Hà Nội từ năm 2001-2005
• 2.4. Kết quả đấu tranh phòng chống tội cướp giật tài sản
• 2.5. Nguyên nhân của những tồn tại trong đấu tranh, chống tội cướp giật tài sản tại thành phố Hà Nội. Dự báo về tội cướp giật tài sản trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC BIỆN PHÁP ĐẤU TRANH, PHÒNG CHỐNG TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.1. Các biện pháp chung
• 3.2. Biện pháp về chính sách, pháp luật
• 3.3. Biện pháp về tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật
• 3.4. Biện pháp về kinh tế - xã hội
• 3.5. Biện pháp tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước trên một số lĩnh vực về an ninh trật tự. Các biện pháp cụ thể
• 3.6. Biện pháp tăng cường các biện pháp phòng ngừa tội cướp giật tài sản
• 3.7. Biện pháp nâng cao hiệu quả công tác điều tra, truy tố, xét xử tội cướp giật tài sản
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tội cướp giật tài sản tại Hà Nội

Tội cướp giật tài sản là một trong những loại tội phạm phổ biến tại Hà Nội, gây ra nhiều lo ngại cho người dân và chính quyền. Tình hình tội phạm này đã có những diễn biến phức tạp trong những năm gần đây, đặc biệt là trong bối cảnh phát triển kinh tế và đô thị hóa nhanh chóng. Việc nghiên cứu khía cạnh pháp lý và tội phạm học của tội cướp giật tài sản là rất cần thiết để có những biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của tội cướp giật tài sản

Tội cướp giật tài sản được định nghĩa là hành vi chiếm đoạt tài sản của người khác một cách trái phép, thường diễn ra trong tình huống bất ngờ và có tính chất bạo lực. Đặc điểm của tội phạm này bao gồm tính chất nhanh chóng, táo bạo và thường gây ra tâm lý hoang mang cho nạn nhân.

1.2. Tình hình tội phạm cướp giật tài sản tại Hà Nội

Tình hình tội phạm cướp giật tài sản tại Hà Nội đã có sự gia tăng đáng kể trong những năm qua. Các số liệu thống kê cho thấy số vụ cướp giật tài sản không ngừng tăng, đặc biệt là ở các khu vực đông dân cư và trung tâm thương mại. Điều này đặt ra thách thức lớn cho các cơ quan chức năng trong việc đảm bảo an ninh trật tự.

II. Khía cạnh pháp lý của tội cướp giật tài sản

Khía cạnh pháp lý của tội cướp giật tài sản được quy định rõ ràng trong Bộ luật hình sự Việt Nam. Điều 136 của Bộ luật hình sự năm 1999 đã xác định rõ các dấu hiệu pháp lý của tội phạm này, từ đó tạo cơ sở cho việc xử lý các hành vi vi phạm. Việc hiểu rõ các quy định pháp luật sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong công tác phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm.

2.1. Các quy định pháp lý liên quan đến tội cướp giật

Theo Điều 136 Bộ luật hình sự năm 1999, tội cướp giật tài sản được quy định với các hình phạt cụ thể. Các quy định này không chỉ nhằm trừng phạt người phạm tội mà còn có tác dụng răn đe, giáo dục ý thức chấp hành pháp luật trong cộng đồng.

2.2. Thực tiễn áp dụng pháp luật về tội cướp giật

Thực tiễn áp dụng pháp luật về tội cướp giật tài sản tại Hà Nội cho thấy nhiều khó khăn trong việc điều tra, truy tố và xét xử. Các cơ quan chức năng cần cải thiện quy trình làm việc và tăng cường phối hợp để nâng cao hiệu quả trong công tác phòng chống tội phạm.

III. Nguyên nhân và điều kiện dẫn đến tội cướp giật tài sản

Nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện dẫn đến tội cướp giật tài sản là rất quan trọng để có những biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Các yếu tố như tình hình kinh tế, xã hội, và sự thiếu hụt trong công tác quản lý an ninh trật tự đều góp phần vào sự gia tăng của loại tội phạm này.

3.1. Nguyên nhân xã hội dẫn đến tội cướp giật

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tội cướp giật tài sản là tình trạng nghèo đói và thất nghiệp. Nhiều người do không có việc làm ổn định đã chọn con đường phạm tội để kiếm sống, dẫn đến sự gia tăng của các hành vi cướp giật.

3.2. Điều kiện thuận lợi cho tội phạm cướp giật

Các điều kiện như mật độ dân cư cao, sự phát triển nhanh chóng của các khu đô thị và thiếu sự giám sát an ninh cũng tạo ra môi trường thuận lợi cho tội phạm cướp giật tài sản. Việc thiếu các biện pháp phòng ngừa hiệu quả từ chính quyền địa phương cũng góp phần vào tình hình này.

IV. Các biện pháp phòng ngừa tội cướp giật tài sản

Để giảm thiểu tình trạng tội cướp giật tài sản, cần có những biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Các biện pháp này không chỉ bao gồm việc tăng cường lực lượng cảnh sát mà còn cần sự tham gia của cộng đồng trong việc nâng cao ý thức bảo vệ tài sản cá nhân.

4.1. Tăng cường lực lượng cảnh sát và an ninh

Việc tăng cường lực lượng cảnh sát và các biện pháp an ninh tại các khu vực có nguy cơ cao là rất cần thiết. Cảnh sát cần có mặt thường xuyên tại các khu vực này để ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi phạm tội.

4.2. Nâng cao ý thức cộng đồng về an ninh

Cộng đồng cần được tuyên truyền và giáo dục về ý thức bảo vệ tài sản cá nhân. Các hoạt động như tổ chức các buổi hội thảo, phát động phong trào bảo vệ an ninh trật tự sẽ giúp nâng cao nhận thức của người dân.

V. Kết luận và triển vọng tương lai về tội cướp giật tài sản

Kết luận, tội cướp giật tài sản là một vấn đề nghiêm trọng tại Hà Nội, đòi hỏi sự quan tâm và hành động từ cả chính quyền và cộng đồng. Việc nghiên cứu và áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả sẽ giúp giảm thiểu tình trạng này trong tương lai.

5.1. Tương lai của tội cướp giật tài sản tại Hà Nội

Dự báo tình hình tội cướp giật tài sản tại Hà Nội trong tương lai sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm sự phát triển kinh tế, chính sách an ninh và ý thức của người dân. Nếu các biện pháp phòng ngừa được thực hiện hiệu quả, tình hình có thể được cải thiện.

5.2. Đề xuất giải pháp cho vấn đề tội cướp giật

Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng trong việc phòng ngừa tội cướp giật tài sản. Các giải pháp như cải thiện điều kiện sống, tạo việc làm và nâng cao ý thức pháp luật sẽ góp phần giảm thiểu tình trạng này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tội cướp giật tài sản là một trong những hành vi xâm phạm quyền sở hữu và trật tự an toàn xã hội có tính chất nguy hiểm, diễn biến phức tạp tại các đô thị lớn. Trong giai đoạn 2001 - 2005, trên địa bàn thành phố Hà Nội đã ghi nhận tổng cộng 32.805 vụ phạm pháp hình sự, trong đó tội cướp giật tài sản chiếm 1.934 vụ, tương đương tỷ lệ 5,89%. Đáng chú ý, trong khi tổng số tội phạm hình sự chung có xu hướng giảm 5,25% (từ 6.465 vụ năm 2001 xuống còn 6.142 vụ năm 2005), thì tội cướp giật tài sản lại tăng mạnh 14,22% (từ 404 vụ năm 2001 lên 471 vụ năm 2005).

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ bản chất pháp lý hình sự của tội cướp giật tài sản theo quy định tại Điều 136 Bộ luật Hình sự năm 1999, đồng thời đánh giá toàn diện thực trạng, nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm dưới góc độ tội phạm học tại địa bàn Thủ đô. Mục tiêu cụ thể bao gồm việc phân tích cấu thành tội phạm, đánh giá hiệu quả công tác điều tra, truy tố, xét xử và xây dựng hệ thống giải pháp phòng ngừa xã hội kết hợp phòng ngừa nghiệp vụ.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian địa bàn thành phố Hà Nội với 9 quận nội thành và 5 huyện ngoại thành trong mốc thời gian 5 năm (2001 - 2005). Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học nhằm hoàn thiện quy phạm pháp luật hình sự, đồng thời đưa ra các giải pháp thực tiễn giúp nâng cao tỷ lệ khám phá án cướp giật vốn chỉ đạt mức trung bình 49,64%, góp phần bảo đảm an ninh trật tự và giữ vững hình ảnh văn minh của Thủ đô.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết cấu thành tội phạm trong khoa học luật hình sự Việt Nam và lý thuyết nguyên nhân - điều kiện của tình hình tội phạm trong tội phạm học hiện đại.

Hệ thống khái niệm nòng cốt bao gồm:

• Tội cướp giật tài sản: Hành vi công khai, nhanh chóng chiếm đoạt tài sản của người khác do người có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi luật định thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp.
• Khách thể của tội phạm: Quan hệ sở hữu tài sản được pháp luật hình sự bảo vệ, trong đó đối tượng tác động trực tiếp là tài sản hữu hình, gọn nhẹ, dễ dịch chuyển như điện thoại, dây chuyền, túi xách.
• Mặt khách quan của tội phạm: Thể hiện qua hai dấu hiệu đặc trưng bắt buộc là tính chất công khai (không che giấu hành vi với chủ sở hữu và người xung quanh) và tính chất nhanh chóng (bất ngờ tiếp cận, giật lấy tài sản và nhanh chóng tẩu thoát).
• Mặt chủ quan của tội phạm: Hình thức lỗi cố ý trực tiếp với mục đích tư lợi chiếm đoạt tài sản được hình thành từ trước khi thực hiện hành vi.

Khung pháp lý tham chiếu chủ đạo là Điều 136 Bộ luật Hình sự năm 1999 với 4 khung hình phạt có mức chế tài từ 1 năm tù đến tù chung thân, đánh dấu bước chuyển biến quan trọng khi xóa bỏ sự phân biệt giữa sở hữu xã hội chủ nghĩa và sở hữu riêng của công dân.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thu thập và xử lý toàn bộ nguồn dữ liệu thứ cấp gồm 1.934 vụ cướp giật tài sản xảy ra trên địa bàn thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2001 - 2005, cùng 960 vụ án được khởi tố điều tra và 885 vụ án được đưa ra xét xử sơ thẩm với 1.072 bị cáo. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 100% hồ sơ vụ án được thống kê chính thức từ Công an thành phố Hà Nội, Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội và Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội.

Phương pháp chọn mẫu toàn bộ theo chuỗi thời gian 5 năm được áp dụng nhằm đảm bảo tính bao quát, phản ánh đúng quy luật vận động thực tế của tội phạm đô thị. Nghiên cứu kết hợp linh hoạt các phương pháp phân tích định lượng và định tính: phương pháp thống kê hình sự giúp lượng hóa cơ cấu và biến động số vụ án; phương pháp so sánh luật học giúp phân định tội cướp giật với tội cướp tài sản và tội công nhiên chiếm đoạt tài sản; phương pháp phân tích hệ thống và tổng hợp xã hội học pháp luật giúp bóc tách mối liên hệ giữa điều kiện kinh tế - xã hội với hành vi phạm tội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và phân tích dữ liệu thực chứng giai đoạn 2001 - 2005 mang lại những phát hiện quan trọng:

• Tỷ lệ khám phá án ở mức thấp: Trong tổng số 1.934 vụ cướp giật tài sản xảy ra, lực lượng công an chỉ điều tra, khám phá được 960 vụ, bắt giữ 1.171 đối tượng, đạt tỷ lệ 49,64%. Tỷ lệ này thấp hơn đáng kể so với tỷ lệ khám phá tội phạm hình sự chung của toàn thành phố (đạt 66,26% với 21.737 vụ được khám phá trên tổng số 32.805 vụ).
• Quy luật diễn biến trái chiều với tình hình tội phạm chung: Năm 2001 ghi nhận 404 vụ cướp giật, năm 2002 tăng lên 416 vụ (tăng 2,9%), năm 2003 giảm mạnh xuống 312 vụ (giảm 33,3%), nhưng sau đó tăng nhanh trở lại vào năm 2004 với 331 vụ (tăng 6%) và bùng phát mạnh vào năm 2005 với 471 vụ (tăng tới 42% so với năm 2004). Tổng thể 5 năm, tội cướp giật tăng 14,22%, trong khi tổng lượng phạm pháp hình sự giảm 5,25%.
• Vị trí chiếm tỷ trọng cao trong nhóm tội xâm phạm sở hữu: Tội cướp giật tài sản đứng thứ hai về số lượng với 1.934 vụ, chỉ sau tội trộm cắp tài sản (20.197 vụ), vượt qua tội cướp tài sản (962 vụ), tội cưỡng đoạt tài sản (853 vụ) và nhóm tội lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (1.760 vụ).
• Cơ cấu hình phạt áp dụng tập trung ở khung nhẹ và trung bình: Trong số 1.072 bị cáo bị xét xử sơ thẩm, hình phạt tù dưới 7 năm chiếm đa số tuyệt đối với 868 bị cáo (tỷ lệ 80,97%); án treo và cải tạo không giam giữ chiếm 114 bị cáo (tỷ lệ 10,63%); tù từ 7 năm trở lên chỉ có 84 bị cáo (tỷ lệ 7,84%); và hoàn toàn không có trường hợp nào áp dụng mức án tù chung thân (0%).

Thảo luận kết quả

Khi tổng hợp dữ liệu qua biểu đồ đường xu hướng đối chiếu giữa tổng số tội phạm hình sự và tội cướp giật tài sản, sự phân kỳ rõ rệt từ năm 2003 đến năm 2005 cho thấy tính chất đặc thù của loại tội phạm đường phố này. Kết hợp với bảng thống kê cơ cấu dân cư và địa bàn, nghiên cứu chỉ ra rằng nguyên nhân chủ yếu bắt nguồn từ sức ép đô thị hóa nhanh chóng.

Mật độ dân số khu vực nội thành cũ (gồm 4 quận Hoàn Kiếm, Ba Đình, Hai Bà Trưng, Đống Đa) đạt mức kỷ lục 17.868 người/km2, tập trung 58,7% dân số trên vỏn vẹn 9,2% diện tích đất tự nhiên toàn thành phố. Toàn địa bàn tồn tại 583 điểm phức tạp về an ninh trật tự tại các bến xe, khu chợ, công viên và địa bàn giáp ranh. Hơn nữa, dòng người nhập cư tìm việc làm vượt trên 100.000 người mỗi năm cùng tỷ lệ thất nghiệp đô thị 7,08% (năm 2002) tạo ra môi trường thuận lợi cho tệ nạn xã hội nảy sinh.

Đáng chú ý, có khoảng 75% đến 80% đối tượng cướp giật tài sản bị bắt giữ có tiền sử nghiện ma túy, và tỷ lệ tái phạm dao động từ 17% đến 21% trong tổng số hơn 30.000 người chấp hành xong án phạt tù trở về địa phương tính đến năm 2005. Thủ đoạn phạm tội chuyển biến tinh vi với việc sử dụng xe máy phân khối lớn, tổ chức phân công vai trò rõ ràng giữa kẻ trực tiếp cướp giật và đối tượng cản đường chống trả, làm gia tăng nguy cơ tai nạn giao thông và thiệt hại tính mạng cho người đi đường.

Đề xuất và khuyến nghị

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu thực chứng, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Tăng cường tuần tra vũ trang và giám sát điểm nóng an ninh: Công an thành phố Hà Nội chủ trì phối hợp với lực lượng cơ sở triển khai các tổ tuần tra lưu động tại 583 địa bàn phức tạp, tập trung vào khung giờ cao điểm từ 18 giờ đến 24 giờ. Đặt mục tiêu giảm từ 15% đến 20% số vụ cướp giật trên các tuyến phố trọng điểm trong lộ trình 12 đến 24 tháng.
• Nâng cao năng lực điều tra, truy xét và công nghệ quản lý phương tiện: Lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội cần thiết lập cơ sở dữ liệu số hóa đối tượng nghi vấn, siết chặt quản lý phương tiện xe máy lưu thông không chính chủ, phấn đấu nâng tỷ lệ điều tra khám phá án cướp giật tài sản từ mức 49,64% lên trên 70% trong giai đoạn 3 năm tiếp theo.
• Thực hiện chính sách tái hòa nhập và kiểm soát người nghiện ma túy: Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội và Sở Lao động - Thương binh và Xã hội đẩy mạnh các chương trình dạy nghề, tạo việc làm cho hơn 90.000 lao động chưa có việc làm, kết hợp quản lý chặt chẽ người sau cai nghiện nhằm kéo giảm tỷ lệ tái phạm từ mức 17 - 21% xuống dưới 10% trong vòng 36 tháng.
• Hoàn thiện hướng dẫn áp dụng pháp luật và nâng cao chất lượng xét xử: Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội cần ban hành văn bản hướng dẫn nghiệp vụ thống nhất về tiêu chí phân định giữa cướp giật tài sản và hành vi hành hung để tẩu thoát theo Điều 136 Bộ luật Hình sự, rút ngắn thời gian xử lý tố tụng để đưa 100% vụ án khởi tố ra xét xử kịp thời, bảo đảm tính răn đe nghiêm minh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc, là tài liệu tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng sau:

• Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Luật Hình sự và Tội phạm học: Khai thác hệ thống dữ liệu thực chứng gồm 1.934 vụ án và phương pháp tiếp cận đa chiều để phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu về tội phạm học đô thị.
• Cán bộ điều tra, trinh sát thuộc lực lượng Công an nhân dân: Vận dụng các phân tích về phương thức, thủ đoạn sử dụng xe máy và cách thức phối hợp cản đường của đối tượng phạm tội để xây dựng phương án đấu tranh, trấn áp tội phạm trên đường phố.
• Thẩm phán, Kiểm sát viên và Luật sư: Sử dụng làm tài liệu tham khảo trong việc đánh giá chứng cứ, xác định dấu hiệu công khai, nhanh chóng và định khung hình phạt đối với 885 vụ án xét xử sơ thẩm thực tế.
• Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý đô thị: Ứng dụng các phân tích về mối tương quan giữa mật độ dân số 17.868 người/km2, quản lý nhập cư và địa bàn phức tạp để xây dựng quy hoạch an ninh trật tự đô thị bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Dấu hiệu cốt lõi nào giúp phân biệt tội cướp giật tài sản với tội trộm cắp tài sản?
Điểm khác biệt căn bản nằm ở dấu hiệu công khai và nhanh chóng của mặt khách quan theo Điều 136 Bộ luật Hình sự. Trong khi tội trộm cắp đặc trưng bởi hành vi lén lút, giấu giếm đối với người quản lý tài sản, thì tội cướp giật diễn ra công khai, bất ngờ giật lấy tài sản ngay trước mắt nạn nhân và nhanh chóng tẩu thoát.

Tại sao tỷ lệ khám phá tội cướp giật tại Hà Nội giai đoạn 2001 - 2005 chỉ đạt 49,64%?
Tỷ lệ khám phá đạt 49,64% (với 960 vụ khám phá trên 1.934 vụ xảy ra) do tội phạm diễn ra trong tích tắc, thủ đoạn tẩu thoát bằng xe máy phân khối lớn khiến nạn nhân khó nhận dạng đối tượng, cộng với công tác tuần tra tại 583 địa bàn phức tạp còn nhiều điểm trống về ánh sáng và lực lượng.

Đối tượng tác động của tội cướp giật tài sản có những đặc điểm đặc thù nào?
Tài sản là đối tượng tác động của tội cướp giật bắt buộc phải là vật chất hữu hình, gọn nhẹ, dễ mang vác và đang nằm trong sự chiếm hữu, quản lý trực tiếp của nạn nhân như dây chuyền, điện thoại di động, túi xách. Các tài sản bất động sản hoặc tài sản cấm lưu hành không thuộc đối tượng của tội danh này.

Hành vi dùng vũ lực khi bị truy đuổi sẽ bị xử lý như thế nào theo pháp luật hình sự?
Nếu đối tượng dùng vũ lực chỉ nhằm mục đích thoát thân khỏi sự truy bắt của người dân hoặc công an thì được xác định là tình tiết định khung hành hung để tẩu thoát. Tuy nhiên, nếu dùng vũ lực nhằm giành giật lại tài sản đang bị giằng co, hành vi sẽ chuyển hóa thành tội cướp tài sản theo luật định.

Yếu tố xã hội nào tác động mạnh nhất đến sự gia tăng của tội cướp giật tại Hà Nội?
Sự gia tăng tội phạm chịu tác động mạnh từ tỷ lệ 75% đến 80% đối tượng phạm tội nghiện ma túy, áp lực mật độ dân số nội thành cũ lên tới 17.868 người/km2, cùng với dòng người di cư trên 100.000 người mỗi năm và tỷ lệ thất nghiệp 7,08% tạo môi trường phát sinh tội phạm.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ toàn diện các dấu hiệu pháp lý hình sự của tội cướp giật tài sản theo Điều 136 Bộ luật Hình sự năm 1999.
• Công trình cung cấp bức tranh thực chứng chi tiết về 1.934 vụ cướp giật tài sản tại Hà Nội giai đoạn 2001 - 2005, chỉ ra tỷ lệ khám phá đạt 49,64% và xu hướng tăng 14,22%.
• Nghiên cứu đã chứng minh mối liên hệ chặt chẽ giữa tội phạm học với điều kiện đô thị hóa, mật độ dân số 17.868 người/km2 và tỷ lệ 75 - 80% đối tượng nghiện ma túy.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp nghiệp vụ trinh sát, hoàn thiện thể chế xét xử và an sinh xã hội cho lộ trình trung hạn.
• Đóng góp nguồn tư liệu khoa học và dữ liệu thực tiễn có giá trị cao cho công tác đào tạo tư pháp và hoạch định chính sách phòng chống tội phạm đường phố.

Quý độc giả, học viên và các nhà nghiên cứu quan tâm đến đề tài tội phạm học đô thị hãy tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu để tiếp cận đầy đủ hệ thống dữ liệu, bảng biểu thống kê chi tiết và khung phân tích chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Lịch sử hình thành và phát triển của các quy phạm pháp luật hình sự Việt nam về tội cướp giật tài sản 1. Giai đoạn trước năm 1999 Ngay từ những ngày đầu mới giành độc lập, Nhà nƣớc Việt nam dân chủ cộng hoà ta vừa phải đối phó với thù trong giặc ngoài, vừa từng bƣớc quản lý, xây dựng đất nƣớc. Để tạo cơ sở pháp lý cho các hoạt động ổn định trật tự, an ninh chính trị, Chủ tịch Hồ Chí Minh với tƣ cách là ngƣời đứng đầu nhà nƣớc đã ký sắc lệnh số 47/SL ngày 10/10/1945 cho phép áp dụng một số văn bản của pháp luật cũ không trái với nguyên tắc độc lập của nƣớc Việt nam và chính thể dân chủ cộng hoà.

Nhƣ vậy pháp luật của chế độ cũ đƣợc áp dụng theo tinh thần của nhà nƣớc dân chủ mới, Hoàng Việt hình luật đƣợc áp dụng ở Bắc kỳ và luật pháp tu chính đƣợc áp dụng ở Nam Kỳ. Bên cạnh đó, Nhà nƣớc ta cũng đã từng bƣớc ban hành những văn bản pháp luật mới quy định những hành vi nguy hiểm cho xã hội và các chế tài áp dụng đặc biệt là những hành vi xâm phạm đến sở hữu của nhà nƣớc và sở hữu của công dân, góp phần bảo vệ các quan hệ xã hội tiến bộ trong xã hội mới. Tuy còn mới sơ khai nhƣng pháp luật hình sự thời kỳ này đã khái quát, nhận diện đƣợc những hành vi xâm hại sở hữu trong thực tế và có các quy định thành các tội phạm cụ thể làm cơ sở pháp lý cho cơ quan toà án xét xử. Đồng thời các văn bản này còn quy định chế tài cụ thể và đƣờng lối xử lý các tội phạm cụ thể xâm phạm sở hữu.

Trong giai đoạn này, tội cƣớp giật tài sản đƣợc quy định thành hai tội riêng biệt căn cứ vào đối tƣợng bị xâm hại là tài sản thuộc sở hữu XHCN hay tài sản thuộc sở hữu riêng của công dân. Cụ thể, tội Cƣớp giật tài sản đã đƣợc quy định trong hai Pháp lệnh ngày 21.1970 của Uỷ ban thƣờng vụ Quốc Hội. Đến lần pháp điển hoá Bộ luật hình sự lần thứ nhất, Bộ luật hình sự của Nƣớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1985 (BLHS năm 1985) đã đƣợc Quốc Hội thông qua vào ngày 27/6/1985, có hiệu lực từ ngày 1/1/1986 trên toàn quốc cũng quy định về tội cƣớp giật tài sản nhƣ sau: Điều 131 quy định: 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ngƣời nào cƣớp giật hoặc công nhiên chiếm đoạt tài sản XHCN, nếu không thuộc trƣờng hợp quy định ở điều 129, thì bị phạt tù từ một năm đến năm năm.

Phạm tội thuộc một trong các trƣờng hợp sau đây thì bị phạt tù từ ba năm đến mƣời hai năm: a. Có tổ chức hoặc có tính chuyên nghiệp. Dùng thủ đoạn nguy hiểm; hành hung để tẩu thoát. Chiếm đoạt tài sản có giá trị lớn hoặc gây hậu quả nghiêm trọng khác.

Tái phạm nguy hiểm. Phạm tội trong trong trƣờng hợp đặc biệt nghiêm trọng thì bị phạt tù từ mƣời năm đến 20 năm” Điều 154 quy định: “1. Ngƣời nào cƣớp giật hoặc công nhiên chiếm đoạt tài sản của ngƣời khác, nếu không thuộc trƣờng hợp quy định ở Điều 151, thì bị phạt tù từ ba tháng đến 3 năm. Phạm tội thuộc một trong các trƣờng hợp sau đây thì bị phạt tù từ hai năm đến 10 năm: a.

Có tổ chức hoặc có tính chuyên nghiệp. Dùng thủ đoạn nguy hiểm; hành hung để tẩu thoát. Chiếm đoạt tài sản có giá trị lớn hoặc gây hậu quả nghiêm trọng khác. Tái phạm nguy hiểm.

Phạm tội trong truờng hợp đặc biệt nghiêm trọng thì bị phạt tù từ bảy năm đến hai mƣơi lăm năm” - Về hình phạt:Tƣ tƣởng chỉ đạo giai đoạn này là chú trọng bảo vệ tài sản chung (tài sản XHCN) hơn tài sản riêng (tài sản tƣ nhân). Trƣớc khi có BLHS năm 1985, các hình phạt không đƣợc quy định tập trung, sắp xếp theo một trật tự nhất định và cũng không có tiêu chí đánh giá, áp dụng thống nhất. Đến khi BLHS năm 1985 ra đời, một hệ thống hình phạt và tiêu chí áp dụng nó tƣơng đối đầy đủ mới đƣợc quy định tập trung, thống nhất. Điều này đã thể hiện đƣợc mục đích của Nhà nƣớc ta không chỉ dùng hình phạt về hình sự để trừng trị, mà còn nhằm giáo dục, cải tạo và răn đe ngƣời khác.

So với hai Pháp lệnh trừng trị các tội xâm phạm tài sản XHCN và trừng trị các tội xâm phạm tài sản riêng của công dân thì BLHS năm 1985 có mức phạt tối đa cao hơn. Ở 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BLHS năm 1985, mức phạt tối đa 1à 15 năm với tội cƣớp giật tài sản riêng công dân và 20 năm với tội cƣớp giật tài sản XHCN. Mức hình phạt tối thiểu là một năm với tội cƣớp giật tài sản XHCN và 3 tháng với tội cƣớp giật tài sản riêng của công dân là tƣơng đƣơng với hai Pháp lệnh năm 1970. Điều này thể hiện đƣờng lối xử lý nghiêm khắc hơn của Nhà nƣớc ta với tội cƣớp giật tài sản so với giai đoạn trƣớc.

Thay vì có 2 khung hình phạt ở hai pháp lệnh năm 1970, BLHS năm 1985 quy định 3 khung hình phạt và đối với các tình tiết định khung tăng nặng, thì tại 2 điều 131 và 154 còn quy định thêm hai tình tiết mới là “dùng thủ đoạn nguy hiểm” và “chiếm đoạt tài sản có giá trị lớn hoặc gây hậu quả nghiêm trọng khác”. Khung 3 quy định chung các trƣờng hợp phạm tội có tính chất đặc biệt nghiêm trọng. Đối với tội cƣớp giật tài sản ngoài hình phạt chính còn có thể áp dụng hình phạt bổ sung quy định tại khoản 2 và 3 Điều 142; khoản 2,3 Điều 163 BLHS năm 1985 bao gồm hình phạt quản chế hoặc cấm cƣ trú từ một năm đến năm năm hay bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản. - Về tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ: Cùng với sự ra đời của Bộ luật hình sự năm 1985, các quy định về tình tiết tăng nặng (điều 39), tình tiết giảm nhẹ (điều 38) cũng lần đầu tiên đƣợc quy định tập hợp và tƣơng đối đầy đủ làm tiêu chí khi quyết định hình phạt.

Đây là một cố gắng lớn của nhà làm luật nƣớc ta để tạo sự thống nhất trong việc áp dụng pháp luật hình sự, tránh sự tùy tiện hoặc áp đặt ý chí chủ quan của ngƣời Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân khi xét xử. Hầu hết các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trong 2 Pháp lệnh năm 1970 đã đƣợc giữ lại và bổ sung thêm rất nhiều tình tiết mới. Ngoài ra, Tòa án nhân dân Tối cao còn có các hƣớng dẫn nghiệp vụ về một số tình tiết khác cũng đƣợc coi là tình tiết giảm nhẹ nhƣ: ngƣời phạm tội đầu thú, gia đình bị cáo đã bồi thƣờng thiệt hại, khắc phục hậu quả thay cho bị cáo. Ngày 28/12/1989, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS năm 1985, trong đó bổ sung thêm một tình tiết định khung tăng nặng trách nhiệm hình sự (TNHS) đối với ngƣời “phạm tội có tính chất chuyên nghiệp” vào điểm a khoản 2 của các điều luật quy định về tội cƣớp giật hoặc công nhiên chiếm đoạt tài sản.

Tuy nhiên, thời điểm này chƣa có hƣớng dẫn cụ thể về tình tiết này mà chỉ có lời kết luận của Chánh án Toà án nhân dân Tối cao tại hội nghị tổng kết công tác ngành 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Toà án năm 1991 hƣớng dẫn về “phạm tội có tính chuyên nghiệp”là trƣờng hợp: Ngoài bọn lƣu manh chuyên nghiệp ra, ngƣời thực hiện một hay nhiều tội cùng loại (thuộc nhóm khách thể) những tội phạm lặp đi lặp lại nhiều lần hoặc phạm rất nhiều tội (không kể là loại tội gì) lấy đó làm nguồn thu nhập chính hoặc nghề sống chính thì đều coi là “có tính chất chuyên nghiệp”. Đến nay, khái niệm “phạm tội có tính chất chuyên nghiệp” đã đƣợc hƣớng dẫn cụ thể tại Nghị quyết số 01/HĐTP ngày 12/5/2006 của Hội đồng thẩm phán TAND Tối cao. Theo đó, ngƣời phạm tội phải có đủ hai điều kiện: cố ý phạm tội từ 5 lần trở lên về cùng một tội phạm không phân biệt đã bị truy cứu TNHS hay chƣa bị truy cứu TNHS, nếu chƣa hết thời hiệu truy cứu TNHS hoặc chƣa đƣợc xóa án tích và họ lấy các lần phạm tội làm nghề sinh sống và lấy kết quả của việc phạm tội làm nguồn sống chính. Nguyên tắc xử lý quy định trong BLHS năm 1985 nói chung không có gì thay đổi so với Pháp lệnh năm 1970.

Theo điều 3 BLHS năm 1985 thì mọi hành vi phạm tội nói chung và hành vi xâm phạm sở hữu phải đƣợc phát hiện kịp thời, xử lý nhanh chóng, công minh theo đúng pháp luật. Cơ sở của TNHS là chỉ ngƣời nào phạm một tội đã đƣợc luật hình sự quy định mới phải chịu TNHS. Nhƣ vậy, chúng ta không thể truy cứu TNHS một ngƣời nếu hành vi của họ không đƣợc luật hình sự quy định là tội phạm. Khi phát hiện hành vi xâm phạm sở hữu phải đƣợc xử lý nghiêm minh theo đúng pháp luật, bất kỳ ai có hành vi xâm phạm sở hữu đều bị xử lý.

Nghiêm trị kẻ chủ mƣu, cầm đầu, chỉ huy, kẻ ngoan cố chống đối, lƣu manh, côn đồ, tái phạm, kẻ biến chất sa đoạ, lợi dụng chức vụ, quyền hạn để phạm tội, kẻ phạm tội có tổ chức, gây hậu quả nghiêm trọng. Khoan hồng với ngƣời tự thú, thật thà khai báo, tố giác đồng bọn, lập công chuộc tội, ăn năn hối cải, tự nguyện sửa chữa hoặc bồi thƣờng thiệt hại đã gây ra. Giai đoạn sau năm 1999 Nhìn chung quy định về tội cƣớp giật tài sản trong pháp luật hình sự tƣơng đối ổn định. Qua lần pháp điển hoá BLHS lần thứ nhất và trải qua 3 lần sửa đổi, bổ sung vào các ngày 12/8/199l, 22/12/1992 và ngày 10/5/1997, tội cƣớp giật tài sản trong pháp luật hình sự nƣớc ta không có gì thay đổi.

Xuất phát từ yêu cầu của xã hội, cùng sự phát triển với tốc độ nhanh chóng của tội phạm khi đất nƣớc ta chuyển đổi sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần phát 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] triển theo cơ chế thị trƣờng có sự quản lý của nhà nƣớc, theo định hƣớng XHCN. Để đảm bảo và thực hiện sự bình đẳng của các thành phần kinh tế đòi hỏi Nhà nƣớc ta phải có quan niệm bình đẳng về vấn đề sở hữu chung và sở hữu riêng.