Nghiên Cứu Tình Hình Tuân Thủ Điều Trị Tăng Huyết Áp Tại Huyện Ba Vì

Tăng huyết áp (THA) là một trong những bệnh lý phổ biến và nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe… 68 trang · Đại học Y Dược - Đại học Quốc gia Hà Nội · 2023.

• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thành Trung
• Trường học: Đại học Y Dược - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược học
• Đề tài: Nghiên Cứu Tình Hình Tuân Thủ Điều Trị Tăng Huyết Áp Tại Huyện Ba Vì
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Đại cương về tăng huyết áp
• 1.2. Phân độ tăng huyết áp
• 1.3. Nguyên tắc và mục tiêu điều trị
• 1.4. Điều trị cụ thể
• 1.5. Tuân thủ điều trị tăng huyết áp
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Thiết kế nghiên cứu
• 2.5. Quy trình nghiên cứu
• 2.6. Nghiên cứu và các chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.7. Khảo sát đặc điểm của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 2.8. Phân tích tình hình sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp trên bệnh nhân
• 2.9. Tình trạng tuân thủ sử dụng thuốc THA
• 2.10. Tiêu chuẩn đánh giá huyết áp tại thời điểm khảo sát
• 2.11. Phương pháp đánh giá tuân thủ điều trị trong nghiên cứu
• 2.12. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.13. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• 2.14. Hạn chế của nghiên cứu, sai số và cách khắc phục
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tỷ lệ tăng huyết áp ở đối tượng nghiên cứu tại huyện Ba Vì, TP Hà Nội
• 3.2. Thực trạng tuân thủ điều trị bệnh tăng huyết áp ở đối tượng
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Tỷ lệ mắc bệnh tăng huyết áp ở đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Tuân thủ điều trị bệnh tăng huyết áp của đối tượng nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tình hình tuân thủ điều trị tăng huyết áp tại huyện Ba Vì

Tăng huyết áp (THA) là một trong những bệnh lý phổ biến và nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Tại huyện Ba Vì, tình hình tuân thủ điều trị THA đang trở thành một vấn đề đáng lo ngại. Nghiên cứu này nhằm mục đích đánh giá thực trạng tuân thủ điều trị THA ở người từ 40 tuổi trở lên, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện hiệu quả điều trị.

1.1. Định nghĩa và phân loại tăng huyết áp

Tăng huyết áp được định nghĩa là huyết áp tâm thu (HATT) ≥ 140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương (HATTr) ≥ 90 mmHg. Phân loại THA giúp xác định mức độ nghiêm trọng và phương pháp điều trị phù hợp.

1.2. Tình hình tăng huyết áp tại huyện Ba Vì

Theo thống kê, tỷ lệ người mắc THA tại huyện Ba Vì đang gia tăng nhanh chóng. Nhiều bệnh nhân không nhận thức được tình trạng bệnh của mình, dẫn đến việc điều trị không hiệu quả.

II. Vấn đề và thách thức trong tuân thủ điều trị tăng huyết áp

Mặc dù có nhiều phương pháp điều trị hiệu quả, nhưng tỷ lệ tuân thủ điều trị THA tại huyện Ba Vì vẫn còn thấp. Các yếu tố như thiếu thông tin, khó khăn trong việc tiếp cận thuốc và sự thay đổi lối sống là những thách thức lớn.

2.1. Nguyên nhân không tuân thủ điều trị

Nhiều bệnh nhân không tuân thủ điều trị do thiếu hiểu biết về bệnh, tác dụng phụ của thuốc, và sự phức tạp trong phác đồ điều trị. Điều này dẫn đến việc huyết áp không được kiểm soát hiệu quả.

2.2. Tác động của việc không tuân thủ điều trị

Việc không tuân thủ điều trị có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như đột quỵ, nhồi máu cơ tim, và suy thận. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cá nhân mà còn tạo gánh nặng cho hệ thống y tế.

III. Phương pháp nghiên cứu tình hình tuân thủ điều trị tăng huyết áp

Nghiên cứu được thực hiện thông qua khảo sát và phỏng vấn bệnh nhân tại các trạm y tế huyện Ba Vì. Phương pháp này giúp thu thập dữ liệu chính xác về tình hình tuân thủ điều trị và các yếu tố ảnh hưởng.

3.1. Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang, nhằm đánh giá tỷ lệ tuân thủ điều trị và các yếu tố liên quan đến bệnh nhân THA.

3.2. Quy trình thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua bảng hỏi và phỏng vấn trực tiếp bệnh nhân. Các chỉ tiêu đánh giá bao gồm mức độ tuân thủ, nhận thức về bệnh và các yếu tố nguy cơ.

IV. Kết quả nghiên cứu về tuân thủ điều trị tăng huyết áp

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ bệnh nhân tuân thủ điều trị THA tại huyện Ba Vì còn thấp. Nhiều bệnh nhân không đạt được huyết áp mục tiêu, điều này cho thấy cần có các biện pháp can thiệp kịp thời.

4.1. Tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu

Chỉ có khoảng 30% bệnh nhân đạt được huyết áp mục tiêu theo khuyến cáo. Điều này cho thấy sự cần thiết phải nâng cao nhận thức và cải thiện tuân thủ điều trị.

4.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ

Các yếu tố như tuổi tác, trình độ học vấn, và sự hỗ trợ từ gia đình có ảnh hưởng lớn đến việc tuân thủ điều trị của bệnh nhân.

V. Giải pháp nâng cao tuân thủ điều trị tăng huyết áp

Để nâng cao tỷ lệ tuân thủ điều trị THA, cần triển khai các chương trình giáo dục sức khỏe, cải thiện tiếp cận thuốc và hỗ trợ từ cộng đồng. Các giải pháp này sẽ giúp bệnh nhân hiểu rõ hơn về bệnh và tầm quan trọng của việc điều trị.

5.1. Giáo dục sức khỏe cho bệnh nhân

Cần tổ chức các buổi hội thảo, tư vấn để cung cấp thông tin về bệnh THA và cách điều trị hiệu quả. Điều này sẽ giúp bệnh nhân nhận thức rõ hơn về tình trạng sức khỏe của mình.

5.2. Cải thiện tiếp cận thuốc điều trị

Cần đảm bảo rằng bệnh nhân có thể dễ dàng tiếp cận các loại thuốc điều trị THA. Việc này có thể thực hiện thông qua các chương trình hỗ trợ từ chính quyền địa phương.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai trong điều trị tăng huyết áp

Nghiên cứu cho thấy tình hình tuân thủ điều trị THA tại huyện Ba Vì còn nhiều thách thức. Tuy nhiên, với các giải pháp hợp lý, có thể nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện sức khỏe cộng đồng trong tương lai.

6.1. Tầm quan trọng của việc tuân thủ điều trị

Việc tuân thủ điều trị không chỉ giúp kiểm soát huyết áp mà còn giảm thiểu nguy cơ biến chứng nghiêm trọng. Điều này cần được nhấn mạnh trong các chương trình giáo dục sức khỏe.

6.2. Triển vọng trong nghiên cứu và điều trị

Cần tiếp tục nghiên cứu để tìm ra các phương pháp điều trị hiệu quả hơn và nâng cao nhận thức của cộng đồng về bệnh THA. Điều này sẽ góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Tăng huyết áp (THA) là một trong những bệnh lý tim mạch mạn tính phổ biến nhất trên toàn cầu, được ví như "kẻ giết người thầm lặng" do diễn tiến âm thầm nhưng để lại nhiều biến chứng nghiêm trọng như đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim và suy thận. Theo số liệu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), toàn cầu ước tính có khoảng 1,39 tỷ người trưởng thành từ 30 đến 79 tuổi mắc tăng huyết áp, trong đó 2/3 số ca bệnh tập trung tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình; bệnh lý này cướp đi sinh mạng của khoảng 7 triệu người mỗi năm. Tại Việt Nam, tốc độ già hóa dân số nhanh chóng khiến tỷ lệ mắc tăng huyết áp gia tăng liên tục qua các thời kỳ: từ 16,9% năm 2002 lên 25,1% năm 2008 và chạm mốc 47,3% người trưởng thành theo điều tra toàn quốc giai đoạn 2015–2016. Nhằm kiểm soát gánh nặng bệnh tật, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1125/QĐ-TTg ngày 31/07/2017 phê duyệt Chương trình mục tiêu Y tế - Dân số giai đoạn 2016–2020, xác định khống chế các bệnh không lây nhiễm là nhiệm vụ trọng tâm.

Mặc dù các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp hiện nay rất đa dạng, tỷ lệ người bệnh kiểm soát được huyết áp mục tiêu vẫn chưa cao. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc người bệnh không duy trì việc tuân thủ phác đồ điều trị lâu dài, liên tục; báo cáo của WHO chỉ ra tỷ lệ tuân thủ sử dụng thuốc hạ áp chỉ dao động trong khoảng 50% đến 70%. Tại huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội, mạng lưới y tế cơ sở tại các trạm y tế xã (tiêu biểu như xã Vật Lại và xã Phú Châu) đang trực tiếp quản lý, cấp phát thuốc ngoại trú cho một lượng lớn bệnh nhân. Tuy nhiên, trước thời điểm năm 2022, đơn vị vẫn thiếu các nghiên cứu cụ thể đánh giá tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu cũng như phân tích thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ dùng thuốc. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, khóa luận tốt nghiệp ngành Dược học của học viên Vũ Thị Huyền Trang (Trường Đại học Y Dược – Đại học Quốc gia Hà Nội) đã được thực hiện nhằm giải quyết 02 mục tiêu cụ thể:

1. Xác định tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu ở người bệnh tăng huyết áp từ 40 tuổi trở lên tại huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội năm 2022.
2. Mô tả thực trạng việc tuân thủ điều trị bệnh tăng huyết áp ở người từ 40 tuổi trở lên tại huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội năm 2022.

Đối tượng nghiên cứu là những bệnh nhân từ 40 tuổi trở lên đã được chẩn đoán tăng huyết áp, có danh sách quản lý và điều trị ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Ba Vì, có khả năng giao tiếp bình thường và đồng ý tham gia. Nghiên cứu loại trừ các trường hợp phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú, người bệnh rối loạn tâm thần không minh mẫn, hoặc không đồng ý tham gia khảo sát. Phạm vi không gian được thực hiện tại Trạm Y tế xã Vật Lại và Trạm Y tế xã Phú Châu thuộc huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội. Phạm vi thời gian thu thập dữ liệu kéo dài từ ngày 10/12/2022 đến ngày 09/04/2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các văn bản hướng dẫn chuyên môn và khuyến cáo y khoa hiện hành:

• Khung chuyên môn và tiêu chuẩn chẩn đoán: Khuyến cáo của Phân hội Tăng huyết áp – Hội Tim mạch học Việt Nam (VSH/VNHA 2022), hướng dẫn của Hội Tim mạch Châu Âu và Hội Tăng huyết áp Châu Âu (ESC/ESH 2018), cùng hướng dẫn của Trường môn Tim mạch Hoa Kỳ / Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (ACC/AHA 2017). Tăng huyết áp phòng khám được định nghĩa khi huyết áp tâm thu (HATT) $\ge 140\text{ mmHg}$ và/hoặc huyết áp tâm trương (HATTr) $\ge 90\text{ mmHg}$. Huyết áp mục tiêu (HAMT) chung cần đạt là $< 140/90\text{ mmHg}$, và hướng tới $< 130/80\text{ mmHg}$ nếu người bệnh dung nạp tốt; đối với người từ 18–64 tuổi đích HATT nằm trong khoảng 120–130 mmHg, còn người từ $\ge 65$ tuổi đích HATT là 130–139 mmHg.
• Bộ công cụ đánh giá tuân thủ điều trị: Tác giả áp dụng thang đo tuân thủ sử dụng thuốc Morisky bản 8 câu hỏi (Morisky Medication Adherence Scale - MMAS-8) được chuẩn hóa. Thang điểm phân loại người bệnh thành ba mức độ: tuân thủ tốt (đạt trọn vẹn 8 điểm), tuân thủ trung bình (từ 6 đến dưới 8 điểm), và tuân thủ kém (dưới 6 điểm). Bên cạnh đó, tác giả thiết kế bảng câu hỏi khảo sát các nội dung thay đổi lối sống không dùng thuốc (chế độ ăn giảm muối $< 5\text{g/ngày}$, hạn chế rượu bia, ngừng thuốc lá/thuốc lào, duy trì tập thể dục ít nhất 30 phút/ngày) và bảng đánh giá kiến thức sử dụng thuốc.

Khóa luận sử dụng thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang (cross-sectional descriptive study) kết hợp giữa phỏng vấn trực tiếp người bệnh và trích lục thông tin từ sổ khám bệnh, đơn thuốc ngoại trú.

Cỡ mẫu tối thiểu được tính theo công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể:

$$n = Z_{1-\alpha/2}^2 \cdot \frac{p(1-p)}{d^2}$$

Trong đó, độ tin cậy được chọn là 95% ($Z_{1-\alpha/2} = 1,96$), sai số tuyệt đối $d = 0,05$, và tỷ lệ người bệnh có kiến thức đúng về tuân thủ điều trị tham khảo từ nghiên cứu của Hoàng Đức Thái và cộng sự (2021) là $p = 0,7203$. Cỡ mẫu lý thuyết tính ra là 310 bệnh nhân; dự trù 10% phiếu không hợp lệ, cỡ mẫu dự kiến tối thiểu là 341. Trên thực tế triển khai từ tháng 12/2022 đến tháng 04/2023, tác giả đã thu thập được 350 phiếu điều tra hợp lệ đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn lựa chọn và loại trừ.

Dữ liệu thu thập được quản lý và xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel 2010 và phần mềm thống kê Stata 12. Tác giả sử dụng các thuật toán thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm cho biến định tính; giá trị trung bình và độ lệch chuẩn cho biến định lượng phân phối chuẩn) và thống kê suy luận (kiểm định mối liên quan, phân tích hồi quy đa biến với ngưỡng ý nghĩa thống kê được xác định khi giá trị $p < 0,05$). Đề tài được thông qua Hội đồng Khoa học và Công nghệ Trung tâm Y tế huyện Ba Vì và Sở Y tế Hà Nội phê duyệt; quy trình nghiên cứu đảm bảo tính tự nguyện và bảo mật thông tin người bệnh.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về bệnh học tăng huyết áp, phân loại nguyên nhân thành tăng huyết áp nguyên phát (chiếm khoảng 90% số ca) và tăng huyết áp thứ phát (chiếm khoảng 10%, bắt nguồn từ hẹp động mạch thận, u tủy thượng thận, cường aldosteron tiên phát, hội chứng Cushing, suy giáp/cận giáp, hoặc do dùng thuốc). Tác giả trình bày chi tiết phân độ tăng huyết áp theo khuyến cáo VSH/VNHA 2022: tối ưu, bình thường, tiền tăng huyết áp / huyết áp bình thường cao (HATT 130–139 mmHg và/hoặc HATTr 85–89 mmHg), tăng huyết áp độ 1 (140–159 / 90–99 mmHg), độ 2 (160–179 / 100–109 mmHg), độ 3 ($\ge 180 / \ge 110\text{ mmHg}$), cơn tăng huyết áp ($\ge 180 / \ge 120\text{ mmHg}$) và tăng huyết áp tâm thu đơn độc ($\ge 140\text{ mmHg}$ và $< 90\text{ mmHg}$). Nội dung chương cũng phân tích kỹ mô hình phân tầng nguy cơ tim mạch dựa trên tổn thương cơ quan đích không triệu chứng (dày thất trái, microalbumin niệu, suy thận mạn giai đoạn 3, xơ vữa động mạch) và các bệnh lý phối hợp (đái tháo đường, đột quỵ, bệnh mạch vành).

Về mặt trị liệu, tác giả làm rõ nguyên tắc điều trị không dùng thuốc (giảm cân duy trì BMI 20–25 $\text{kg/m}^2$, vòng eo $< 94\text{ cm}$ ở nam và $< 80\text{ cm}$ ở nữ; lượng muối $< 5\text{g/ngày}$; lượng cồn $< 2\text{ đơn vị/ngày}$ ở nam và $< 1\text{ đơn vị/ngày}$ ở nữ; ngừng hút thuốc; luyện tập thể lực 30 phút/ngày) và điều trị dùng thuốc. 5 nhóm thuốc hạ áp chủ lực gồm: lợi tiểu thiazide/thiazide-like, chẹn kênh calci (CCB), ức chế men chuyển (ACEI), ức chế thụ thể angiotensin (ARB), và chẹn beta giao cảm; ngoài ra còn có nhóm tác động lên hệ thần kinh trung ương (cường alpha-2 như methyldopa). Chương này nhấn mạnh chiến lược phối hợp thuốc liều thấp ngay từ đầu, ưu tiên viên phối hợp cố định liều (FDC) để đơn giản hóa phác đồ. Phần cuối chương dành cho lý luận về tuân thủ điều trị: định nghĩa theo WHO, thực trạng tuân thủ trên thế giới (trung bình chỉ đạt 50% ở bệnh mạn tính), các rào cản dẫn đến không tuân thủ (vô ý do quên thuốc; cố ý do sợ tác dụng phụ, chi phí, hoặc phác đồ phức tạp) và tổng kết các phương pháp đo lường trực tiếp (định lượng nồng độ thuốc, dịch sinh học) cùng các phương pháp gián tiếp (đếm thuốc, thiết bị điện tử, bộ câu hỏi tự điền Hill-Bone, MAQ, SEAMS, Morisky-8).

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết quy trình thực nghiệm và khảo sát thực địa. Địa điểm triển khai là Trạm Y tế xã Vật Lại và Trạm Y tế xã Phú Châu thuộc huyện Ba Vì, đại diện cho mô hình quản lý bệnh không lây nhiễm tại tuyến y tế cơ sở ngoại thành. Đối tượng nghiên cứu gồm 350 người bệnh tăng huyết áp từ 40 tuổi trở lên được chọn theo tiêu chuẩn rõ ràng. Tác giả xây dựng quy trình nghiên cứu chuẩn hóa: người bệnh đến tái khám định kỳ được tiếp cận, giải thích mục đích, lấy sự đồng thuận tham gia, đánh mã số định danh; sau đó tiến hành trích lục bệnh án ghi nhận chỉ số huyết áp phòng khám, chẩn đoán, tiền sử bệnh, danh mục thuốc đang sử dụng, và tiến hành phỏng vấn trực tiếp bằng phiếu khảo sát gồm 4 phần (A: Thông tin chung; B: Thay đổi lối sống; C: Thang đo Morisky-8; D: Kiến thức và thực hành dùng thuốc).

Chương này cũng xác định rõ các chỉ tiêu nghiên cứu: nhóm chỉ tiêu nhân khẩu học (tuổi, giới tính, trình độ học vấn, thời gian mắc bệnh); nhóm chỉ tiêu lâm sàng và sử dụng thuốc (tỷ lệ đạt HAMT theo chuẩn $< 140/90\text{ mmHg}$, tỷ lệ dùng đơn trị liệu hoặc phối hợp, thuốc điều trị bệnh mắc kèm, các biến cố bất lợi gặp phải); nhóm chỉ tiêu về tuân thủ lối sống và điểm số tuân thủ Morisky; cùng nhóm chỉ tiêu phân tích mối liên quan giữa tuân thủ với các yếu tố thuộc về người bệnh và đơn thuốc. Tác giả nêu rõ các biện pháp hạn chế sai số: tập huấn kỹ lưỡng cho điều tra viên nhằm tránh sai lệch khi phỏng vấn, trực tiếp diễn giải các câu từ khó hiểu trong thang đo cho người cao tuổi nhằm giảm thiểu sai số hồi ức, đồng thời làm rõ các nguyên tắc đạo đức trong nghiên cứu y sinh học.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 trình bày các phát hiện định lượng thông qua hệ thống bảng số liệu thống kê chi tiết trên 350 người bệnh:

• Tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu: Tại thời điểm khảo sát, chỉ có 121 bệnh nhân đạt huyết áp mục tiêu, chiếm tỷ lệ 34,57%; còn lại 229 bệnh nhân (tương đương 65,43%) vẫn chưa kiểm soát được huyết áp (chỉ số $\ge 140/90\text{ mmHg}$).
• Đặc điểm nhân khẩu học: Độ tuổi trung bình của mẫu là $64,16 \pm 10,84$ tuổi (nhỏ nhất 41 tuổi, cao nhất 89 tuổi). Phân bố nhóm tuổi tập trung đông nhất ở giai đoạn 61–70 tuổi với 146 người (41,71%), tiếp đến là nhóm trên 70 tuổi với 91 người (26,00%), nhóm 51–60 tuổi có 83 người (23,71%), và nhóm 40–50 tuổi có 30 người (8,57%). Về giới tính, nữ giới chiếm ưu thế với 209 bệnh nhân (59,71%), nam giới có 141 bệnh nhân (40,29%). Về trình độ học vấn, tỷ lệ có trình độ trung học cơ sở (THCS) chiếm cao nhất với 44,29% (155 người), tiểu học chiếm 36,86% (129 người), trung học phổ thông (THPT) trở lên chiếm 18,00% (63 người), và không đi học chiếm 0,86% (3 người).
• Đặc điểm mắc bệnh và sử dụng thuốc: Về thời gian mắc bệnh, số người mắc trên 5 năm chiếm 42,57% (149 người), từ 3–5 năm chiếm 41,00% (147 người), và dưới 1 năm chiếm 15,43% (54 người). 100% người bệnh trong diện khảo sát đều đang sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp; trong đó 43,14% (151 người) dùng đơn trị liệu và 56,86% (199 người) dùng phác đồ kết hợp thuốc. Có tới 94,6% bệnh nhân có bệnh mắc kèm; các thuốc điều trị phối hợp phổ biến gồm thuốc tim mạch khác (32,00%), thuốc gan mật (25,71%), thuốc lợi tiểu (9,71%), thuốc bệnh thận (9,43%), thuốc đái tháo đường (8,00%), thuốc xương khớp (4,86%), và thuốc trị gout (3,14%).
• Tác dụng không mong muốn (ADR): Tỷ lệ bệnh nhân gặp biến cố bất lợi khi dùng thuốc hạ áp là 39,42%. Các triệu chứng được ghi nhận gồm: mệt mỏi (10,28%), buồn nôn/nôn (7,14%), chướng bụng/đầy hơi (6,86%), tiêu chảy (5,14%), dị ứng (3,14%), chán ăn/đắng miệng (3,14%), đau đầu (2,57%), và hoa mắt/chóng mặt (1,27%).
• Tuân thủ thay đổi lối sống và kiến thức dùng thuốc: Tỷ lệ tuân thủ chế độ ăn giảm muối/nhạt chỉ đạt 24,86% (87 người). Ngược lại, tỷ lệ tuân thủ các thói quen khác đạt mức cao: không hút thuốc lá/thuốc lào đạt 94,28% (330 người), hạn chế rượu bia đạt 84,57% (296 người), và duy trì chế độ sinh hoạt/tập thể dục đạt 81,71% (286 người). Về nhận thức, 95,14% biết dùng thuốc giúp hạ áp và giảm biến chứng; tuy nhiên chỉ có 54,29% hiểu rằng phải dùng thuốc duy trì liên tục suốt đời, còn 36,29% cho rằng chỉ cần uống thuốc khi có triệu chứng hoặc khi huyết áp tăng vọt, và 45,72% nghĩ chỉ cần điều trị trong vòng 6 tháng đến 1 năm. Có 26,57% bệnh nhân hoàn toàn không biết tác dụng của các thuốc trong đơn và 9,43% chọn cách tự ý dừng thuốc khi thấy cơ thể có dấu hiệu bất thường.
• Mức độ tuân thủ theo thang Morisky-8: Điểm Morisky trung bình của mẫu là 7,68 điểm. Tỷ lệ bệnh nhân tuân thủ tốt (đạt trọn 8 điểm) là 76,00% (266 người); tuân thủ trung bình (6 đến dưới 8 điểm) chiếm 21,43% (75 người); và tuân thủ kém (dưới 6 điểm) chiếm 2,57% (9 người). Tỷ lệ kiểm soát được huyết áp mục tiêu tương ứng theo từng mức độ tuân thủ lần lượt là: nhóm tuân thủ tốt đạt 80,08% (213/266 người), nhóm tuân thủ trung bình đạt 60,00% (45/75 người), và nhóm tuân thủ kém chỉ đạt 33,33% (3/9 người).
• Phân tích các yếu tố liên quan đến tuân thủ: Kết quả phân tích hồi quy đơn biến và đa biến đối với các yếu tố thuộc về bệnh nhân (giới tính: $p = 0,469$; thời gian mắc bệnh: $p = 0,886$; trình độ học vấn: $p = 0,120$; quan tâm ADR: $p = 0,617$; nghi ngờ hiệu quả thuốc: $p = 0,312$; lo ngại chi phí: $p = 0,086$) và các yếu tố thuộc về đơn thuốc (lượng thuốc đang dùng: $p = 0,613$; đơn thuốc quá nhiều loại: $p = 0,567$; dùng thuốc nhiều lần trong ngày: $p = 0,760$; gặp ADR: $p = 0,584$) đều cho giá trị $p > 0,05$, tức chưa ghi nhận mối liên quan có ý nghĩa thống kê đối với mức độ tuân thủ trong mẫu nghiên cứu này.

Chương 4: Bàn luận

Chương 4 tập trung biện giải các kết quả đạt được và đối chiếu với y văn trong nước và quốc tế. Về tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu (34,57%), tác giả nhận định con số này tương đồng với các báo cáo dịch tễ học diện rộng tại Việt Nam (chương trình May Measure Month 2017 ghi nhận 37,7% bệnh nhân dùng thuốc chưa kiểm soát được huyết áp). Nhóm tuổi cao ($\ge 65$ tuổi) có tỷ lệ đạt mục tiêu thấp hơn (32,57%) so với nhóm 40–64 tuổi (42,00%), do đặc tính thành mạch ở người cao tuổi bị giảm tính đàn hồi, tăng hiện tượng xơ cứng và suy giảm chức năng điều hòa huyết động.

Về cơ cấu sử dụng thuốc, tác giả phân tích sâu việc kê đơn tại tuyến xã: nhóm ức chế men chuyển (chủ yếu là Captopril) chiếm 23,02%; chẹn kênh calci (Amlodipin, Felodipin) chiếm 5,75%; và dạng viên phối hợp sẵn chiếm 56,80% (cao hơn nghiên cứu của Hoàng Thy Nhạc Vũ tại Bệnh viện Lê Văn Thịnh là 42,3%). Điểm đáng chú ý được tác giả đưa ra thảo luận là việc sử dụng thuốc tác động lên thần kinh trung ương (Methyldopa - cường alpha-2) chiếm tới 14,39% số bệnh nhân trong mẫu. Tác giả nhấn mạnh Methyldopa hiện nay không còn là thuốc ưu tiên hàng đầu theo khuyến cáo của VSH/VNHA do gây nhiều tác dụng phụ (hạ huyết áp tư thế đứng, giữ muối nước, an thần, khô miệng, trầm cảm...), song thuốc này vẫn được sử dụng với tỷ lệ đáng kể tại Trạm Y tế xã Vật Lại và Phú Châu xuất phát từ thực trạng danh mục cung ứng thuốc bảo hiểm y tế tại cơ sở còn thiếu các nhóm thuốc mới.

Về tuân thủ điều trị, tỷ lệ tuân thủ tốt 76,00% tương đương với kết quả của Hoàng Đức Thái (72,03%) và Trần Thị Thúy Hằng (71,6%). Khi phân tích nguyên nhân không tuân thủ từ bộ câu hỏi Morisky, ba lý do nổi bật nhất được xác định là: quên uống thuốc (8,86%), tự ý ngừng thuốc do thấy huyết áp đã ổn định (6,00%), và ngừng thuốc do cảm thấy mệt mỏi khi xuất hiện tác dụng phụ (3,14%). Thực tế 100% người bệnh trong nghiên cứu đều được cấp phát thuốc theo diện bảo hiểm y tế, giúp triệt tiêu rào cản tài chính trực tiếp, lý giải vì sao yếu tố lo ngại chi phí mua thuốc không tạo nên sự khác biệt có ý nghĩa thống kê ($p = 0,086$). Cuối cùng, tác giả chỉ ra lỗ hổng lớn giữa nhận thức và thực hành lối sống: người bệnh thực hiện rất tốt việc bỏ thuốc lá (94,28%) và hạn chế bia rượu (84,57%), nhưng lại gặp trở ngại lớn trong việc duy trì chế độ ăn nhạt giảm muối (chỉ đạt 24,86%), xuất phát từ thói quen ăn mặn lâu đời ở vùng nông thôn đồng bằng Bắc Bộ.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã lượng hóa toàn diện thực trạng điều trị và tuân thủ dùng thuốc tại hai trạm y tế cơ sở thuộc huyện Ba Vì năm 2022. Các kết quả cốt lõi được tổng hợp trong bảng số liệu sau:

Chỉ số nghiên cứu	Giá trị ghi nhận ($n=350$)	Tỷ lệ (%)
Kiểm soát huyết áp tại thời điểm khảo sát
- Đạt huyết áp mục tiêu ($< 140/90\text{ mmHg}$)	121	34,57%
- Chưa kiểm soát được huyết áp ($\ge 140/90\text{ mmHg}$)	229	65,43%
Đặc điểm phác đồ sử dụng thuốc
- Sử dụng thuốc hạ áp đơn độc	151	43,14%
- Sử dụng phác đồ kết hợp thuốc	199	56,86%
- Tỷ lệ người bệnh có bệnh lý kèm theo	331	94,60%
- Tỷ lệ gặp biến cố bất lợi (ADR) khi dùng thuốc	138	39,42%
Mức độ tuân thủ điều trị theo thang Morisky-8
- Tuân thủ tốt (8,00 điểm)	266	76,00%
- Tuân thủ trung bình (6,00 đến dưới 8,00 điểm)	75	21,43%
- Tuân thủ kém (dưới 6,00 điểm)	9	2,57%
Tỷ lệ đạt HAMT phân theo mức độ tuân thủ
- Nhóm tuân thủ tốt đạt HAMT ($n=266$)	213	80,08%
- Nhóm tuân thủ trung bình đạt HAMT ($n=75$)	45	60,00%
- Nhóm tuân thủ kém đạt HAMT ($n=9$)	3	33,33%
Thực hành thay đổi lối sống không dùng thuốc
- Tuân thủ chế độ ăn giảm muối ($< 5\text{g/ngày}$)	87	24,86%
- Hạn chế sử dụng rượu, bia	296	84,57%
- Không sử dụng thuốc lá, thuốc lào	330	94,28%
- Duy trì chế độ tập thể dục, vận động thể lực	286	81,71%

Dựa trên kết quả thu được, tác giả đưa ra các kiến nghị mang tính ứng dụng thực tiễn cho y tế cơ sở tại huyện Ba Vì:

1. Cán bộ y tế tại các trạm y tế xã cần tăng cường nhắc nhở, tư vấn cá thể hóa về thời gian uống thuốc, tác dụng phụ và tầm quan trọng của việc duy trì thuốc liên tục suốt đời, đặc biệt tập trung vào nhóm bệnh nhân cao tuổi và người có trình độ văn hóa thấp.
2. Thiết lập quy trình đo huyết áp chuẩn hóa định kỳ hàng tháng khi cấp phát thuốc ngoại trú để phát hiện sớm các trường hợp chưa kiểm soát được huyết áp, từ đó kịp thời hiệu chỉnh liều hoặc chuyển tuyến.
3. Đảm bảo nguồn cung ứng thuốc điều trị tăng huyết áp ổn định, liên tục trong suốt 12 tháng, tránh việc phải thay đổi biệt dược hoặc đổi sang các nhóm thuốc đời cũ (như Methyldopa) gây hoang mang và làm giảm tuân thủ của người bệnh.
4. Triển khai các nghiên cứu phỏng vấn sâu để bóc tách các nguyên nhân đặc thù dẫn đến hành vi tự ý ngừng thuốc ở từng cá nhân.

Về mặt đóng góp học thuật, công trình là nghiên cứu đầu tiên cung cấp dữ liệu thực chứng có hệ thống về thực trạng kiểm soát huyết áp và các yếu tố cản trở tuân thủ điều trị theo chuẩn MMAS-8 tại huyện Ba Vì. Khóa luận đã chỉ ra nghịch lý lâm sàng: mặc dù tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc được báo cáo ở mức tương đối tốt (76,00%), tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu thực tế chỉ đạt 34,57%, đồng thời phản ánh việc chỉ định các hoạt chất hạ áp tuyến sau (Methyldopa chiếm 14,39%) do áp lực nguồn cung bảo hiểm y tế tại địa phương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận được tác giả thẳng thắn chỉ ra các hạn chế trong quá trình thực hiện:

• Phạm vi nghiên cứu hẹp: Mẫu khảo sát được thu thập tại 2 trạm y tế xã (Vật Lại và Phú Châu) thuộc một huyện ngoại thành, do đó tính đại diện cho toàn bộ quần thể bệnh nhân tăng huyết áp tại các khu vực đô thị hoặc các vùng địa lý khác còn hạn chế.
• Sai số do phương pháp thu thập: Việc đánh giá tuân thủ dựa trên bảng hỏi tự báo cáo (Morisky-8) và phỏng vấn hồi cứu phụ thuộc vào trí nhớ của người bệnh, dễ phát sinh sai số nhớ lại (recall bias) hoặc tâm lý trả lời theo hướng xã hội mong muốn (người bệnh ngần ngại thừa nhận việc quên thuốc).
• Thiết kế cắt ngang: Chưa theo dõi dọc được biến động của chỉ số huyết áp và sự thay đổi hành vi dùng thuốc của bệnh nhân qua các mùa trong năm hoặc khi có sự thay đổi về danh mục thuốc cấp phát.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được gợi mở từ các hạn chế trên bao gồm:

• Mở rộng quy mô khảo sát trên toàn bộ các xã, thị trấn của huyện Ba Vì và đối chiếu đa trung tâm với các trạm y tế thuộc quận nội thành Hà Nội.
• Ứng dụng các can thiệp dược lâm sàng tại trạm y tế xã, chẳng hạn như thiết lập tin nhắn SMS nhắc lịch uống thuốc, sử dụng hộp chia thuốc thông minh, hoặc kết hợp phương pháp đếm viên thuốc (pill count) định kỳ để kiểm chứng độ tin cậy của thang đo Morisky.
• Thực hiện các nghiên cứu định tính (phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm) để tìm hiểu sâu hơn về niềm tin dùng thuốc, rào cản văn hóa trong việc giảm muối, và tâm lý e ngại tác dụng phụ của người bệnh cao tuổi vùng nông thôn.

Giá trị tham khảo

Khóa luận tốt nghiệp này mang lại giá trị tham khảo cụ thể cho nhiều nhóm đối tượng:

• Sinh viên ngành Dược học và Y đa khoa: Tài liệu cung cấp ví dụ hoàn chỉnh về phương pháp triển khai một đề tài nghiên cứu Dược xã hội học / Dược lâm sàng tại cộng đồng, từ cách tính cỡ mẫu một tỷ lệ, quy trình thu thập dữ liệu bằng bảng hỏi, đến kỹ thuật xử lý số liệu y sinh trên phần mềm Stata 12 và Excel 2010.
• Cán bộ y tế cơ sở và người làm chính sách y tế tuyến huyện: Cung cấp bức tranh thực tế về công tác quản lý bệnh không lây nhiễm ngoại trú, làm rõ mối tương quan giữa tuân thủ và tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu, đồng thời cung cấp căn cứ để xem xét lại danh mục thuốc bảo hiểm y tế cấp phát tại trạm y tế xã (nhằm tối ưu hóa việc phối hợp thuốc và giảm thiểu việc kê đơn Methyldopa).
• Người nghiên cứu về tuân thủ điều trị: Bộ công cụ khảo sát tại phần Phụ lục (gồm phiếu khảo sát thông tin chung, thang đo MMAS-8 chuẩn hóa và bảng đánh giá kiến thức - thực hành lối sống) là tài liệu mẫu có thể tái sử dụng trực tiếp cho các nghiên cứu về bệnh mạn tính khác như đái tháo đường, rối loạn lipid máu, hoặc bệnh thận mạn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ kiểm soát được huyết áp mục tiêu tại thời điểm khảo sát ở huyện Ba Vì là bao nhiêu và có mối liên hệ như thế nào với mức độ tuân thủ? Tại thời điểm đo khảo sát, tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu (HATT $< 140\text{ mmHg}$ và HATTr $< 90\text{ mmHg}$) chỉ chiếm 34,57% (121/350 bệnh nhân), trong khi 65,43% (229 bệnh nhân) vẫn còn tình trạng tăng huyết áp. Mức độ tuân thủ sử dụng thuốc có ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả này: trong nhóm tuân thủ tốt, tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu là 80,08%; ở nhóm tuân thủ trung bình, tỷ lệ này giảm xuống 60,00%; và ở nhóm tuân thủ kém, tỷ lệ kiểm soát được huyết áp chỉ còn 33,33%.

2. Điểm số và mức độ tuân thủ dùng thuốc của bệnh nhân theo thang Morisky-8 được phân loại như thế nào? Điểm số Morisky trung bình của 350 người bệnh là 7,68 điểm (dao động từ 4,75 đến 8,00 điểm). Theo thang phân loại MMAS-8: có 76,00% (266 bệnh nhân) đạt mức tuân thủ tốt (đạt 8 điểm tuyệt đối); 21,43% (75 bệnh nhân) đạt mức tuân thủ trung bình (từ 6 đến dưới 8 điểm); và 2,57% (9 bệnh nhân) thuộc nhóm tuân thủ kém (dưới 6 điểm). Tổng số người bệnh chưa đạt mức tuân thủ tốt là 24,00%.

3. Hoạt chất hạ áp nào được sử dụng trong mẫu nghiên cứu và điểm bất cập trong danh mục thuốc được tác giả chỉ ra là gì? Khảo sát ghi nhận 43,14% bệnh nhân dùng đơn trị liệu và 56,86% dùng dạng phối hợp thuốc (chủ yếu là viên phối hợp liều cố định). Các nhóm thuốc cụ thể gồm ức chế men chuyển Captopril (23,02%), chẹn kênh calci Amlodipin/Felodipin (5,75%), và thuốc tác động thần kinh trung ương Methyldopa (14,39%). Điểm bất cập là Methyldopa – một hoạt chất gây nhiều tác dụng phụ và không còn là ưu tiên hàng đầu theo các khuyến cáo tim mạch hiện hành – vẫn chiếm tỷ lệ kê đơn đáng kể (14,39%) do trạm y tế xã gặp khó khăn về nguồn cung ứng các thuốc thế hệ mới từ bảo hiểm y tế.

4. Khảo sát chỉ ra những rào cản và lý do chính nào khiến người bệnh không tuân thủ phác đồ điều trị? Qua phân tích các câu hỏi thành phần của thang Morisky và phiếu khảo sát kiến thức, các lý do chính gồm: quên uống thuốc (chiếm 8,86% do hết thuốc vào ngày nghỉ, bận việc); tự ý ngừng dùng thuốc khi thấy huyết áp hoặc triệu chứng đã ổn định (chiếm 6,00%); và ngừng thuốc do cảm thấy mệt mỏi khi gặp tác dụng không mong muốn (chiếm 3,14%). Ngoài ra, có tới 36,29% bệnh nhân vẫn giữ quan niệm sai lầm rằng chỉ cần uống thuốc khi có triệu chứng đau đầu hoặc khi huyết áp tăng, và 26,57% không hề biết công dụng của các thuốc mình đang sử dụng.

5. Việc thực hành thay đổi lối sống không dùng thuốc của người bệnh tại Ba Vì có đặc điểm gì nổi bật? Người bệnh thể hiện mức độ tuân thủ rất cao đối với việc kiêng cữ chất kích thích và rèn luyện thể lực: 94,28% không hút thuốc lá/thuốc lào, 84,57% hạn chế rượu bia, và 81,71% duy trì tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày. Tuy nhiên, hành vi tuân thủ chế độ ăn giảm muối ($< 5\text{g/ngày}$, ăn nhạt, tăng rau quả) lại đạt tỷ lệ rất thấp, chỉ có 24,86% người bệnh thực hiện được, cho thấy thói quen ẩm thực truyền thống là một rào cản hành vi lớn cần được can thiệp truyền thông.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của học viên Vũ Thị Huyền Trang đã cung cấp bằng chứng định lượng tin cậy về thực trạng điều trị tăng huyết áp ngoại trú trên 350 người bệnh từ 40 tuổi trở lên tại huyện Ba Vì năm 2022. Công trình làm nổi bật sự đối lập giữa tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc tự báo cáo ở mức cao (76,00% đạt mức tốt theo thang Morisky-8) với tỷ lệ kiểm soát huyết áp mục tiêu trên thực tế còn rất thấp (chỉ đạt 34,57%), đồng thời nhận diện thói quen ăn mặn và việc gián đoạn cung ứng thuốc bảo hiểm y tế là những nút thắt chính. Đây là tài liệu tham khảo học thuật có giá trị thực tiễn cao, hỗ trợ đắc lực cho các nghiên cứu Dược cộng đồng và công tác tối ưu hóa phác đồ điều trị tăng huyết áp tại mạng lưới y tế cơ sở.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đ¾I HàC QUàC GIA HÀ NàI TR¯àNG Đ¾I HâC Y D¯þC Vi THà HUYÀN TRANG THČC TR¾NG VÀ TUÂN THĂ ĐIÀU TRà BàNH TNG HUY¾T ÁP â NG¯àI TĆ 40 TUâI TRâ LÊN T¾I HUYàN BA VÌ THÀNH PHÞ HÀ NÞI NM 2022 KHÓA LUÀN TÞT NGHIàP Đ¾I HâC NGÀNH D¯þC HâC Hà Nội – 2023 Đ¾I HàC QUàC GIA HÀ NàI TR¯àNG Đ¾I HâC Y D¯þC Vi THà HUYÀN TRANG THČC TR¾NG VÀ TUÂN THĂ ĐIÀU TRà BàNH TNG HUY¾T ÁP â NG¯àI TĆ 40 TUâI TRâ LÊN T¾I HUYàN BA VÌ THÀNH PHÞ HÀ NÞI NM 2022 KHÓA LUÀN TÞT NGHIàP Đ¾I HâC NGÀNH D¯þC HâC Khóa: QH 2018.Y Ng°ái h°ßng d¿n: TS. Nguyßn Thành Trung TS. Nguyßn Ngãc Nghĩa Hà Nội – 2023 LàI CÀM ¡N Khi được nhà trường giao đề tài khóa luận, em đã nhận được sự hỗ trợ rất nhiều của các thầy cô trong trường và cùng với sự nỗ lực, cố gắng của bản thân, đến ngày hôm nay em đã hoàn thành đề tài khóa luận. Với lòng kính trọng, em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất đến thầy – TS.

Nguyễn Thành Trung và TS. Nguyễn Ngọc Nghĩa – giảng viên bộ môn Y dược cộng đồng và Y dự phòng – Trường Đại học Y Dược – Đại học Quốc gia Hà Nội, là giảng viên hướng dẫn trực tiếp đã dành nhiều thời gian và chỉ bảo tận tình, giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiện khóa luận tốt nghiệp này. Em xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới các thầy cô bộ môn Y dược cộng đồng và các phòng ban trong Trường đại học Y Dược đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, trang bị kiến thức, các kỹ năng để tôi hoàn thành khóa luận. Em cũng xin chân thành cảm ơn tới Trung tâm y tế huyện Ba Vì, Trưởng trạm xá y tế xã Vật Lại, Phú Châu cùng các anh chị cán bộ tại trạm y tế 2 xã đã tạo điều kiện thuận lợi cho em thực hiện nghiên cứu, thu thập số liệu, phỏng vấn người bệnh để hoàn thành khóa luận.

Cuối cùng, em xin cảm ơn tới gia đình, bạn bè, các bạn học viên trong lớp Dược khóa QH.2018Y đã luôn bên cạnh, động viên để em có thể tập trung học tập và hoàn thành khóa luận. Hà Nội, ngày 19 tháng 5 năm 2023 Hãc viên Vj Thá HuyÁn Trang DANH MĀC CÁC KÝ HIàU, CHĊ VI¾T TÂT HA Huyết áp THA Tăng huyết áp HATT Huyết áp tâm thu HATTr Huyết áp tâm tr°¡ng HAMT Huyết áp mục tiêu YTNCTM Yếu tá nguy c¡ tim m¿ch TB Trung bình YTNC Yếu tá nguy c¡ NCTM Nguy c¡ tim m¿ch WHO Tổ chāc Y tế thế giới (World Health Organization) ESC/ESH Hái tim m¿ch Châu Âu và Hái tăng huyết áp Châu Âu CKCa Chẹn kênh Calci CTTA Āc chế thụ thể angiotensin ¯CMC Āc chế men chuyển HAPK Huyết áp phòng khám HALT Huyết áp liên tục HATN Huyết áp t¿i nhà HABTC Huyết áp bình th°ờng cao TĐLS Thay đổi lái sáng NMCT Nhồi máu c¡ tim BTMXV Bệnh tim m¿ch do x¡ vữa BMV Bệnh m¿ch vành TIA C¡n thiếu máu não thoáng qua DANH MĀC CÁC BÀNG BIÂU, S¡ Đà S¡ đồ 1. Chiến l°ợc phái hợp thuác trong điều trß THA S¡ đồ 1. S¡ đồ điều trß tăng huyết áp thiết yếu VSH/VNHA 2022 Bảng 1.

Phân đá THA theo khuyến cáo cÿa Hái Tim M¿ch hác Việt Nam 2022 Bảng 1. Phân tầng nguy c¡ ở bệnh nhân THA Bảng 1. Mục tiêu điều trß THA theo nhóm tuổi Bảng 1. Các thuác điều trß THA Bảng 2.

Phân lo¿i māc đá tuân thÿ điều trß Bảng 3. Tỷ lệ THA ở đái t°ợng nghiên cāu t¿i thời điểm khảo sát Bảng 3. Phân bá bệnh nhân theo tuổi và giới tính Bảng 3. Trình đá hác vấn cÿa đái t°ợng nghiên cāu Bảng 3.

Thời gian mắc bệnh THA Bảng 3. Tình tình sử dụng thuác THA Bảng 3. Các lo¿i thuác sử dụng kèm theo thuác THA Bảng 3. Biến cá xảy ra khi sử dụng thuác THA Bảng 3.

Tuân thÿ về thay đổi lái sáng Bảng 3. Kiến thāc về sử dụng thuác THA Bảng 3. Điểm bệnh nhân đ¿t đ°ợc theo bá câu hßi Morisky Bảng 3. Kết quả đánh giá tuân thÿ sử dụng thuác THA theo Morisky Bảng 3.

Mái quan hệ giữa tuân thÿ sử dụng thuác và kiểm soát HA Bảng 3. Phân tích mát sá yếu tá ảnh h°ởng thuác về bệnh nhân đến việc tuân thÿ dùng thuác Bảng 3. Mái liên quan giữa mát sá yếu tá thuác về đ¡n thuác đến việc tuân thÿ sử dụng thuác trên bệnh nhân THA MĀC LĀC Đ¾T VÂN ĐÀ .1 Ch°¢ng 1 TâNG QUAN. Đ¿i c°¡ng về tăng huyết áp.

Phân độ tăng huyết áp. Điều trß tăng huyết áp. Nguyên tắc và mục tiêu điều trị. Điều trị cụ thể.

Tuân thÿ điều trß tăng huyết áp. Khái niệm tuân thủ sử dụng thuốc. Tình hình tuân thủ sử dụng thuốc trên thế giới. Tình hình tuân thủ sử dụng thuốc tại Việt Nam và tại huyện Ba Vì.

Nguyên nhân không tuân thủ sử dụng thuốc. Các phương pháp đánh giá tuân thủ sử dụng thuốc .15 Ch°¢ng 2 ĐÞI T¯þNG VÀ PH¯¡NG PHÁP NGHIÊN CĄU. Đái t°ợng, đßa điểm nghiên cāu. Đối tượng nghiên cứu.

Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Ph°¡ng pháp nghiên cāu. Thiết kế nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu.

Nghiên cāu và các chỉ tiêu nghiên cāu. Khảo sát đặc điểm của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu. Phân tích tình hình sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp trên bệnh nhân. Tình trạng tuân thủ sử dụng thuốc THA.

Tiêu chuẩn đánh giá HA t¿i thời điểm khảo sát. Ph°¡ng pháp đánh giá tuân thÿ điều trß trong nghiên cāu. Ph°¡ng pháp xử lý sá liệu. Vấn đề đ¿o đāc trong nghiên cāu.

H¿n chế cÿa nghiên cāu, sai sá và cách khắc phục .20 Ch°¢ng 3 K¾T QUÀ NGHIÊN CĄU. Tỷ lệ tăng huyết áp ở đái t°ợng nghiên cāu t¿i huyện Ba Vì, TP Hà Nái. Thực tr¿ng tuân thÿ điều trß bệnh tăng huyết áp ở đái t°ợng .23 Ch°¢ng 4 BÀN LUÀN. Tỷ lệ mắc bệnh tăng huyết áp ở đái t°ợng nghiên cāu.

Tuân thÿ điều trß bệnh tăng huyết áp cÿa đái t°ợng nghiên cāu.35 TÀI LIàU THAM KHÀO .36 Phā lāc Đ¾T VÂN ĐÀ Tăng huyết áp (THA) là mát trong những bệnh m¿n tính gây ra gánh nặng bệnh tật và tử vong nghiêm tráng nhất trên ph¿m vi toàn cầu. Không phải tự nhiên mà tăng huyết áp đ°ợc mệnh danh là <kẻ giết ng°ời thầm lặng= vì trong nhiều tr°ờng hợp mặc dù không có dấu hiệu cảnh báo nào, nh°ng khi xuất hiện triệu chāng thì bệnh nhân đã có nhiều biến chāng nặng, ảnh h°ởng nặng nề đến sāc khße. Theo tháng kê cÿa tổ chāc Y tế Thế giới (WHO), °ớc tính hiện có khoảng 1,39 tỷ ng°ời tr°ởng thành từ 30-79 tuổi bß tăng huyết áp và hai phần ba sá bệnh nhân nằm ở các n°ớc có thu nhập trung bình và thấp. Đáng lo ng¿i, THA là bệnh dễ dẫn tới nhiều biến chāng nguy hiểm và là nguyên nhân khiến khoảng 7 triệu ng°ời trên thế giới tử vong mßi năm [1,2].

Với tác đá già hóa nhanh, Việt Nam đang và sẽ phải đái mặt với vấn đề lớn do THA gây ra. Năm 2002, tỷ lệ mắc THA ở ng°ời tr°ởng thành là 16,9%; đến năm 2008 con sá đã tăng lên 25,1%. Theo kết quả điều tra THA toàn quác năm 2015- 2016, có 47,3% ng°ời Việt Nam tr°ởng thành mắc bệnh THA [3,4]. Ngày 31/07/2017, Thÿ t°ớng Chính phÿ đã ban hành Quyết đßnh sá 1125/QĐ-TTg phê duyệt Ch°¡ng trình mục tiêu Y tế - Dân sá giai đo¿n 2016 – 2020.

Ch°¡ng trình này nhằm triển khai để chÿ đáng phòng, cháng dßch bệnh, phát hiện sớm, kßp thời kháng chế, không để dßch lớn xảy ra; giảm tỷ lệ mắc, tử vong mát sá bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, kháng chế gia tăng các bệnh không lây nhiễm phổ biến (trong đó có bệnh THA). Mát trong những nguyên nhân chính khiến bệnh nhân không đ¿t huyết áp mục tiêu còn cao là điều trß THA cần phải thực hiện tuân thÿ theo phác đồ điều trß mát cách liên tục, lâu dài. Báo cáo cÿa WHO chỉ ra rằng tỷ lệ bệnh nhân THA tuân thÿ sử dụng thuác dao đáng từ 50% - 70% [5]. Các yếu tá có thể ảnh h°ởng đến tuân thÿ sử dụng thuác cÿa bệnh nhân đ°ợc xác đßnh bao gồm: tuổi, thời gian điều trß, māc đá phāc t¿p cÿa phác đồ,.

Nhiều nghiên cāu đã cho thấy mái quan hệ giữa tuân thÿ sử dụng thuác và kiểm soát huyết áp mục tiêu trên bệnh nhân THA. Việc tiến hành các nghiên cāu liên quan đến tuân thÿ sử dụng thuác giúp chỉ ra thực tr¿ng tuân thÿ sử dụng thuác và các yếu tá ảnh h°ởng, từ đó đ°a ra các giải pháp can thiệp nhằm nâng cao tuân thÿ điều trß trên bệnh nhân. THA nếu không đ°ợc điều trß đúng và đầy đÿ sẽ gây ra nhiều biến chāng nặng nề, thậm chí có thể dẫn đến tử vong hoặc để l¿i các di chāng ảnh h°ởng đến sāc khße, lao đáng cÿa ng°ời bệnh và trở thành gánh nặng cho gia đình, xã hái. 1 Thực tế, việc điều trß tát bệnh THA để tránh các tai biến nguy hiểm là điều không dễ dàng thực hiện.

Nhờ sự phát triển, tiến bá cÿa khoa hác sāc khße, các thuác điều trß THA ngày càng đa d¿ng và phong phú, những cũng chính sự đa d¿ng này cũng gây ít nhiều khó khăn cho thầy thuác và ng°ời bệnh trong việc lựa chán và sử dụng thuác điều trß [6]. Trung tâm y tế huyện Ba Vì là mát huyện giáp trung tâm thành phá Hà Nái, có tác đá phát triển kinh tế khá nhanh trong những năm gần đây. Song song với sự phát triển về kinh tế thì bệnh THA cũng gia tăng mát cách đáng kể. Cụ thể, Trung tâm Y tế xã Vật L¿i và xã Phú Châu đang quản lý mát sá l°ợng lớn bệnh nhân THA điều trß ngo¿i trú.

Tuy nhiên, hiện nay ch°a có nghiên cāu nào liên quan đến tỷ lệ mắc bệnh THA, phân tình hình tuân thÿ điều trß THA và đ°a ra đ°ợc các yếu tá ảnh h°ởng đến tuân thÿ sử dụng thuác trên bệnh nhân THA đ°ợc tiến hành t¿i đ¡n vß. Xuất phát từ thực tế kể trên, để góp phần nâng cao chất l°ợng sử dụng thuác, tôi thực hiện đề tài: <Nghiên cąu thčc tr¿ng vÁ tuân thă điÁu trá bánh tng huy¿t áp ã ng°ái tć 40 tuãi trã lên t¿i huyán Ba Vì, thành phß Hà Nßi nm 2022= với 02 mục tiêu chính: 1. Xác định tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu ở người bệnh tăng huyết áp từ 40 tuổi trở lên tại huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội năm 2022.