Nghiên cứu tình hình tăng huyết áp và một số yếu tố nguy cơ tim mạch của người từ 18 tuổi trở lên tại thành phố bến tre tỉnh bến tre năm 2021 2022

Nghiên cứu tình hình tăng huyết áp và yếu tố nguy cơ tim mạch ở người từ 18 tuổi tại Bến Tre năm 2021-2022, cung cấp thông tin quan trọng.

• Tác giả: Nguyễn Thị Kim Yến
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phạm Thị Tâm
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Nghiên Cứu Tình Hình Tăng Huyết Áp và Yếu Tố Nguy Cơ Tim Mạch Tại Bến Tre
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2021-2022
• Địa điểm: Bến Tre

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. MỞ ĐẦU
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về tăng huyết áp và các yếu tố nguy cơ tim mạch
• 1.1.1. Tổng quan về tăng huyết áp
• 1.1.1.1. Định nghĩa huyết áp
• 1.1.1.2. Chẩn đoán tăng huyết áp
• 1.1.1.3. Phân loại tăng huyết áp
• 1.1.2. Các yếu tố nguy cơ tim mạch
• 1.1.2.1. Tuổi, giới tính
• 1.1.2.2. Tính di truyền
• 1.1.2.3. Hút thuốc lá
• 1.1.2.4. Uống rượu, bia
• 1.1.2.5. Tăng Cholesterol trong máu và các rối loạn lipid máu
• 1.1.2.6. Chế độ ăn
• 1.1.2.7. Hoạt động thể lực
• 1.1.2.8. Thừa cân, béo phì
• 1.1.2.9. Đái tháo đường
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tình Hình Tăng Huyết Áp Tại Bến Tre

Tăng huyết áp (THA) là một trong những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng tại Bến Tre trong giai đoạn 2021-2022. Theo nghiên cứu, tỷ lệ người mắc THA tại thành phố Bến Tre đã gia tăng đáng kể, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Việc hiểu rõ tình hình này là cần thiết để có những biện pháp can thiệp kịp thời.

1.1. Đặc Điểm Tăng Huyết Áp Tại Bến Tre

Tình hình tăng huyết áp tại Bến Tre cho thấy tỷ lệ mắc bệnh cao, đặc biệt ở người lớn tuổi. Nghiên cứu chỉ ra rằng có khoảng 17% người dân tại thành phố Bến Tre mắc THA, một con số đáng báo động.

1.2. Tác Động Của Tăng Huyết Áp Đến Sức Khỏe

Tăng huyết áp có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như đột quỵ, nhồi máu cơ tim. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời là rất quan trọng để giảm thiểu rủi ro cho sức khỏe.

II. Các Yếu Tố Nguy Cơ Tim Mạch Tại Bến Tre

Nghiên cứu đã chỉ ra nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch phổ biến tại Bến Tre, bao gồm thói quen ăn uống không lành mạnh, lạm dụng rượu bia và thuốc lá. Những yếu tố này cần được nhận diện và quản lý để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh tim mạch.

2.1. Thói Quen Ăn Uống Không Lành Mạnh

Chế độ ăn uống không hợp lý, thiếu rau củ và trái cây là nguyên nhân chính dẫn đến tăng huyết áp. Nghiên cứu cho thấy 57,2% người dân không ăn đủ lượng rau quả cần thiết.

2.2. Tác Động Của Hút Thuốc Lá

Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ra bệnh tim mạch. Tỷ lệ người hút thuốc tại Bến Tre là 45,3% ở nam giới, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch gấp đôi.

2.3. Ảnh Hưởng Của Uống Rượu Bia

Uống rượu bia quá mức có thể dẫn đến tăng huyết áp và các vấn đề sức khỏe khác. Tại Bến Tre, có 44,2% nam giới uống rượu bia ở mức gây hại.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tình Hình Tăng Huyết Áp

Nghiên cứu được thực hiện thông qua khảo sát và thu thập dữ liệu từ người dân từ 18 tuổi trở lên tại thành phố Bến Tre. Phương pháp này giúp xác định tỷ lệ và các yếu tố nguy cơ liên quan đến tăng huyết áp.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát cắt ngang để thu thập thông tin về tình hình sức khỏe và các yếu tố nguy cơ của người dân.

3.2. Đối Tượng Nghiên Cứu

Đối tượng nghiên cứu bao gồm người dân từ 18 tuổi trở lên tại thành phố Bến Tre, nhằm đảm bảo tính đại diện cho cộng đồng.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tăng Huyết Áp

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tăng huyết áp tại Bến Tre cao hơn mức trung bình của cả nước. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp can thiệp kịp thời.

4.1. Tỷ Lệ Tăng Huyết Áp

Tỷ lệ tăng huyết áp tại Bến Tre là 17%, cho thấy một con số đáng lo ngại trong bối cảnh sức khỏe cộng đồng.

4.2. Các Yếu Tố Nguy Cơ Liên Quan

Nghiên cứu chỉ ra rằng các yếu tố như thừa cân, béo phì và lối sống ít vận động có mối liên hệ chặt chẽ với tình trạng tăng huyết áp.

V. Giải Pháp Quản Lý Tăng Huyết Áp Tại Bến Tre

Để giảm thiểu tình trạng tăng huyết áp, cần có các giải pháp quản lý hiệu quả, bao gồm nâng cao nhận thức cộng đồng và cải thiện chế độ dinh dưỡng.

5.1. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng

Các chương trình giáo dục sức khỏe cần được triển khai để nâng cao nhận thức về tăng huyết áp và các yếu tố nguy cơ tim mạch.

5.2. Cải Thiện Chế Độ Dinh Dưỡng

Khuyến khích người dân thay đổi thói quen ăn uống, tăng cường tiêu thụ rau củ và trái cây để cải thiện sức khỏe.

VI. Kết Luận Về Tình Hình Tăng Huyết Áp Tại Bến Tre

Tình hình tăng huyết áp tại Bến Tre đang trở thành một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để quản lý và phòng ngừa hiệu quả.

6.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này sẽ là cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về sức khỏe cộng đồng tại Bến Tre, nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân.

6.2. Khuyến Nghị Chính Sách

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương để triển khai các chương trình phòng ngừa và điều trị tăng huyết áp hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tăng huyết áp (THA) là một bệnh lý mạn tính phổ biến, ảnh hưởng đến gần 1,13 tỷ người trên toàn cầu và là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do bệnh tim mạch. Tại Việt Nam, tỷ lệ THA đã tăng nhanh từ khoảng 1% vào những năm 1960 lên đến 47,3% ở người trưởng thành trong giai đoạn 2015. Tại thành phố Bến Tre, tỷ lệ THA qua khám sàng lọc năm 2020 ở người từ 40 tuổi trở lên là 17%. Bệnh thường không có triệu chứng rõ rệt, dẫn đến nhiều trường hợp không được phát hiện và kiểm soát kịp thời, gây ra các biến chứng nghiêm trọng như đột quỵ, suy tim và nhồi máu cơ tim.

Nghiên cứu này nhằm xác định tỷ lệ THA và các yếu tố nguy cơ tim mạch ở người dân từ 18 tuổi trở lên tại thành phố Bến Tre trong giai đoạn 2021-2022. Mục tiêu cụ thể bao gồm đánh giá tỷ lệ THA, xác định các yếu tố nguy cơ liên quan và cung cấp cơ sở dữ liệu để xây dựng các giải pháp quản lý bệnh hiệu quả. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 540 người dân cư trú lâu dài tại 4 phường, xã của thành phố Bến Tre, với dữ liệu thu thập trong vòng 1 năm. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức, cải thiện công tác phòng ngừa và kiểm soát THA, góp phần giảm gánh nặng bệnh tật và nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về bệnh tăng huyết áp và các yếu tố nguy cơ tim mạch. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết về tăng huyết áp và phân loại theo WHO/ISH và JNC VII: Định nghĩa THA khi huyết áp tâm thu (HATT) ≥ 140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương (HATTr) ≥ 90 mmHg, hoặc đang điều trị thuốc hạ áp. Phân loại THA theo mức độ từ bình thường, tiền THA đến các giai đoạn THA độ 1, 2, 3 giúp đánh giá mức độ nghiêm trọng và hướng điều trị.

2. Mô hình các yếu tố nguy cơ tim mạch: Bao gồm các yếu tố không thể thay đổi như tuổi, giới tính, tiền sử gia đình và các yếu tố có thể thay đổi như thừa cân, béo phì, đái tháo đường, hút thuốc lá, uống rượu bia, chế độ ăn mặn, ít vận động thể lực. Mô hình này giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến nguy cơ mắc THA và bệnh tim mạch.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu gồm: huyết áp tâm thu, huyết áp tâm trương, chỉ số khối cơ thể (BMI), béo bụng, đái tháo đường, hút thuốc lá, uống rượu bia, ăn mặn, vận động thể lực, kiến thức về bệnh THA.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp cắt ngang mô tả có phân tích, với cỡ mẫu 540 người dân từ 18 tuổi trở lên cư trú tại thành phố Bến Tre. Mẫu được chọn theo phương pháp chọn mẫu nhiều giai đoạn, bao gồm bốc thăm ngẫu nhiên đơn và chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống dựa trên danh sách hộ gia đình tại 4 phường, xã được chọn.

Dữ liệu thu thập bao gồm phỏng vấn trực tiếp bằng phiếu câu hỏi chuẩn, đo huyết áp bằng máy đo huyết áp điện tử Mcrolife AG1-20, đo chiều cao, cân nặng và vòng bụng. Các yếu tố nguy cơ tim mạch được đánh giá qua các câu hỏi về thói quen hút thuốc, uống rượu, chế độ ăn, vận động thể lực và tiền sử bệnh.

Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm SPSS 18, mô tả đặc tính mẫu bằng tần số, tỷ lệ phần trăm; phân tích mối liên quan giữa THA và các yếu tố nguy cơ bằng kiểm định Chi bình phương, Fisher's Exact Test và phân tích hồi quy logistic đa biến với mức ý nghĩa p < 0,05. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 2/2021 đến tháng 2/2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ tăng huyết áp: Trong 540 người tham gia, tỷ lệ THA là 52,6%. Trong số này, 58,4% đã được phát hiện bệnh, 41,6% chưa được phát hiện. Tỷ lệ kiểm soát huyết áp ở nhóm được điều trị chỉ đạt 32,3%, còn 67,7% chưa kiểm soát tốt.

2. Các yếu tố nguy cơ tim mạch phổ biến: Tỷ lệ thừa cân, béo phì (BMI ≥ 23) là 45,9%, béo bụng chiếm 28%. Tỷ lệ mắc đái tháo đường là 10%. Tỷ lệ hiện đang hút thuốc lá là 19,4%, trong đó 97,1% hút hàng ngày và 95,2% hút ≥ 10 điếu/ngày. Tỷ lệ uống rượu bia trong 12 tháng qua là 24,1%. Tỷ lệ ăn mặn là 9,1%, trong khi 49,6% ăn trái cây/rau củ dưới 5 suất/ngày. Tỷ lệ không vận động thể lực đủ chiếm 55%.

3. Mối liên quan giữa THA và các yếu tố đặc điểm: Tuổi càng cao thì tỷ lệ THA càng tăng rõ rệt, nhóm ≥ 65 tuổi có nguy cơ THA cao gấp 9,09 lần so với nhóm 18-34 tuổi (p < 0,001). Học vấn thấp cũng liên quan đến tỷ lệ THA cao hơn, nhóm mù chữ có nguy cơ cao gấp 5,59 lần so với nhóm có học vấn trung cấp trở lên (p < 0,001). Giới tính không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với tỷ lệ THA (p > 0,05).

4. Sự kết hợp các yếu tố nguy cơ: 35% đối tượng có ít nhất 1 yếu tố nguy cơ tim mạch, 31,7% có 2 yếu tố, 14,6% có 3 yếu tố, cho thấy sự phổ biến của các yếu tố nguy cơ kết hợp trong cộng đồng.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ THA 52,6% tại thành phố Bến Tre cao hơn nhiều so với tỷ lệ 17% qua khám sàng lọc thụ động năm 2020, phản ánh sự khác biệt giữa khảo sát chủ động và dữ liệu bệnh viện. Tỷ lệ kiểm soát huyết áp thấp (32,3%) tương tự các nghiên cứu trong nước, cho thấy cần tăng cường quản lý và tuân thủ điều trị.

Tuổi và học vấn là hai yếu tố liên quan mạnh mẽ đến THA, phù hợp với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam và quốc tế. Người cao tuổi có nguy cơ cao do sự thoái hóa mạch máu và tích tụ các yếu tố nguy cơ. Học vấn thấp có thể ảnh hưởng đến nhận thức và hành vi phòng bệnh.

Tỷ lệ thừa cân, béo phì và các thói quen không lành mạnh như hút thuốc, uống rượu, ăn mặn và ít vận động thể lực là những yếu tố nguy cơ phổ biến, góp phần làm tăng tỷ lệ THA. Việc kết hợp nhiều yếu tố nguy cơ làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đòi hỏi các biện pháp can thiệp đa chiều.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ THA theo nhóm tuổi, bảng phân tích mối liên quan giữa THA và các yếu tố nguy cơ, giúp minh họa rõ ràng các phát hiện chính.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác phát hiện và quản lý THA tại cộng đồng: Triển khai các chương trình sàng lọc huyết áp định kỳ cho người dân từ 18 tuổi trở lên, đặc biệt nhóm tuổi cao, nhằm phát hiện sớm và quản lý kịp thời. Chủ thể thực hiện: Trung tâm Y tế thành phố Bến Tre, trong vòng 12 tháng.

2. Nâng cao nhận thức và kiến thức về THA và các yếu tố nguy cơ: Tổ chức các chiến dịch truyền thông giáo dục sức khỏe về phòng chống THA, tập trung vào nhóm có học vấn thấp và các đối tượng có nguy cơ cao. Chủ thể thực hiện: Sở Y tế phối hợp với các tổ chức xã hội, trong 6 tháng đầu năm.

3. Khuyến khích thay đổi lối sống lành mạnh: Thúc đẩy giảm cân, tăng cường vận động thể lực, hạn chế ăn mặn, bỏ thuốc lá và kiểm soát uống rượu bia. Xây dựng các câu lạc bộ thể dục, chương trình tư vấn dinh dưỡng tại cộng đồng. Chủ thể thực hiện: UBND các phường, xã phối hợp với trạm y tế, trong vòng 1 năm.

4. Cải thiện chất lượng điều trị và kiểm soát huyết áp: Đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ y tế về quản lý THA, tăng cường theo dõi, tư vấn và hỗ trợ người bệnh tuân thủ điều trị. Chủ thể thực hiện: Trung tâm Y tế thành phố Bến Tre, liên tục trong 2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ y tế công cộng và quản lý y tế: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, chương trình phòng chống THA phù hợp với đặc điểm địa phương.

2. Bác sĩ và nhân viên y tế tuyến cơ sở: Áp dụng kiến thức về các yếu tố nguy cơ và phương pháp sàng lọc, quản lý bệnh nhân THA hiệu quả hơn.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành y tế công cộng: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, dữ liệu thực tế và phân tích để phát triển các nghiên cứu tiếp theo.

4. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng: Dựa trên kết quả để triển khai các hoạt động truyền thông, giáo dục sức khỏe và hỗ trợ người dân thay đổi hành vi.

Câu hỏi thường gặp

1. Tăng huyết áp là gì và tại sao cần quan tâm?
   Tăng huyết áp là tình trạng áp lực máu trong động mạch cao hơn mức bình thường (HATT ≥ 140 mmHg hoặc HATTr ≥ 90 mmHg). Đây là yếu tố nguy cơ chính gây bệnh tim mạch, đột quỵ và tử vong sớm. Phát hiện và kiểm soát sớm giúp giảm biến chứng nghiêm trọng.

2. **Các yếu tố nguy cơ tim mạch phổ biến nhất là gì

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Tổng quan về tăng huyết áp và các yếu tố nguy cơ tim mạch 1.1 Tổng quan về tăng huyết áp 1.1 Định nghĩa huyết áp Huyết áp (HA) động mạch là áp lực của máu tác động lên thành động mạch. Các thông số HA thường được ứng dụng là: Huyết áp tâm thu (HATT) hay HA tối đa là giới hạn cao nhất của những dao động có chu kỳ của HA trong mạch thể hiện sức bơm máu của tim. Huyết áp tâm trương (HATTr) hay HA tối thiểu là giới hạn thấp nhất của những dao động có chu kỳ của HA trong mạch, thể hiện sức cản của mạch [35].2 Chẩn đoán tăng huyết áp Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO) thì người trưởng thành tăng huyết áp (THA) khi chỉ số HATT ≥ 140 mmHg và/hoặc HATTr ≥ 90 mmHg hoặc đang điều trị thuốc hạ áp hằng ngày hoặc từng được bác sĩ chẩn đoán THA [1], [4], [50]. Quy trình đo HA: - Nghỉ ngơi trong phòng yên tĩnh ít nhất 5 – 10 phút trước khi đo HA.

- Không dùng các chất kích thích như cà phê, thuốc lá, rượu bia trước đó 2 giờ. - Tư thế đo chuẩn: người được đo HA ngồi ghế tựa, cánh tay duỗi thẳng trên bàn, nếp khuỷu tay ngang mức với tim. Ngoài ra có thể đo ở các tư thế nằm, đứng. Đối với những người cao tuổi hoặc có bệnh đái tháo đường 4 (ĐTĐ) nên đo thêm HA tư thế đứng nhằm xác định có hạ HA tư thế hay không.

- Sử dụng huyết áp kế thủy ngân, huyết áp kế đồng hồ hoặc huyết áp kế điện tử (loại đo ở cánh tay). Các thiết bị đo cần được kiểm chuẩn định kỳ. Bề dài bao đo (nằm trong băng quấn) tối thiểu bằng 80% chu vi cánh tay, bề rộng tối thiểu bằng 40% chu vi cánh tay. Quấn băng quấn đủ chặt, bờ dưới của bao đo ở trên nếp lằn khuỷu 2cm.

Đặt máy ở vị trí để đảm bảo máy hoặc mốc 0 của thang đo ngang mức với tim. - Nếu không dùng thiết bị đo tự động, trước khi đo phải xác định đúng vị trí động mạnh cánh tay để đặt ống nghe. Bơm hơi thêm 30mmHg sau khi không còn thấy mạch đập. Xả hơi với tốc độ 2 - 3mmHg/nhịp đập.

HATT tương ứng với lúc xuất hiện tiếng đập đầu tiên (pha I của Korotkoff) và HATTr tương ứng với khi mất hẳn tiếng đập (pha V của Korotkoff). - Không nói chuyện khi đang đo HA. - Lần đo đầu tiên, cần đo HA ở cả hai cánh tay, tay nào có chỉ số HA cao hơn sẽ dùng để theo dõi HA về sau. - Nên đo HA ít nhất hai lần, mỗi lần đo cách nhau ít nhất 1 - 2 phút.

Nếu số đo HA giữa hai lần đo chênh nhau >10mmHg, cần đo lại một vài lần sau khi đã nghỉ trên 5 phút. Giá trị HA ghi nhận là trung bình của hai lần đo cuối cùng. - Trong trường hợp nghi ngờ, có thể theo dõi huyết áp bằng máy đo huyết áp tự động tại nhà hoặc bằng máy đo huyết áp tự động 24 giờ (Holter huyết áp). - Ghi lại chỉ số đo HA (mmHg) dưới dạng HATT/HATTr, không làm tròn quá hàng đơn vị và thông báo kết quả cho người được đo HA [1], [17], [35].

5 Dựa vào trị số HA đo được sau khi đo HA đúng quy trình, ngưỡng chẩn đoán THA thay đổi tùy theo từng cách đo HA: Bảng 1.1 Quy định các ngưỡng chẩn đoán tăng huyết áp theo từng cách đo huyết áp Nội dung HATT HATTr 1. Cán bộ y tế đo HA theo đúng ≥ 140 mmHg ≥ 90 mmHg quy trình 2. Đo bằng máy đo HA tự động ≥ 130 mmHg và/hoặc ≥ 80 mmHg 24 giờ 3. Tự đo HA tại nhà (đo nhiều ≥ 135 mmHg ≥ 85 mmHg lần) “Nguồn: Bộ Y tế, 2010 [1]” 1.3 Phân loại tăng huyết áp Phân loại THA có nhiều thay đổi trong những năm gần đây.

Theo JNC VII (năm 2003) phân độ THA như sau [48]: Bảng 1. Phân độ THA theo WHO/ISH (năm 2003) Huyết áp (mmHg) Phân độ THA Tâm thu Tâm trương HA bình thường < 120 Và < 80 Tiền THA 120 – 139 Hoặc 80 – 89 THA giai đoạn I 140 – 159 Hoặc 90 – 99 THA giai đoạn II ≥ 160 Hoặc ≥ 100 “Nguồn: JNC VII, 2003 [48]” 6 Theo Hội tim mạch học quốc gia Việt Nam và Bộ Y tế đã đưa ra cách phân độ như sau [1], [9], [13]: Bảng 1. Phân độ HA tại Việt Nam hiện nay Phân độ HA Tâm thu (mmHg) Tâm trương (mmHg) HA tối ưu < 120 Và < 80 HA bình thường 120 – 129 Và/hoặc 80 – 84 Tiền THA 130 – 139 Và/hoặc 85 – 89 THA độ 1 140 – 159 Và/hoặc 90 – 99 THA độ 2 160 – 179 Và/hoặc 100 – 109 THA độ 3 ≥ 180 Và/hoặc ≥ 110 THA tâm thu đơn độc ≥ 140 Và < 90 “Nguồn: Bộ Y tế Việt Nam, 2018 [1], [9], [13]” Nếu HATT và HATTr không cùng mức phân độ thì chọn mức cao hơn để xếp loại. Tăng HATT đơn độc được phân độ theo mức biến động của HATT.

Tăng HATT đơn độc: Ở người cao tuổi HATT có xu hướng tăng, HATTr có xu hướng giảm. Khi HATT ≥140 mmHg và HATTr <90 mmHg, bệnh nhân được gọi là THA tâm thu đơn độc. Sự gia tăng trị số HATT và HA hiệu số (HATT - HATTr) là yếu tố để tiên lượng các YTNC tim mạch [4].2 Các yếu tố nguy cơ tim mạch 1.1 Tuổi, giới tính Nguy cơ mắc bệnh tim mạch càng ngày càng gia tăng khi tuổi đời càng cao, theo thống kê có hơn 1/2 số người bị đột quỵ và 4/5 số người chết vì đột quỵ ở độ tuổi > 65 tuổi. Tuy nhiên thói quen ăn uống điều độ, sinh hoạt hợp lý và duy trì lối sống lành mạnh đã góp phần làm chậm quá trình thoái hoá do 7 tuổi gây ra [10], [47].

Nhìn chung, các yếu tố nguy cơ (YTNC) tim mạch chính như THA, tăng LDL-C, đái tháo đường (ĐTĐ), thừa cân/béo phì, hút thuốc lá (HTL) và lười vận động tác động lên tỷ lệ tử vong do bệnh mạch vành (BMV) là tương đương nhau giữa hai giới nam và nữ. Riêng YTNC HTL thì có tác động mạnh hơn đến nam, bên cạnh đó ít hoạt động thể lực thì tác động mạnh hơn ở nữ. Phân tích theo lứa tuổi thì tác động của 6 YTNC tim mạch trên lên tỷ lệ tử vong do BMV có mô hình khá giống nhau với đường cong tỷ lệ nam cao hơn nữ và có tác động lớn nhất sau 50 tuổi. Tuy nhiên ở nam giới, 3 yếu tố gồm chỉ số BMI cao, HTL, tăng cholesterol LDL có xu hướng tác động mạnh hơn ở lứa tuổi 50 - 75 tuổi, trong khi ảnh hưởng của các YTNC khác đến tử vong do BMV có xu hướng tăng mạnh hơn ở người cao tuổi (≥70 tuổi).2 Tính di truyền Nếu trong gia đình có người trẻ tuổi bệnh tim mạch (nam <55 tuổi, nữ <65 tuổi) thì sẽ có nguy cơ mắc BMV gấp hai lần người không có tiền sử gia đình mắc bệnh [3], [47].

Khi đó cần phải đặc biệt lưu ý làm giảm ảnh hưởng của bất kì YTNC nào có thể kiểm soát và cảnh giác để phòng tránh được các cơn đau tim và đột quỵ [10], [29]. Khi một nửa trong số các nguyên nhân gây chết hiện nay là do bệnh tim mạch thì hầu như gia đình nào cũng có người chết vì căn bệnh này [10]. Các YTNC gồm THA, tăng LDL-C, ĐTĐ, béo phì, HTL và lười vận động được xác định là các YTNC tim mạch chính, quan trọng nhất có thể thay đổi được và là nền tảng của việc dự đoán nguy cơ cũng như phòng ngừa nguy cơ tim mạch [3].3 Hút thuốc lá HTL là YTNC số một đối với đột tử và bệnh mạch máu ngoại vi,… Có 30 - 40% trong khoảng 500.000 trường hợp chết vì BMV hàng năm có 8 nguyên nhân từ HTL [10], [29]. Theo một kết quả thống kê có khoảng 10,7% HTL gây tử vong ở BMV.

Kết quả điều tra quốc gia của Bộ Y tế năm 2015 (18 - 69 tuổi) thì tỷ lệ HTL ở nam là 45,3% và ở nữ là 1,1% [5]. HTL làm tăng gấp hai lần nguy cơ bệnh tim mạch, người < 50 tuổi nguy cơ tim mạch ở những người HTL cao hơn gấp 5 lần so với những người không HTL. Tuy nhiên mối liên quan này có sự khác biệt giữa hai giới (nữ giới HTL thì nguy cơ nhồi máu cơ tim cấp cao hơn nam giới HTL). Tác hại của HTL thụ động cũng đã được chứng minh, nguy cơ bệnh tim mạch tăng 1,2 - 1,6 lần ở những người HTL thụ động.

Bỏ thuốc lá sau nhồi máu cơ tim cho thấy có giảm đáng kể nguy cơ biến cố tim mạch (khoảng 40% trong vòng hai năm) [3].4 Uống rượu, bia Hàng ngày mỗi người có thể uống 30ml rượu mạnh hoặc 120ml rượu vang hoặc 330 ml bia [1]. Sử dụng rượu/bia với mức cho phép có thể giúp ngăn ngừa xơ vữa động mạch và BMV. Ngược lại uống rượu/bia quá mức sẽ làm THA, tăng nguy cơ tổn thương gan và biến chứng thần kinh trung ương cũng như nhiều rối loạn khác [29], [31]. Điều tra Quốc gia của Bộ Y tế năm 2015 (18 - 69 tuổi) ghi nhận có 44,2 % nam uống rượu/bia ở mức gây hại [5].

Tăng Cholesrerol trong máu và các rối loạn lipid máu Theo điều tra Quốc gia của Bộ Y tế năm 2015 (18 - 69 tuổi) tỷ lệ tăng Cholesterol toàn phần (≥ 5,0 mmol/l) là 30,3% [5]. Có 25,1% nguyên nhân tử vong BMV là do tăng LDL- C. Tăng hàm lượng chất mỡ trong máu (cholesterol và triglycerid) rất thường gặp. Nồng độ cholesterol toàn phần trong máu là yếu tố dự báo mạnh về BMV và đột quỵ, khi chỉ số này có giá trị > 240mg/dl thì nguy cơ đột quỵ cao gấp 2 lần so với mức < 200mg/dl.

Trong trường hợp giảm 1,0 mmol/l cholesterol toàn phần sẽ giảm 50% tỷ lệ tử vong do bệnh tim mạch ở nhóm 40 - 49 tuổi và giảm 17% ở nhóm 70 - 79 tuổi [3]. 9 Hầu hết mỡ động vật đều chứa cholesterol, cholesterol tăng nhiều trong máu sẽ bị lắng đọng và tích luỹ quá mức ở tế bào nội mạc, dần dần hình thành các mảng đông lipid và phát triển thành những mảng xơ vỡ và tạo nên xơ vữa động mạch, làm cho thành mạch kém đàn hồi từ đó sẽ dẫn đến THA [36].6 Chế độ ăn Hạn chế các thức ăn có nhiều cholesterol và acid béo no, thường xuyên ăn các món luộc, hấp thay cho các món rán, chiên, quay, xào.