Nghiên Cứu Tình Hình Nhiễm Sán Lá Gan Lớn Ở Trâu Tại Hải Phòng

Tài liệu nghiên cứu Khảo sát tình hình nhiễm sán lá gan ở trâu tại hải phòng và nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý của, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Nguyễn Văn Hoãn
• Trường học: Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Tình Hình Nhiễm Sán Lá Gan Lớn Ở Trâu Tại Hải Phòng
• Loại tài liệu: Báo cáo thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
• 2. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 3. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 3.1. SÁN LÁ FASCIOLA VÀ BỆNH DO FASCIOLA GÂY RA Ở TRÂU BÒ
• 3.1.1. Vị trí phân loại sán lá gan lớn
• 3.1.2. Các loài sán lá gan lớn
• 3.1.3. Đặc điểm hình thái học của sán lá gan lớn
• 3.1.4. Vòng đời phát triển của sán lá gan lớn
• 3.1.5. Chu kỳ phát triển của sán lá gan lớn
• 4. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU
• 4.2. THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 4.3. NGUYÊN LIỆU NGHIÊN CỨU
• 4.4. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 4.5. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 4.6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 5. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 5.1. TÌNH HÌNH NHIỄM SÁN LÁ GAN LỚN TRÊN ĐÀN TRÂU TẠI HẢI PHÒNG
• 5.2. XÁC ĐỊNH CÁC TRIỆU CHỨNG, BỆNH TÍCH CỦA TRÂU NHIỄM SÁN LÁ GAN LỚN
• 5.2.1. Xác định các triệu chứng của trâu nhiễm sán lá gan lớn
• 5.2.2. Xác định các bệnh tích của gan trâu nhiễm sán lá gan lớn
• 5.2.2.1. Bệnh tích đại thể
• 5.2.2.2. Bệnh tích vi thể
• 5.3. KHẢO SÁT MỘT SỐ CHỈ TIÊU HUYẾT HỌC CỦA TRÂU BỊ NHIỄM SÁN LÁ GAN LỚN
• 5.4. ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ
• 5.4.1. Hiệu lực của thuốc tẩy Phar dectocid
• 5.4.2. Biện pháp phòng bệnh
• 6. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Tình Hình Nhiễm Sán Lá Gan Lớn Ở Trâu Tại Hải Phòng

Nghiên cứu tình hình nhiễm sán lá gan lớn ở trâu tại Hải Phòng là một vấn đề quan trọng trong ngành chăn nuôi. Bệnh này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của đàn trâu mà còn có thể gây ra những tác động tiêu cực đến sức khỏe con người. Việc hiểu rõ về tình hình nhiễm bệnh sẽ giúp người chăn nuôi có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Đặc Điểm Của Sán Lá Gan Lớn

Sán lá gan lớn, thuộc giống Fasciola, có hai loại chính là Fasciola hepatica và Fasciola gigantica. Chúng thường ký sinh trong gan của trâu và bò, gây ra nhiều triệu chứng nghiêm trọng.

1.2. Tình Hình Nhiễm Bệnh Tại Hải Phòng

Tại Hải Phòng, tỷ lệ nhiễm sán lá gan lớn ở trâu có xu hướng gia tăng. Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh có thể lên đến 40-70% ở một số khu vực.

II. Vấn Đề Nhiễm Sán Ở Trâu Thách Thức Và Nguyên Nhân

Nhiễm sán lá gan lớn ở trâu tại Hải Phòng đang trở thành một thách thức lớn cho ngành chăn nuôi. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng này bao gồm môi trường sống không đảm bảo và thiếu kiến thức phòng bệnh từ người chăn nuôi.

2.1. Nguyên Nhân Gây Nhiễm Sán

Nguyên nhân chính dẫn đến nhiễm sán lá gan là do trâu ăn phải ấu trùng có trong cỏ hoặc nước. Môi trường ẩm ướt và sự hiện diện của ốc trung gian cũng góp phần làm gia tăng tỷ lệ nhiễm bệnh.

2.2. Thách Thức Trong Công Tác Phòng Ngừa

Công tác phòng ngừa bệnh sán lá gan lớn gặp nhiều khó khăn do thiếu thông tin và sự quan tâm từ người chăn nuôi. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời là rất cần thiết.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tình Hình Nhiễm Sán Lá Gan Lớn

Để đánh giá tình hình nhiễm sán lá gan lớn ở trâu, các phương pháp nghiên cứu bao gồm điều tra trực tiếp, lấy mẫu phân và xét nghiệm tìm trứng sán. Những phương pháp này giúp xác định tỷ lệ nhiễm và cường độ nhiễm bệnh.

3.1. Phương Pháp Điều Tra Trực Tiếp

Phương pháp này bao gồm việc khảo sát thực địa để thu thập thông tin về tình hình chăn nuôi và mức độ nhiễm bệnh của đàn trâu.

3.2. Phương Pháp Xét Nghiệm Phân

Xét nghiệm phân giúp phát hiện sự hiện diện của trứng sán lá gan trong phân trâu, từ đó đánh giá mức độ nhiễm bệnh.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tình Hình Nhiễm Sán Ở Trâu

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm sán lá gan lớn ở trâu tại Hải Phòng khá cao. Các yếu tố như lứa tuổi và môi trường sống có ảnh hưởng lớn đến mức độ nhiễm bệnh.

4.1. Tỷ Lệ Nhiễm Theo Lứa Tuổi

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm sán lá gan ở trâu non cao hơn so với trâu trưởng thành, điều này cho thấy sự cần thiết phải có biện pháp phòng ngừa đặc biệt cho trâu non.

4.2. Kết Quả Khám Lâm Sàng

Kết quả từ các cuộc khám lâm sàng cho thấy nhiều trâu nhiễm bệnh có triệu chứng như gầy yếu, chậm lớn và có dấu hiệu viêm gan.

V. Đề Xuất Biện Pháp Phòng Ngừa Nhiễm Sán

Để giảm thiểu tình trạng nhiễm sán lá gan lớn, cần có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Việc giáo dục người chăn nuôi về cách phòng bệnh và sử dụng thuốc tẩy giun định kỳ là rất quan trọng.

5.1. Giáo Dục Người Chăn Nuôi

Cần tổ chức các buổi tập huấn để nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về bệnh sán lá gan và các biện pháp phòng ngừa.

5.2. Sử Dụng Thuốc Tẩy Giun

Sử dụng thuốc tẩy giun định kỳ cho đàn trâu sẽ giúp giảm thiểu tỷ lệ nhiễm bệnh và cải thiện sức khỏe cho đàn vật nuôi.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu tình hình nhiễm sán lá gan lớn ở trâu tại Hải Phòng đã chỉ ra những thách thức lớn trong công tác phòng ngừa. Cần có sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng và người chăn nuôi để cải thiện tình hình này.

6.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu

Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phát triển các biện pháp phòng ngừa hiệu quả hơn và nâng cao nhận thức của cộng đồng về bệnh sán lá gan.

6.2. Khuyến Cáo Đối Với Người Chăn Nuôi

Người chăn nuôi cần chủ động trong việc phòng ngừa bệnh sán lá gan lớn để bảo vệ sức khỏe cho đàn trâu và đảm bảo an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh sán lá gan lớn do giống Fasciola gây ra là một trong những bệnh truyền nhiễm ký sinh trùng nguy hiểm và phổ biến nhất trên đàn gia súc nhai lại. Tại Việt Nam, tỷ lệ trâu bò nhiễm bệnh tại vùng đồng bằng dao động từ 40% đến 70%, trong khi khu vực miền núi ghi nhận mức 30% đến 35%. Tại thành phố Hải Phòng, số liệu thống kê ghi nhận tổng đàn trâu đạt khoảng 8.889 con với sản lượng thịt hơi xuất chuồng đạt 680,9 tấn mỗi năm. Mặc dù đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông hộ, công tác phòng trừ bệnh ký sinh trùng đường mật trên đàn trâu tại địa phương vẫn chưa được khảo sát một cách có hệ thống.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ đặc tính gây bệnh thể mạn tính của sán lá gan lớn, khiến trâu suy nhược, gầy còm, giảm sút nghiêm trọng sản lượng thịt và sức cày kéo. Đáng lưu ý, ấu trùng Fasciola có khả năng lây truyền sang người qua đường tiêu hóa và có thể tồn tại trong nhu mô gan người từ 9 đến 13 năm, gây nguy cơ hoại tử gan nghiêm trọng. Luận văn tập trung vào mục tiêu khảo sát toàn diện tỷ lệ và cường độ nhiễm sán lá gan lớn trên đàn trâu nuôi nông hộ và trâu tại các lò mổ trên địa bàn thành phố Hải Phòng. Đồng thời, nghiên cứu làm rõ các biến đổi bệnh lý đại thể, vi thể trên mô gan, đánh giá sự thay đổi của các chỉ tiêu huyết học và thử nghiệm hiệu lực của thuốc đặc trị nhằm hoàn thiện quy trình kiểm soát dịch tễ bền vững.

Nghiên cứu được triển khai thực địa từ tháng 11/2010 đến tháng 9/2011 tại 6 huyện trọng điểm nông nghiệp (Vĩnh Bảo, Tiên Lãng, An Lão, Kiến Thụy, An Dương, Thủy Nguyên) và 01 quận (Dương Kinh). Đề tài mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu dịch tễ chính xác giúp ngành thú y địa phương xây dựng giải pháp kỹ thuật bảo vệ sức khỏe đàn vật nuôi và bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết dịch tễ học và chu kỳ sinh học của ký sinh trùng đường mật do Leukart và Thomas xây dựng. Chu kỳ sinh học của Fasciola kéo dài từ 92 đến 117 ngày, bắt buộc phải trải qua vật chủ trung gian là các loài ốc nước ngọt thuộc giống Lymnaea (chủ yếu là ốc vành tai Lymnaea swinhoei và ốc hạt chanh Lymnaea viridis). Trứng sán bài xuất ra môi trường phát triển thành mao ấu (Miracidium), xâm nhập vào ốc để nhân lên qua các giai đoạn bào ấu (Sporocyst), lôi ấu (Redia) và vĩ ấu (Cercaria), sau đó thoát ra bám vào thực vật thủy sinh tạo thành nang ấu cảm nhiễm (Adolescaria).

Lý thuyết bệnh học ký sinh trùng phân tích tác động kép của Fasciola: tổn thương cơ học do sán non di hành phá hủy nhu mô gan, gây viêm gan xuất huyết và tổn thương mạn tính do sán trưởng thành cư trú trong ống mật hút khoảng 0,2 ml máu mỗi ngày/con. Quá trình này kích thích tăng sinh mô liên kết gây xơ gan teo và tiết độc tố làm rối loạn chuyển hóa protein huyết thanh (giảm albumin, tăng globulin). Ba khái niệm cốt lõi được sử dụng xuyên suốt gồm: Tỷ lệ cảm nhiễm (Prevalence), Cường độ nhiễm trứng sán (Eggs Per Gram - EPG) và Cơ chế bệnh sinh miễn dịch dị ứng qua phản ứng thâm nhiễm bạch cầu ái toan.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế dịch tễ học cắt ngang với kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng kết hợp lấy mẫu chùm. Dung lượng mẫu phân được tối ưu hóa bằng phần mềm WinEpiscope 2.0, thu thập tổng cộng 840 mẫu phân trâu tại các nông hộ và 312 mẫu phân trâu tại 26 lò mổ (công suất 1 đến 4 con/đêm). Cỡ mẫu phân tích huyết học gồm 15 trâu nhiễm bệnh đối chứng với 15 trâu khỏe mạnh. Mẫu bệnh phẩm gan và hạch gan được thu thập trực tiếp tại lò mổ phục vụ giám định giải phẫu bệnh.

Các phương pháp phân tích phòng thí nghiệm bao gồm:

• Phương pháp gạn rửa sa lắng nhiều lần để thu nhận và định danh trứng sán màu vàng chanh dưới kính hiển vi quang học.
• Phương pháp đếm trứng McMaster cải tiến với dung dịch NaCl bão hòa để phân loại cường độ nhiễm theo 3 mức: nhiễm nhẹ (200 - 400 EPG), nhiễm trung bình (500 - 600 EPG) và nhiễm nặng (800 - 1000 EPG).
• Phương pháp mổ khám không toàn diện của K.I. Skrjabin nhằm thu thập, đếm số lượng sán trưởng thành trong ống dẫn mật.
• Kỹ thuật mô bệnh học: Cắt lọc mô gan dày 4 - 5 mm, cố định trong Formol 10%, khử nước qua hệ thống cồn - xylen, đúc khối parafin, cắt lát mỏng 2 - 5 µm bằng máy Microtome và nhuộm kép Hematoxylin - Eosin (HE).
• Phương pháp xét nghiệm công thức máu tự động và đo thể trọng trâu theo công thức thực nghiệm của Viện Chăn nuôi.
• Xử lý số liệu: Ứng dụng thống kê sinh học trên phần mềm Excel, kiểm định sự sai khác tỷ lệ giữa các vùng sinh thái bằng thuật toán Chi-bình phương ($X^2$) ở mức ý nghĩa $p < 0,05$.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tỷ lệ nhiễm sán lá gan lớn trung bình trên đàn trâu nuôi nông hộ tại Hải Phòng là 31,73% (267/840 mẫu dương tính). Tỷ lệ nhiễm có sự chênh lệch rõ nét giữa các địa bàn: huyện Vĩnh Bảo ghi nhận tỷ lệ cao nhất đạt 37,50%, tiếp theo là Tiên Lãng đạt 36,88%, Thủy Nguyên đạt 33,68%, An Dương đạt 32,50%, An Lão đạt 30,00%, Kiến Thụy đạt 23,85% và thấp nhất tại quận Dương Kinh với 20,00%.

Thứ hai, tỷ lệ nhiễm sán lá gan lớn trên trâu tại các cơ sở giết mổ đạt mức bình quân 46,15% (144/312 mẫu), cao hơn 14,42% so với đàn trâu nuôi tại nông hộ. Trong đó, lò mổ khu vực Vĩnh Bảo có tỷ lệ nhiễm lên tới 56,94% và An Lão đạt 52,08%.

Thứ ba, quy luật cảm nhiễm phụ thuộc chặt chẽ vào lứa tuổi của đàn gia súc. Nhóm nghé non dưới 6 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm rất thấp chỉ 4,00%; nhóm từ 6 tháng đến dưới 2 năm tuổi tăng lên 17,24%; nhóm trâu tơ từ 2 đến 5 năm tuổi đạt 35,04%; và nhóm trâu già trên 5 năm tuổi ghi nhận tỷ lệ cao nhất lên đến 57,14% (cao gấp 14,2 lần so với nhóm dưới 6 tháng tuổi).

Thứ tư, tỷ lệ cảm nhiễm phân hóa rõ rệt theo các vùng sinh thái tự nhiên. Đàn trâu ở vùng sinh thái nước ngọt có tỷ lệ nhiễm cao nhất với 45,45% (255/561 mẫu), vùng nước lợ ghi nhận 31,18% (59/189 mẫu) và vùng nước mặn ven biển chỉ chiếm 13,33% (12/90 mẫu).

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt về tỷ lệ nhiễm giữa các địa phương gắn liền với đặc điểm thủy văn và tập quán chăn thả. Vĩnh Bảo và Tiên Lãng là hai huyện thuần nông sở hữu mạng lưới sông ngòi dày đặc với chiều dài đê bao quanh trên 75 km mỗi huyện. Các vùng đồng trũng ven sông Luộc, sông Hóa tạo điều kiện vi khí hậu lý tưởng cho ốc Lymnaea swinhoei phát triển với mật độ trên 110 con/$m^2$. Khi trâu gặm cỏ ngập nước, nguy cơ nuốt phải nang ấu Adolescaria bám trên thực vật thủy sinh tăng cao. Ngược lại, quận Dương Kinh có nhiều đầm nước mặn, độ mặn cao ức chế sự sinh sôi của ốc nước ngọt, khiến tỷ lệ cảm nhiễm giảm chỉ còn 20,00%.

Khi phân tích dữ liệu qua các biểu đồ phân bố và bảng kiểm định Chi-bình phương, sự tương quan giữa tuổi trâu và tỷ lệ nhiễm phản ánh tính chất tích lũy ký sinh trùng theo thời gian sống. Sán Fasciola có thể sống ký sinh dai dẳng từ 3 đến 5 năm trong gan trâu, do đó trâu càng già thì tần suất phơi nhiễm và số lượng sán tích tụ càng lớn. Điều này cũng lý giải tại sao trâu tại các lò mổ có tỷ lệ nhiễm lên tới 46,15%, vì đa số là trâu loại thải già yếu.

Về biến đổi bệnh lý, tiêu bản vi thể nhuộm HE độ phóng đại 150x và 600x cho thấy thành ống dẫn mật bị xơ dày nghiêm trọng, biểu mô ống mật tăng sinh lan tràn và thâm nhiễm dày đặc tế bào viêm, đặc biệt là bạch cầu ái toan. Nhu mô gan xung quanh thoái hóa, các vi quản dãn rộng chứa đầy hồng cầu do tắc nghẽn lưu thông mật. Đánh giá huyết học chỉ ra số lượng hồng cầu ở trâu bệnh giảm rõ rệt gây thiếu máu cục bộ, trong khi lượng bạch cầu tăng cao nhằm đáp ứng phản ứng viêm. Thử nghiệm thực địa với thuốc Phar-dectocid cho thấy khả năng loại trừ sạch trứng sán trong phân sau điều trị với độ an toàn cao.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thiết lập lịch tẩy giun sán định kỳ: Chi cục Thú y và Trạm Thú y các huyện cần chỉ đạo triển khai tẩy sán lá gan đồng loạt 2 lần/năm cho 100% đàn trâu trên 6 tháng tuổi. Đợt 1 thực hiện vào tháng 3 - 4 (sau mùa mưa xuân ấm áp) và đợt 2 vào tháng 10 - 11 (trước mùa đông khô lạnh) bằng các loại thuốc đặc trị như Phar-dectocid hoặc Triclobendazole, hướng tới mục tiêu hạ tỷ lệ nhiễm sán toàn thành phố xuống dưới 15% trong vòng 24 tháng.
2. Kiểm soát sinh học và khử trùng môi trường chăn thả: Chính quyền địa phương cùng các hợp tác xã nông nghiệp tiến hành nạo vét hệ thống kênh mương nội đồng, phát quang cỏ dại ven bờ và rải vôi bột khử trùng (duy trì độ pH > 8) tại các vùng bãi trũng nhằm tiêu diệt ốc Lymnaea swinhoei và Lymnaea viridis, phấn đấu giảm 70% mật độ vật chủ trung gian trong vòng 12 tháng.
3. Cải tiến quy trình chăm sóc và quản lý thức ăn: Hộ chăn nuôi cần thay đổi tập quán chăn thả tự do; tuyệt đối không chăn thả gia súc vào sáng sớm khi sương còn đọng trên ngọn cỏ. Nguồn cỏ cắt từ vùng ngập nước phải được phơi héo hoặc ủ chua sinh học ít nhất 3 đến 5 ngày trước khi cho ăn nhằm tiêu diệt 95% nang ấu Adolescaria.
4. Tăng cường kiểm soát giết mổ và vệ sinh an toàn thực phẩm: Đội kiểm soát thú y liên ngành thực hiện giám sát 100% quy trình giết mổ tại 26 cơ sở trên địa bàn. Kiên quyết tịch thu, tiêu hủy toàn bộ các buồng gan trâu có biểu hiện xơ cứng, biến dạng hoặc chứa sán trưởng thành, ngăn chặn triệt để nguy cơ mầm bệnh phát tán ra môi trường và chuỗi thức ăn của người tiêu dùng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý thú y và hoạch định chính sách: Cung cấp bộ dữ liệu dịch tễ học thực chứng tại 7 đơn vị hành chính của Hải Phòng, làm cơ sở xây dựng kế hoạch phòng chống dịch bệnh động vật và giám sát an toàn vệ sinh thực phẩm cấp tỉnh/thành phố.
2. Nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên ngành Chăn nuôi - Thú y: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp lấy mẫu dịch tễ học WinEpiscope, kỹ thuật đếm trứng McMaster và quy trình chế tác tiêu bản mô bệnh học gan bị xơ hóa.
3. Chủ trang trại và các hộ chăn nuôi gia súc nhai lại: Nắm vững quy luật phát sinh mầm bệnh theo lứa tuổi và mùa vụ, nhận biết sớm các triệu chứng thiếu máu, suy nhược để kịp thời can thiệp phác đồ điều trị bằng thuốc tẩy sán hiệu quả.
4. Chuyên gia y tế dự phòng và kiểm dịch thực phẩm: Nguồn dẫn liệu thực tế giúp phân tích nguy cơ lây truyền chéo bệnh sán lá gan lớn từ động vật sang người qua nguồn nước và thực vật thủy sinh.

Câu hỏi thường gặp

Sán lá gan lớn lây nhiễm sang trâu qua con đường nào chủ yếu?

Trâu nhiễm bệnh chủ yếu qua đường tiêu hóa khi ăn phải cỏ tươi, thực vật thủy sinh hoặc uống nguồn nước ao hồ có chứa nang ấu cảm nhiễm (Adolescaria). Nang ấu sau khi vào dạ dày sẽ thoát vỏ, xuyên qua thành ruột di hành vào nhu mô gan và định vị tại ống dẫn mật để phát triển thành sán trưởng thành.

Tại sao trâu trên 5 năm tuổi lại có tỷ lệ nhiễm sán cao nhất?

Tỷ lệ nhiễm đạt đỉnh 57,14% ở trâu trên 5 năm tuổi do tính chất phơi nhiễm tích lũy. Trâu tuổi càng cao thì thời gian chăn thả ngoài tự nhiên càng dài, cơ hội nuốt phải nang ấu càng nhiều. Thêm vào đó, sán lá gan lớn có thể sống ký sinh kéo dài tới 5 năm trong cơ thể vật chủ, dẫn đến hiện tượng bội nhiễm liên tục.

Bệnh sán lá gan lớn ở trâu có lây nhiễm sang người không?

Có. Bệnh sán lá gan lớn là bệnh truyền lây nguy hiểm giữa động vật và người. Người ăn các loại rau thủy sinh sống như rau ngổ, rau muống nước, cải xoong chưa rửa sạch hoặc uống nước lã chứa nang ấu Adolescaria sẽ bị nhiễm sán. Sán non di hành phá hủy gan người, tạo ổ áp xe và có thể sống ký sinh từ 9 đến 13 năm.

Phương pháp nào giúp chẩn đoán chính xác trâu nhiễm sán lá gan lớn khi còn sống?

Phương pháp chẩn đoán xác định phổ biến và chính xác nhất là xét nghiệm mẫu phân tươi bằng kỹ thuật gạn rửa sa lắng nhiều lần để tìm trứng sán màu vàng chanh. Để đánh giá mức độ cảm nhiễm, phương pháp buồng đếm McMaster được áp dụng nhằm định lượng chính xác số lượng trứng sán trên mỗi gam phân (EPG).

Thuốc Phar-dectocid có an toàn và hiệu quả thế nào trong điều trị?

Thuốc tẩy ký sinh trùng Phar-dectocid chứng minh hiệu lực điều trị đạt 100% đối với sán lá gan lớn trên đàn trâu khảo sát tại Hải Phòng. Thuốc tiêu diệt sạch trứng sán và sán trưởng thành trong đường mật, không gây tác dụng phụ nguy hiểm và bảo đảm độ an toàn sinh học cao cho gia súc ở các lứa tuổi khác nhau.

Kết luận

• Tỷ lệ nhiễm sán lá gan lớn trung bình trên đàn trâu nuôi nông hộ tại Hải Phòng là 31,73% và tại các cơ sở giết mổ là 46,15%.
• Tỷ lệ nhiễm tăng dần theo lứa tuổi của đàn trâu, đạt mức cao nhất ở nhóm trâu già trên 5 năm tuổi với tỷ lệ 57,14%.
• Vùng sinh thái nước ngọt (huyện Vĩnh Bảo, Tiên Lãng) có tỷ lệ cảm nhiễm cao nhất (45,45%) do mật độ ốc ký chủ trung gian Lymnaea phát triển dày đặc.
• Bệnh gây biến đổi bệnh lý nghiêm trọng làm xơ dày thành ống dẫn mật, thoái hóa nhu mô gan, tăng sinh tế bào biểu mô và suy giảm hồng cầu gây thiếu máu.
• Phác đồ sử dụng thuốc đặc trị Phar-dectocid kết hợp vệ sinh đồng bãi chăn thả mang lại hiệu quả phòng trừ dịch bệnh tối ưu.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã phác thảo toàn diện bức tranh dịch tễ học và giải phẫu bệnh lý của bệnh sán lá gan lớn trên đàn trâu tại thành phố Hải Phòng. Ngành nông nghiệp địa phương cần khẩn trương đưa quy trình tẩy sán định kỳ 2 lần mỗi năm vào lịch công tác thú y thường niên. Các cấp quản lý và hộ chăn nuôi hãy chủ động áp dụng ngay các biện pháp kiểm soát nguồn thức ăn và vệ sinh đồng cỏ để bảo vệ tối đa năng suất chăn nuôi và sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Sau hơn 20 năm đổi mới, nền nông nghiệp nước ta đã từng bước thay đổi và phát triển tương đối toàn diện. Trong chăn nuôi, đàn gia súc trên cả nước có chiều hướng tăng trưởng với tốc độ nhanh, đặc biệt đàn bũ cú những bước tiến vượt bậc. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê thì năm 1995 cả nước có 3.638,9 nghìn con bò và 2.962,8 nghìn con trâu; năm 2010 số lượng đàn bò tăng lên và đạt 5916,3 nghìn con, sản lượng thịt hơi xuất chuồng đạt 278,9 nghìn tấn. Riêng đàn trâu, do phần lớn cỏc khõu làm đất trong sản xuất nông nghiệp đã được cơ giới hóa nên số lượng đàn trâu năm 2010 giảm xuống còn 2913,4 nghìn con, sản lượng thịt hơi xuất chuồng đạt 84,2 nghìn tấn; tổng giá trị sản xuất của chăn nuôi trâu bò (theo giá cố định năm 1994) đạt 23.

Nhờ có sự tăng trưởng của đàn gia súc, gia cầm, sản phẩm chăn nuôi đã đáp ứng được nhu cầu thực phẩm trong nước và phục vụ xuất khẩu. Vai trò làm sức kéo và phục vụ sản xuất nông nghiệp không còn nhiều, chăn nuôi trâu ngày nay chủ yếu với mục đích hàng hoá với số lượng ít nên công tác phòng bệnh chưa được quan tâm đầy đủ, đặc biệt là một số bệnh do ký sinh trùng gây nên, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và năng suất chăn nuôi trâu. Trong các bệnh do ký sinh trùng gây nên ở trâu phải kể đến là bệnh sán lá gan lớn do Fasciola spp. Đây là bệnh xảy ra khá phổ biến ở trâu bò nuôi thả và thường ở thể mãn tính nên chỉ làm cho con vật gầy yếu, chậm lớn, chính vì vậy người chăn nuôi thường khó phát hiện được bệnh và vì thế ít quan tâm đến việc phòng bệnh.

Bệnh có ở khắp nơi trên thế giới. Riêng nước ta, bệnh được phát hiện khắp các tỉnh thành từ phía Bắc đến phía Nam. Tỷ lệ trâu bò nhiễm bệnh ở miền núi khoảng 30 – 35 %, vùng đồng bằng là 40 – 70 %. Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội Khoa Thú y 1 Báo cáo thạc sỹ Nguyễn Văn Hoãn – TY18B Bệnh còn đặc biệt nguy hiểm do có thể lây sang người qua đường tiêu hóa.

Sán lá gan lớn đẻ trứng rồi trứng theo phân ra ngoài môi trường và cuối cùng phát triờ̉n thành nang ấu, bám chắc trên rau cỏ, ở trong nguồn nước mương, ao, kênh, rạch. Nhiều người nhiễm bệnh do ăn rau sống hay do uống nước sông, suối, ao hồ. Nang ấu khi vào cơ thể người sẽ được giải phóng, nó đi khắp cơ thể và đích đến là gan. Chúng đi xuyên qua mạch máu, vào ổ bụng, từ ổ bụng sán xuyên qua bao gan để vào gan sinh sống làm tổn thương nhu mô gan, có thể gây những ổ hoại tử lớn làm ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe của người.

Sán lá gan lớn có thể sống ký sinh trong cơ thể người từ 9 – 13 năm. Thành phố Hải Phòng là đô thị loại I cấp quốc gia, có hệ thống giao thông thủy bộ thông thương với nhiều tỉnh thành trong cả nước và các quốc gia trên thế giới. Dân số năm 2010 khoảng 2 triệu người cộng với một lượng lớn khách du lịch đến Hải Phòng hàng năm, vì vậy nhu cầu về thực phẩm thịt và thực phẩm có nguồn gốc từ thịt là rất lớn. Theo số liệu thống kê 01/10/2010 tổng đàn trâu của thành phố là 8.889 con, sản lượng thịt hơi sản xuất đạt 680,9 tấn, chiếm 0,7% sản lượng thịt.

Do thịt trõu cũn chiếm một tỷ lệ thấp và số đầu con không nhiều trong tổng đàn gia súc, gia cầm của thành phố nên công tác chăm sóc và phòng trừ các bệnh do ký sinh trùng nói chung và bệnh do sán lá gan lớn nói riêng cho đối tượng vật nuôi này chưa được quan tâm đúng mức. Thực tế trong nhiều năm qua, các cơ quan chức năng của Hải Phòng chưa có một đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu khoa học hoặc một chương trình dự án cụ thể nào dành cho việc điều tra, đánh giá mức độ nhiễm bệnh sán lá gan lớn trên đàn trâu bũ nuôi trên địa bàn Hải Phòng để khuyến cáo người chăn nuôi về tác hại của bệnh và vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm đối với sức khoẻ người tiêu dùng. Xuất phát từ tình hình thực tế trên tôi thực hiện đề tài: “Khảo sát tình hình nhiễm sán lá gan ở trâu tại Hải Phòng và nghiờn cứu một số đặc điểm bệnh lý của trâu nhiễm sán”. Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội Khoa Thú y 2 Báo cáo thạc sỹ Nguyễn Văn Hoãn – TY18B 1.

MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU - Đánh giá được tình hình nhiễm Sán lá gan lớn ở đàn trâu trên địa bàn thành phố Hải Phòng - Làm rõ một số đặc điểm bệnh lý của trâu bị nhiễm Sán lá gan lớn trên địa bàn thành phố Hải Phòng; 1. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI - Kết quả nghiên cứu góp phần vào công tác chẩn đoán phát hiện nguyên nhân gây bệnh ký sinh trùng trên gia súc nuụi trờn địa bàn Hải Phòng, đồng thời là cơ sở cho việc chỉ đạo sản xuất và trong công tác quản lý nhà nước của ngành chăn nuôi thú y thành phố Hải Phòng trong những năm tiếp theo. - Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học và lý luận cho việc nghiên cứu và đánh giá những tác động của bệnh ký sinh trùng truyền lây giữa vật nuôi và con người. - Xây dựng được các biện pháp phòng trị bệnh sán lá gan phù hợp trên đàn trâu nuụi trên địa bàn Hải Phòng.

Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội Khoa Thú y 3 Báo cáo thạc sỹ Nguyễn Văn Hoãn – TY18B 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. SÁN LÁ FASCIOLA VÀ BỆNH DO FASCIOLA GÂY RA Ở TRÂU BÒ 2. Vị trí phân loại sán lá gan lớn Theo Skrjabin và cs.

(1997), Nguyễn Thị Lê và cs. Các loài sán lá gan lớn Trên thế giới, sán lá gan lớn gây bệnh cho các loài nhai lại nói chung và trâu bò nói riêng gồm 2 loại sau đây: + Fasciola hepatica: Chủ yếu phân bố ở châu Âu, châu Mỹ, Đông Nam châu Phi và Nhật Bản. + Fasciola gigantica: Có ở châu Phi, Đông Nam Á, Ấn Độ và khu vực quần đảo Hawaii 2. Đặc điểm hình thái học của sán lá gan lớn Sán lá gan có dạng dẹt, hỡnh lỏ, màu hồng nhạt.

Đối với loài F.hepatica (Linnaeus, 1758) có thân rộng, đầu lồi và nhô ra phía trước tạo “vai” giả, Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội Khoa Thú y 4 Báo cáo thạc sỹ Nguyễn Văn Hoãn – TY18B chiều dài sán là 18-51mm, rộng 4-13mm, hai rỡa bờn thõn sỏn khụng song song với nhau mà phình ra ở chỗ vai rồi thót lại ở đoạn cuối thõn.gigantica (Linnaeus, 1758) lại có kích thước lớn hơn, chiều dài gấp 3 lần chiều rộng, sán dài từ 25-75mm, rộng từ 3-12mm, hai cạnh bên của cơ thể sán gần như song song, đầu cuối của thõn tự, giỏc bụng tròn lồi ra, không có vai giả như F. Cấu tạo bên trong sán lá gan lớn bao gồm: + Hệ tiêu hóa: Kém phát triển gồm hai giỏc bỏm đó là giác miệng và giác bụng, trong đó giác bụng có kích thước lớn hơn giác miệng. Lỗ miệng nằm ngay giác miệng, tiếp đến là hầu và thực quản. Hai nhánh ruột nằm dọc hai bên thân của cơ thể tạo thành khung và phân nhánh, do ruột không có lỗ thoỏt nờn được gọi là ruột tịt hay manh tràng.

Sán lá gan lớn không có lỗ hậu môn do vậy mà toàn bộ sản phẩm cặn bã của quá trình trao đổi chất ra ngoài qua lỗ miệng. + Hệ bài tiết: Rất kém phát triển bao gồm một số tế bào ngọn lửa nằm rải rác ở hai bên cơ thể để thu nhận sản phẩm bài tiết sau đó được đổ vào hai ống nhỏ và cuối cùng lại đổ dồn vào lỗ bài tiết chung. + Hệ thần kinh: Kém phát triển gồm 2 hạch thần kinh ở phần đầu sán, từ đó phát ra 3 dây thần kinh đi về phía sau cơ thể. + Do đời sống ký sinh nên hệ hô hấp, hệ tuần hoàn và hệ vận động tiêu giảm + Hệ sinh dục: Lưỡng tớnh, trên cơ thể sán lá gan lớn có cả bộ phận sinh dục đực và cái - Bộ phận sinh dục đực: Lỗ sinh dục đực nằm ngay cạnh giác bụng, hai tinh hoàn có cấu trúc phân nhánh xếp trên dưới nhau, tinh hoàn là nơi sản sinh ra tinh trùng.

Mỗi tinh hoàn có một ống dẫn tinh riêng, cuối cùng 2 ống dẫn tinh này chập làm một thành ống dẫn tinh chung, phía cuối của ống dẫn tinh chung được biệt hóa tạo thành một lò xo bao bọc gọi là Cirrus. - Bộ phận sinh dục cái: Bao gồm túi trứng (Ootype) có kích thước nhỏ, tròn, nằm giữa cơ thể và là nơi để trứng gặp tinh trùng, túi trứng được thông ra Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội Khoa Thú y 5 Báo cáo thạc sỹ Nguyễn Văn Hoãn – TY18B buồng trứng, buồng trứng có dạng hình hoa, phân nhánh. Ngoài ra trên cơ quan sinh dục cỏi cũn cú bộ phận dự trữ tinh trùng hoặc tinh dịch thừa sau khi thụ tinh được gọi là túi chứa tinh. Trứng sán được thải ra ngoài thuận lợi và gắn kết với nhau là nhờ có chất dịch do thể Mellis tiết ra, chất dịch này còn có tác dụng bôi trơn tử cung.

Tuyến noãn hoàng phân hai nhánh nằm dọc hai bên cơ thể thành chùm, tuyến này sản sinh các chất dinh dưỡng nuôi trứng. Tử cung của sán lá có dạng hình ống rất dài một đầu của tử cung nối với túi trứng, một đầu nối với lỗ sinh dục cái nằm ngay lỗ sinh dục đực, tử cung chứa trứng đã được thụ tinh, trứng này qua lỗ sinh dục cái thải ra môi trường ngoài. Vì sán lá gan lưỡng tính nên quá trình sinh sản xảy ra rất đơn giản, cụ thể theo 2 phương thức tự thụ tinh (xảy ra giữa bộ phận sinh dục đực và cái trên cùng một cơ thể) và thụ tinh chéo (xảy ra giữa cơ quan sinh dục của sán này với cơ quan sinh dục khác của sỏn khỏc). Sau khi thụ tinh sẽ phát triển thành trứng, trứng sán lá gan lớn hình bầu dục, phình ở giữa, thon đều về hai đầu, có kích thước lớn với đường kính lớn là 0,13-0,15mm, đường kính nhỏ là 0,07- 0,09mm, trứng có nắp trứng và được cấu tạo bởi 4 lớp vỏ, 3 lớp ngoài cùng bảo vệ trứng về mặt cơ học, lớp thứ 4 bảo vệ về mặt hóa học.

Lớp vỏ ngoài cựng luụn trong suốt không nhận thấy được, lớp thứ 2 có màu vàng thẫm do màu của dịch mật, lớp thứ 3 dớnh sỏt với lớp thứ 4.