Chương 1: Cơ sở lý luận về BHXH va chi tra các chế độ BHXH. Chương 2: Thực trạng chi trả các chế độ BHXH tại BHXH huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam. Chương 3: Một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác chỉ trả các chế độ BHXH tại BHXH huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam. CHUONG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VE BHXH VA CHI TRA CÁC CHE ĐỘ BHXH 1.
Khái quát về BHXH 1. Khái niệm BHXH Con người từ thời sơ khai là xã hội nguyên thuỷ cho đến nay không ai có thể tồn tại độc lập, sống bên ngoài sự giúp đỡ, chia sẻ của cộng đồng, bạn bè và người thân của mình. Bởi trong thực tế không phải lúc nào con người cũng chỉ gặp thuận lợi, có đầy đủ thu nhập én định và mọi điều kiện sinh sống đều diễn ra bình thường như mình mong muốn mà trái lại có rất nhiều khó khăn bắt lợi, ít nhiều ngẫu nhiên phát sinh làm cho người ta bị giảm hoặc mat thu nhập như: bệnh tật, tuổi già, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp. Khi rơi vào những hoàn cảnh, trường hợp này thì các nhu cầu cần thiết trong cuộc sống không chỉ mất đi mà trái lại còn phát sinh thêm những làm cho người lao động khó có thé đảm đương được.
Họ đã tìm ra nhiều cách giải quyết khác nhau như: san sẻ rủi ro, đùm bọc lẫn nhau trong nội bộ cộng đồng, đi vay, đi xin hoặc dựa vào sự cứu trợ của nha nước. Nhưng những cách này chỉ mang tính tạm thời, thụ động và không chắc chắn. Xuất phát từ thực tế khách quan trên người ta hiéu rằng toàn bộ những hoạt động với những mối quan hệ chặt chẽ đó được quan niệm là BHXH đối voi NLD. Đây là một trong những phương thức đối phó hữu hiệu nhất trong hệ thống An sinh xã hội của quốc gia, là một trong những phát kiến văn minh nhân loại về khoa học xã hội kết hợp với khoa học tự nhiên dé giữ gin, bao vệ cuộc sống, sức khoẻ cho con người.
Theo giáo sư Henri Kliler thuộc trường Đại học tổng hợp tự do Bruxelles của Bỉ đã đưa ra khái niệm về BHXH và các nội dung của khái niệm như sau: “BHXH là toàn bộ các luật và quy định nhằm bao đảm cho NLD hưởng lương cũng như giai đình họ được hưởng trợ cấp khi ho ở trong hoàn cảnh hoặc mat toàn bộ hay một phan thu nhập từ lao động hoặc phát sinh những chi phí can được hỗ trợ (như việc học hành của con cai và chăm sóc y tê ) ””. Theo tập 1 Từ điển Bách khoa Việt Nam thì: “ BHXH là sự thay thế hoặc bù đắp 1 phan thu nhập cho người lao động khi họ mắt hoặc giảm thu nhập do 6m dau, thai sản, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, tàn tật, thất nghiệp, tuổi già, tử tuất dựa trên cơ sở một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH và có sự bảo hộ của Nhà nước theo pháp luật, nhằm đảm bảo an toàn đời sống cho NLD và gia đình họ, đông thời góp phan bảo đảm an toàn xã hội”. 6 Mặc dù có nhiều cách hiểu khác nhau về BHXH nhưng tựu chung lại nó vẫn thống nhất về bản chất. Vì vậy, trong Luật bảo hiểm xã hội, khái nệm BHXH được hiểu như sau : “BHXH là sự bảo đảm bù đắp một phan hoặc thay thé thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mắt thu nhập do 6m dau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghệ nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết”.
“ BHXH là sự bảo đảm thay thé hoặc bù đắp một phan thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mat thu nhập do 6m dau, thai sản, tai nạn lao dong, bệnh nghé nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ BHXH”. (Luật Bảo hiểm xã hội được Quốc hội khóa 13 thông qua ngày 20 tháng 11 năm 2014) Như vậy có thé nói rang, BHXH ra đời là một tat yêu khách quan nhằm đảm bảo cuộc sống cho người lao động và gia đình họ khi có khó khăn về kinh tế. Điều đó đã làm cho người lao động yên tâm trong quá trình sản xuất, nâng cao năng suất lao động góp phần vào việc phát triển và tăng trưởng kinh tế, đảm bảo công bằng xã hội. Vai rò của BHXH Các chính sách của Đảng và nhà nước ta đều có những vai trò nhất định trong việc xây dựng và bảo vệ đất nước.
Nếu như chính sách quốc phòng có vai trò đảm bảo an ninh biên giới và toàn vẹn lãnh thé của đất nước thì chính sách BHXH góp phần vào thực hiện chăm lo đời sống của các thành viên trong xã hội. Như vậy, BHXH có vai trò to lớn đối với sự phát triển của kinh tế, xã hội va nó được thé hiện thông qua vai trò đối với các chủ thể như sau: a. Đối với NLD và thân nhân NLD Thứ nhất, BHXH có vai trò rất lớn đối với NLĐ, đó là điều kiện cho NLĐ được cộng đồng giúp đỡ khi ốm đau, tai nạn, thai sản. Không chỉ vậy BHXH còn giúp chia sẻ rủi ro ø1ữa con người Với con người.
Thứ hai, BHXH có vai trò 6n định thu nhập cho người lao động cũng như gia đình họ. Khi tham gia BHXH người lao động sẽ luôn phải nộp vào quỹ BHXH một phần thu nhập của mình. Đây cũng như một khoản tiền nhỏ mà người lao động tiết kiệm đều đặn hàng tháng giúp họ nâng cao hiệu quả chỉ tiêu các nhân cũng là một nguồn dự phòng khi cần thiết chi dung tuổi già, mat sức lao động. Thứ ba, ngoài việc đảm bảo đời sống kinh tế BHXH còn tạo được tâm lý an tâm, giảm bớt lo lang khi 6m đau, tai nạn, tuổi già.
Khi đã tham gia BHXH góp phan nâng cao đời sống tinh thần cho người lao động đem lại cuộc sống ôn định hơn cho người lao động và gia đình họ. Thứ tư, BHXH góp phần cho cá nhân người lao động gặp phải rủi ro, bất hạnh bằng cách tạo ra cho họ những thu nhập thay thế, những điều kiện lao động thuận lợi.giúp họ 6n định cuộc sống, yên tâm công tác, tạo cho họ một niềm tin vào tương lai. Từ đó, góp phần quan trọng vào việc tăng năng xuất lao động cũng như chất lượng. Đối với tổ chức sử dụng lao động Thứ nhất, việc tham gia đóng BHXH cho người lao động của người sử dụng lao động tạo được mối quan hệ tốt giữa người lao động và người sử dụng lao động, giải quyết được những vấn đề thuộc phạm vi trách nhiệm của người sử dụng lao động thật tốt dé người lao động yên tâm tham gia lao động sản xuất và có niềm tin vào cuộc sống, từ đó lao động sản xuất hang hái hơn, tao ra nhiều sản pham tốt hơn trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đạt kết quả cao.
Thứ hai, BHXH còn giúp cho đơn vi sử dụng lao động ôn định nguồn chi, ngay cả khi có những rủi ro lớn xảy ra thì cũng không lâm vào tình trạng nợ nần hay pha sản. Nhờ đó, các chi phí được chủ động hạch toán, én định và tạo điều kiện dé phát triển không phụ thuộc nhiều vào hoàn cảnh khách quan. Thứ ba, BHXH tạo điều kiện cho người SDLĐ có trách nhiệm với NLD, không chỉ khi trực tiếp sử dụng lao động mà trong suốt cuộc đời NLĐ, đến khi già yếu. Nếu không có chính sách BHXH bắt buộc thì nhiều khi vì những khoản lợi trước mắt mà người sử dụng lao động cắt xén quyền lợi, vô trách nhiệm với người lao động của mình.
Đối với nhà nước và hệ thống xã hội Thứ nhất, vai trò của hình thức bảo hiểm này đối với xã hội là việc tạo ra cơ chế chia sẻ rủi ro, nâng cao tính cộng đồng xã hội, củng cố truyền thong doan két, gan bó các thành viên trong xã hội. BHXH đảm bao cho người lao động, giải quyết những rủi ro xảy ra đối với người lao động, góp phần tích cực của mình vào việc phục hồi năng lực làm việc, khả năng sáng tạo của sức lao động, nó tác động trực tiếp đến việc nâng cao năng suất lao động cá nhân, qua đó góp phần nâng cao năng suất lao động xã hội, đã gián tiếp tác động đến với chính sách tiêu dùng làm tăng sự tiêu dùng xã hội đồng thời góp phần đảm bảo an ninh quốc gia. Thứ hai, với vị trí là một quỹ tiền tệ tập trung, BHXH tác động đến hệ thống tài chính thông qua hoạt động đầu tư, bảo tồn và phát triển quỹ và thông qua những hoạt động này góp phần tạo thêm nhiều cơ sở sản xuất kinh doanh mới đồng nghĩa với đó là việc làm cũng tăng lên từ đó góp phần giải quyết tình trạng thất nghiệp của đất nước, tăng thu nhập cho người lao động nói riêng và tăng tong sản phẩm quốc nội cũng như tổng sản phẩm kinh tế quốc dân nói chung. Thứ ba, BHXH còn phản ánh và góp phần nâng cao trình độ văn hóa của cộng đồng.
Vì người dân chỉ nhận thấy nhu cầu an sinh xã hội và biết đòi hỏi quyền lợi của mình khi họ đạt tới một trình độ văn hóa nhất định nao đó. Thứ tư, BHXH còn là công cụ phân phối lại thu nhập giữa những người tham gia BHXH và là một khâu không thể thiếu trong việc thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bang, dan chu va van minh” gop phan ôn định xã hội, phát triển kinh tế đất nước. Bản chất, chức năng của BHXH a. Bản chất của BHXH - BHXH là nhu cầu khách quan, đa dạng và phức tạp trong quá trình tái sản xuất và trong đời sống xã hội của loài người, nhất là trong xã hội mà sản xuất hàng hóa phát triển, mối quan hệ thuê mướn lao động đã đạt đến một mức độ nào đó.
- Mối quan hệ giữa các bên tham gia BHXH là những mối quan hệ về kinh tế và xã hội phát sinh dựa trên cơ sở quan hệ lao động và quan hệ trong quản lý xã hội. Cụ thê là các mối quan hệ diễn ra giữa 3 bên: bên tham gia BHXH, bên BHXH và bên được BHXH. + Bên tham gia BHXH có thê chỉ là người lao động và Nhà nước hoặc cả NLD, người SDLĐ va Nhà nước. Trong đó, NLD và người SDLD là chủ yếu, bởi lẽ họ là những chủ thê bị quản lý trong cả quan hệ lao động và quan hệ xã hội.
+ Bên BHXH (bên nhận nhiệm vụ BHXH) thông thường là cơ quan chuyên trách do Nhà nước lập ra và bảo trợ.