CHƯƠNG 1 TÌNH HÌNH TỘI BUÔN LẬU VÀ KẾT QUẢ ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG TỘI BUÔN LẬU TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH 1. Một số đặc điểm, tình hình của tỉnh Quảng Ninh liên quan đến hoạt động buôn lậu và công tác phòng, chống tội buôn lậu Quảng Ninh là tỉnh biên giới thuộc phía Đông Bắc tổ quốc, với dân số khoảng 1,3 triệu người, diện tích tự nhiên là 8.243 km”, trong đó diện tích đất liên là 5938 km”; diện tích các vịnh, biển nội thuỷ là 2. 853 km”, các đảo có tổng diện tích là 619. Địa hình kéo dài từ Tây sang Đông, hướng Đông - Tây rộng 295km, hướng Bắc - Nam rộng 102km, chủ yếu là diện tích đồi núi.
Cực Bắc của tỉnh thuộc xã Hoành Mô, huyện Bình Liêu, cực Nam thuộc đảo Ngọc Vừng, huyện Vân Đồn, cực Tây là sông Vàng Chôm thuộc huyện Đông Triều và cực Đông là mũi Gót thuộc thị xã Móng Cái. Sinh sống trên dia ban tỉnh gồm có 21 dân tộc, trong đó có 6 dân tộc chính là Kinh, Dao, Tày, Sán Dìu, Sán Chỉ và Hoa; người Kinh chiếm 89,2% chủ yếu sống ở khu vực đô thị và đồng bằng ven biển. Trong những năm gần đây, điều kiện kinh tế - xã hội trong tỉnh đã có nhiều bước phát triển mới. Từ năm 2001 đến 2005, tốc độ tăng trưởng kinh tế duy trì ở mức cao và ổn định, tổng sản phẩm quốc nội GDP tăng hàng năm 12,7%, các ngành công nghiệp chủ yếu là than, điện, đóng tàu, xi mang, dịch vụ thương mại, du lịch đều phát triển.
Các thành phần kinh tế đa dạng, hoạt động thu hút vốn đầu tư nước ngoài được đẩy mạnh. Điều kiện kinh tế, cơ sở hạ tang được cải thiện, tiếp tục có bước phát triển tiến bộ, hài hoà với phát triển kinh tế. Tuy nhiên, bên cạnh sự tăng trưởng cao về kinh tế, tệ nạn buôn lậu và các hành vi gian lận thương mại, tội phạm khác cũng có chiều hướng gia tăng, đã và đang gây ra những tác động tiêu cực và ảnh hưởng lớn đến việc thực hiện các chính sách kinh tế xã hội của Nhà nước nói chung và trên địa bàn tỉnh nói riêng. Điều đó luôn đặt các cấp chính quyền và các cơ quan pháp luật phải có những biện pháp tích cực hơn nữa nhằm hạn chế đến mức thấp nhất tội phạm và các tệ nạn xã hội, duy trì sự ổn định về an ninh chính trị, phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh, đặc biệt là hoạt động buôn lậu.
Ở nước ta, buôn lậu được coi là “quốc nạn”; là loại tội phạm mang đặc tính kinh tế - xã hội sâu sắc cần được ngăn chặn kịp thời. Trên thực tế, buôn lậu là hành vi buôn bán hàng hoá, tiền tệ qua biên giới một cách trái phép, nằm ngoài sự kiểm soát của Nhà nước nhằm mục đích thu lời bất chính. Tác hại của tệ nạn buôn lậu đối với nền kinh tế - xã hội của đất nước nói chung thể hiện rõ nhất ở chỗ hàng hoá nhập lậu là hàng trốn thuế, bởi vậy “khi vào thị trường nội địa sẽ làm mất sự cân bằng trong cạnh tranh thương mại giữa hàng nội và hàng ngoại do có sự chênh lệch đáng kể về giá cả và chất lượng hàng hoá, đồng thời làm thất thu thuế xuất, nhập khẩu dẫn đến thất thu cho ngân khố quốc gia” [36, 417]. Tệ nạn buôn lậu còn kéo theo các tệ nạn xã hội và tội phạm khác như cờ bạc, gây rối trật tự công cộng, chống người thi hành công vul| Đặc biệt là buôn lậu luôn có mối quan hệ chặt chẽ với tham nhũng, cùng với đó là sự ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống tâm lý xã hội và đe doa an ninh biên giới quốc gia.
Quảng Ninh là một trong những địa bàn trong cả nước mà hoạt động buôn lậu diễn ra phức tạp và khó kiểm soát nhất. Các đặc điểm về điều kiện tự nhiên, dân cư, tốc độ phát triển kinh tế, giao lưu buôn bán. đã có tác động rất lớn đến thực trạng này. Ở phía Bắc, đường biên giới quốc gia trên đất liền với Trung Quốc thuộc địa phận tỉnh có chiều dài 132,8 km.
Phía Tây giáp các tỉnh Lạng Sơn, Bắc Giang, Hải Dương, phía Nam giáp Hải Phòng, phía Đông là đường bờ biển dài 250 km giáp với hải phận quốc gia của Trung Quốc, thuộc địa phận các huyện Hoành Bồ, Yên Hưng, thành phố Hạ Long, thị xã Cẩm Phả, huyện Vân Đồn và thị xã Móng Cái; cùng với các vịnh, cửa sông, các đảo đã tạo thành địa hình rất thuận lợi cho hoạt động buôn lậu diễn ra liên tục cả trên tuyến đất liền và trên biển. Hàng hoá nhập lậu được vận chuyển sâu vào nội địa và dé dàng chuyển tiếp sang các tỉnh khác như Lạng Sơn, Hải Phòng và ngược lại. Mặt khác, do bờ biển khúc khuyu có nhiều cửa sông và bãi tràn, bên ngoài là hơn 2000 hon đảo lớn, nhỏ nằm rải rác trên một diện tích mặt biển rất lớn là nơi neo đậu, ẩn nấp của các tàu, thuyền chở hàng lậu hoặc là nơi cất giấu hàng lậu, rất khó phát hiện và đuổi bat, gây rất nhiều khó khăn cho lực lượng chống buôn lậu. Các cảng biển cũng là nơi có số lượng hàng hoá được nhập - xuất lậu đáng kể.
Quảng Ninh có 7 cảng biển trong đó có một số cảng lớn như cảng Cái Lân, cảng Vạn Gia và cảng Cửa Ông, hàng ngày có nhiều tàu chở hàng cập cảng, xen lẫn các hoạt động hợp pháp có một khối lượng lớn hàng hoá nhập lậu vào nội địa không được kiểm soát. Đường biên giới trên bộ nằm trên địa phận thuộc 3 huyện là Bình Liêu, Hải Hà và thị xã Móng Cái. Các hoạt động xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu không chỉ diễn ra tại các cửa khẩu, trong đó có các cửa khẩu quốc tế là Hoành Mô, Bắc Luân và Móng Cái mà hàng hoá còn được vận chuyển theo các đường mon, theo bờ sông có địa hình hiểm trở từ khu vực biên giới vào nội địa. Dân cư sống ở khu vực biện giới chủ yếu là người dân tộc ít người, sống phân tán thưa thớt trên địa hình hiểm trở, tổng số có 10 xã với dân số khoảng trên 10 nghìn người, đời sống rất khó khăn, lạc hậu thường bị các đối tượng lợi dụng thuê vận chuyển hàng lậu qua biên giới bằng đường mòn, đường tắt gây không ít khó khăn cho công tác vận động tuyên truyền về chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước.
Tình hình tội buôn lậu trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh Với đặc thù Quảng Ninh là tỉnh có đường biên giới dài trên đất liền và trên biển, do đó địa bàn tỉnh không chỉ là nơi tiêu thụ mà còn là nơi trung chuyển hàng lậu, hàng gia, hàng cấm từ các tỉnh vào trong nội địa. Tình hình buôn lậu trên địa bàn tỉnh có xu hướng diễn biến phức tạp. Hành vi buôn lậu thường gắn liền với vận chuyển trái phép hàng hoá với thủ đoạn ngày càng tinh vi, nguy hiểm hon. * Về phương thức, thủ đoạn: Các đối tượng buôn lậu dùng nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi và thường xuyên thay đổi nhằm đối phó với việc kiểm tra, xử lý của các cơ quan chức năng.
Các đối tượng là đầu nậu trong đó chủ yếu là người tỉnh ngoài hoạt động giấu mặt, thường thông qua trung gian là các đối tượng ở địa bàn biên giới để mua gom hàng từ Trung Quốc, sau đó thuê và khoán gọn cho các đối tượng vận chuyển theo từng cung đoạn gắn với trách nhiệm bồi thường nếu để hàng mất hoặc tăng giá thuê bốc vác và vận chuyển lên từ 2 đến 2,5 lần trong khâu vận chuyển hàng lậu khi bị các lực lượng chống buôn lậu truy đuổi. Vì vậy các đối tượng này thường có hành vi chống đối quyết liệt để bảo vệ hoặc tau tán hàng được thuê vận chuyển. Mot số chủ hàng còn lợi dụng đối tượng lấy danh nghĩa thương binh dé buôn lậu hoặc vận chuyển hàng lậu như vụ: ngày 13/05/2002 Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Quang Ninh kiểm tra xe ôtô 16K-2717 của Xí nghiệp thương binh Sao Vàng - Hải Phòng vận chuyển 14 loại hành hoá do Trung Quốc sản xuất nhập lậu, trị giá trên 100 triệu đồng. Bọn buôn lậu hiện nay thường sử dụng loại xe tải nhỏ từ 1 đến 1,5 tấn, xe chở khách du lịch, xe khách chất lượng cao, xe bán tải có gia cố thêm hầm ở sàn xe và vách xe, gắn biển kiểm soát giả hoặc xe thanh lý của các đơn vị bộ đội, cơ quan, xí nghiépl| để vận chuyển hàng lậu.
Trong mấy năm gần đây, các chủ hàng, chủ đầu nậu đã áp dụng thủ đoạn chia nhỏ, xé lẻ các lô hàng để vận chuyển qua biên giới, hàng nhập lậu được vận chuyển bằng nhiều loại phương tiện: ôtô, xe máy, mang vác chạy bộ đi qua hai bên cánh gà của các trạm kiểm soát dọc biên giới; hàng hoá dược tập kết ở một số nhà dân ven đường, bìa rừng, khi có điều kiện thì chuyển hàng lên các phương tiện như xe tải, xe chở khách, xe con. vận chuyển sâu vào nội địa để tiêu thụ. Sau một thời gian hoạt động với thủ đoạn lợi dụng các phương tiện, đối tượng giả danh thương binh, người tàn tật để vận chuyển hàng lậu bị các lực lượng chức năng phát hiện, xử lý triệt để, thì các đối tượng buôn lậu lại chuyển đổi phương thức hoạt động sang sử dụng các loại xe 4 chỗ ngồi, xe du lịch, xe gắn máy dùng biển số giả. để vận chuyển hàng quý hiếm, động vật hoang dã quý hiếm; hàng hoá vận chuyển được tháo rời chi tiết không đồng bộ, vận chuyển thành nhiều cung đoạn để tránh sự phát hiện.
Trong năm 2003 đã phát hiện được thủ đoạn mới là các đối tượng lợi dụng danh nghĩa các doanh nghiệp hoạt động xuất nhập khẩu hàng hoá để móc nối tổ chức buôn lậu, khai báo sai xuất xứ hàng hoá, tháo rời hàng hoá thành các chi tiết (chủ yếu là loại hàng hoá ti vi, tủ lạnh, máy giặt, máy nổ, xe máy.) sau đó làm thủ tục nhập khẩu dưới dạng linh kiện phụ tùng ở nhiều cửa khẩu khác nhau nhằm hợp thức hoá, trốn thuế, thu lợi bất chính lớn. Cũng xuất hiện hiện tượng hàng hoá được sản xuất tại Trung Quốc nhưng được in và dập nhãn ký hiệu sản xuất tại Việt Nam nhằm được hưởng ưu đãi về thuế, nâng khống tỷ lệ nội địa hoá đối với một số hàng hoá như máy điều hoà nhiệt độ, phụ tùng xe máy, đầu VCD.