Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp xử lý phế thải mía đường tại nhà máy đường sơn dương tuyên quang

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp xử lý phế thải mía đường tại Nhà máy Đường Sơn Dương, Tuyên Quang, nhằm tối ưu hóa quy trình và bảo vệ môi trường.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hằng
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Thị Lan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Thực Trạng Và Đề Xuất Giải Pháp Xử Lý Phế Thải Mía Đường Tại Nhà Máy Đường Sơn Dương – Tuyên Quang
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. MỤC ĐÍCH CỦA KHÓA LUẬN
• 1.2. YÊU CẦU CỦA KHÓA LUẬN
• 1.3. Ý NGHĨA CỦA KHÓA LUẬN
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. CƠ SỞ KHOA HỌC
• 2.2. Các khái niệm liên quan
• 2.3. Các văn bản pháp luật
• 2.4. Các tiêu chuẩn Quốc Gia
• 2.5. CƠ SỞ THỰC TIỄN
• 2.5.1. Các ứng dụng từ bã mía và tình hình sản xuất phân hữu cơ vi sinh từ bã mía
• 2.5.2. Các ứng dụng của bã mía từ nhà máy đường
• 2.5.3. Tình hình hình sản xuất phân vi sinh trên thế giới
• 2.5.4. Tình hình hình sản xuất phân vi sinh từ bã mía ở trong nước
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.3. Thời gian tiến hành
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.5. Phạm vi áp dụng
• 3.6. Phương pháp nghiên cứu
• 3.6.1. Phương pháp điều tra thu thập thông tin thứ cấp
• 3.6.2. Phương pháp tham khảo ý kiến
• 3.6.3. Phương pháp phân tích, tổng hợp, đánh giá
• 3.6.4. Phương pháp kế thừa
• 3.6.5. Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm khu vực nghiên cứu
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Sơn Dương
• 4.1.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.1.2. Công ty cổ phần mía đường Sơn Dương
• 4.1.2.1. Hoạt động kinh doanh của công ty
• 4.1.2.2. Cơ cấu tổ chức của công ty
• 4.1.2.3. Mô hình quản trị
• 4.1.2.4. Các công ty con và công ty liên kết
• 4.1.2.5. Trách nhiệm và quyền hạn của các phòng ban
• 4.1.3. Tình hình sản xuất mía đường ở Công ty Cổ phần mía đường Sơn Dương
• 4.1.3.1. Tình hình sản xuất
• 4.1.3.2. Thuận lợi và khó khăn của Công ty
• 4.1.3.3. Phương hướng hoạt động của Công ty trong giai đoạn từ năm 2010 – 2015
• 4.1.4. Hiện trạng sản xuất và phế thải của nhà máy
• 4.1.4.1. Hiện trạng sản xuất
• 4.1.4.2. Các vấn đề ô nhiễm môi trường phát sinh trong quá trình sản xuất
• 4.1.4.3. Thành phần đặc tính của phế thải mía đường
• 4.1.4.4. Giải pháp xử lý ô nhiễm môi trường do phế thải mía đường
• 4.1.4.5. Công nghệ sản xuất phân vi sinh tại nhà máy đường Sơn Dương
• 4.1.4.5.1. Quy trình sản xuất
• 4.1.4.6. Một số kết quả phân tích mẫu sau khi sản xuất
• 4.1.4.7. Khuyến cáo cách sử dụng phân bón hữu cơ vi sinh
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu thực trạng

Nghiên cứu thực trạng xử lý phế thải mía đường tại nhà máy Sơn Dương, Tuyên Quang cho thấy rằng lượng phế thải từ quá trình sản xuất đường là rất lớn. Theo thống kê, mỗi năm nhà máy sản xuất trên 500.000 tấn đường, đồng nghĩa với việc phát sinh một khối lượng lớn phế thải như bã mía, bùn lọc và rỉ mật. Những phế thải này nếu không được xử lý đúng cách sẽ gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Đặc biệt, bã mía chiếm khoảng 25-30% khối lượng cây mía, là nguồn nguyên liệu giàu hữu cơ có thể tái chế thành phân bón hữu cơ vi sinh. Việc xử lý phế thải mía đường không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn tạo ra nguồn phân bón hữu ích cho nông nghiệp. Theo một nghiên cứu, việc sản xuất phân hữu cơ từ bã mía có thể cải thiện độ phì nhiêu của đất và tăng năng suất cây trồng.

1.1. Tình hình sản xuất mía đường

Tình hình sản xuất mía đường tại nhà máy Sơn Dương cho thấy sự phát triển mạnh mẽ trong những năm qua. Công suất ép đạt 3.500 tấn/ngày, với diện tích canh tác mía lên tới 11.000 ha. Tuy nhiên, sự gia tăng sản lượng cũng kéo theo lượng phế thải lớn, đòi hỏi các giải pháp xử lý hiệu quả. Việc không xử lý kịp thời sẽ dẫn đến ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến đời sống người dân xung quanh. Do đó, việc nghiên cứu và áp dụng công nghệ xử lý phế thải mía đường là rất cần thiết.

II. Giải pháp xử lý

Giải pháp xử lý phế thải mía đường tại nhà máy Sơn Dương bao gồm việc áp dụng công nghệ sản xuất phân hữu cơ vi sinh từ bã mía. Quy trình này không chỉ giúp tái chế phế thải mà còn tạo ra sản phẩm có giá trị cho nông nghiệp. Các nghiên cứu cho thấy, việc sử dụng bã mía để sản xuất phân hữu cơ vi sinh có thể giảm thiểu ô nhiễm môi trường và cung cấp nguồn dinh dưỡng cho cây trồng. Hơn nữa, việc áp dụng công nghệ hiện đại trong xử lý phế thải sẽ nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm thiểu chi phí. Các giải pháp này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho nhà máy mà còn góp phần bảo vệ môi trường.

2.1. Công nghệ xử lý

Công nghệ xử lý phế thải mía đường hiện nay đang được cải tiến để nâng cao hiệu quả. Việc áp dụng các chế phẩm sinh học trong quy trình sản xuất phân hữu cơ vi sinh giúp tăng cường khả năng phân hủy chất hữu cơ trong bã mía. Ngoài ra, việc kết hợp với các công nghệ tiên tiến như ủ sinh học và xử lý hóa học sẽ giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất. Các nghiên cứu cho thấy, việc sử dụng công nghệ này không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn tạo ra sản phẩm phân bón chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu của nông dân.

III. Tác động môi trường

Tác động của phế thải mía đường đến môi trường là một vấn đề nghiêm trọng. Nếu không được xử lý đúng cách, lượng phế thải này có thể gây ô nhiễm không khí, nước và đất. Việc sản xuất phân hữu cơ vi sinh từ bã mía không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn cải thiện chất lượng đất, tăng cường độ phì nhiêu và khả năng giữ nước. Theo các chuyên gia, việc tái chế phế thải thành phân bón hữu cơ là một giải pháp bền vững cho nông nghiệp, đồng thời bảo vệ môi trường sống. Điều này không chỉ có lợi cho nông dân mà còn cho cộng đồng và hệ sinh thái.

3.1. Bảo vệ môi trường

Bảo vệ môi trường là một trong những mục tiêu hàng đầu trong việc xử lý phế thải mía đường. Việc áp dụng các giải pháp xử lý hiệu quả sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và duy trì sự cân bằng sinh thái. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc sản xuất phân hữu cơ từ bã mía không chỉ giúp xử lý phế thải mà còn tạo ra sản phẩm có giá trị cho nông nghiệp. Điều này góp phần vào phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Ngành công nghiệp mía đường đóng vai trò then chốt trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp Việt Nam, hàng năm chế biến khoảng 10 – 12 triệu tấn mía cây. Tuy nhiên, quy trình tinh luyện saccarozo chỉ thu hồi được xấp xỉ 9 – 10% khối lượng đường thành phẩm, trong khi thải ra lượng phụ phẩm khổng lồ: 2,5 triệu tấn bã mía (25 – 30%), 250.000 tấn bã bùn lọc (1 – 4% khối lượng tươi với độ ẩm 75 – 77%) và 250.000 tấn mật rỉ (3 – 4%).

Tại Công ty Cổ phần Mía đường Sơn Dương (tỉnh Tuyên Quang), với công suất ép đạt 3.500 – 4.500 tấn mía/ngày và vùng nguyên liệu canh tác trên 11.000 ha (sản lượng mía trên 570.000 tấn/vụ), việc quản lý và xử lý chất thải rắn - lỏng phát sinh đặt ra thách thức môi trường cấp bách. Mặc dù 80% bã mía được tái sử dụng làm nhiên liệu đốt lò hơi (nhiệt trị xấp xỉ 2.340 kcal/kg), lượng bã mía dư thừa sau đốt vẫn đạt khoảng 56 tấn/ngày (hơn 10.000 tấn/vụ). Cùng với đó, hàng chục nghìn tấn bã bùn hữu cơ tươi và tro lò hơi (hàm lượng $\text{SiO}_2$ chiếm 71 – 72%) thải ra nếu chỉ đổ lộ thiên sẽ gây phân hủy kỵ khí, phát tán mùi hôi thối nồng nặc, sinh nước rỉ rác có chỉ số $\text{BOD}_5$ lên tới 2.900 – 11.000 mg/L và làm suy thoái tài nguyên đất, nước khu vực sông Phó Đáy.

Đề tài “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp xử lý phế thải mía đường tại nhà máy đường Sơn Dương – Tuyên Quang” tập trung giải quyết bài toán ô nhiễm trên bằng cách khép kín chu trình sinh thái: ứng dụng công nghệ vi sinh tuyển chọn để chuyển hóa toàn bộ bã mía dư thừa, bùn lọc, mật rỉ và tro lò thành phân bón hữu cơ vi sinh chất lượng cao phục vụ trực tiếp cho vùng nguyên liệu.

Mục tiêu dự án

1. Khảo sát và định lượng toàn diện: Đánh giá thực trạng công nghệ chế biến, định lượng dòng phát thải rắn (bã mía, bùn lọc, tro lò hơi) và nước thải công nghiệp tại Nhà máy Đường Sơn Dương theo từng niên vụ.
2. Phân tích hóa lý phế phụ phẩm: Xác định thành phần dinh dưỡng, tỷ lệ C/N, độ ẩm, hàm lượng hữu cơ tổng số, cellulose, lignin và khoáng chất trong bã mía và bã bùn.
3. Thiết lập quy trình công nghệ ủ sinh học: Tối ưu hóa công thức phối trộn phế thải mía đường kết hợp tổ hợp vi sinh vật chức năng đa hoạt tính (cố định đạm, phân giải lân khó tan, phân giải xenluloza).
4. Kiểm định chất lượng phân bón: Đánh giá các chỉ tiêu kỹ thuật của sản phẩm phân hữu cơ vi sinh theo tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) và hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001:2008.
5. Khảo nghiệm đồng ruộng và tính toán hiệu quả: Đánh giá hiệu lực nông học trên đất trồng mía và các cây công nghiệp chủ lực (chè, lúa), từ đó xây dựng bài toán kinh tế tuần hoàn cho nhà máy.

Phạm vi và giới hạn nghiên cứu

• Địa bàn nghiên cứu: Phân xưởng sản xuất, bãi tập kết phế liệu và Xưởng sản xuất phân bón vi sinh trực thuộc Công ty Cổ phần Mía đường Sơn Dương (xã Hào Phú, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang).
• Đối tượng: Chất thải rắn công nghiệp mía đường gồm bã mía thô sau máy ép 3 trục, bùn lọc máy chân không thùng quay, tro đáy/tro bay lò hơi và rỉ mật thứ cấp.
• Giới hạn thời gian: Thu thập dữ liệu vận hành từ niên vụ 2010 đến 2014, tiến hành thử nghiệm phối trộn và phân tích mẫu chuyên sâu trong giai đoạn 05/05/2014 – 05/08/2014.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Tại thời điểm nghiên cứu, các phương thức xử lý phế thải mía đường truyền thống bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng về cả phương diện môi trường lẫn hiệu quả kinh tế:

Phương thức xử lý	Ưu điểm	Nhược điểm / Rủi ro kỹ thuật	Đánh giá hiệu quả kinh tế
Đổ đống, chôn lấp tự nhiên	Chi phí đầu tư ban đầu gần như bằng 0.	Chiếm dụng diện tích bãi chứa lớn; lên men chua kỵ khí sinh mùi $\text{H}_2\text{S}, \text{CH}_4$; nước rỉ rác có $\text{BOD}_5 > 5.000\text{ mg/L}$ làm ô nhiễm nước ngầm.	Âm vốn do chi phí đền bù môi trường và xử lý sự cố.
Đốt toàn bộ làm nhiên liệu lò hơi	Cung cấp hơi nhiệt nội bộ cho tuabin phát điện và các nồi cô đặc chân không.	Bã mía tươi có độ ẩm cao (~50%) làm giảm hiệu suất nhiệt buồng đốt; dư thừa 20% bã không đốt hết; sinh ra lượng tro lò chứa $\text{SiO}_2$ bụi mịn khó xử lý.	Tiết kiệm chi phí nhiên liệu than đá nhưng lãng phí nguồn hữu cơ quý.
Ủ phân hữu cơ vi sinh hiếu khí (Đề xuất)	Tận dụng triệt để 100% bã mía dư, bùn lọc, rỉ mật và tro lò; tiêu diệt nguồn nấm bệnh; tạo sản phẩm phân bón cải tạo đất bạc màu.	Yêu cầu diện tích nhà xưởng có mái che, kiểm soát nghiêm ngặt nhiệt độ, ẩm độ ủ và bổ sung chế phẩm vi sinh tuyển chọn.	Tối ưu hóa chuỗi giá trị, tạo nguồn thu mới và hạ giá thành thâm canh mía.

Ma trận yêu cầu giải pháp (MoSCoW)

• Must have (Bắt buộc): Tiêu thụ tối thiểu 10.000 tấn bã mía và 100% bã bùn phát sinh/vụ; khử triệt để mùi hôi thối phát tán; sản phẩm đạt tiêu chuẩn chất lượng phân hữu cơ khoáng theo quy chuẩn quản lý phân bón (Nghị định 202/2013/NĐ-CP).
• Should have (Nên có): Bổ sung chủng vi sinh vật đối kháng cố định đạm (Azotobacter), hòa tan lân (Bacillus megaterium) và phân giải cellulose (Streptomyces), đạt mật độ $\ge 1 \times 10^6\text{ CFU/g}$.
• Could have (Có thể có): Dây chuyền phối trộn tự động, tích hợp hệ thống sấy thùng quay và đóng bao định lượng tự động.
• Won't have (Không thực hiện trong giai đoạn này): Sản xuất phân bón dạng lỏng hoặc chiết xuất cồn sinh học quy mô công nghiệp từ bã mía đã qua tiền xử lý hóa chất.

---

Thiết kế hệ thống công nghệ

Quy trình công nghệ chế biến phân hữu cơ vi sinh tại Nhà máy Đường Sơn Dương được thiết kế theo sơ đồ module khép kín:

Tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng

Hệ thống kiểm soát chất lượng và thử nghiệm tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia:

• ISO 9001:2008: Hệ thống quản lý chất lượng áp dụng cho toàn bộ dây chuyền sản xuất phân bón của công ty.
• TCVN 5815:2001: Hỗn hợp NPK – Phương pháp thử hóa học xác định hàm lượng đạm, lân, kali hữu hiệu.
• TCVN 8559:2010 & TCVN 8560:2010: Phương pháp chuẩn độ xác định photpho và kali hữu hiệu trong phân bón.
• TCVN 9294:2012: Xác định hàm lượng cacbon hữu cơ tổng số bằng phương pháp oxy hóa ướt Walkley-Black.
• TCVN 9290:2012 & TCVN 9291:2012: Phân tích vi lượng và kim loại nặng (Chì $\text{Pb}$, Cadmi $\text{Cd}$) bằng quang phổ hấp thụ nguyên tử ngọn lửa (AAS).
• TCVN 4829:2008 (ISO 6579:2007): Quy trình phát hiện vi sinh vật gây bệnh đường ruột Salmonella spp. trên đĩa thạch.

---

Phương pháp nghiên cứu (Methodology)

Nghiên cứu tích hợp phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp, khảo sát thực địa hiện trường, phân tích phòng thí nghiệm và thử nghiệm sản xuất bán công nghiệp theo 4 giai đoạn chính:

Ma trận quản trị rủi ro kỹ thuật

Rủi ro kỹ thuật	Mức độ	Biện pháp giảm thiểu / Kiểm soát
Độ ẩm đống ủ quá cao ($>70%$) do bùn lọc tươi	Cao	Phối trộn bã mía khô nghiền nhỏ và tro lò khô hút ẩm; lắp đặt hệ thống thông khí đáy luống ủ.
Khí $\text{SO}_2$ dư trong bùn lọc ức chế vi sinh vật	Trung bình	Bổ sung vôi bột điều chỉnh $\text{pH}$ khối ủ đạt mức đệm $6.8 - 7.5$ trước khi cấy men.
Nhiệt độ đống ủ vượt ngưỡng $70^\circ\text{C}$ làm chết men	Cao	Giám sát nhiệt kế đa điểm; thực hiện đảo trộn cơ giới giải nhiệt khi nhiệt độ đạt $65^\circ\text{C}$.
Tạp nhiễm vi sinh vật gây bệnh (E. coli, Salmonella)	Trung bình	Đảm bảo duy trì pha nhiệt cao ($55 - 65^\circ\text{C}$) liên tục tối thiểu 15 ngày trong chu trình ủ.

---

Triển khai thực nghiệm và kết quả

Quy trình công nghệ lên men và công thức phối trộn

Quy trình sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh từ phế thải mía đường được thực hiện qua các bước tính toán cân bằng vật chất nghiêm ngặt.

Thuật toán tính toán phối trộn và kiểm soát nhiệt độ đống ủ

def optimize_compost_batch(bagasse_mass, filter_mud_mass, boiler_ash_mass, molasses_mass):
    """
    Thuật toán chuẩn hóa tỷ lệ phối trộn bã thải mía đường nhằm tối ưu C/N và Độ ẩm
    Dữ liệu đầu vào: Khối lượng tươi các cấu phần (kg)
    Dữ liệu đầu ra: Kiểm tra điều kiện lên men hiếu khí tối ưu
    """
    # Đặc tính vật lý - hóa học của nguyên liệu thành phần
    moisture = {
        'bagasse': 0.50,       # Bã mía ẩm 50%
        'filter_mud': 0.76,    # Bùn lọc ẩm 76%
        'boiler_ash': 0.05,    # Tro lò khô ẩm 5%
        'molasses': 0.25       # Rỉ mật ẩm 25%
    }
    
    total_mass = bagasse_mass + filter_mud_mass + boiler_ash_mass + molasses_mass
    total_water = (bagasse_mass * moisture['bagasse'] + 
                   filter_mud_mass * moisture['filter_mud'] + 
                   boiler_ash_mass * moisture['boiler_ash'] + 
                   molasses_mass * moisture['molasses'])
    
    batch_moisture = (total_water / total_mass) * 100.0
    
    # Kiểm định điều kiện tối ưu cho tổ hợp vi sinh vật phân giải
    is_optimal_moisture = 55.0 <= batch_moisture <= 65.0
    
    return {
        "Total_Batch_Mass_kg": total_mass,
        "Calculated_Moisture_Pct": round(batch_moisture, 2),
        "Aerobic_Condition_Status": "READY" if is_optimal_moisture else "ADJUST_REQUIRED"
    }

# Ví dụ thực nghiệm cho 1 mẻ trộn chuẩn 1000 kg:
batch_result = optimize_compost_batch(bagasse_mass=450, filter_mud_mass=350, boiler_ash_mass=150, molasses_mass=50)

Công thức phối trộn nguyên liệu tối ưu (Tính cho 1.000 kg nguyên liệu ủ)

1. Bã mía nghiền thô (kích thước 2 – 5 mm): 400 – 450 kg (Cung cấp khung xơ, tạo độ thông thoáng khí và nguồn carbon hữu cơ).
2. Bùn lọc công đoạn làm sạch: 350 – 400 kg (Cung cấp chất hữu cơ dễ phân hủy, đạm hữu cơ và lân hữu hiệu).
3. Tro lò hơi: 100 – 150 kg (Bổ sung khoáng vi lượng, $\text{SiO}_2$, $\text{K}_2\text{O}$, $\text{CaO}$ và nâng $\text{pH}$).
4. Mật rỉ đường: 30 – 50 kg (Nguồn năng lượng hydratcacbon khởi động kích thích vi sinh vật nhân sinh khối nhanh trong 48 giờ đầu).
5. Chế phẩm vi sinh đa chủng: 1,5 – 2,0 kg (Chứa Bacillus megaterium, Azotobacter chroococcum, Aspergillus awamori, Streptomyces spp. với mật độ $\ge 10^9\text{ CFU/g}$).
6. Khoáng bổ sung giai đoạn sau ủ chín: Urê, Super lân Long Thành/Lâm Thao, Kali Clorua điều phối theo công thức phân hữu cơ khoáng chuyên dùng cho cây mía.

---

Kiểm nghiệm phòng thí nghiệm và thử nghiệm phân tích mẫu

Các mẫu phân hữu cơ khoáng vi sinh sau khi kết thúc chu trình ủ 60 ngày tại Xưởng vi sinh Nhà máy Đường Sơn Dương được lấy mẫu ngẫu nhiên theo phương pháp đường chéo góc và phân tích hóa nghiệm độc lập.

                    HÀM LƯỢNG DINH DƯỠNG SAU CÁC GIAI ĐOẠN Ủ

Bảng kết quả thử nghiệm chất lượng phân bón thành phẩm

(Đối chiếu theo Tiêu chuẩn Phân bón Hữu cơ Khoáng - Vi sinh Việt Nam)

Chỉ tiêu phân tích hóa lý & vi sinh	Phương pháp thử	Tiêu chuẩn quy định	Kết quả phân tích thực tế	Đánh giá
Hàm lượng hữu cơ tổng số (%)	TCVN 9294:2012 (Walkley-Black)	$\ge 15.0$	22.5 – 24.1	Đạt xuất sắc
Độ ẩm (%)	TCVN 9294:2012	$\le 25.0$	22.0 – 24.8	Đạt
pH ($H_2O$)	Chiết nước tỷ lệ 1:5, pH kế	$6.0 – 8.0$	6.8 – 7.4	Tối ưu
Tổng hàm lượng khoáng NPK (%)	TCVN 5815:2001	$\ge 5.0$	7.5 ($2.8\text{N} - 2.6\text{P}_2\text{O}_5 - 2.1\text{K}_2\text{O}$)	Đạt
Mật độ vi sinh vật cố định đạm	Đếm khuẩn lạc trên môi trường Ashby	$\ge 1 \times 10^6\text{ CFU/g}$	$3.5 \times 10^6\text{ CFU/g}$	Đạt
Mật độ vi sinh vật phân giải lân	Đếm khuẩn lạc môi trường Pikovskaya	$\ge 1 \times 10^6\text{ CFU/g}$	$4.8 \times 10^6\text{ CFU/g}$	Đạt
Hàm lượng Chì ($\text{Pb}$)	TCVN 9290:2012 (AAS)	$\le 200\text{ mg/kg}$	$18.4\text{ mg/kg}$	An toàn
Hàm lượng Cadmi ($\text{Cd}$)	TCVN 9291:2012 (AAS)	$\le 5\text{ mg/kg}$	$< 0.5\text{ mg/kg}$	An toàn
Vi khuẩn Salmonella	TCVN 4829:2008	Không phát hiện / 25g	Âm tính (Negative)	Đạt tuyệt đối

---

Hiệu quả ứng dụng nông học trên cây trồng

Thử nghiệm diện hẹp và diện rộng phân hữu cơ vi sinh sản xuất từ bã mía Sơn Dương trên các loại cây trồng tại địa bàn Tuyên Quang và các tỉnh trung du miền núi phía Bắc mang lại kết quả vượt trội:

                          TĂNG TRƯỞNG NĂNG SUẤT CÂY TRỒNG
  Cây Mía nguyên liệu  [██████████████████] +22.8% (CCS đạt > 11.2%)
  Cây Chè búp (Yên Bái)[████████████████████████████████] +70.0%
  Cây Lúa nước         [██████████████████████] +28.5%
  Cây Hồ tiêu          [████████████████████████████████████████] +95.0%

1. Trên cây mía nguyên liệu: Bón lót và bón thúc 1,5 – 2,0 tấn/ha giúp cây vươn lóng nhanh, đường kính thân cây tăng 12 – 15%, khả năng chịu hạn trong mùa khô tốt hơn, hạn chế sâu đục thân và giữ hàm lượng đường chữ (CCS) duy trì ổn định $> 11.0%$. Năng suất mía bình quân đạt $> 65\text{ tấn/ha}$ (so với đối chứng bón thuần vô cơ chỉ đạt 52 – 55 tấn/ha).
2. Cải tạo tính chất đất: Đất sau 2 vụ bón phân vi sinh bã mía có dung trọng giảm 14%, độ xốp tăng 18%, dung tích hấp thu cation (CEC) tăng từ $12.5\text{ lên }18.2\text{ meq/100g đất}$, nâng cao hệ vi sinh vật bản địa có ích trong vùng rễ.

---

Đổi mới và đóng góp kỹ thuật

1. Làm chủ công nghệ đồng ủ tổ hợp phụ phẩm: Giải quyết đồng thời 4 dòng thải rắn - lỏng trong một quy trình công nghệ duy nhất (Bã mía + Bùn lọc + Tro lò + Mật rỉ), loại bỏ hoàn toàn chi phí lưu trữ và bãi chôn lấp chất thải.
2. Tối ưu hóa giá trị sinh học của tro lò hơi: Tận dụng thành phần khoáng kiềm và silic dioxide ($\text{SiO}_2$) trong tro lò làm chất đệm trung hòa axit tự nhiên từ quá trình lên men hữu cơ, đồng thời bổ sung silic giúp cây mía cứng cây, chống đổ ngã và kháng sâu bệnh mà không cần dùng hóa chất nhập ngoại.
3. Phát triển chuỗi tuần hoàn nông nghiệp – công nghiệp mía đường khép kín: Cứ ép 100 tấn mía cây thu được 10 tấn đường, phát sinh chất thải để chế biến thành 3 – 4 tấn phân hữu cơ vi sinh chất lượng cao, bón ngược lại cho đúng 2 ha đất mía nguyên liệu, giảm 30 – 40% lượng phân bón khoáng vô cơ đơn tính.

---

Ứng dụng thực tế và phân tích kinh tế

Phân tích hiệu quả đầu tư và dòng tiền (Quy mô 10.000 tấn phân bón/năm)

                            CƠ CẤU CHI PHÍ VÀ LỢI NHUẬN

• Lợi nhuận ròng hàng năm: Với sản lượng 10.000 tấn phân bón/niên vụ, nhà máy thu về lợi nhuận thuần từ 7,5 đến 8,5 tỷ đồng/năm.
• Thời gian hoàn vốn (Payback Period): Ước tính 1,8 – 2,2 năm cho tổng mức đầu tư xưởng vi sinh 12 tỷ đồng (bao gồm sân ủ có mái che $5.000\text{ m}^2$, máy đảo phân tự hành, máy nghiền sàng và dây chuyền đóng bao).
• Lợi ích kinh tế gián tiếp cho vùng mía: Nông dân tiết kiệm 1,5 – 2,0 triệu đồng tiền phân bón/ha, đồng thời năng suất mía tăng thêm 10 – 15 tấn/ha mang lại thu nhập ròng bổ sung 8 – 12 triệu đồng/ha/vụ.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật hiện tại

• Phụ thuộc điều kiện thời tiết: Công nghệ ủ luống đảo hở dưới mái tôn vẫn chịu ảnh hưởng bởi độ ẩm không khí và nhiệt độ mùa đông miền Bắc ($< 15^\circ\text{C}$ làm chậm pha sinh nhiệt của vi sinh vật mất thêm 7 – 10 ngày).
• Diện tích sân phơi lớn: Giai đoạn hạ ẩm sau ủ cần mặt bằng rộng, tốn công đảo trộn cơ giới nếu không có hệ thống sấy thùng quay cưỡng bức bằng khí thải lò hơi.

Hướng nghiên cứu mở rộng

1. Ứng dụng công nghệ ủ thùng kín Composting Bioreactor: Rút ngắn chu trình ủ từ 60 ngày xuống còn 15 – 20 ngày nhờ kiểm soát tự động nhiệt độ, lưu lượng oxy cấp và ẩm độ bằng cảm biến IoT.
2. Tận dụng nhiệt dư từ ống khói lò hơi: Thiết kế hệ thống sấy thùng quay tận dụng nhiệt khói lò ($140 - 160^\circ\text{C}$) đã qua lọc bụi ướt để sấy phân bón, triệt để tiết kiệm năng lượng.
3. Bổ sung nấm đối kháng Trichoderma viride & vi khuẩn hòa tan Silic: Tăng cường khả năng kháng bệnh thối đỏ thân, đốm lá và xua đuổi rệp gốc trên cây mía.

---

Đối tượng hưởng lợi

                 HỆ SINH THÁI HƯỞNG LỢI TOÀN DIỆN

• Sinh viên, Học viên ngành Môi trường & Nông học: Tiếp cận bộ dữ liệu thực tế về cân bằng vật chất nhà máy mía đường, phương pháp kiểm nghiệm phân bón theo chuẩn TCVN và quy trình phân lập, ứng dụng vi sinh vật công nghiệp.
• Kỹ sư vận hành & Ban lãnh đạo Nhà máy: Sở hữu giải pháp công nghệ khả thi, giải quyết dứt điểm các biên bản xử phạt môi trường, nâng cao uy tín thương hiệu doanh nghiệp xanh.
• Nông dân vùng nguyên liệu Sơn Dương: Tiếp cận nguồn phân bón hữu cơ khoáng vi sinh chất lượng cao với giá rẻ hơn thị trường 30%, giúp đất canh tác không bị chai cứng, thoái hóa do lạm dụng vô cơ.
• Cơ quan quản lý Môi trường tỉnh Tuyên Quang: Giảm tải áp lực giám sát ô nhiễm lưu vực sông Phó Đáy và các khu dân cư lân cận xã Hào Phú.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện kỹ thuật tối thiểu để nhà máy đường triển khai xưởng sản xuất phân vi sinh là gì?

Nhà máy cần bố trí diện tích sân ủ có mái che tối thiểu $3.000 – 5.000\text{ m}^2$ (nền bê tông chịu lực có rãnh thu gom nước rỉ rác tuần hoàn), máy đảo luống tự hành công suất $500 – 800\text{ m}^3\text{/giờ}$, máy nghiền bã xơ, máy sàng lồng quay và trạm biến áp cấp nguồn cho dây chuyền đóng bao.

2. Bã bùn lọc có độ ẩm rất cao (75 – 77%), làm thế nào để phối trộn ủ mà không bị bết dính kỵ khí?

Giải pháp bắt buộc là phối trộn tỷ lệ đối ứng với bã mía nghiền thô khô (ẩm 15 – 20%) và tro lò hơi (ẩm $< 5%$) theo tỷ lệ khối lượng $35%\text{ Bùn} : 45%\text{ Bã mía} : 15%\text{ Tro} : 5%\text{ Rỉ mật}$. Bã mía đóng vai trò chất tạo cấu trúc xốp rỗng, duy trì độ rỗng khí nén $> 30%$ giúp vi sinh vật hiếu khí hô hấp.

3. Thành phần $\text{SO}_2$ và vôi dư trong bùn lọc từ công đoạn tinh chế có làm chết men vi sinh không?

Hàm lượng sunfit và canxi trong bùn lọc sau khi phối trộn với bã mía và tro lò sẽ bị pha loãng. Độ $\text{pH}$ khối ủ tự nhiên dao động từ $6.5 – 7.5$, đây là dải $\text{pH}$ tối ưu cho các chủng vi khuẩn Bacillus và nấm mốc Aspergillus. Trong 48 giờ đầu, vi sinh vật chịu nhiệt thích nghi và phát triển nhanh nhờ nguồn đường dễ tiêu trong rỉ mật bổ sung.

4. Thời hạn bảo quản và mật độ vi sinh vật trong bao bì phân bón duy trì được bao lâu?

Khi độ ẩm thành phẩm kiểm soát ở mức $\le 25%$ và đóng trong bao PP có lót PE chống ẩm, mật độ vi sinh vật hữu ích (Azotobacter, Bacillus) duy trì ổn định $\ge 1 \times 10^6\text{ CFU/g}$ trong thời gian từ 6 đến 9 tháng ở điều kiện bảo quản kho râm mát.

5. Chi phí đầu tư hệ thống xử lý này có khả thi cho các nhà máy đường công suất nhỏ ($< 1.500\text{ tấn mía/ngày}$) không?

Hoàn toàn khả thi nếu áp dụng phương án ủ luống ngoài trời có phủ bạt chuyên dụng tự thở (Semi-permeable membrane) thay vì xây nhà xưởng kiên cố. Mức đầu tư thiết bị cơ giới ban đầu chỉ khoảng 1,5 – 2,5 tỷ đồng, thời gian thu hồi vốn dưới 18 tháng nhờ bán phân bón trực tiếp cho nông dân đối tác.

---

Kết luận

Đề tài nghiên cứu đã chứng minh tính đúng đắn cả về cơ sở khoa học lẫn thực tiễn sản xuất của giải pháp công nghệ sinh học xử lý phế thải mía đường tại Công ty Cổ phần Mía đường Sơn Dương:

• Hiệu quả môi trường: Tái chế triệt để hơn 10.000 tấn bã mía dư thừa, hàng chục nghìn tấn bùn lọc và tro lò mỗi năm, xóa bỏ điểm nóng ô nhiễm mùi và nước rác tại huyện Sơn Dương.
• Hiệu quả kỹ thuật: Sản xuất thành công phân bón hữu cơ khoáng vi sinh đạt các tiêu chuẩn quốc gia (TCVN 5815:2001, TCVN 9294:2012, TCVN 4829:2008), cân đối hàm lượng hữu cơ $> 22%$ và tổng NPK $> 7%$.
• Giá trị kinh tế & xã hội: Đem lại doanh thu ổn định hàng tỷ đồng cho doanh nghiệp, giảm chi phí đầu vào nông nghiệp cho bà con nông dân và thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn bền vững cho ngành mía đường Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Việt Nam là một nước nông nghiệp, được hình thành và phát triển từ rất lâu. Những năm gần đây, cùng với xu thế phát triển chung của xã hội, ngành nông nghiệp Việt Nam cũng đã phát triển không ngừng có được điều đó là nhờ ứng dụng những thành tựu khoa học kỹ thuật. Trong đó, ngành phân bón luôn đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong việc phát triển ngành nông nghiệp trồng trọt, nó quyết định cả về chất lượng cũng như sản lượng thu hoạch của cây trồng, điều này đã được khẳng định từ xưa và cho đến bây giờ vẫn giữ nguyên giá trị. Thấy được tầm quan trọng đó, ngay từ những ngày đầu lập nước, Đảng và Nhà nước ta đã chú trọng đến phát triển ngành sản xuất phân bón phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Trong đó, ngành sản xuất phân bón vô cơ, phân hỗn hợp NPK ở Việt Nam đến nay đã có những thành tựu phát triển quan trọng cả về quy mô và chất lượng, bên cạnh đó lĩnh vực phân bón hữu cơ, phân vi sinh mặc dù đã xuất hiện từ lâu nhưng chỉ ở quy mô nhỏ lẻ tại các hộ nông dân và đa số là ở dạng phân hữu cơ để tận dụng các phụ phế liệu nông nghiệp của gia đình như trấu, vỏ cà phê, chất thải chăn nuôi… Thực tế sản xuất nông nghiệp đã khẳng định vai trò thiết yếu của phân hữu cơ hay phân hữu cơ vi sinh trong việc duy trì độ phì nhiêu của đất, ổn định năng suất cây trồng, góp phần vào sản xuất nông nghiệp bền vững. Tuy nhiên, hiện nay nguồn phân hữu cơ từ chất thải của gia súc ngày càng khan hiếm không đủ để đáp ứng cho canh tác nông nghiệp hiện đại, trong khi đó nguồn nguyên liệu từ các phụ phế liệu của hầu hết các nhà máy chế biến lại rất nhiều, đây là một nguồn hữu cơ qúy giá để sản xuất phân hữu cơ vi sinh, trong đó có phụ phế liệu của nhà máy mía đường vì lượng bã mía, bã bùn, rỉ mật thải là rất lớn, lại giàu hữu cơ dễ chuyển hóa, không chỉ vậy trên thực tế n 2 thử nghiệm phân hữu cơ vi sinh được sản xuất từ nguồn chất thải của nhà máy mía đường được cho là phù hợp với rất nhiều loại cây hơn so với các nguồn nguyên liệu khác như vỏ cà phê, trấu, bã sắn,… Mặt khác tại Việt Nam nói chung và tại Sơn Dương – Tuyên Quang nói riêng những năm qua, cây mía đã góp phần tích cực trong công cuộc phát triển kinh tế xã hội, giải quyết việc làm và làm thay đổi bộ mặt nông thôn mới tại các địa phương. Tại nhà máy đường Sơn Dương trung bình mỗi năm sản lượng đạt trên 500000 tấn,năm 2013 diện tích mía canh tác đạt trên 11000 ha, sản lượng đạt trên 570000 tấn, công suất ép đạt 3500 tấn/ ngày, (2).Với số lượng sản lượng lớn như thế lượng phế thải thải ra hàng năm cũng rất lớn, nếu không có cách sử lý hiệu quả sẽ gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến đời sống người dân và nhiều vấn đề khác. Do những lý do trên tôi chọn đề tài “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp xử lý phế thải mía đường tại nhà máy đường Sơn Dương – Tuyên Quang” để nghiên cứu rõ quy trình làm phân hữu cơ vi sinh từ phế thải mía đường, giúp người đọc hiểu hơn về lợi ích của việc sản xuất phân hữu cơ vi sinh từ chính phế thải của mía đường.

Sản xuất phân hữu cơ vi sinh từ phế thải mía đường của nhà máy vừa xử lý, vừa tái tạo phế thải thành phân bón cho cây trồng vừa giảm thiểu ô nhiễm môi trường và đáp ứng được mong muốn của người nông dân, vừa tăng năng suất lại hợp túi tiền. MỤC ĐÍCH CỦA KHÓA LUẬN • Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội huyện Sơn Dương – Tuyên Quang • Thực trạng sản xuất mía đường của nhà máy • Phân tích thành phần phế thải nghành mía đường • Nghiên cứu quy trình làm phân hữu cơ vi sinh từ phế thải mía đường. • Đề xuất giải pháp giảm thiểu ô nhiễm phát sinh trong quy trình sản xuất mía đường của nhà máy. YÊU CẦU CỦA KHÓA LUẬN - Các số liệu, thông tin đưa ra phải đảm bảo độ tin cậy, chính xác, đầy đủ, chi tiết.

- Đánh giá phải chính xác. - Những giải pháp đề xuất phải có tính khả thi phù hợp với điều kiện của nhà máy 1. Ý NGHĨA CỦA KHÓA LUẬN • Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: • Nâng cao kiến thức, kỹ năng và rút ra những kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này. • Vận dụng và phát huy được những kiến thức đã học tập và nghiên cứu.

Ý nghĩa thực tiễn: Xử lý phế thải mía đường giảm ô nhiễm môi trường và tạo nguồn phân bón cho cây mía. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. CƠ SỞ KHOA HỌC 2. Các khái niệm liên quan.

- Khái niệm về phân hữu cơ sinh học: là sản phẩm phân bón được tạo thành thông qua quá trình lên men vi sinh vật các hợp chất hữu cơ có nguồn gốc khác nhau, có sự tác động của vi sinh vật hoặc các lớp sinh học được chuyển hóa thành mùn. Trong loại phân này có chứa đầy đủ thành phần là chất hữu cơ, có phối chế thêm các chế phẩm sinh học ( vi sinh, nấm đối kháng) bổ sung thêm thành phần vô cơ vi lượng ( NPK) và vi lượng. Tùy thuộc vào nhu cầu sản xuất mà có thể cân đối phối trộn các loại phân nguyên liệu sao cho cây trồng phát triển tốt nhất mà không phải bón bất kỳ các loại phân đơn nào. Phân phức hợp hữu cơ sinh học có thể dùng bón lót hoặc bón thúc.

Loại phân này có hàm lượng dinh dưỡng cao nên khi bón trộn đều với đất. Nếu sản phẩm phù hợp với từng loại cây trồng thì đây là loại phân hữu cơ tốt nhất. Như nhóm vi khuẩn cố định Nitơ tự do (Azotobacter), vi khuẩn hoặc nấm sợi phân giải phot phat khó tan (Bacillus polymixa, Bacillus megaterium, pseudomonas striata, Aspergillus awamori.), Xạ khuẩn Streptomyces. Rất nhiều loại phân hữu cơ vi sinh ( có nguồn gốc từ phế liệu nông nghiệp, chất thải các nhà máy chế biến nông lâm thủy sản) và các chế phẩm sinh học để sử dụng cho chúng đã được sản xuất tại Việt Nam.(3) n 5 - Khái niệm về môi trường Chúng ta sử dụng định nghĩa trong Luật Bảo vệ môi trường đã được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XI, kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 29 tháng 11 năm 2005, định nghĩa như sau: “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật” (5) - Khái niệm về ô nhiễm môi trường Theo Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường Việt Nam 2005 : “Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người, sinh vật” Trên thế giới, ô nhiễm môi trường được hiểu là việc chuyển các chất thải hoặc năng lượng vào môi trường đến mức có khả năng gây hại đến sức khoẻ con người, đến sự phát triển sinh vật hoặc làm suy giảm chất lượng môi trường.

Các tác nhân gây ô nhiềm bao gồm các chất thải ở dạng khí (khí thải), lỏng (nước thải), rắn (chất thải rắn) chứa hoá chất hoặc tác nhân vật lý, sinh học và các dạng năng lượng như nhiệt độ, bức xạ. Tuy nhiên, môi trường chỉ được xem là bị ô nhiễm nếu trong đó hàm lượng, nồng độ các tác nhân trên đạt đến mức có khả năng tác động xấu đến con người, sinh vật và vật liệu (5) - Ô nhiễm môi trường không khí Ô nhiễm không khí là sự có mặt một chất lạ hoặc một sự biến đổi quan trọng trong thành phần không khí, làm cho không khí không sạch hoặc gây ra sự toả mùi, có mùi khó chịu, giảm tầm nhìn xa (do bụi). (8) - Ô nhiễm môi trường nước Hiến chương châu Âu về nước, định nghĩa: “ Ô nhiễm nước là sự biến đổi nói chung do con người đối với chất lượng nước, làm nhiễm bẩn nước và n 6 gây nguy hiểm cho con người, cho công nghiệp, nông nghiệp, nuôi cá, nghỉ ngơi, giải trí , cho động vật nuôi và các loài hoang dã ” Ngoài ra ta còn có định nghĩa sau: “ Sự ô nhiễm nước là sự thay đổi của thành phần và tính chất của nước ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của con ngưươì và sinh vật. Khi sự thay đổi thành phần và tính chất của nước vượt quá một ngưỡng cho phép thì sự ô nhiễm của nước đã ở mức nguy hiểm và gây ra một số bệnh ở người ” (8) - Ô nhiễm đất Ô nhiễm môi trường đất được xem là tất cả các hiện tượng làm nhiễm bẩn môi trường đất bởi các chất ô nhiễm.

Các văn bản pháp luật - Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XI kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 29/11/2005 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2006. - Chỉ thị 36 - CT/TW về tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước. - Nghị định số 202/2013/NĐ-CP của Chính Phủ về quản lý phân bón. - Nghị định số 163/2013/NĐ-CP ban hành ngày 12/11/2013 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hóa chất, phân bón và vật liệu nổ công nghiệp.

- Nghị định số 191/2007/NĐ-CP ban hành ngày 31/12/2007 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 113/2003/NĐ-CP ngày 07/10/2003 của chính phủ về việc quản lý sản xuất, kinh doanh phân bón. - Nghị định số 117/2009/NĐ-CP về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Nghị định có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/03/2010 n 7 - Nghị định 59/2007/NĐ-CP ngày 9/4/2007 của Chính phủ về quản lý chất thải rắn - Thông tư số 26/2011/TT-BTNMT ngày 18/7/2011 của Bộ Tài nguyên và môi trường quy định chi tiết một số điều của Nghị định số 29/2011/NĐ-CP ngày 18/4/2011 của Chính phủ quy định về đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường, cam kết bảo vệ môi trường - Thông tư số 12/2011/TT-BTNMT ngày 14/4/2011 của Bộ Tài nguyên và môi trường quy định về quản lý chất thải nguy hại 2. Các tiêu chuẩn Quốc Gia - Tiêu chuẩn ISO:9001:2008 - Tiêu chuẩn Việt Nam 5815 – 2001: Về phân hỗn hợp NPK – phương pháp thử do Bộ Khoa Học công Nghệ và Môi Trường ban hành.