Luận văn: Thực trạng và giải pháp xây dựng nông thôn mới tại huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp xây dựng nông thôn mới tại một số xã ở huyện na hang, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Ma Thế Hải
• Người hướng dẫn: PGS. Đinh Ngọc Lan
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp xây dựng nông thôn mới tại một số xã ở huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Ý nghĩa của đề tài
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN VỀ TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở lý luận của xây dựng nông thôn mới
• 1.1.1. Đặc điểm nông nghiệp, nông thôn hiện nay
• 1.1.2. Khái niệm nông thôn mới
• 1.1.3. Khái niệm xây dựng nông thôn mới
• 1.1.4. Đơn vị nông thôn mới
• 1.1.5. Chức năng của nông thôn mới
• 1.1.6. Nguồn gốc động lực xây dựng nông thôn mới
• 1.1.7. Quan điểm của Đảng về xây dựng nông thôn mới
• 1.1.7.1. Các quan điểm của Đảng về xây dựng NTM trước Đại hội V
• 1.1.7.2. Các quan điểm của Đảng về xây dựng NTM từ Đại hội VI đến nay
• 1.1.8. Nguyên tắc thực hiện xây dựng NTM trong giai đoạn hiện nay
• 1.1.9. Nội dung xây dựng NTM ở nước ta hiện nay
• 1.1.10. Các bước xây dựng nông thôn mới
• 1.1.11. Các tiêu chí để xây dựng mô hình nông thôn mới
• 1.2. Cơ sở thực tiễn về xây dựng nông thôn mới
• 1.2.1. Kinh nghiệm xây dựng nông thôn ở một số nước trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam
• 2. Chương 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 2.3.2. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
• 2.3.3. Phương pháp phân tích thông tin
• 2.3.4. Phương pháp tổng hợp, viết báo cáo
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ HỆ THỐNG BẢNG BIỂU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Na Hang ảnh hưởng đến xây dựng nông thôn mới
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên, tài nguyên và môi trường
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.1.3. Một số đánh giá chung về khó khăn của huyện Na Hang có ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương
• 3.2. Tình hình xây dựng nông thôn mới huyện Na Hang
• 3.2.1. Kết quả 3 năm thực hiện Chương trình xây dựng NTM của huyện (năm 2012 - 2014)
• 3.2.2. Đánh giá chung
• 3.3. Thực trạng xây dựng nông thôn mới ở 3 xã nghiên cứu
• 3.4. Một số thuận lợi, khó khăn xây dựng NTM ở huyện Na Hang
• 3.5. Những giải pháp thúc đẩy tiến trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Xây dựng nông thôn mới tại huyện Na Hang Tuyên Quang

Xây dựng nông thôn mới là một chủ trương quan trọng của Đảng và Nhà nước nhằm phát triển kinh tế - xã hội nông thôn. Tại huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang, việc thực hiện chương trình này đã mang lại những kết quả đáng kể. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết. Thực trạng nông thôn tại đây cho thấy sự thiếu hụt về cơ sở hạ tầng, đầu tư nông nghiệp, và hợp tác xã. Để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, cần có những giải pháp phát triển nông thôn cụ thể và hiệu quả.

1.1. Thực trạng nông thôn tại huyện Na Hang

Thực trạng nông thôn tại huyện Na Hang cho thấy nhiều khó khăn trong việc phát triển kinh tế - xã hội. Cơ sở hạ tầng còn yếu kém, đặc biệt là hệ thống giao thông, thủy lợi và điện. Đầu tư nông nghiệp chưa đủ mạnh để thúc đẩy sản xuất. Hợp tác xã hoạt động chưa hiệu quả, dẫn đến sự thiếu liên kết giữa nông dân và thị trường. Những yếu tố này đã ảnh hưởng lớn đến phát triển kinh tế địa phương và nâng cao đời sống người dân.

1.2. Giải pháp phát triển nông thôn mới

Để thúc đẩy xây dựng nông thôn mới tại huyện Na Hang, cần tập trung vào các giải pháp phát triển nông thôn như cải thiện cơ sở hạ tầng, tăng cường đầu tư nông nghiệp, và phát triển hợp tác xã. Việc bảo vệ môi trường cũng cần được chú trọng để đảm bảo phát triển bền vững. Ngoài ra, giáo dục và đào tạo cần được nâng cao để cung cấp kiến thức và kỹ năng cho người dân, giúp họ tham gia hiệu quả vào quá trình phát triển.

II. Phát triển kinh tế địa phương và bảo vệ môi trường

Phát triển kinh tế địa phương tại huyện Na Hang cần đi đôi với bảo vệ môi trường. Việc khai thác tài nguyên thiên nhiên cần được quản lý chặt chẽ để tránh tác động tiêu cực đến môi trường. Du lịch nông thôn có thể là một hướng đi mới, giúp tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân đồng thời quảng bá văn hóa địa phương. Tuy nhiên, cần có kế hoạch phát triển du lịch bền vững để không làm ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên.

2.1. Phát triển kinh tế địa phương

Phát triển kinh tế địa phương tại huyện Na Hang cần tập trung vào các ngành nghề truyền thống như nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản. Việc đầu tư nông nghiệp cần được tăng cường để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Ngoài ra, du lịch nông thôn cũng là một hướng đi tiềm năng, giúp tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân.

2.2. Bảo vệ môi trường trong phát triển kinh tế

Bảo vệ môi trường là yếu tố không thể thiếu trong quá trình phát triển kinh tế địa phương. Việc khai thác tài nguyên cần được quản lý chặt chẽ để tránh tác động tiêu cực đến môi trường. Các chương trình giáo dục và đào tạo về bảo vệ môi trường cần được triển khai rộng rãi để nâng cao nhận thức của người dân.

III. Nâng cao đời sống người dân và giáo dục

Nâng cao đời sống người dân là mục tiêu quan trọng của xây dựng nông thôn mới. Tại huyện Na Hang, việc cải thiện cơ sở hạ tầng, giáo dục và đào tạo sẽ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống. Giáo dục và đào tạo cần được đầu tư để cung cấp kiến thức và kỹ năng cho người dân, giúp họ tham gia hiệu quả vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội.

3.1. Nâng cao đời sống người dân

Nâng cao đời sống người dân tại huyện Na Hang cần tập trung vào việc cải thiện cơ sở hạ tầng, giáo dục và đào tạo. Việc đầu tư vào các dịch vụ y tế, giáo dục và văn hóa sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Ngoài ra, các chương trình hỗ trợ việc làm và tăng thu nhập cũng cần được triển khai.

3.2. Giáo dục và đào tạo trong phát triển nông thôn

Giáo dục và đào tạo đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao đời sống người dân. Tại huyện Na Hang, việc đầu tư vào giáo dục sẽ giúp cung cấp kiến thức và kỹ năng cho người dân, giúp họ tham gia hiệu quả vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Các chương trình đào tạo nghề cũng cần được triển khai để tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xây dựng nông thôn mới là một chủ trương mang tính chiến lược của Đảng và Nhà nước nhằm thay đổi căn bản diện mạo khu vực nông thôn và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Theo thống kê quốc gia, dân số sống tại khu vực nông thôn Việt Nam chiếm khoảng 68%, đóng vai trò then chốt trong sự nghiệp phát triển kinh tế, bảo đảm an ninh lương thực và giữ gìn bản sắc văn hóa. Triển khai Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/08/2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X và Quyết định số 800/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, mục tiêu đến năm 2020 đặt ra là phấn đấu có 50% số xã trên toàn quốc đạt chuẩn nông thôn mới, thu nhập của cư dân nông thôn tăng trên 2,5 lần và tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt trên 50%.

Huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang là một huyện vùng cao miền núi phía Bắc với tổng diện tích tự nhiên là 86.353,73 ha, trong đó đất lâm nghiệp chiếm tới 87% (75.127,97 ha), còn đất sản xuất nông nghiệp chỉ chiếm khoảng 5,36% (4.628,71 ha). Dân số của huyện đạt trên 42.000 người với cơ cấu đa dân tộc gồm Tày, Kinh, Dao, H’Mông, Nùng. Do đặc thù địa hình chia cắt mạnh bởi núi cao và lòng hồ thủy điện Tuyên Quang dung tích trên 2 tỷ m³, xuất phát điểm kinh tế - xã hội của địa phương còn nhiều hạn chế, tỷ lệ hộ nghèo còn ở mức cao và kết cấu hạ tầng chưa đồng bộ.

Nghiên cứu tập trung đánh giá thực trạng 3 năm triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2012 - 2014 tại huyện Na Hang, đi sâu khảo sát tại 3 xã đại diện gồm Năng Khả, Đà Vị và Côn Lôn. Mục tiêu trọng tâm là phân tích những thuận lợi, khó khăn trong quá trình huy động nguồn lực và tổ chức sản xuất, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ thúc đẩy tiến trình hoàn thành 19 tiêu chí nông thôn mới phù hợp với điều kiện đặc thù của địa bàn miền núi khó khăn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên nền tảng lý thuyết phát triển nông thôn bền vững và lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn. Khung phân tích vận dụng mô hình phát triển do cộng đồng làm chủ kết hợp với cơ chế quản lý điều hành từ trên xuống của Nhà nước. Nội dung đánh giá được xây dựng dựa trên Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới ban hành theo Quyết định số 491/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, bao gồm 19 tiêu chí phân thành 5 nhóm lĩnh vực chính: quy hoạch, hạ tầng kinh tế - xã hội, kinh tế và tổ chức sản xuất, văn hóa - xã hội - môi trường, và hệ thống chính trị.

Các khái niệm trọng tâm được chuẩn hóa trong luận văn bao gồm:

• Nông thôn mới: Mô hình phát triển toàn diện về kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường và quốc phòng an ninh tại địa bàn nông thôn, có cơ cấu hạ tầng hiện đại và đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng cao.
• Chủ thể xây dựng nông thôn mới: Xác định người nông dân và cộng đồng dân cư là trung tâm, vừa là lực lượng trực tiếp tham gia lập quy hoạch, đóng góp nguồn lực, vừa là đối tượng thụ hưởng trực tiếp thành quả phát triển.
• Phi nông hóa lao động: Quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động từ sản xuất nông nghiệp thuần túy sang các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp, chế biến lâm sản, dịch vụ và du lịch sinh thái.
• Đơn vị nông thôn mới: Quy chuẩn công nhận chuẩn nông thôn mới ở 3 cấp độ hành chính gồm cấp xã (đạt 19 tiêu chí), cấp huyện (có từ 75% số xã đạt chuẩn) và cấp tỉnh (có từ 75% số huyện đạt chuẩn).

Bên cạnh đó, nghiên cứu kế thừa các bài học kinh nghiệm quốc tế như phong trao Saemaul Undong của Hàn Quốc về khơi dậy tinh thần tự lực của người dân, phong trào Mỗi làng một sản phẩm (OVOP) của Nhật Bản phát triển 329 sản phẩm đặc sản địa phương, và chiến lược phát triển hạ tầng thủy lợi, bảo hiểm rủi ro nông nghiệp của Thái Lan.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo định kỳ, niên giám thống kê giai đoạn 2012 - 2014 của UBND huyện Na Hang, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Phòng Kinh tế - Hạ tầng, và Chi cục Thống kê huyện.

Để thu thập số liệu sơ cấp, tác giả triển khai phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng tại 3 xã đại diện cho 3 tiểu vùng sinh thái và kinh tế của huyện: xã Năng Khả (khu vực cửa ngõ ven thung lũng), xã Đà Vị (vùng lòng hồ và giao thương đường thủy), và xã Côn Lôn (vùng sản xuất nông lâm nghiệp đặc thù). Tổng cỡ mẫu điều tra xã hội học bao gồm 90 hộ nông dân (mỗi xã khảo sát 30 hộ tại 2 thôn đại diện, mỗi thôn chọn ngẫu nhiên 15 hộ) và 45 cán bộ quản lý cấp xã, thôn nhằm thu thập ý kiến chuyên sâu về công tác lãnh đạo và huy động vốn. Phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) và phương pháp chuyên gia được kết hợp để nhận diện rào cản thực tế.

Các phương pháp phân tích thông tin chủ yếu bao gồm:

• Phương pháp thống kê mô tả: Xử lý số liệu thông qua các chỉ tiêu số tuyệt đối, số tương đối, số bình quân nhằm phản ánh quy mô diện tích đất, cơ cấu cây trồng, năng suất vật nuôi và tiến độ thực hiện các tiêu chí.
• Phương pháp so sánh chuỗi thời gian: Đối chiếu biến động cơ cấu kinh tế giai đoạn 2012 - 2014 để xác định xu hướng chuyển dịch ngành nghề và hiệu quả đầu tư công.
• Phương pháp phân tích SWOT: Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của huyện Na Hang trong phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội.
• Phương pháp đồ thị hóa: Mô hình hóa cấu trúc nguồn vốn và tỷ lệ hoàn thành tiêu chí bằng các biểu đồ trực quan, giúp phát hiện quy luật phân bố nguồn lực một cách khoa học.

Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, đo lường chính xác cả khía cạnh định lượng về tài chính, đất đai và khía cạnh định tính về sự đồng thuận của cộng đồng các dân tộc thiểu số tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực địa và tổng hợp dữ liệu giai đoạn 2012 - 2014 tại huyện Na Hang mang lại những phát hiện quan trọng sau:

Thứ nhất, cơ cấu kinh tế của huyện Na Hang có sự chuyển dịch tích cực nhưng tỷ trọng nông nghiệp vẫn giữ vị trí chủ đạo. Tỷ trọng ngành nông - lâm - thủy sản trong giá trị sản xuất giảm từ 35,25% năm 2012 xuống còn 31,15% năm 2014 (giảm 4,10%). Ngược lại, ngành công nghiệp - xây dựng tăng từ 30,24% lên 34,24% (tăng 4,00%), trong khi ngành dịch vụ duy trì mức ổn định từ 34,51% lên 34,62%. Trong nội bộ ngành nông nghiệp, trồng trọt chiếm tỷ trọng cao nhất với khoảng 71,62% tổng giá trị sản lượng năm 2014, lâm nghiệp chiếm 15,97%, thủy sản chiếm 6,44% và chăn nuôi chiếm 5,95%. Năng suất lúa bình quân toàn huyện năm 2014 đạt 55,25 tạ/ha, tổng sản lượng lương thực có hạt đạt trên 11.000 tấn.

Thứ hai, tiềm năng lâm nghiệp và thủy sản lòng hồ tạo ra bước đột phá về sản lượng hàng hóa. Với tỷ lệ che phủ rừng duy trì trên 73% năm 2014, huyện đã trồng mới được 4.543 ha rừng trong giai đoạn 2012 - 2014. Tận dụng diện tích mặt nước hồ thủy điện Tuyên Quang, sản lượng khai thác và nuôi trồng thủy sản tăng từ 383 tấn năm 2012 lên 560 tấn năm 2014 (tăng 46,21%), phát triển nhiều loài cá đặc sản có giá trị kinh tế cao như cá Chiên, cá Lăng, cá Bống, cá Quất.

Thứ ba, cơ cấu nguồn lực đầu tư cho thấy sự phụ thuộc rất lớn vào ngân sách Nhà nước và các chương trình lồng ghép. Tại 3 xã nghiên cứu (Năng Khả, Đà Vị, Côn Lôn), nguồn vốn ngân sách Trung ương và địa phương chiếm trên 80% tổng vốn đầu tư xây dựng cơ bản. Đóng góp của người dân chủ yếu thể hiện qua hình thức hiến đất làm đường giao thông nội đồng, đóng góp ngày công lao động và vật liệu cát sỏi, trong khi khả năng huy động vốn tiền mặt trực tiếp từ hộ dân rất hạn chế do thu nhập bình quân đầu người còn thấp.

Thứ tư, tiến độ hoàn thành các tiêu chí nông thôn mới có sự chênh lệch rõ nét giữa các nhóm tiêu chí và giữa các xã. Các tiêu chí thuộc nhóm hệ thống chính trị, an ninh trật tự và quy hoạch đạt tỷ lệ hoàn thành cao (đạt 100% tại các xã điểm), trong khi các tiêu chí hạ tầng kỹ thuật cần vốn lớn như giao thông, cơ sở vật chất văn hóa, trường học và môi trường đạt tỷ lệ rất thấp (chỉ đạt từ 20% đến 40% chỉ tiêu chuẩn hóa).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi khiến tiến độ xây dựng nông thôn mới tại các xã vùng cao như Na Hang còn gặp nhiều trở ngại xuất phát từ địa hình đồi núi dốc, giao thông đi lại khó khăn làm đội chi phí thi công các công trình hạ tầng lên gấp 1,5 đến 2 lần so với vùng đồng bằng. Diện tích đất canh tác manh mún với bình quân đất sản xuất nông nghiệp chỉ đạt 5,36% tổng diện tích tự nhiên khiến việc quy hoạch các vùng sản xuất hàng hóa tập trung gặp nhiều trở ngại. Hơn nữa, trên địa bàn toàn huyện tính đến năm 2014 chỉ có 8 doanh nghiệp tư nhân và 112 hộ cá thể hoạt động sản xuất công nghiệp, dẫn đến liên kết 4 nhà giữa doanh nghiệp và nông dân trong bao tiêu nông sản còn lỏng lẻo.

Khi so sánh với các địa phương đi đầu trong cả nước như huyện Xuân Lộc (tỉnh Đồng Nai) - nơi huy động được hơn 8.000 tỷ đồng từ sức dân trong tổng số 9.000 tỷ đồng vốn thực hiện, hay tỉnh Thái Bình với 100% số xã hoàn thành dồn điền đổi thửa và huy động được 6.323 tỷ đồng năm 2014, mô hình tại Na Hang bộc lộ khoảng cách lớn về nguồn lực xã hội hóa. Ở các tỉnh đồng bằng, tích lũy kinh tế của hộ dân cao tạo điều kiện đóng góp trực tiếp bằng tiền mặt, trong khi tại Na Hang, cơ chế hỗ trợ 100% xi măng và ống cống của tỉnh Tuyên Quang là đòn bẩy quan trọng nhất để kích hoạt người dân góp công xây dựng đường ngõ xóm.

Để trình bày trực quan các kết quả này trên báo cáo, dữ liệu nghiên cứu có thể được mô hình hóa thông qua biểu đồ cột chồng thể hiện cơ cấu vốn đầu tư (ngân sách nhà nước, vốn tín dụng, vốn doanh nghiệp và nhân dân đóng góp) của từng xã Năng Khả, Đà Vị, Côn Lôn, kết hợp cùng bảng ma trận phân tích mức độ đạt chuẩn của từng tiêu chí trong bộ 19 tiêu chí quốc gia.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực trạng và tiềm năng của địa phương, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm đẩy mạnh tiến độ xây dựng nông thôn mới tại huyện Na Hang:

Thứ nhất, tái cơ cấu sản xuất nông - lâm nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và liên kết chuỗi giá trị. Mục tiêu là nâng tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất nông lâm thủy sản đạt từ 6,0% đến 6,5%/năm trong giai đoạn 2016 - 2020. Cơ quan chủ trì là UBND huyện Na Hang phối hợp với Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, tập trung mở rộng quy mô nuôi cá lồng đặc sản trên hồ thủy điện lên 600 lồng, chuẩn hóa vùng nguyên liệu chè Shan tuyết tại Hồng Thái, Sinh Long đạt diện tích trên 200 ha, và nhân rộng mô hình kinh tế trang trại chăn nuôi dê, bò bán thâm canh.

Thứ hai, đổi mới cơ chế huy động và phân bổ nguồn lực xây dựng kết cấu hạ tầng. Đặt mục tiêu cứng hóa 100% đường trục xã, liên xã và trên 70% đường trục thôn, bản đến năm 2020. UBND các xã Năng Khả, Đà Vị, Côn Lôn làm chủ đầu tư, tiếp tục tận dụng hiệu quả chính sách hỗ trợ xi măng của tỉnh, đồng thời lồng ghép nguồn vốn từ Chương trình 135, Chương trình 30a và vốn ngân sách nông thôn mới để ưu tiên xây dựng các công trình cấp thiết như trạm y tế, nhà văn hóa thôn và trường học đạt chuẩn.

Thứ ba, đẩy mạnh đào tạo nghề nông thôn và chuyển dịch cơ cấu lao động. Phấn đấu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề đạt trên 45% vào năm 2020, giảm tỷ trọng lao động nông nghiệp thuần túy xuống dưới 55%. Trung tâm Dạy nghề huyện phối hợp với Hội Nông dân và Đoàn Thanh niên tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật nuôi trồng thủy sản, kỹ thuật trồng rừng gỗ lớn bằng cây xoan, lát, keo, và đào tạo kỹ năng làm du lịch sinh thái cộng đồng tại các điểm di tích thắng cảnh quốc gia.

Thứ tư, nâng cao năng lực bộ máy quản lý và phát huy quyền làm chủ của người dân. Thực hiện tập huấn chuyên môn nghiệp vụ xây dựng nông thôn mới cho 100% cán bộ Ban Quản lý xã và Ban Phát triển thôn hàng năm. Ban Chỉ đạo xây dựng nông thôn mới các cấp phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc thực hiện công khai minh bạch 100% các khoản đóng góp và quyết toán công trình, thực hiện nghiêm phương châm dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra và dân hưởng thụ nhằm tạo sự đồng thuận tuyệt đối trong nhân dân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả của luận văn cung cấp tư liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Cán bộ lãnh đạo và chuyên viên quản lý nhà nước: Lãnh đạo UBND cấp huyện, xã và cơ quan chuyên môn thuộc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có thể sử dụng số liệu của luận văn làm căn cứ xây dựng đề án, kế hoạch trung hạn về nông thôn mới tại các địa bàn có điều kiện tự nhiên chia cắt và tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Phát triển nông thôn: Cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh, phương pháp kết hợp điều tra xã hội học và phân tích SWOT thực tiễn, phục vụ nghiên cứu học thuật và giảng dạy chuyên đề kinh tế nông nghiệp miền núi.
• Cán bộ khuyến nông và ban quản lý hợp tác xã nông nghiệp: Vận dụng các bài học về phát triển mô hình kinh tế thủy sản lòng hồ, mô hình quản lý rừng sản xuất gắn với cây bản địa để tư vấn, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật cho nông dân.
• Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan tài trợ dự án phát triển: Tham khảo phương pháp tiếp cận có sự tham gia của cộng đồng (PRA) để thiết kế các dự án giảm nghèo, hỗ trợ sinh kế và cung cấp nước sạch vệ sinh môi trường nông thôn vùng cao.

Câu hỏi thường gặp

Điểm khác biệt lớn nhất giữa xây dựng nông thôn mới ở huyện vùng cao Na Hang so với vùng đồng bằng là gì?

Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở tỷ lệ đất lâm nghiệp chiếm tới 87% diện tích và độ che phủ rừng trên 73%, trong khi đất nông nghiệp chỉ có khoảng 5,36%. Chi phí xây dựng hạ tầng tại Na Hang cao hơn từ 1,5 đến 2 lần do địa hình núi dốc, dân cư thưa thớt, nguồn thu ngân sách địa phương và tích lũy tiền mặt của hộ dân đều ở mức thấp.

Luận văn sử dụng phương pháp chọn mẫu điều tra như thế nào để đảm bảo tính khách quan?

Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng tại 3 tiểu vùng đại diện gồm Năng Khả, Đà Vị và Côn Lôn với tổng quy mô 90 hộ dân (30 hộ mỗi xã tại 2 thôn) cùng 45 cán bộ quản lý cấp xã, thôn. Cỡ mẫu này đảm bảo phản ánh đầy đủ đặc điểm kinh tế và nhận thức của các nhóm dân tộc thiểu số khác nhau.

Mô hình kinh tế nào được xác định là đòn bẩy nâng cao thu nhập cho người dân Na Hang?

Đòn bẩy kinh tế mũi nhọn là nuôi cá lồng trên hồ thủy điện Tuyên Quang đạt sản lượng 560 tấn năm 2014 với các loài cá đặc sản có giá trị cao, kết hợp với trồng rừng gỗ lớn trên 4.543 ha và phát triển vùng nguyên liệu chè Shan tuyết chất lượng cao tại các xã vùng cao.

Làm thế nào để giải quyết khó khăn về thiếu vốn đóng góp bằng tiền mặt của người dân?

Giải pháp hiệu quả nhất là áp dụng cơ chế Nhà nước hỗ trợ 100% xi măng, ống cống và kinh phí quản lý, trong khi nhân dân tham gia đóng góp bằng ngày công lao động, khai thác vật liệu tại chỗ và tự nguyện hiến đất mở rộng đường giao thông nông thôn thay vì thu tiền mặt.

Bài học nào từ phong trào Mỗi làng một sản phẩm của Nhật Bản có thể áp dụng tại Na Hang?

Na Hang có thể học tập nguyên tắc phát triển sản phẩm mang bản sắc địa phương hướng ra thị trường bằng cách xây dựng thương hiệu cho các đặc sản bản địa như chè Shan tuyết Hồng Thái, cá lòng hồ Na Hang và rượu ngô men lá, gắn kết sản xuất với phát triển du lịch sinh thái lòng hồ.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận toàn diện và bài học kinh nghiệm quốc tế, trong nước về mô hình xây dựng nông thôn mới áp dụng cho địa bàn miền núi khó khăn.
• Nghiên cứu phản ánh bức tranh thực trạng kinh tế huyện Na Hang giai đoạn 2012 - 2014 với mức độ chuyển dịch cơ cấu công nghiệp - xây dựng tăng 4,00%, duy trì tỷ lệ che phủ rừng trên 73% và sản lượng thủy sản tăng 46,21%.
• Đánh giá chính xác tiến độ thực hiện 19 tiêu chí tại 3 xã nghiên cứu thông qua khảo sát thực chứng 90 hộ nông dân và 45 cán bộ cơ sở.
• Chỉ rõ các nút thắt về vốn đầu tư, kết cấu hạ tầng giao thông và năng lực tổ chức sản xuất nhỏ lẻ của kinh tế hộ gia đình vùng cao.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp khả thi gắn liền với lộ trình thực hiện đến năm 2020 nhằm nâng cao thu nhập và cải thiện hạ tầng nông thôn bền vững.

Lộ trình tiếp theo trong giai đoạn 2016 - 2020 đòi hỏi địa phương cần tập trung hoàn thiện quy hoạch chi tiết sản xuất nông nghiệp, tăng cường liên kết với các doanh nghiệp chế biến và đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật. Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và địa phương có điều kiện tương đồng được khuyến khích áp dụng khung phân tích này để xây dựng các chính sách phát triển nông thôn mới phù hợp với thực tiễn vùng cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận của xây dựng nông thôn mới 1. Đặc điểm nông nghiệp, nông thôn hiện nay Nông nghiệp là một ngành quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế. Kinh tế nông nghiệp và kinh tế nông thôn được nói đến như một nền kinh tế truyền thống, trong đó nông nghiệp là khu vực duy nhất sản xuất ra lương thực, thực phẩm để nuôi sống con người.

Dù trình độ phát triển của khoa học kỹ thuật đến đâu thì ngày nay, sản phẩm nông nghiệp chưa có một ngành sản xuất nào thay thế được. Sự phát triển trong nông nghiệp thực sự là cơ sở quan trọng tạo tiền đề vật chất để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho đại bộ phận nông dân, góp phần xóa đói giảm nghèo và làm thay đổi bộ mặt nông thôn theo hướng ngày càng văn minh, hiện đại hơn. Theo báo cáo của Ngân hàng thế giới các nước Đông Á và Đông Nam Á, đặc biệt là các nước có nền kinh tế đang chuyển đổi từ nông nghiệp sang đô thị hóa như Việt Nam, thì nông nghiệp vẫn được coi là yếu tố quan trọng trong việc xóa đói nghèo, tăng thu nhập cho nông dân. Hay nói cách khác, nông dân muốn thoát nghèo vẫn phải gắn với nông nghiệp.

Nước ta có khoảng 70% dân số là nông dân, vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn ở Việt Nam luôn được Đảng và Nhà nước hết sức coi trọng trong các giai đoạn phát triển của cách mạng Việt Nam. Nhờ sự quan tâm của Nhà nước thể hiện bằng các chủ trương, chính sách đúng đắn, trong những năm đổi mới, nông nghiệp nước ta đã có bước phát triển vượt bậc, đạt được nhiều thành tựu. Liên tục trong nhiều năm nông nghiệp đạt mức tăng trưởng khá cả về giá trị, sản lượng. Vì vậy, từ chỗ là một nước thường xuyên thiếu lương thực, hơn thập niên qua Việt Nam đã trở thành nước xuất khẩu gạo lớn đứng thứ 2 trên thế giới, (tính riêng năm 2012 toàn quốc đã xuất khẩu tới 7,72 triệu tấn) đồng thời bảo đảm an ninh lương thực quốc gia.

Ngoài gạo, Việt Nam còn chiếm vị thế cao trong số các nước xuất khẩu về cà phê, cao su, hạt 5 điều. Giá trị xuất khẩu những mặt hàng nông sản khác như thủy sản, chế biến gỗ cũng ngày càng cao và trở thành các sản phẩm chủ lực trong cơ cấu xuất khẩu của đất nước. Cơ cấu nông nghiệp cũng chuyển dịch theo hướng tích cực, gia tăng sản phẩm có giá trị kinh tế, có lợi thế cạnh tranh. [9] Như vậy có thể thấy nhờ các chủ trương, chính sách đúng đắn của Đảng và Nhà nước về nông nghiệp, nông dân và nông thôn thời gian qua, đã cởi trói cho lực lượng sản xuất trong lĩnh vực này phát triển mạnh mẽ.

Tuy nhiên để phát triển nông - lâm- ngư nghiệp toàn diện theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với giải quyết tốt vấn đề nông dân, nông thôn thì vấn để nông nghiệp, nông dân, nông thôn hiện nay còn đang đặt ra nhiều khó khăn, có thể kể ra một số thách thức cơ bản sau: (1) Thách thức lớn nhất của nông nghiệp hiện nay là khả năng cạnh tranh, năng suất, chất lượng của sản phẩm nông nghiệp Việt Nam còn thấp. Sở dĩ như vậy do sản xuất nông nghiệp của Việt Nam vẫn chủ yếu là nhỏ lẻ, manh mún, việc ứng dụng khoa học công nghệ, cũng như phát triển công nghiệp chế biến nông sản chưa cao như những nước khác trong khu vực và trên thế giới.