ĐẶT VẤN ĐỀ Bưởi Phúc Trạch (Citrus grandish sp.) là loại cây ăn quả đặc sản, nguồn thu nhập chính của người dân huyện Hương Khê tỉnh Hà Tĩnh. Từ năm 2010 đến nay, Viện Nghiên cứu Rau quả đã thực hiện một số nội dung nghiên cứu nhằm nâng cao năng suất, chất lượng bưởi Phúc Trạch. Kết quả thu được đã xác định được một số nguyên nhân chính làm suy giảm năng suất, chất lượng quả và đưa ra được quy trình kỹ thuật khắc phục rất có hiệu quả trong việc khôi phục được năng suất và chất lượng quả của bưởi đặc sản này. Trong quy trình đó, biện pháp kỹ thuật thụ phấn bổ sung được cho là biện pháp kỹ thuật then chốt, có tính chất quyết định đến năng suất bưởi Phúc Trạch.
Có thể tóm tắt biện pháp thụ phấn bổ sung hiện áp dụng như sau: Việc thụ phấn được thực hiện thủ công bằng tay. Dùng hoa bưởi chua quét phấn nên đầu nhụy của hoa bưởi Phúc Trạch cần thụ. Mỗi hoa bưởi chua thụ cho từ 8 – 10 hoa bưởi Phúc Trạch, mỗi ngày thụ 2 lần, buổi sáng từ 8h30 đến 10h 30, buổi chiều từ 2h đến 4h. Thụ bổ sung liên tục từ khi hoa nở đến bắt đầu tàn hoa.
Biện pháp thụ phấn bổ sung kể trên đã được chứng minh là biện pháp kỹ thuật có tính quyết định để nâng cao và ổn định năng suất bưởi Phúc Trạch tại huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh. Tuy nhiên, hiện tại việc thụ phấn đang thực hiện là thủ công bằng tay và thời gian thụ phấn dài nên người dân gặp nhiều khó khăn. Điều này gián tiếp nâng cao giá thành sản xuất, giảm sức cạnh trạnh của sản phẩm bưởi Phúc Trạch. Những năm gần đây, một số thử nghiệm biện pháp thụ phấn bằng máy (phun hỗn hợp phấn) cho một số giống bưởi đặc sản ở miền Bắc như bưởi Đoan Hùng, bưởi Đại Minh đã được triển khai và đã thu được một số kết quả nhất định.
Hơn nữa, kết quả tổng quan tài liệu cũng chỉ ra rằng: việc thụ phấn bổ sung bằng máy đã được áp dụng có hiệu quả trên giống bưởi Sa Điền - Trung Quốc. Mặc dù chưa đạt được tỷ lệ đậu quả như thụ phấn thủ công bằng tay nhưng thực hiện thụ phấn bằng máy đã giúp giảm đáng kể nhân công lao động qua đó giảm giá thành, nâng cao tỷ lệ đậu quả ở những vị trí khó thụ phấn bằng tay,. Để giống bưởi Phúc Trạch vừa có tỷ lệ đậu quả cao và ổn định, vừa giảm giá thành sản xuất, việc triển khai đề tài “Nghiên cứu kỹ thuật thụ phấn bổ sung 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cho bưởi Phúc Trạch tại Hương Khê-Hà Tĩnh bằng biện pháp cơ giới” được triển khai là cần thiết. MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI 1.
Mục đích Điều tra hiện trạng và đánh giá được ảnh hưởng của việc thụ phấn bổ sung cho bưởi Phúc Trạch bằng biện pháp cơ giới, góp phần hoàn thiện quy trình kỹ thuật thụ phấn bổ sung và giảm giá thành sản xuất bưởi Phúc Trạch tại Hương Khê, Hà Tĩnh. Yêu cầu - Đánh giá được ảnh hưởng của việc thụ phấn bổ sung bằng biện pháp cơ giới ở các giai đoạn thụ phấn khác nhau đến năng suất bưởi Phúc Trạch; - Đánh gía được ảnh hưởng của một số loại vật liệu phối trộn với phấn bưởi chua dùng cho thụ phấn bổ sung bằng biện pháp cơ giới đến năng suất bưởi Phúc Trạch. - Đánh gía được ảnh hưởng của tỷ lệ phối trộn giữa một số loại vật liệu phối trộn với phấn bưởi chua dùng cho thụ phấn bổ sung bằng biện pháp cơ giới đến năng suất bưởi Phúc Trạch. - Đánh gía được ảnh hưởng của một số loại dung dịch phấn bưởi chua đến năng suất bưởi Phúc Trạch.
Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Ý nghĩa khoa học + Kết quả của đề tài sẽ là tài liệu tham khảo có ý nghĩa cho các đơn vị nghiên cứu khoa học, cho học viên, sinh viên trong lĩnh vực nghiên cứu về thụ phấn cho cây có múi nói chung, cây bưởi nói riêng, đề tài sẽ góp phần nhằm nâng cao được năng suất, chất lượng quả bưởi Phúc Trạch. Đây là biện pháp kỹ thuật mà nhiều nước trên thế giới đã làm rất thành công. Tuy nhiên, ở nước ta kỹ thuật này chưa được quan tâm thực hiện nhiều.
+ Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ tạo tiền đề cho các nghiên cứu tiếp theo về các biện pháp kỹ thuật để nâng cao năng suất, chất lượng của cây bưởi. Ý nghĩa thực tiễn Hiện tại, để có năng suất người dân trồng Bưởi Phúc Trạch phải áp dụng 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kỹ thuật thụ phấn bổ sung bằng tay. Đây là biện pháp kỹ thuật được cho là biện pháp kỹ thuật then chốt, có tính chất quyết định đến năng suất bưởi Phúc Trạch những tốn công lao động và không thụ phấn được ở những vị trí cao trên cây. Vì vậy, kết quả đề tài sẽ giúp giảm áp lực về công lao động và giúp thụ phấn bổ sung được cho những hoa ở vị trí cao trên cây, qua đó nâng cao năng suất và giảm giá thành sản xuất.
PHẠM VI NGHIÊN CỨU Phạm vi nghiên cứu cây Bưởi Phúc Trạch, tổng diện tích nghiên cứu 1,5 ha. Thời gian từ tháng 01/2017 đến tháng 4/2018. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
NGUỒN GỐC LỊCH SỬ, PHÂN LOẠI CỦA CÂY BƯỞI 2. Nguồn gốc, lịch sử Cây cam quýt nói chung, cây bưởi nói riêng có lịch sử phát triển lâu đời. Có nhiều báo cáo đề cập đến nguồn gốc của cam quýt, phần lớn đều nhất trí rằng cam quýt có nguồn gốc ở miền Nam châu Á, trải dài từ Ấn Độ qua Himalaya Trung Quốc xuống vùng quần đảo Philippin, Malaysia, miền Nam Indonecia hoặc kéo đến lục địa Úc. Theo tác giả (Robert, 1967), bưởi là cây bản xứ của Malaysia và quần đảo Polynesia, sau đó được di thực sang Ấn Độ, phía nam Trung Quốc và các nước châu Âu, Mỹ.
Tác giả Giucovki cho rằng nguồn gốc của bưởi có thể là quần đảo Laxongdơ, tuy nhiên để có tài liệu chắc chắn cần nghiên cứu các thực vật họ Rutacea, nhất là họ phụ Aurantioidea ở vùng núi Hymalaya miền Tây Trung Quốc và các vùng núi thuộc bán đảo đông Dương (Bùi Huy Đáp, 1960). Tuy nhiên, tác giả Bretschneider (1898), lại cho rằng bưởi có nguồn gốc từ Trung Quốc vì cây bưởi đã được đề cập trong các tài liệu của Trung Quốc từ thế kỷ 24 đến thế kỷ 8 trước Công nguyên (dẫn theo Rajput and Sriharibabu, 1985). Cùng quan điểm trên, các tác giả Vũ Công Hậu (1996), cũng cho rằng bưởi có nguồn gốc từ Trung Quốc. Như vậy, nguồn gốc của bưởi cho đến nay chưa được thống nhất.
Bưởi có thể có nguồn gốc từ Malaysia, Trung Quốc, Ấn Độ,. Hiện nay bưởi được trồng nhiều với mục đích thương mại ở các nước châu Á như: Trung Quốc, Thái Lan, Malaysia, Philipines, Ấn Độ và Việt Nam. grandis) quả to nhất trong các loài cam quýt, vị chua hoặc ngọt, bầu có từ 13 - 15 noãn, eo lá khá lớn, hạt nhiều. Hiện nay các giống bưởi phần lớn thuộc dạng hạt đơn phôi và được trồng chủ yếu ở các nước nhiệt đới như Thái Lan, Malaysia, Việt Nam, Trung Quốc.
Việt Nam có rất nhiều giống bưởi nổi tiếng như bưởi Đoan Hùng, bưởi Phúc Trạch, bưởi Năm Roi, bưởi Diễn (Bùi Huy Đáp, 1960). paradisi) được đánh giá là dạng con lai tự nhiên của bưởi (C. grandis), vì vậy hình thái bưởi chùm khá giống với bưởi (C. grandis) nhưng lá nhỏ hơn, eo cũng nhỏ hơn, quả nhỏ, cùi mỏng, vỏ mỏng, vị chua nhẹ.
Bưởi chùm cho những giống ít hạt, phần lớn các giống bưởi chùm có hạt đa phôi nên cũng có thể sử dụng làm gốc ghép (Vũ Công Hậu, 1996). Quả 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bưởi chùm là món ăn tráng miệng rất được ưa chuộng ở châu Âu, người ta gọt nhẹ lớp vỏ mỏng bên ngoài rồi để cả cùi cắt thành các lát nhỏ dùng sau bữa ăn (Ghosh, 1985); Ngô Xuân Bình, (2010). Bưởi chùm được trồng nhiều ở Mỹ, Brazil, riêng bang Florida, Mỹ chiếm 70% sản lượng bưởi chùm của thế giới. Ở Việt Nam vào những năm 60 đã nhập nội một số giống bưởi chùm như Marsh, Forterpinke.… cho năng suất khá.
Tuy nhiên bưởi chùm chưa được ưa chuộng ở Việt Nam (Vũ Công Hậu, 1996). Như vậy, cây bưởi cũng như cây có múi khác có nguồn gốc ở miền Nam châu Á, sự di thực của chúng trên thế giới gắn liền với lịch sử buôn bán đường biển và các cuộc chiến tranh trước đây. Chúng được di chuyển đến châu Phi từ Ấn Độ bởi các đoàn thuyền buồm, di chuyển đến châu Mỹ bởi các nhà thám hiểm và thuyền buôn người Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. Phân loại Cây bưởi nói riêng và cây có múi (cam quýt) nói chung đều thuộc họ Rutaceae đều có chung những đặc điểm phân loại như: cây có mang tuyến 9 dầu chủ yếu phân bố ở lá, bầu mọc nối trên đài hoa, lá phần lớn có đỉnh viền răng cưa, quả gồm hai hay nhiều noãn bên trong (Kriedmann and Brars, 1981).
Họ Rutaceae được phân chia thành 130 giống với những đặc điểm chung như trên, 130 giống này nằm trong 7 họ phụ khác nhau, trong đó họ phụ Aurantirideae có ý nghĩa nhất. Hiện nay tồn tại hai hệ thống phân loại cam quít được nhiều người áp dụng. Theo (Tanaka, 1954), cam quít gồm 160 - 162 loài, ông quan sát thực tiễn sản xuất và cho rằng các giống cam quít qua trồng trọt đã có nhiều biến dị trở thành giống mới, Tanaka quan sát và ghi chép tỉ mỉ đặc điểm hình thái của các giống đã biến dị và phân chúng thành một loài mới hoặc giống mới với tên khoa học được bắt đầu bằng tên của giống hoặc loài đã sinh ra chúng và kết thúc bằng chữ Horticulture Tanaka. Tóm lại: Theo tác giả Swingle and Reece (1967), thì cây bưởi được phân loại như sau: Bưởi thuộc họ: Rutaceae Họ phụ: Aurantioideae Chi: Citrus Chi phụ: Eucitrus 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Loài: - Citrus grandis (bưởi) - Citrus paradisi (bưởi chùm) 2.
CÁC YẾU TỐ NGOẠI CẢNH ẢNH HƢỞNG ĐẾN SINH TRƢỞNG, PHÁT TRIỂN CỦA CÂY CÓ MÚI VÀ CÂY BƢỞI 2. Nhiệt độ, ẩm độ không khí Cây có múi nói chung, bưởi nói riêng có thể trồng ở vùng có nhiệt độ từ 12 - 39 C, nhiệt độ thích hợp nhất là từ 23 - 290C, nhiệt độ thấp hơn 12,50C và cao 0 hơn 400C cây ngừng sinh trưởng. Nhìn chung, nhiệt độ là yếu tố rất quan trọng, ảnh hưởng tới toàn bộ hoạt động sống của cây cũng như năng suất, chất lượng quả (Frederick and Albrigo, 1998).