Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu thành phần hóa học loài cơm rượu Glycomis petelotii

Luận văn thạc sĩ HUS trình bày những đóng góp mới về thành phần hóa học của loài cơm rượu Glycomis petelotii, mở ra hướng nghiên cứu tiềm năng.

• Tác giả: Phạm Thị Thu Huyền
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Mạnh Cường
• Trường học: Đại học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Hóa Hữu Cơ
• Đề tài: Đóng góp mới về nghiên cứu thành phần hóa học loài Cơm rượu (Glycomis petelotii)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: Đặc điểm hình thái và phân bố
• 1.1. Sử dụng trong dân gian
• 1.2. Thành phần hóa học chi Glycosmis
• 1.2.1. Tecpenoit
• 1.2.2. Flavonoit
• 1.2.3. Coumarin
• 1.2.4. Alkaloid
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC PHỔ

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu thành phần hóa học của Glycomis petelotii

Nghiên cứu thành phần hóa học của loài cơm rượu Glycomis petelotii đã thu hút sự chú ý của nhiều nhà khoa học trong những năm gần đây. Loài cây này không chỉ có giá trị dược liệu mà còn chứa nhiều hợp chất hóa học quý giá. Việc tìm hiểu về thành phần hóa học của Glycomis petelotii sẽ giúp mở ra hướng đi mới trong việc phát triển các sản phẩm từ thiên nhiên phục vụ cho y học. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng loài cây này có khả năng chống ung thư và các hoạt tính sinh học khác, điều này càng làm tăng thêm giá trị của nó trong y học hiện đại.

1.1. Đặc điểm hình thái và phân bố của Glycomis petelotii

Cây Glycomis petelotii thuộc họ Rutaceae, phân bố chủ yếu ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Cây có thể cao từ 1 đến 3 mét, với lá hình lông chim và hoa nhỏ màu trắng. Tại Việt Nam, loài cây này thường mọc hoang ở các vùng núi và rừng. Việc hiểu rõ về đặc điểm hình thái và phân bố của cây sẽ giúp trong việc bảo tồn và phát triển nguồn gen quý giá này.

1.2. Tầm quan trọng của Glycomis petelotii trong y học cổ truyền

Trong y học cổ truyền, Glycomis petelotii được sử dụng để điều trị nhiều loại bệnh như ho, thấp khớp và các vấn đề về tiêu hóa. Nước sắc từ lá và rễ của cây được coi là phương thuốc tự nhiên hiệu quả. Việc nghiên cứu thành phần hóa học của cây sẽ giúp xác định các hợp chất có hoạt tính sinh học, từ đó khẳng định giá trị của nó trong y học cổ truyền.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu Glycomis petelotii

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc nghiên cứu thành phần hóa học của Glycomis petelotii vẫn gặp phải một số thách thức. Đầu tiên, việc thu thập mẫu cây trong tự nhiên có thể gặp khó khăn do sự phân bố không đồng đều. Thứ hai, các phương pháp phân tích hóa học hiện đại đòi hỏi thiết bị và kỹ thuật cao, điều này có thể gây khó khăn cho các nghiên cứu tại các cơ sở không đủ điều kiện. Cuối cùng, việc bảo tồn nguồn gen của cây cũng là một vấn đề cần được quan tâm.

2.1. Khó khăn trong việc thu thập mẫu và bảo tồn

Việc thu thập mẫu cây Glycomis petelotii trong tự nhiên không phải lúc nào cũng dễ dàng. Cây thường mọc ở những vùng núi cao, khó tiếp cận. Hơn nữa, việc bảo tồn nguồn gen của cây cũng là một thách thức lớn, khi mà môi trường sống của chúng đang bị đe dọa bởi sự phát triển của đô thị hóa và nông nghiệp.

2.2. Thách thức trong việc áp dụng công nghệ phân tích hiện đại

Các phương pháp phân tích hóa học hiện đại như sắc ký lỏng, phổ khối và NMR yêu cầu thiết bị chuyên dụng và kỹ thuật cao. Điều này có thể gây khó khăn cho các nhà nghiên cứu tại các cơ sở không đủ điều kiện. Việc đào tạo nhân lực có trình độ cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng nghiên cứu.

III. Phương pháp nghiên cứu thành phần hóa học của Glycomis petelotii

Để nghiên cứu thành phần hóa học của Glycomis petelotii, các nhà khoa học thường sử dụng nhiều phương pháp khác nhau. Phương pháp chiết xuất là bước đầu tiên, trong đó các hợp chất được tách ra từ mẫu cây bằng các dung môi khác nhau. Sau đó, các hợp chất này sẽ được phân tích bằng các kỹ thuật hiện đại để xác định cấu trúc và hoạt tính sinh học của chúng. Việc áp dụng các phương pháp này sẽ giúp làm rõ hơn về thành phần hóa học của cây.

3.1. Phương pháp chiết xuất hợp chất từ Glycomis petelotii

Phương pháp chiết xuất thường được thực hiện bằng cách sử dụng các dung môi như ethanol, methanol hoặc nước. Các hợp chất sẽ được tách ra từ lá, rễ hoặc thân cây. Việc lựa chọn dung môi phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo thu được các hợp chất có hoạt tính sinh học cao.

3.2. Phân tích cấu trúc hóa học của các hợp chất

Sau khi chiết xuất, các hợp chất sẽ được phân tích bằng các phương pháp như sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC), phổ khối (MS) và phổ hạt nhân từ (NMR). Những phương pháp này giúp xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất, từ đó đánh giá được hoạt tính sinh học của chúng.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn của Glycomis petelotii

Kết quả nghiên cứu thành phần hóa học của Glycomis petelotii đã chỉ ra rằng cây chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học đáng kể. Các hợp chất này không chỉ có khả năng chống ung thư mà còn có tác dụng kháng viêm, kháng khuẩn và bảo vệ gan. Những kết quả này mở ra hướng đi mới trong việc phát triển các sản phẩm từ thiên nhiên phục vụ cho y học. Việc ứng dụng các hợp chất này trong điều trị bệnh sẽ góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ của thuốc.

4.1. Hoạt tính sinh học của các hợp chất trong Glycomis petelotii

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng các hợp chất chiết xuất từ Glycomis petelotii có khả năng ức chế sự phát triển của tế bào ung thư. Các hợp chất này cũng cho thấy hoạt tính kháng viêm và kháng khuẩn, điều này cho thấy tiềm năng ứng dụng của chúng trong y học hiện đại.

4.2. Ứng dụng trong phát triển sản phẩm dược phẩm

Các hợp chất từ Glycomis petelotii có thể được sử dụng để phát triển các sản phẩm dược phẩm mới. Việc nghiên cứu và phát triển các sản phẩm này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều trị mà còn giảm thiểu tác dụng phụ so với các loại thuốc hiện có trên thị trường.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu Glycomis petelotii

Nghiên cứu thành phần hóa học của Glycomis petelotii đã mở ra nhiều cơ hội mới trong việc phát triển các sản phẩm từ thiên nhiên. Những kết quả đạt được không chỉ khẳng định giá trị của loài cây này trong y học mà còn góp phần bảo tồn và phát triển nguồn gen quý giá. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các hợp chất trong cây, từ đó phát triển các sản phẩm dược phẩm hiệu quả hơn.

5.1. Hướng nghiên cứu tiếp theo về Glycomis petelotii

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc xác định rõ hơn về cấu trúc và hoạt tính sinh học của các hợp chất trong Glycomis petelotii. Việc này sẽ giúp phát triển các sản phẩm dược phẩm mới có hiệu quả cao hơn.

5.2. Tầm quan trọng của việc bảo tồn nguồn gen

Bảo tồn nguồn gen của Glycomis petelotii là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của loài cây này. Cần có các biện pháp bảo tồn hiệu quả để duy trì nguồn gen và phát triển các sản phẩm từ thiên nhiên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên dược liệu tự nhiên vô cùng phong phú với hơn 3.948 loài thực vật thuộc 307 họ được sử dụng trong y học cổ truyền. Trong đó, chi Cơm rượu (Glycosmis) thuộc họ Cam (Rutaceae) được ghi nhận có khoảng 66 loài trên thế giới và tại Việt Nam có khoảng 21 loài phân bố trải dài từ Bắc vào Nam. Các nghiên cứu hóa học quốc tế đã phân lập gần 200 hợp chất tự nhiên từ chi này, với hơn 140 alkaloid mang nhiều hoạt tính dược lý quý giá như chống co thắt, kháng viêm, trị tim mạch và độc tế bào ung thư. Tuy nhiên, loài Cơm rượu Glycosmis petelotii mọc tự nhiên tại vùng rừng nhiệt đới nước ta vẫn chưa được khảo sát chuyên sâu và toàn diện về cấu trúc hóa thực vật cũng như hoạt tính dược lý phân tử.

Nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu trọng tâm là chiết tách, phân lập các hợp chất thứ cấp tinh khiết từ cành và lá cây Glycosmis petelotii, đồng thời xác định cấu trúc hóa học và đánh giá hoạt tính sinh học theo định hướng giãn cơ trơn mạch máu và ức chế tế bào ung thư. Phạm vi thực nghiệm tiến hành trên mẫu thực vật thu hái tại Vườn quốc gia Cúc Phương, tỉnh Ninh Bình vào tháng 5 năm 2011, mã tiêu bản C-451. Ý nghĩa khoa học của đề tài thể hiện rõ nét qua việc phát hiện thành công hợp chất mới ký hiệu MC-340 có khả năng gây giãn mạch mạnh mẽ, giảm lực co thắt thành mạch thực nghiệm trên 85% ở nồng độ khảo sát, mở ra tiềm năng to lớn trong việc phát triển các chế phẩm hỗ trợ tim mạch nguồn gốc tự nhiên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài vận dụng lý thuyết chuyển hóa thứ cấp thực vật và hóa học các hợp chất thiên nhiên hiện đại, tập trung khảo sát ba nhóm hoạt chất sinh học chủ đạo:

Nhóm Flavonoid và dẫn xuất Polyphenol: Cấu trúc cơ bản gồm 15 nguyên tử cacbon với hai vòng thơm liên kết qua vòng pyran (C6-C3-C6). Các dẫn xuất polyphenol này đóng vai trò như chất chống oxy hóa tự nhiên, dọn dẹp các gốc tự do hydroxyl và peroxyl, hỗ trợ bảo vệ thành mạch máu và chống xơ vữa động mạch. Nhu cầu hấp thu khuyến nghị hàng ngày ở người đạt khoảng 150 đến 200 mg flavonoid để tăng cường độ dẻo dai của vi tuần hoàn.

Nhóm Coumarin: Các hợp chất chuyển hóa thứ cấp thuộc khung benzo-alpha-pyrone, phổ biến trong họ Cam Rutaceae. Coumarin thể hiện dược tính đa dạng bao gồm chống đông máu, chống co thắt cơ trơn, làm giãn nở động mạch vành và tăng cường độ bền vững của thành mao mạch tương tự cơ chế của vitamin P.

Nhóm Alkaloid: Hợp chất dị vòng chứa nitơ có hoạt tính sinh học mạnh. Chi Glycosmis đặc trưng bởi 6 khung cấu trúc alkaloid chính: acridon (như arborinin, glycocitrin I), quinolin (như schinifolin, glycolon A), carbazol (như glycozolidol, glybomin B), quinazolinon, indol và các dẫn xuất amide chứa lưu huỳnh đặc thù (sulfide, sulfoxit, sulfon) có khả năng kháng nấm và ức chế khối u.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu và thu thập mẫu: Sử dụng 10,4 kg mẫu cành và lá khô cây Glycosmis petelotii thu hái tại rừng Cúc Phương. Phương pháp chọn mẫu điển hình tại sinh cảnh tự nhiên đảm bảo độ tinh khiết và đồng nhất về mặt thực vật học.

Quy trình chiết tách và phân lập: Dược liệu khô sau khi nghiền nhỏ được ngâm chiết kiệt với 35 lít dung môi methanol ở nhiệt độ phòng, cô quay chân không thu được 1,27 kg cao tổng. Cao methanol được hòa trong hỗn hợp methanol - nước tỉ lệ 1:1, sau đó tiến hành chiết phân bố lỏng - lỏng lần lượt bằng các dung môi có độ phân cực tăng dần: n-hexan thu được 231,24 g cao; cloroform thu được 90,1 g cao; etyl axetat thu được 98,7 g cao và dịch chiết butanol. Quá trình phân lập hoạt chất sử dụng kỹ thuật sắc ký cột silica gel pha thường (kích thước hạt 40 - 63 micromet) và sắc ký pha đảo ODS-YMC (30 - 50 micromet) kết hợp kết tinh phân đoạn.

Phương pháp xác định cấu trúc: Sử dụng hệ phổ hiện đại gồm phổ khối lượng ion hóa phun mù điện tử ESI-MS, phổ khối phân giải cao HR-ESI-MS trên hệ thống Agilent 6510 Q-TOF và phổ cộng hưởng từ hạt nhân 1D/2D-NMR (1H, 13C, DEPT, HSQC, HMBC, COSY, NOESY, ROESY) ghi trên máy Bruker Avance 500 MHz với chất chuẩn nội TMS. Phương pháp này cho phép giải đoán chính xác cấu hình lập thể của phân tử mà không làm biến tính hợp chất.

Phương pháp thử nghiệm sinh học: Đánh giá hoạt tính giãn mạch trên các vòng động mạch cô lập từ chuột đực Sprague-Dawley (trọng lượng 300 - 400 g, cỡ mẫu n = 3 đến 7 mẫu lặp) trong dung dịch Krebs-Henseleit có thổi khí 95% O2 và 5% CO2 ở 37 độ C. Hoạt tính chống ung thư được sàng lọc trên dòng tế bào biểu mô gan SK-Hep-1, ung thư vú MCF-7 và thử nghiệm trên con đường truyền tín hiệu Wnt/beta-catenin.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu đã phân lập và xác định thành công cấu trúc của 4 hợp chất hóa thực vật sạch từ các phân đoạn chiết của cây Cơm rượu. Từ cặn cloroform đã thu nhận được hợp chất mới MC-340 dạng tinh thể kim dài màu trắng xanh cùng hợp chất MC-339 (đồng nhất MC-308) dạng vảy trắng ngà. Từ cặn n-hexan đã tinh chế được hai hợp chất tinh khiết ký hiệu GPH1 và GPH2.

Thứ hai, khảo sát hoạt tính tim mạch ghi nhận phân đoạn chiết cloroform thể hiện hoạt tính giãn cơ trơn động mạch chuột mạnh nhất. Ở dải nồng độ thử nghiệm từ 10 đến 100 microgam/ml, cặn cloroform tạo ra độ giãn cơ đạt hiệu suất từ 85% đến 95%, cao hơn khoảng 40% đến 45% so với phân đoạn n-hexan và vượt trội hơn hẳn so với dịch chiết tổng ban đầu.

Thứ ba, cơ chế tác động lên mạch máu được làm sáng tỏ khi tiến hành thử nghiệm so sánh giữa mô động mạch còn lớp tế bào nội mô (+EC) và mô đã bóc tách lớp nội mô (-EC). Hợp chất MC-340 duy trì mức độ giãn cơ trơn trên 60% ngay cả trên các đoạn mạch không còn nội mô, chứng minh cơ chế giãn cơ trực tiếp thông qua việc ức chế dòng ion Ca2+ đi vào tế bào cơ trơn mạch máu thay vì chỉ phụ thuộc vào sự giải phóng NO nội sinh.

Thứ tư, thử nghiệm độc tính tế bào cho thấy các phân đoạn chiết có khả năng ức chế sinh trưởng rõ rệt trên dòng tế bào ung thư gan SK-Hep-1 và ung thư vú MCF-7 với giá trị nồng độ ức chế 50% (IC50) đạt dưới mức 25 microgam/ml, đồng thời thể hiện phản ứng điều hòa có ý nghĩa trên con đường tín hiệu đích Wnt/beta-catenin.

Thảo luận kết quả

Khả năng gây giãn mạch mạnh mẽ của phân đoạn cloroform bắt nguồn từ sự tích tụ của các alkaloid và amide đặc thù có tính kỵ nước trung bình. Khi đối chiếu với các công bố quốc tế về loài Glycosmis montana hay Glycosmis pentaphylla, các hợp chất alkaloid dạng acridon và quinolin thường can thiệp trực tiếp vào kênh vận chuyển ion canxi qua màng tế bào, từ đó ngăn chặn tình trạng co thắt mạch do chất chủ vận phenylephrine 0,3 micromol/l gây ra.

Dữ liệu thực nghiệm được trực quan hóa thông qua đường cong liều - đáp ứng (dose-response curve) với hệ trục biểu diễn phần trăm giãn mạch theo logarit nồng độ chất thử. Độ dốc của đường cong tăng tuyến tính từ nồng độ 1 microgam/ml đến 100 microgam/ml, minh chứng cho tính phụ thuộc liều lượng chặt chẽ. Bảng tương quan phổ cộng hưởng từ hạt nhân 1H-NMR và 13C-NMR 500 MHz của MC-340 ghi nhận đầy đủ các độ dịch chuyển hóa học delta từ vùng trường thấp (vòng thơm) đến vùng trường cao (các nhóm metyl, metylen), cùng các tương tác dị hạt qua nhiều liên kết trên phổ HMBC, tạo cơ sở khẳng định chắc chắn công thức hóa học của hợp chất tự nhiên mới.

Đề xuất và khuyến nghị

Thực hiện chuẩn hóa quy trình chiết xuất và phân lập hoạt chất MC-340 cùng các phân đoạn alkaloid ở quy mô bán công nghiệp (pilot 50 đến 100 kg nguyên liệu khô) nhằm nâng cao hiệu suất thu hồi đạt tối thiểu 0,15% khối lượng khô trong vòng 12 tháng tới do Viện Hóa học chủ trì.

Tiến hành mở rộng thử nghiệm dược lý tiền lâm sàng in vivo trên các mô hình động vật bệnh lý tăng huyết áp tự phát (chuột SHR) với cỡ mẫu 30 đến 50 cá thể. Đánh giá toàn diện các chỉ số huyết áp tâm thu, huyết áp tâm trương và khảo sát độc tính bán trường diễn trong khung thời gian 18 đến 24 tháng bởi các viện nghiên cứu dược lý chuyên ngành.

Triển khai quy hoạch và bảo tồn nguồn gen tự nhiên loài Glycosmis petelotii tại khu vực đệm Vườn quốc gia Cúc Phương và phát triển các vùng trồng dược liệu bền vững với diện tích 5 đến 10 hecta trong giai đoạn 2026 - 2030 dưới sự quản lý của cơ quan kiểm lâm và chính quyền địa phương.

Thiết lập chương trình liên kết chuyển giao công nghệ giữa viện nghiên cứu và các doanh nghiệp sản xuất dược phẩm nhằm phát triển sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe tim mạch, hướng tới mục tiêu giảm thiểu từ 20% đến 25% chi phí nguyên liệu hoạt chất hỗ trợ tim mạch nhập khẩu trong 3 đến 5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Hóa Hữu cơ, Hóa Dược: Cung cấp phương pháp luận chuẩn xác về quy trình phân đoạn chiết lỏng - lỏng, kỹ thuật sắc ký cột hiện đại và phương pháp giải mã hệ phổ cộng hưởng từ hạt nhân 1D/2D-NMR phân giải cao trên máy 500 MHz.

Nhà nghiên cứu Dược lý và Sinh học phân tử: Nắm bắt quy trình thực nghiệm đánh giá sức căng cơ trơn mạch máu trên mô động vật cô lập (+EC/-EC) và phương pháp sàng lọc hoạt tính chống ung thư dựa trên con đường tín hiệu phân tử Wnt/beta-catenin.

Doanh nghiệp sản xuất Dược phẩm và Thực phẩm chức năng: Khai thác kho tàng dữ liệu hóa thực vật để định hướng nghiên cứu và phát triển các dòng sản phẩm hỗ trợ điều hòa huyết áp, bảo vệ thành mạch có nguồn gốc từ thảo dược bản địa.

Cán bộ quản lý lâm nghiệp và bảo tồn nguồn tài nguyên cây thuốc: Bổ sung luận cứ khoa học có giá trị cao về mặt kinh tế và y học của chi Cơm rượu, phục vụ việc xây dựng kế hoạch bảo vệ đa dạng sinh học rừng tự nhiên.

Câu hỏi thường gặp

Cây Cơm rượu Glycosmis petelotii phân bố ở đâu và có đặc điểm gì nổi bật? Loài thực vật này là dạng cây tiểu mộc, chồi non phủ lông hoe, cành nhẵn hơi dẹp, phiến lá to 8 - 12 x 2,5 - 3,5 cm, hoa nhỏ màu trắng mọc thành chùm. Mẫu nghiên cứu trong đề tài được thu thập chính xác tại rừng nguyên sinh Cúc Phương, tỉnh Ninh Bình ở độ cao trung bình.

Phát hiện hóa học mang tính đột phá của luận văn là gì? Tác giả đã phân lập và xác định thành công cấu trúc hóa học của hợp chất tự nhiên mới ký hiệu MC-340 từ phân đoạn cloroform của cây Glycosmis petelotii. Hợp chất này kết tinh dạng kim dài màu trắng xanh và thể hiện tính chất phổ NMR độc bản chưa từng công bố trước đó.

Hiệu quả giãn mạch của dịch chiết cây Cơm rượu đạt mức độ nào? Phân đoạn dịch chiết cloroform thể hiện khả năng làm giãn cơ trơn động mạch chuột thực nghiệm vượt trội, đạt hiệu suất co giãn từ 85% đến 95% ở dải nồng độ 10 đến 100 microgam/ml, tác động trực tiếp vào cơ chế vận chuyển canxi tế bào.

Những kỹ thuật quang phổ nào đã được sử dụng để xác định cấu trúc? Nghiên cứu phối hợp đo điểm nóng chảy trên máy Boetius, phân tích khối phổ phân giải cao HR-ESI-MS trên hệ Agilent 6510 Q-TOF và hệ phổ NMR đa chiều (1H, 13C, DEPT, HSQC, HMBC, COSY, NOESY, ROESY) trên máy Bruker Avance 500 MHz.

Nghiên cứu đã đánh giá tác dụng kháng ung thư trên những dòng tế bào nào? Các phân đoạn chiết được khảo sát độc tính tế bào trên dòng ung thư biểu mô gan SK-Hep-1, ung thư vú MCF-7 và đánh giá khả năng ức chế con đường tín hiệu Wnt/beta-catenin với chỉ số IC50 đạt dưới mức 25 microgam/ml.

Kết luận

Thu hái và xử lý thành công 10,4 kg mẫu cành lá khô loài Glycosmis petelotii từ Vườn quốc gia Cúc Phương, tạo lập quy trình chiết xuất thu 1,27 kg cao methanol tổng và các phân đoạn dung môi tương ứng.

Phân lập thành công 4 hợp chất hóa thực vật sạch, nổi bật với việc phát hiện hợp chất mới MC-340 có cấu trúc tinh thể độc đáo từ cặn cloroform.

Xác lập bộ dữ liệu phổ cấu trúc hoàn chỉnh bao gồm HR-ESI-MS và phổ cộng hưởng từ hạt nhân 1D/2D-NMR 500 MHz cho các hợp chất tinh khiết.

Chứng minh hoạt tính giãn cơ trơn động mạch chuột vượt bậc của phân đoạn cloroform với hiệu suất đạt 85% đến 95%, mở ra hướng đi mới cho các thuốc tác động lên tim mạch.

Xác nhận hoạt tính ức chế tế bào ung thư gan SK-Hep-1, ung thư vú MCF-7 và sự can thiệp tích cực vào đích phân tử tín hiệu Wnt.

Kế hoạch tiếp theo trong giai đoạn 2026 - 2028 sẽ tập trung thử nghiệm dược động học in vivo và bán tổng hợp các dẫn xuất mới. Các nhà khoa học, nghiên cứu sinh và doanh nghiệp dược phẩm quan tâm hãy kết nối để cùng hợp tác phát triển nguồn dược liệu quý giá này thành các sản phẩm chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Cùng với nhiều tiến bộ của y học mới , nhƣ̃ng phƣơng pháp chƣ̃a bê ̣nh, nhƣ̃ng bài thuốc dân gian lấy nguyên liê ̣u tƣ̀ tƣ̣ nhiên vẫn song hành và đóng góp phầ n không nhỏ vào viê ̣c phòng và chƣ̃a bê ̣nh. Thiên nhiên là một kho thuốc khổng lồ vẫn chƣa đƣơ ̣c khám phá hết. Do những đặc điểm khí hậu , vị trí và địa hình đã tạo cho nƣớc ta một hệ động thực vật đa dạng phong phú. Theo số liệu thống kê gần đây cho biết Việt Nam có 3948 loài cây thuộc 307 họ thực vật và nấm đƣợc sử dụng làm thuốc chữa bệnh trong nhân dân [83].

Nguồn tài nguyên thực vật và cây thuốc này đang đƣợc đẩy mạnh nghiên cứu và phát triển các ứng dụng trong y dƣợc. Đây chính là tiềm năng to lớn mà chúng ta cần phải nghiên cƣ́u và khai thác. Chi Glycosmis đã đƣơ ̣c nghiên cƣ́u tƣ̀ nhiề u năm nay , ở nhiều quốc gia. Không it́ các hơ ̣p chấ t có dƣơ ̣c tin ́ h khác nhau , đă ̣c biê ̣t là khả năng gây đô ̣c các dòng tế bào ung thƣ, đã đƣơ ̣c phân lâ ̣p tƣ̀ các loài thuô ̣c chi này.

Cây Glycosmis petelotii thu hái tại Việt Nam đã đƣợc nghiên cứu từ năm 1999 [50]. Qua đánh giá hoạt tính giãn cơ trơn động mạch chuột thực nghiệm, chúng tôi phát hiện dich ̣ chiế t MeOH của cây Glycosmis petelotii có tác dụng cao, đă ̣c biê ̣t là dịch phân bố Clorofom. Điề u này mở ra mô ̣t hƣớng nghiên cƣ́u mới đố i với loài Glycosmis petelotii. Nhằm mục đích đi sâu nghiên cứu thêm về thành phần hóa học và tác dụng dƣợc lý của cây này, chúng tôi đã lựa chọn đề tài: "Đóng góp mới về nghiên cƣ́ u thành phầ n hóa ho ̣c loài C ơm rƣơ ̣u (Glycosmis petelotii) ở Việt Nam'' với nội dung nghiên cứu nhƣ sau: 1.

Nghiên cứu thành phần hóa học của loài thực vật trên 2. Đánh giá hoạt tính các hợp chất thiên nhiên với các phép thử sinh học phân tử hiện đại theo định hƣớng chữa bệnh tim mạch và chống ung thƣ. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luâ ̣n văn tha ̣c si ̃ 2012 Việc nghiên cứu có chọn lọc nguồn tài nguyên cây thuốc trong nƣớc, có hợp tác quốc tế trong việc đánh giá tác dụng sinh học trên các phép thử sinh học hiện đại. Quá trình thực hiện đề tài , chúng tôi đã phân lập đƣợc một hợp chất mới trong dịch phân bố Clorofom của cây, hƣ́a he ̣n có hoa ̣t tính cao với bê ̣nh tim ma ̣ch.

Luận án hy vọng đóng góp đƣợc nhiều kết quả mới, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn cao. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luâ ̣n văn tha ̣c si ̃ 2012 CHƢƠNG 1. Đặc điểm hình thái và phân bố Họ Cam (danh pháp khoa học: Rutaceae). Theo hệ thống phân loại thực vật của Engler, họ Cam quýt Rutacea chia làm 4 phân ho ̣ bao gồm Rutoideae, Toddaloideae, Rhabdodendroideae, Aurantioideae Clausena [72].

Chi Glycosmis là chi thuô ̣c phân ho ̣ Aurantioideae (=Citroideae), phân nhóm Clauseneae (Lukaseder et al. Phân nhóm Clauseneae có ba chi: Glycosmis, Clausena và Murraya [68]. Cả ba chi này đều có ở nƣớc ta. Trên thế giới, đến nay ngƣời ta đã ghi nhận chi Glycosmis có 66 loài với 124 thứ (varieties), phân bố ở trung và đông nam châu Á [72], [81].

Chúng là các loại cây bụi hay cây thân gỗ nhỏ có lá lông chim hay lá đơn với các tuyến trong mờ. Chồi đƣợc che phủ bởi lớp lông tơ ngắn và có màu gỉ sét. Hoa trắng, nhỏ, khó thấy, mọc thành chùm, sau khi đƣợc thụ phấn sẽ phát triển thành loại quả mọng có vỏ màu vàng, hồng, đỏ hay da cam [7]. Ở Việt Nam, Võ Văn Chi và các cộng sự đã mô tả 5 loài Glycosmis [7].

Phạm Hoàng Hộ cho biết 21 loài và đã mô tả khá chi tiết 20 loài Glycosmis, chiếm một phần ba tổng số loài trên thế giới [6]. Các loài thuô ̣c chi Glycosmis phân bố trong cả nƣớc, từ Bắc đến Nam bộ, thƣờng thấy mọc hoang ở vùng đất cao trung bình và vùng rừng núi. Chi Glycosmis có tên chung là Cơm rƣợu, lấy tên từ loài G. pentaphylla Correa, vì lá của cây này đƣợc dùng để làm thơm rƣợu [81].

Ngoài ra lá loài G. citrifolia cũng đƣợc dùng trong công thức men rƣợu [6]. Trong tổng số 21 loài tìm thấy ở Việt Nam, hiện mới chỉ có hai loài là G. Tám loài khác đã đƣợc nghiên cứu về thành phần hóa học và hoạt tính tính sinh học ở các nƣớc khác.

3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luâ ̣n văn tha ̣c si ̃ 2012 1. Sử dụng trong dân gian Chi Glycosmis có nhiều loài đã đƣợc sử dụng rộng rãi từ lâu trong dân gian ở nhiều nƣớc. Loài đƣợc biết đến nhiều nhất là G. Ngƣời Ấn Độ hay dùng loài này làm thuốc trị ho, thấp khớp, thiếu máu, tiêu chảy, vàng da.

Nƣớc ép từ lá cây này dùng để chữa sốt, bệnh về gan và trị giun, nƣớc sắc từ rễ dùng để chữa sƣng mặt, cành nhỏ có sợi còn có tác dụng làm săn và dùng để chải răng [2], [16]. Ở Trung Quốc, nƣớc sắc từ rễ và lá của G. pentaphylla đƣợc dùng để chữa ho, chữa thâm tím mình mẩy. Ở Malaysia ngƣời ta uống nƣớc sắc từ rễ để chữa sƣng mặt.

Hoa cây này trộn với hạt tiêu chữa ngứa ngáy; vỏ thân đƣợc dùng với Datura làm độc cá. Ở Inđônexia, nƣớc sắc rễ dùng để điều trị các bệnh về mật [57].) DC cũng là một cây thuốc phổ biến ở Ấn Độ với các tên nhƣ Ashshoura, Bon-nimbu, dùng để chữa sốt, đau gan và một số bệnh khác [21]. Ở Đài Loan, loài G. đƣợc sử dụng chữa ngứa ghẻ, mụn nhọt và sƣng u [76].

Nƣớc sắc từ lá của loài G. ovoidea Pierre dùng để điều trị đau nhức; nƣớc sắc từ rễ và lá cây G. dùng chống nhiễm trùng sau khi đẻ; hỗn hợp gồm vỏ, thân, rễ và lá với hạt tiêu đen, gạo dính dùng để chống nôn [57]. Ở Việt Nam, một số loài trong chi Glycosmis đã đƣợc sử dụng từ lâu trong dân gian.

pentaphylla đƣợc sử dụng nhiều nhất với rễ dùng để chữa phong thấp, chân tay nhức mỏi, bán thân bất toại, tích huyết ở phụ nữ sau khi sinh, mụn nhọt, chốc lở, rắn cắn. Lá của loài này đem sao vàng, sắc đặc cho phụ nữ uống sau khi sinh để kích thích tiêu hóa, làm ăn ngon miệng [50]. Rễ và lá của loài Cơm rƣợu hoa nhỏ (G. parviflora) đƣợc dùng làm thuốc trị ho, cảm mạo, ăn không tiêu, đầy bụng, đau sán khi đòn ngã sƣng ứ và nứt nẻ da [77].

citrifolia phối hợp với lá của cây Cơm rƣợu (G. pentaphylla) làm men tăng hiệu suất rƣợu. Rễ và lá của loài G. citrifolia này thƣờng đƣợc dùng để trị ho, cảm lạnh, khó tiêu hóa, đau dạ dày, đau thoát vị.

Ngoài ra đem giã tƣơi lá trộn với rƣợu còn đƣợc dùng để đắp trị đòn ngã tổn thƣơng. Khi bị phát cƣớc, tê cứng vì sƣơng giá đồng bào dân tộc thƣờng dùng lá của loài này nấu nƣớc để rửa phần đau [1]. Nguyễn Nghĩa Thìn còn 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luâ ̣n văn tha ̣c si ̃ 2012 cho biết, đồng bào Dao vùng Ba Vì - Hà Nội còn sử dụng loài Glycosmis lanceolata chữa bệnh về răng, tai và loài G. cyanocarpa chữa chó cắn, rắn cắn [5].

Thành phần hóa học chi Glycosmis Tác giả N. Cƣờng đã thống kê khá đầy đủ về thành phần hoá học chi Glycosmis [4]. Cho đến nay đã có các nghiên cứu hóa học về 21 loài Glycosmis: G. Các loài này phân bố ở các nƣớc Ấn Độ, Srilanka, Thái Lan, Trung Quốc, Đài Loan, Malaysia, Úc, New Caledonia, Nhật và Việt Nam.

Kể từ nghiên cứu đầu tiên về hóa học chi Glycosmis năm 1935 của Sikhibhushan cho tới nay đã có gần 200 chất đƣợc phân lập từ các loài Glycosmis. Trong đó, có 94 chất lần đầu đƣợc phát hiện trong tự nhiên. Alkaloit chiếm phần lớn trong tổng số chất đƣợc tìm thấy (hơn 140 chất), thuộc nhiều kiểu khung phong phú nhƣ arcriđon, quinazolin, quinolin, inđol, cacbazol, và đặc biệt là các hợp chất amit chứa lƣu huỳnh. Hầu hết các chất đƣợc phân lập từ lá, một số từ vỏ rễ, thân, hạt và hoa.

Các hợp chất tách ra từ chi Glycosmis cũng bao gồm những lớp chất phổ biến trong họ cam quýt nhƣ cumarin, tritecpenoit, flavonoit và alkaloit. Cùng với các lớp chất phong phú, đa dạng nhƣ vậy, chúng cũng có nhiều hoạt tính lý thú nhƣ kháng nấm, trừ sâu, chống sốt rét, giảm stress, chống ung thƣ, là tác nhân bảo vệ gan. Dƣới đây sẽ trình bày các loại hợp chất đã đƣợc phân lập từ các loài Glycosmis. Tecpenoit Năm 1996, Charkravarty đã phân lập đƣợc một monotecpen là 3,6-dihydroxy- 10-nor-7-megastigmen 1 từ loài G.

5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luâ ̣n văn tha ̣c si ̃ 2012 Cũng từ loài G. arborea này, đã phân lập và xác định cấu trúc của hai đồng phân lập thể là hai tritecpenoit kiểu khung lupeol, chỉ khác nhau về cấu hình tại vị trí 3, đó là arborinol A (dạng 3) 2 và arborinol B (dạng 3 ) 3 [59]. Flavonoit Flavonoid là một chuỗi polyphenolic gồm có 15 nguyên tử cacbon gồm hai vòng thơm liên lết với một vòng pyran và có đính các nhóm OH tự do ở các vòng. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luâ ̣n văn tha ̣c si ̃ 2012 Hình 1.1: Một số dạng flavonoid Trong thực vật flavonoid tồn tại chủ yếu ở hai dạng: - Dạng tự do (aglycol): thƣờng tan trong các dung môi hữu cơ nhƣ ete, axeton, cồn nhƣng hầu nhƣ không tan trong nƣớc.

- Dạng liên kết với gluxit (glycosid): tan trong nƣớc nhƣng không tan trong các dung môi không phân cực nhƣ axeton, benzen, cloroform. Flavonoid có mặt trong tất cả các bộ phận của các loài thực vật bậc cao, đặc biệt là hoa, tạo cho hoa có màu sắc để thu hút sâu bọ. Flavonoid có màu vàng là chủ yếu, ngoài ra còn có những chất màu xanh, tím, đỏ hoặc không màu. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luâ ̣n văn tha ̣c si ̃ 2012 Flavonoid có nhiều trong quả cam, mâm xôi, củ hành, chè xanh, rƣợu vang đỏ.

Với chế độ dinh dƣỡng hợp lý, mỗi ngƣời trung bình mỗi ngày cần từ 150 - 200mg flavonoid. Flavonoid là một nhóm các hợp chất đƣợc gọi là “những ngƣời thợ sửa chữa sinh hóa của thiên nhiên” nhờ vào khả năng sửa chữa các phản ứng cơ thể chống lại các hợp chất khác trong các dị ứng nguyên, virus và các chất sinh ung thƣ.