Nghiên Cứu Thành Phần Hóa Học Cao Ethyl Acetate Từ Quả Dứa Dại (Pandanus Tectorius)

Khóa luận khảo sát thành phần hóa học của cao ethyl acetate từ quả dứa dại pandanus teotorius, góp phần nghiên cứu họ dứa dại pandanaceae.

• Tác giả: Lê Thị Kim Chỉ
• Người hướng dẫn: TS. Mai Đình Trị
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Hóa Hữu Cơ
• Đề tài: Nghiên Cứu Thành Phần Hóa Học Cao Ethyl Acetate Từ Quả Dứa Dại (Pandanus Tectorius)
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ SƠ ĐỒ
• DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: PHẦN TỔNG QUAN
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ CHI PANDANUS
• 1.2. CÔNG DỤNG CỦA CHI PANDANUS
• 1.3. THÀNH PHẦN HÓA HỌC
• 1.4. TỔNG QUAN VỀ DỨA ĐẠI PANDANUS TECTORIUS SOL.
• 1.4.1. ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT CÂY DỨA ĐẠI
• 1.4.2. VÙNG PHÂN BỐ, THU HÁI VÀ CHẾ BIẾN
• 1.4.3. CÔNG DỤNG CỦA CÂY DỨA ĐẠI
• 2. CHƯƠNG 2: PHẦN THỰC NGHIỆM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. HÓA CHẤT, THIẾT BỊ, PHƯƠNG PHÁP
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH CẤU TRÚC HÓA HỌC CÁC HỢP CHẤT
• 2.3. PHƯƠNG PHÁP THỬ HOẠT TÍNH ỨC CHẾ ENZYM A-GLUCOSIDASE
• 2.4. PHÂN LẬP CÁC HỢP CHẤT TỪ CAO THÔ
• 2.5. HẠNG SỐ VẬT LÝ VÀ CÁC SỐ LIỆU PHỔ NGHIỆM
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. XÁC ĐỊNH CẤU TRÚC CÁC HỢP CHẤT PHÂN LẬP
• 3.2. XÉT QUÁ TRÌNH THỬ HOẠT TÍNH
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• PHỤ LỤC
• 1.1. PHỔ H-NMR CỦA PTEA
• 1.3. PHỔ DEPT CỦA PTES
• 2.3. PHỔ HMBC CỦA PTES

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Thành Phần Hóa Học Ethyl Acetate

Nghiên cứu thành phần hóa học của cao ethyl acetate từ quả dứa dại (Pandanus tectorius) đang thu hút sự chú ý của nhiều nhà khoa học. Quả dứa dại không chỉ là một loại thực phẩm mà còn có tiềm năng dược liệu lớn. Việc phân tích thành phần hóa học sẽ giúp hiểu rõ hơn về giá trị dinh dưỡng và ứng dụng của nó trong y học.

1.1. Giới Thiệu Về Quả Dứa Dại Pandanus Tectorius

Quả dứa dại (Pandanus tectorius) là một loại cây thuộc họ Pandanaceae, nổi bật với nhiều công dụng trong y học cổ truyền. Cây này thường được sử dụng để điều trị nhiều bệnh lý khác nhau.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Ethyl Acetate Trong Nghiên Cứu

Ethyl acetate là một hợp chất hữu cơ quan trọng, được chiết xuất từ quả dứa dại. Nó có nhiều ứng dụng trong ngành công nghiệp thực phẩm và dược phẩm, nhờ vào tính chất hóa học đặc biệt.

II. Vấn Đề Trong Nghiên Cứu Thành Phần Hóa Học

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về quả dứa dại, nhưng việc khảo sát thành phần hóa học của cao ethyl acetate vẫn còn hạn chế. Các thách thức trong việc chiết xuất và phân tích thành phần hóa học cần được giải quyết để tối ưu hóa quy trình nghiên cứu.

2.1. Thách Thức Trong Quy Trình Chiết Xuất

Quy trình chiết xuất cao ethyl acetate từ quả dứa dại gặp nhiều khó khăn do sự đa dạng về thành phần hóa học. Việc lựa chọn phương pháp chiết xuất phù hợp là rất quan trọng.

2.2. Khó Khăn Trong Phân Tích Thành Phần Hóa Học

Phân tích thành phần hóa học của cao ethyl acetate đòi hỏi các kỹ thuật hiện đại và chính xác. Sự phức tạp trong cấu trúc hóa học của các hợp chất có thể gây khó khăn trong việc xác định.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Thành Phần Hóa Học Ethyl Acetate

Để nghiên cứu thành phần hóa học của cao ethyl acetate từ quả dứa dại, các phương pháp chiết xuất và phân tích hiện đại đã được áp dụng. Những phương pháp này giúp xác định chính xác các hợp chất có trong cao.

3.1. Phương Pháp Chiết Xuất Cao Ethyl Acetate

Phương pháp chiết xuất sử dụng dung môi hữu cơ như ethyl acetate để tách các hợp chất từ quả dứa dại. Quy trình này cần được tối ưu hóa để đạt hiệu quả cao nhất.

3.2. Kỹ Thuật Phân Tích Thành Phần Hóa Học

Các kỹ thuật như sắc ký lỏng cao áp (HPLC) và phổ cộng hưởng từ hạt nhân (NMR) được sử dụng để phân tích thành phần hóa học của cao ethyl acetate, giúp xác định cấu trúc của các hợp chất.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Thành Phần Hóa Học Ethyl Acetate

Kết quả nghiên cứu cho thấy cao ethyl acetate từ quả dứa dại chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học. Những hợp chất này có thể được ứng dụng trong y học và công nghiệp thực phẩm.

4.1. Thành Phần Hóa Học Chính Trong Cao Ethyl Acetate

Các hợp chất chính được xác định trong cao ethyl acetate bao gồm các acid hữu cơ và phenolic, có khả năng chống oxy hóa và kháng viêm.

4.2. Ứng Dụng Của Cao Ethyl Acetate Trong Y Học

Cao ethyl acetate từ quả dứa dại có tiềm năng trong việc phát triển các sản phẩm dược phẩm mới, nhờ vào các hoạt tính sinh học của các hợp chất có trong nó.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Thành Phần Hóa Học

Nghiên cứu thành phần hóa học của cao ethyl acetate từ quả dứa dại mở ra nhiều cơ hội mới trong lĩnh vực y học và công nghiệp. Việc tiếp tục nghiên cứu và phát triển các ứng dụng từ cao ethyl acetate là cần thiết.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Về Quả Dứa Dại

Nghiên cứu về quả dứa dại cần được mở rộng để khám phá thêm nhiều hợp chất có giá trị, từ đó phát triển các sản phẩm mới phục vụ cho sức khỏe con người.

5.2. Khuyến Nghị Cho Các Nghiên Cứu Tiếp Theo

Cần có các nghiên cứu sâu hơn về cơ chế hoạt động của các hợp chất trong cao ethyl acetate, nhằm tối ưu hóa ứng dụng trong y học và công nghiệp thực phẩm.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, sở hữu thảm thực vật phong phú và đa dạng. Từ lâu đời, các loài cây cỏ tự nhiên đã được nhân dân đúc kết kinh nghiệm sử dụng làm nguồn thực phẩm và dược liệu chữa bệnh. Cùng với sự phát triển của y học hiện đại, mặc dù các loại thuốc tân dược tổng hợp mang lại hiệu quả điều trị nhanh chóng nhưng thường đi kèm các tác dụng phụ bất lợi cho cơ thể. Do đó, xu hướng nghiên cứu, phân lập và làm sáng tỏ cấu trúc của các hợp chất tự nhiên có hoạt tính sinh học từ cây thuốc dân gian nhằm phát triển các chế phẩm trị liệu an toàn ngày càng được chú trọng.

Cây dứa dại (Pandanus tectorius Sol., danh pháp đồng nghĩa Pandanus odoratissimus L. f., thuộc họ Dứa dại Pandanaceae) là một loài thực vật quen thuộc, mọc hoang dại và phân bố phổ biến ở các bãi cát, rừng ngập mặn và ven biển nhiệt đới. Trong y học cổ truyền, quả và các bộ phận khác của cây dứa dại thường được sử dụng theo kinh nghiệm dân gian để điều trị say nắng, kiết lỵ, viêm gan, phù thũng, tiểu buốt, đái tháo đường và bồi bổ sức khỏe. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu sâu về thành phần hóa học cũng như hoạt tính sinh học thực nghiệm của quả dứa dại tại Việt Nam ở thời điểm thực hiện đề tài còn rất hạn chế, phần lớn việc ứng dụng vẫn dựa trên kinh nghiệm truyền khẩu.

Nhằm cung cấp các bằng chứng khoa học thực nghiệm về thành phần hóa thực vật và thăm dò tiềm năng dược tính, đề tài "Góp phần khảo sát thành phần hóa học của cao ethyl acetate trích từ quả dứa dại (Pandanus tectorius Sol.) họ Dứa dại (Pandanaceae)" được thực hiện.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Chiết tách và phân lập các hợp chất hóa học từ phân đoạn cao ethyl acetate của quả dứa dại (Pandanus tectorius Sol.).
• Xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất tinh khiết thu nhận được bằng các phương pháp phổ nghiệm hiện đại.
• Thử nghiệm đánh giá hoạt tính ức chế enzym $\alpha$-glucosidase in vitro của các mẫu thu được.

Nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Thu hái và xử lý mẫu thực vật quả dứa dại tại địa phương.
2. Điều chế cao chiết ethanol tổng và thực hiện chiết pha rắn phân đoạn với các dung môi có độ phân cực tăng dần (n-hexane, chloroform, ethyl acetate, methanol).
3. Tiến hành sắc ký cột nhiều cấp độ kết hợp sắc ký lớp mỏng để phân lập các chất sạch từ phân đoạn cao ethyl acetate ($76,0\text{ g}$).
4. Đo đạc hằng số vật lý (điểm nóng chảy, năng suất quay cực) và phân tích các dữ liệu phổ nghiệm ($^1\text{H-NMR}$, $^{13}\text{C-NMR}$, DEPT, HSQC, HMBC, ESI-MS) để xác định cấu trúc phân tử các hợp chất phân lập.
5. Khảo sát hoạt tính ức chế enzym $\alpha$-glucosidase qua phép đo mật độ quang ở bước sóng 401 nm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Bột quả khô của cây dứa dại (Pandanus tectorius Sol.), họ Dứa dại (Pandanaceae).
• Phạm vi không gian: Mẫu thực vật được thu hái tại huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận; các thí nghiệm chiết tách, phân lập và đo phổ được thực hiện tại Phòng Công nghệ các chất có hoạt tính sinh học - Viện Công nghệ Hóa học (TP. Hồ Chí Minh) và Viện Hóa học - Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam (Hà Nội).
• Phạm vi thời gian: Mẫu nguyên liệu thu hái vào tháng 7 năm 2010.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và tổng quan hóa thực vật

Nghiên cứu dựa trên cơ sở hóa học các hợp chất thiên nhiên và sinh học phân tử về enzym thủy phân:

• Tổng quan thực vật học chi Pandanus: Chi Pandanus bao gồm khoảng 700 loài phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Các nghiên cứu trước đó trên thế giới về các loài trong chi này (P. amaryllifolius, P. boninensis, P. dubius, P. odorus, P. veitchii) đã chỉ ra sự hiện diện của các nhóm hoạt chất như alkaloid (pandamarilactonine, dubiusamine), hợp chất phenolic, flavonoid (quercetin), vitamin (vitamin nhóm B, C, E), carotenoid ($\beta$-carotene, lutein, zeaxanthin) và triterpenoid.
• Cơ chế enzym $\alpha$-glucosidase (EC 3.2.1.20): Enzym thuộc lớp thủy phân (EC 3), lớp phụ glucosylase (EC 3.2), phân lớp phụ glycosidase (EC 3.2.1), xúc tác phản ứng thủy phân liên kết glycoside giải phóng $\alpha$-D-glucose từ đầu không khử của cơ chất. Trong cơ thể, $\alpha$-glucosidase ở vi nhung mao ruột non xúc tác chuyển hóa tinh bột và oligosaccharid thành đường đơn hấp thu vào máu. Việc ức chế enzym $\alpha$-glucosidase là một hướng điều trị quan trọng nhằm kiểm soát tình trạng tăng đường huyết sau bữa ăn ở bệnh nhân đái tháo đường type 2.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

• Phương pháp trích ly và phân đoạn: Bột quả khô ($7,6\text{ kg}$) được tận trích bằng phương pháp ngâm dầm với ethanol 96% ở nhiệt độ phòng. Dịch chiết sau khi lọc bỏ bã được cô hồi lưu giảm áp thu cao tổng EtOH ($450\text{ g}$). Phân đoạn cao thô được thực hiện bằng kỹ thuật chiết pha rắn (Solid Phase Extraction), phối trộn cao tổng với hạt silica gel và rửa giải lần lượt bằng n-hexane, chloroform ($CHCl_3$), ethyl acetate (EtOAc) và methanol (MeOH).
• Phương pháp phân lập: Sử dụng kỹ thuật sắc ký cột cổ điển (CC) pha thường với silica gel cỡ hạt $40-60,\mu\text{m}$, pha đảo RP18 cỡ hạt $30-50,\mu\text{m}$ và rây phân tử Sephadex LH-20. Quá trình phân tách được kiểm tra và theo dõi liên tục bằng sắc ký lớp mỏng (TLC) trên bản nhôm tráng sẵn silica gel $60,\text{F}{254}$ và $\text{RP18},\text{F}{254\text{s}}$ (Merck). Vết chất được phát hiện dưới đèn tử ngoại ở bước sóng $254\text{ nm}$ và $365\text{ nm}$, kết hợp phun thuốc thử hiện màu dung dịch $\text{H}_2\text{SO}_4/\text{EtOH}$ hoặc $\text{FeCl}_3/\text{EtOH}$.
• Phương pháp xác định cấu trúc hóa học:
  • Điểm nóng chảy ($T_\text{nc}$) đo bằng mao quản không hiệu chỉnh trên máy Electrothermal IA 9000 series.
  • Năng suất quay cực $[\alpha]_D$ đo ở $25^\circ\text{C}$.
  • Phổ cộng hưởng từ hạt nhân ($^1\text{H-NMR}$ ở tần số 500 MHz, $^{13}\text{C-NMR}$ ở tần số 125 MHz, cùng các kỹ thuật phổ 2D-NMR như DEPT, HSQC, HMBC) đo trên thiết bị Bruker AM500 FT-NMR Spectrometer.
  • Phổ khối lượng ion hóa phun sương điện tử (ESI-MS).
• Phương pháp thử hoạt tính ức chế enzym $\alpha$-glucosidase in vitro: Dựa trên phản ứng enzym $\alpha$-glucosidase xúc tác thủy phân cơ chất p-nitrophenyl-$\alpha$-D-glucopyranosid (pNPG, 3 mM) tạo thành p-nitrophenol màu vàng trong dung dịch đệm phosphat (0,01 M; pH = 7,0). Sau khi dừng phản ứng bằng dung dịch $\text{Na}_2\text{CO}3$ 0,1 M, mật độ quang (OD) được đo tại bước sóng $\lambda = 401\text{ nm}$. Hoạt tính được biểu thị qua phần trăm ức chế $I(%)$ và giá trị $\text{IC}{50}$ (nồng độ ức chế 50% hoạt tính enzym), sử dụng acid tannic làm chất đối chứng dương.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Phần tổng quan

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu khoa học trong và ngoài nước liên quan đến đối tượng nghiên cứu:

• Tổng quan về chi Pandanus: Giới thiệu đặc tính phân loại thực vật học của khoảng 700 loài. Trình bày chi tiết các công trình phân lập hợp chất tự nhiên trên thế giới từ loài P. amaryllifolius (phân lập các alkaloid họ pandamarilactonine, 2-acetyl-1-pyrroline tạo mùi thơm, các acid béo linoleic, stearic, palmitic và hợp chất bay hơi), P. boninensis (phân lập triterpenoid khung lanostane), P. dubius (dubiusamine-A và B), P. odorus (quercetin, $\alpha$-tocopherol, acid 4-hydroxybenzoic), P. veitchii.
• Tổng quan về dứa dại (Pandanus tectorius Sol.): Mô tả hình thái học (cây gỗ nhỏ cao 3–4 m, nhiều rễ phụ thả xuống đất, lá mép có gai sắc, hoa đơn tính khác gốc, cụm quả hình trứng dài 16–22 cm màu vàng cam cấu tạo từ nhiều quả hạch cứng); địa bàn phân bố từ các quần đảo Thái Bình Dương, Đông Nam Á đến dải ven biển Việt Nam (Hòa Bình, Quảng Ninh, Đà Nẵng, Bình Thuận, Kiên Giang...). Trình bày kinh nghiệm sử dụng từng bộ phận trong y học dân gian (hoa, đọt non, quả, rễ) và các bài thuốc cổ truyền trị cảm nắng, viêm gan, kiết lỵ, tiểu buốt, đái tháo đường.
• Nghiên cứu dược lý và hóa học hiện đại trên P. tectorius: Liệt kê các nhóm chất đã được công bố từ rễ và lá (pinoresinol, lignan chống oxy hóa, triterpene tirucallane kháng khuẩn lao, carotenoid tiền vitamin A, vitamin tan trong nước và tan trong dầu). Đồng thời, tổng hợp các hợp chất đã được phát hiện trong quả dứa dại ở các nghiên cứu trước như syringaldehyde, daucosterol, 5-hydroxymethyl-2-furaldehyde, guaiacylglycerol và vanillin.
• Tổng quan về enzym $\alpha$-glucosidase và bệnh đái tháo đường: Phân tích cấu trúc phân tử của enzym theo phân loại CAZy (GH13, GH31), cơ chế tác dụng sinh hóa và cơ sở của nhóm chất ức chế enzym trong việc làm chậm hấp thu carbohydrate tại ruột non, hỗ trợ kiểm soát đường huyết sau ăn.

Chương 2: Phần thực nghiệm và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết quy trình chuẩn bị mẫu, hóa chất, thiết bị và các bước thực nghiệm phân tách sắc ký:

• Xử lý nguyên liệu: $7,6\text{ kg}$ bột quả dứa dại khô thu hái tại Bắc Bình (Bình Thuận) được tận trích bằng ethanol 96%, cô thu hồi dung môi dưới áp suất giảm thu được $450\text{ g}$ cao tổng dạng sệt.
• Chiết pha rắn phân đoạn: Cao thô EtOH ($450\text{ g}$) được phối trộn hạt silica gel, chiết pha rắn thu được các phân đoạn: cao hexane, cao chloroform ($9,7\text{ g}$), cao ethyl acetate ($76,0\text{ g}$) và cao methanol.
• Quy trình phân lập từ cao ethyl acetate ($76,0\text{ g}$):
  1. Sắc ký cột lần 1 (Cột phân đoạn EtOAc): Sắc ký cột silica gel trên $76,0\text{ g}$ cao EtOAc, rửa giải bằng hệ dung môi n-hexane : EtOAc ($20:1 \to 10:1 \to 5:1 \to 2:1 \to 100%\text{ EtOAc}$), thu được 6 phân đoạn lớn (E1 đến E6). Chọn phân đoạn E5 ($20,1\text{ g}$) để tiếp tục khảo sát do có vết tách rõ trên SKLM.
  2. Sắc ký cột phân đoạn E5 ($20,1\text{ g}$): Rửa giải bằng hệ n-hexane : EtOAc ($10:1 \to 5:1 \to 2:1 \to 1:1 \to 100%\text{ EtOAc}$), gom thành 5 phân đoạn (E51 đến E55). Chọn phân đoạn E55 ($3,82\text{ g}$).
  3. Sắc ký cột phân đoạn E55 ($3,82\text{ g}$): Rửa giải bằng hệ n-hexane : EtOAc ($5:1 \to 2:1 \to 1:1 \to 100%\text{ EtOAc}$), thu được 5 phân đoạn nhỏ (E551 đến E555). Chọn khảo sát hai phân đoạn E552 ($0,10\text{ g}$) và E554 ($1,69\text{ g}$).
  4. Phân lập hợp chất PTE4: Phân đoạn E552 ($0,10\text{ g}$) qua sắc ký cột silica gel hệ $\text{CHCl}_3 : \text{MeOH}$ ($30:1 \to 100%\text{ MeOH}$) thu 4 phân đoạn (E5521–E5524). Phân đoạn E5523 tiếp tục được tinh chế bằng sắc ký cột với hệ $\text{CHCl}_3 : \text{MeOH}$ ($30:1 \to 10:1 \to 100%\text{ MeOH}$) thu được $9,4\text{ mg}$ chất PTE4.
  5. Phân lập hợp chất PTE5: Phân đoạn E554 ($1,69\text{ g}$) qua sắc ký cột silica gel hệ n-hexane : EtOAc ($5:1 \to 100%\text{ EtOAc}$) thu 5 phân đoạn (E5541–E5545). Phân đoạn E5544 ($612,30\text{ mg}$) được sắc ký cột lại với hệ n-hexane : EtOAc ($5:1 \to 100%\text{ EtOAc}$) thu 4 phân đoạn nhỏ. Phân đoạn E55442 tiếp tục sắc ký cột với hệ $\text{CHCl}_3 : \text{MeOH}$ ($30:1 \to 20:1 \to 100%\text{ MeOH}$) thu được $29,4\text{ mg}$ chất PTE5.

Phân đoạn / Hợp chất	Khối lượng ban đầu	Hệ dung môi sắc ký cột	Sản phẩm / Phân đoạn kế tiếp	Khối lượng thu được
Cao EtOAc tổng	$76,0\text{ g}$	n-Hexane : EtOAc ($20:1 \to 100%$)	Phân đoạn E5	$20,1\text{ g}$
Phân đoạn E5	$20,1\text{ g}$	n-Hexane : EtOAc ($10:1 \to 100%$)	Phân đoạn E55	$3,82\text{ g}$
Phân đoạn E55	$3,82\text{ g}$	n-Hexane : EtOAc ($5:1 \to 100%$)	E552 và E554	$0,10\text{ g}$ và $1,69\text{ g}$
Phân đoạn E552	$0,10\text{ g}$	$\text{CHCl}_3 : \text{MeOH}$ ($30:1 \to 100%$)	Hợp chất PTE4	$9,4\text{ mg}$
Phân đoạn E554	$1,69\text{ g}$	n-Hexane : EtOAc ($5:1 \to 100%$)	Phân đoạn E5544	$612,30\text{ mg}$
Phân đoạn E5544	$612,30\text{ mg}$	n-Hexane : EtOAc rồi $\text{CHCl}_3 : \text{MeOH}$	Hợp chất PTE5	$29,4\text{ mg}$

Chương 3: Kết quả và thảo luận

Chương 3 trình bày các thông số lý hóa, giải đoán phổ chi tiết để xác lập cấu trúc hai hợp chất và thảo luận hoạt tính sinh học:

• Biện luận cấu trúc hợp chất PTE4:
  • Hợp chất PTE4 thu được dưới dạng bột vô định hình màu trắng ngà, có nhiệt độ nóng chảy $T_\text{nc} = 153–155^\circ\text{C}$.
  • Phân tích phổ $^1\text{H-NMR}$ và $^{13}\text{C-NMR}$ kết hợp đối chiếu tài liệu chuẩn xác nhận PTE4 là Protocatechuic aldehyde (3,4-dihydroxybenzaldehyde). Phổ cộng hưởng từ hạt nhân chỉ ra sự có mặt của nhóm aldehyde (-CHO) liên kết trực tiếp với vòng benzen cùng hai nhóm hydroxyl (-OH) ở vị trí ortho (C-3 và C-4).
• Biện luận cấu trúc hợp chất PTE5:
  • Hợp chất PTE5 thu được dưới dạng bột màu trắng, có nhiệt độ nóng chảy $T_\text{nc} = 112^\circ\text{C}$, năng suất quay cực $[\alpha]_D^{25} = +16^\circ$.
  • Phổ khối lượng ESI-MS cho các pic ion phân tử $[M-H]^- = 131,1$; $[M+H]^+ = 133,2$; $[M+Na]^+ = 145,1$, tương ứng với công thức phân tử $\text{C}_5\text{H}_8\text{O}_4$ ($M = 132,\text{g/mol}$).
  • Kết hợp phổ DEPT, HSQC và tương quan HMBC, cấu trúc của PTE5 được làm sáng tỏ là Methylsuccinic acid (acid 2-methylbutanedioic / acid methylsuccinic), một acid dicarboxylic mạch thẳng có nhóm thế methyl tại vị trí C-2.
• Thảo luận kết quả hoạt tính ức chế enzym $\alpha$-glucosidase: Trình bày bảng dữ liệu tỷ lệ ức chế enzym ở các dải nồng độ thử nghiệm ($100, 50, 25, 10,\mu\text{g/mL}$) của các mẫu cao chiết/hợp chất so với chất chuẩn đối chứng dương acid tannic.

Chương 4: Kết luận và kiến nghị

Chương 4 đúc kết các kết quả thực nghiệm đã đạt được và đề xuất các định hướng nghiên cứu tiếp theo nhằm hoàn thiện hiểu biết về thành phần hóa học của cây dứa dại.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính từ thực nghiệm

• Đã xây dựng và thực hiện quy trình chiết kiệt $7,6\text{ kg}$ bột quả dứa dại khô bằng ethanol 96%, thu nhận $450\text{ g}$ cao thô EtOH; phân đoạn thành công bằng chiết pha rắn thu được $76,0\text{ g}$ cao ethyl acetate và $9,7\text{ g}$ cao chloroform.
• Bằng phương pháp sắc ký cột silica gel pha thường đa cấp kết hợp sắc ký lớp mỏng, đã phân lập được 2 hợp chất tinh khiết từ phân đoạn cao ethyl acetate:
  1. Hợp chất PTE4 ($9,4\text{ mg}$): Dạng bột vô định hình màu trắng ngà, $T_\text{nc} = 153–155^\circ\text{C}$, được định danh cấu trúc là Protocatechuic aldehyde.
  2. Hợp chất PTE5 ($29,4\text{ mg}$): Dạng bột màu trắng, $T_\text{nc} = 112^\circ\text{C}$, $[\alpha]_D^{25} = +16^\circ$, công thức phân tử $\text{C}_5\text{H}_8\text{O}_4$, được định danh cấu trúc là Methylsuccinic acid.
• Hoàn thiện bộ dữ liệu phổ nghiệm thực nghiệm ($^1\text{H-NMR}$, $^{13}\text{C-NMR}$, DEPT, HSQC, HMBC, ESI-MS) cho các hợp chất phân lập.
• Thực hiện thử nghiệm sàng lọc hoạt tính ức chế enzym $\alpha$-glucosidase in vitro theo quy trình chuẩn đo quang phổ.

Đóng góp khoa học của đề tài

• Bổ sung dữ liệu hóa thực vật thực nghiệm về thành phần hóa học của loài dứa dại (Pandanus tectorius Sol.) sinh trưởng tại Việt Nam (Bình Thuận).
• Cung cấp quy trình chi tiết về việc ứng dụng chiết pha rắn và sắc ký cột tuần tự để tách các phân đoạn phân cực trung bình từ quả dứa dại.
• Cung cấp các dẫn liệu phổ nghiệm rõ ràng, đầy đủ cho Protocatechuic aldehyde và Methylsuccinic acid phân lập từ quả dứa dại.
• Góp phần cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học bước đầu hỗ trợ lý giải kinh nghiệm dân gian trong việc dùng dứa dại làm dược liệu hỗ trợ sức khỏe.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Nghiên cứu mới chỉ tập trung phân lập chuyên sâu trên một số phân đoạn cụ thể (E552 và E5544) của cao ethyl acetate. Các phân đoạn khác thu được từ sắc ký cột (E1, E2, E3, E4, E6 và các phân đoạn phụ) có xuất hiện nhiều vết chất trên sắc ký lớp mỏng nhưng chưa được tiếp tục khảo sát, cô lập triệt để do giới hạn về thời gian nghiên cứu.
• Các phân đoạn cao thô khác thu được từ chiết pha rắn (cao hexane, cao chloroform $9,7\text{ g}$, cao methanol) chưa được triển khai khảo sát thành phần hóa thực vật trong khuôn khổ đề tài này.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Tiếp tục khảo sát, phân lập và làm sáng tỏ cấu trúc các hợp chất còn lại trong các phân đoạn E1, E2, E3, E4, E6 của cao ethyl acetate cũng như các phân đoạn cao hexane, cao chloroform và cao methanol từ quả dứa dại.
• Mở rộng khảo sát hoạt tính sinh học in vitro và in vivo khác (như hoạt tính chống oxy hóa, kháng khuẩn, kháng viêm, hạ đường huyết trên mô hình động vật) cho các hợp chất tinh khiết và các phân đoạn dịch chiết.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Hóa học (Hóa hữu cơ, Hóa học các hợp chất thiên nhiên), Dược học, Hóa dược và Công nghệ sinh học.
  • Các nhà nghiên cứu đang thực hiện đề tài về chiết tách hoạt chất từ thực vật dân gian hoặc sàng lọc chất ức chế enzym.
• Nội dung có giá trị tham khảo chuyên môn cao:
  • Quy trình chiết pha rắn kết hợp sắc ký cột silica gel pha thường theo hệ dung môi phân cực tăng dần (n-hexane/EtOAc và $\text{CHCl}_3/\text{MeOH}$) để làm sạch và thu nhận các hợp chất monomer.
  • Phương pháp phân tích và quy kết tín hiệu phổ cộng hưởng từ hạt nhân một chiều ($^1\text{H}$, $^{13}\text{C}$, DEPT) và hai chiều (HSQC, HMBC) đối với các hợp chất phenolic đơn giản và acid hữu cơ dicarboxylic.
  • Giao thức chuẩn thử nghiệm in vitro hoạt tính ức chế enzym $\alpha$-glucosidase sử dụng cơ chất pNPG trên đĩa đo quang phổ ở bước sóng 401 nm.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Nguồn nguyên liệu quả dứa dại trong đề tài được thu hái ở đâu và xử lý ban đầu ra sao?

Mẫu quả cây dứa dại (Pandanus tectorius Sol.) được thu hái tại huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận vào tháng 7 năm 2010. Sau khi thu hái, mẫu được rửa sạch, loại bỏ phần sâu bệnh, phơi khô trong bóng râm, sấy lại ở nhiệt độ thấp và xay thành bột mịn với tổng khối lượng mẫu khô đạt $7,6\text{ kg}$.

2. Phân đoạn chiết pha rắn từ cao thô tổng ethanol đã thu được những phân đoạn cao nào?

Từ $450\text{ g}$ cao thô EtOH dạng sệt, quá trình chiết pha rắn (trộn phối với hạt silica gel) lần lượt với các dung môi có độ phân cực tăng dần đã thu được 4 phân đoạn cao tương ứng: cao n-hexane, cao chloroform ($CHCl_3$, khối lượng $9,7\text{ g}$), cao ethyl acetate (EtOAc, khối lượng $76,0\text{ g}$) và cao methanol (MeOH).

3. Hai hợp chất tinh khiết PTE4 và PTE5 được phân lập từ những phân đoạn sắc ký cụ thể nào và có khối lượng bao nhiêu?

• Hợp chất PTE4 (khối lượng $9,4\text{ mg}$) được phân lập từ phân đoạn E5523 (thuộc nhánh phân đoạn E5 $\to$ E55 $\to$ E552 của cao EtOAc) thông qua sắc ký cột với hệ dung môi $\text{CHCl}_3 : \text{MeOH}$.
• Hợp chất PTE5 (khối lượng $29,4\text{ mg}$) được phân lập từ phân đoạn E55442 (thuộc nhánh phân đoạn E5 $\to$ E55 $\to$ E554 $\to$ E5544 của cao EtOAc) qua sắc ký cột với hệ dung môi n-hexane : EtOAc và $\text{CHCl}_3 : \text{MeOH}$.

4. Cấu trúc hóa học và các hằng số vật lý của hợp chất PTE4 và PTE5 được xác định như thế nào?

• PTE4 là Protocatechuic aldehyde (3,4-dihydroxybenzaldehyde), tồn tại ở dạng bột vô định hình màu trắng ngà, nhiệt độ nóng chảy $T_\text{nc} = 153–155^\circ\text{C}$.
• PTE5 là Methylsuccinic acid (acid methylsuccinic), tồn tại ở dạng bột màu trắng, nhiệt độ nóng chảy $T_\text{nc} = 112^\circ\text{C}$, năng suất quay cực $[\alpha]_D^{25} = +16^\circ$, công thức phân tử $\text{C}_5\text{H}_8\text{O}_4$ với khối phổ ESI-MS ghi nhận pic ion $[M-H]^- = 131,1$; $[M+H]^+ = 133,2$; $[M+Na]^+ = 145,1$.

5. Nguyên lý của phương pháp thử nghiệm hoạt tính ức chế enzym $\alpha$-glucosidase trong khóa luận là gì?

Phương pháp dựa trên phản ứng enzym $\alpha$-glucosidase (0,2 U/mL) xúc tác thủy phân cơ chất p-nitrophenyl-$\alpha$-D-glucopyranosid (3 mM) giải phóng $\alpha$-D-glucose và p-nitrophenol màu vàng nhạt có độ hấp thụ cực đại tại bước sóng 401 nm trong môi trường đệm phosphat (0,01 M; pH = 7,0) ở $37^\circ\text{C}$. Khi có chất ức chế, lượng p-nitrophenol sinh ra giảm đi, làm giảm độ hấp thụ quang học OD, từ đó xác định phần trăm ức chế $I(%)$ và nồng độ ức chế 50% ($\text{IC}_{50}$) so với đối chứng dương acid tannic.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Thị Kim Chi đã khảo sát thành công thành phần hóa học của phân đoạn cao ethyl acetate trích từ quả dứa dại (Pandanus tectorius Sol.) thu hái tại tỉnh Bình Thuận. Bằng việc kết hợp các kỹ thuật chiết pha rắn và sắc ký cột silica gel nhiều giai đoạn, đề tài đã phân lập và xác định chính xác cấu trúc hóa học của hai hợp chất tinh khiết là Protocatechuic aldehyde (PTE4) và Methylsuccinic acid (PTE5) thông qua các phương pháp phổ nghiệm hiện đại ($^1\text{H-NMR}$, $^{13}\text{C-NMR}$, 2D-NMR, ESI-MS). Công trình cung cấp nguồn dẫn liệu thực nghiệm có giá trị cho lĩnh vực hóa học các hợp chất thiên nhiên và tạo tiền đề khoa học cho các nghiên cứu ứng dụng nguồn dược liệu quả dứa dại tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 PHAN TONG QUAN 1. TONG QUAN VE CHI PANDANUS 1. Giới thiệu chung Pandanus là chỉ một lá mim thuộc họ Pandanaceae bao gồm khoảng 700 loài được phân phối trên toàn thế giới, nhưng chúng được phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới.” Một số loài tiêu biểu thuộc chi Pandanus: '! - Pandame offinis - Pandanus kaida Kurz - Pandanus amaryllifolius Roxb. i - Pandanus kurzianus Solms - Pandanus aurantiacus Ridl.

- Pandanus labyrinthicus Kurz - Pandanus baptistii hort. ex Misonne - Pandanus leram Jones ex Fontana - Pandanus boninensis Warb. - Pandanus luzonensis Merr. - Pandanus brosimos Merr.

John Perry - Pandanus odorifer (Forssk.) Kuntze - Pandanus butayei De Wild. - Pandanus odorus Ridl. - Pandanus conoideus Lam. - Pandanus pacificus hort.

Veitch - Pandanus dubius Spreng. TM - Pandanus polycephalus Lam. - Pandanus fascicularis Lam. ot - Pandanus punicularis J.

- Pandanus furcatus Roxb. - Pandanus rockii Martelli - Pandanus graminifolius Kurz - Pandanus spiralis R. - Pandanus humilis Lour. - Pandanus julianettii Martelli - Pandanus kaida Kurz - Pandanus tectorius var.

Tổng quan Trang 1 Khóa luận tốt nghiệp Lê Thị Kim Chỉ 1. Công dụng của chi Pandanus - Công dụng được ly : Năm 2010, B. Panigrahi và cộng sự nghiên cứu và xác định hoạt tính chống viêm của cao acetone cây Pandanus odoratissimus Linn. Sasikumar, Jinu U, Shamna R nghiên cứu về khả năng chống oxy hóa của các hợp chất phenolic và flavonoid chứa trong rễ cây Pandanus odoratissimus L.

Nghiên cứu đã chứng minh cao methanol có hoạt tính chống oxy hóa cao hơn cao nước và Pandanus odoratissimus L. chứa hàm lượng phenolic cao, chính hợp chất này có khả năng chống oxy hóa mạnh. Thành phần hóa học Theo những tài liệu tiếp cận thì những công trình nghiên cứu về hóa học, sinh học, y học chỉ Pandanus tập trung chủ yếu vào một số loài tiêu biểu sau đây : 2 Pandanus amaryllifolius Roxb. Năm 2000, Hiromitsu Takayama và cộng sự đã phân lập được 2 pyrrolidine alkaloid mới từ P.

amaryil//olius là Pandamarilactonine-A (1) và Pandamarilactonine- B@).®! Năm 2001, Hiromitsu Takayama và cộng sự đã phân lập được 2 alkaloid mới từ lá tươi của P. amaryilifolius là Norpandamarilactinine-A (3) và Norpandamarilactinine-B (4)! cùng với 1 alkaloid mới là Pandamarilactone-1 (5).!! Tông quan Trang 2 Khóa luận tốt nghiệp Lê Thị Kim Chỉ biét đến trước đó: 62Z-Pandanamine (9) Pandamarilactonine-A (1), Pandamarilactonine-B (2), Pandamarilactonine-C (10) và Pandamarilactonine-D (i). Năm 2006, Vaewta Cheetangdee và Siree Chaiseri đã phân lập được trong lá tươi Pandanus amaryllifolius các hợp chat acid amin tự do và các loại đường sau: fructose (12), glucose (13), acid aspartic (14), acid glutamic (15), serine (16), glycine (17), histidine (18), arginine (19), threonine (20), alanine (21), proline (22), tyrosine (23), valine (24), lysine (25), isoleucine (26), leucine (27), phenylalanine (28). Sau 46 tién hành đun nóng lá tươi, phân lập được các hợp chất bay hoi gồm: cyclohexanol (29), cyclohexanone (30), 2-acetyl-1-pyrroline (31), 3-methyl-2(SH)furanone (32), nonanal (33), N-octanal (34), 2-ethyl-S-methylfuran (35), 1-cyanato-2-methoxy benzene (36).

TM! Đặc biệt trong năm 2010 có nhiều tài liệu nghiên cứu về P. và cộng sự đã phân lập được stigmasterol (37) và các acid béo: acid palmitic (38), acid stearic (39) và acid linoleic (40) có trong cao n-hexane của lá Pandanus amaryllifolius. Wakte và cộng sy đã phan lập được 2-acetyl-l-pyrroline va nghiên cứu một số hợp chat dễ bay hơi từ P. Tông quan Trang 4 Khóa luận tốt nghiệp Lê Thị Kim Chí Bảng 1.1- Thành phần dễ bay hơi của Pandanus amarylliflius Tên hợp chất [mem | x [tt 2-Acetyl-1-pyrrolin CzHạNO Limonen C¡oH, 3-Methyl-2(SH)-furanone C;H,O; 2,4,4- Trimethylbut-2-enolide C;H;¿O; 1.28 0,17 ae aes #lšS|IEs3zĐS|ÈšI®è P.

amaryliifolius Roxb (lá) 4-Hydroxy-2-butanone 2-Pentylfuran 2-Hexenal 3-Methy! pyridine 2 2-Penten-l-ol CsHgO R mm | ENO emt Tan =¬ cele Dodecane-2 6,1 1-trimethy] C¡sH;; 2,4-Heptadienal CHO Benzaldehyde C;H,O _— oo ~ " Tong quan Khóa luận tốt nghiệp Lê Thị Kim Chỉ HHHH C;¿HyO 2,70 1 CsH)s0 2,02 2,6-Nonadienal B-Cyclocitral Cio0 H 3-Methyl-2(5H)-furanone C;H,O; a-Cyclocitrylideneacetone | C¡yHxO 3,7,11,15-Tetramethyl-2- CopHwO Hexadecen- Ì -ol 1,5 onset at Pmt nt Mario A. Tan và cộng sy phân lập được một sé alkaloid mới từ rễ cây Pandanus amaryllifolius, là Pandamarilactonine-H (41), Pandamarilactonine-G (42) và PandamarilactonineF-N-oxdec (43) Pandamarilactonine-E (44), Pandamarilactonine-F (45).'*! Đào Hùng Cường vả Nguyễn Thị Thanh Tú đã nghiên cứu và xác định thành phan dễ bay hơi của lá dứa thơm Pandanus amaryllia.Roxb là 2-acetyl-1-pyrrolin (46), limonene (47), 3-methyl-2(5H)-furanone (48), 24,4 trimethylbut-2-cnolide (49). Ngoài ra có 3 hợp chất được chiết tách với các dung môi: ethanol, n-hexane, chloroform từ lá đứa thơm. Các hợp chất này có tên tương ứng: Methyl ester của acid 9-octadecen-12-ynoic (50), 9-isopropylidene-bicyclo [3.7) ° Pandanus boninensis: Năm 2005, Akira Inada và cộng sự đã phan lập được từ lá của P.

boninensis 2 triterpenoid là (24S)-24-methyl-25,32-cyclo-Sa-lanosta-9(11)-en-3b-ol (52) và (24S)-24-methyl-25 ,32-cyclo-cycloartane-3b-ol (53).!7 Tong quan Trang 7 Khóa luận tốt nghiệp Lê Thị Kim Chỉ _ Pandanus dubius: Năm 2010, Mario A. Tan và cộng sự đã phân lập được 2 alkaloid mới, đó là Dubiusamine-A (54), và Dubiusamine-B (55), từ P. 7! e Pandanus odorus: Năm 2001, Koo Hui Miean và cộng sy đã phân lập được | hợp chất flavonoid từ lá của P. odorus là Quercetin (55).

P*Ì Cũng trong năm 2001 nay, Ling Soon Ching và cộng sự đã phân lập được a-Tocopherol (56) từ P. TM Năm 2009, Mangesh Khond và cộng sự đã phân lập được 4-hydroxybenzoic acid (57) từ rễ của P.'*! ° Pandanus Veitchii: Năm 2004, Steven W. Baldwin va cộng sự đã phân lập được (2S,4R)-2- ammonio-4-carboxy-4-hydroxypentanoate (58) từ P. Veitchii, P®! Tong quan Trang 8 Khóa luận tốt nghiệp Lê Thị Kim Chi 1.

TONG QUAN VE DUA DAI PANDANUS TECTORIUS SOL. Tên khoa học: Pandanus tectorius SoÌl , (Pandanus odoratissimus L f) Thuộc họ Pandanaceae Tên gọi khác: Dứa gai, dứa, dứa gd“! Tên nước ngoài: pandanus, screw pine (English), pandanus, vacouet (French), hala, pi hala (Hawai'!), böb (Marshall Islands), bõb (Marshall Islands), kafu (Guam), mweng (Kosrae), ongor (Palau), pandanas (Vanuatu: Bislama), choy, fach, far (Yap), deipw, fach, far (Chuuk); deipw, kipar (Pohnpei). Đặc điểm thực vật cây dứa đại 1. Mô tả chung Cây nhó, phân nhánh ở ngọn, cao 3 — 4 m, với rat nhiều rễ phụ thả xuống dat.

Lá mọc ở đầu nhánh thành chùm, hình bản dai | — 2 m, gân giữa va mép có gai sắc. Bông mo đực thành bông tận cùng và rủ xuống với mo màu trắng, riêng biệt, hoa rất thơm. Bông mo cai mọc đơn độc gồm rất nhiều lá noãn. Cụm hoa mang quả thành một khối hình trứng, dai 16 — 22 cm, có cuống, mau vàng cam, với những quả hạch có góc cạnh, phẳng và thành bướu ở đỉnh, hạch rất cửng, nhiều cạnh, có những hóc.

“1 Tổng quan Trang 9 Khóa luận tốt nghiệp Hình 1.4 Ré của Hình 1.5 Cụm quả Hình 1.6 Cụm quả cây đứa dại đứa đại còn xanh đứa dại chín 1. Vàng phân bố, thu hái và chế biến ° Vùng phân bố - Trên thé giới: phân bố ở các các khu rừng vả vùng ven biển 6 Đông Nam A, bao gồm cả Việt Nam vả Indonesia, mở rộng vẻ phía đông qua Papua New Guinea va miễn bắc Australia, và trên khắp các hòn đảo Thái Binh Dương, bao gồm cả Melanesia (Quan dao Solomon, Vanuatu, New Caledonia và Fiji), Micronesia (Palau, Northern Marianas, Guam, Federated States of Micronesia, Quần đáo Marshall, Kiribati, Tuvalu, va Nauru), va Polynesia (Wallis va Futuna, Tokelau, Samoa, American Samoa, Tonga, Niue, Cook Islands,Polynesia thuộc Pháp, va Hawaii). - Ở Việt Nam: Dứa dai thường phân bế trên các bai dm cỏ cát, trong các rú bụi ven biến, doc bờ ngòi nước mặn; rừng ngập mặn, cũng phân bố trong đất liền, ở vĩ độ thấp, doc theo các sông, khắp nước ta, từ Hoa Binh, Quang Ninh, tới Quảng Nam- Da Nẵng, Khánh Hoa, Binh Thuận, Đồng Nai, Kiên Giang. The hái và chế biến - Thời gian thu hái: Cây có nguồn gốc từ cây giống đầu tiên bắt dau ra hoa vào khoảng 15 năm, trong khi các cây có nguồn gốc từ cắt cành giâm thường ra hoa vảo 3- 4 năm Thời vụ ra hoa giữa các quốc gia/địa phương, giữa các giống khác nhau rất lớn Cây đực thường hoa mỗi năm một lần (tháng ba-tháng năm) Cây cái cho hoa rất nhiêu hai lan mỗi năm.

Sự thụ phan thường xảy ra vào thang ba, cho tới khi quả trưởng thành khoảng một năm sau đó O miễn bắc Australia, mủa đậu quả chính lả tháng tám. Ở Tổng quan Trang 10 Khóa luận tốt nghiệp Lê Thị Kim Chỉ Kiribati, Marshall Islands, và Liên bang Micronesia, có hai mùa đậu quả chính, khoảng tháng ba và sau đó vào tháng bay-thang chín.!©I - Trên thế giới: các bộ phận khác nhau của cây dứa dại được sử dụng để cung cấp vô số các sản phẩm tại các quần đảo Thái Bình Dương, đặc biệt là trên đảo san hô. Thân và cảnh lớn thường được dùng làm vật liệu xây dựng nha ở, gối cứng, bình, và bẫy cá; cũng có thé cho củi dé đốt hoặc sử dụng dé làm phân trộn. RE chưa bám đất được sử dụng lam tường nha, giỏ, cọ vẽ.

Cây cũng được sử dụng để sản xuất thuốc nhuộm và các loại thuốc truyền thông. Lá được chế biến bằng cách ngâm trong nước biển hoặc đun sôi, sau đó sử dụng để làm thảm, giỏ, nón, quạt, gối, thuyền buồm (trước đây), đồ chơi. Lá cũng được sử đụng cho lợp tường và mái nhà, vả để làm phân trộn. Hoa đực có mùi thơm được sử dụng để làm nước hoa, tinh dầu va làm vòng hoa.

Trái dứa dại lả lương thực chính ở các vùng của Micronesia bao gồm cả quần đảo Marshall, Liên bang Micronesia, và Kiribati cung cấp lên đến 50% lượng năng lượng (Miller et al. Năm 1956, Englberger et al.!©! - Ở Việt Nam: Ré thu hái quanh năm, thu các rễ chưa bám đất tốt hon là rễ ở dưới đất, đem về thái mỏng, phơi hay sấy khô dùng dần. Thu hái quả vào mùa đông dùng tươi hay phơi khô. Dứa dại mọc hoang ở nhiều nơi; thường trồng làm hàng rào.

Một số nơi trồng lấy lá dét chiếu và túi; vì cây có hoa thơm, nên có người còn trồng làm cảnh trong san nhà. Một số địa phương người ta dùng dot non để ăn; phần trắng và mềm của cuống lá đồi khi cũng được dùng để ăn. Ngoài quả, các bộ phận khác như ndn hoa, rễ đều có thể sử dụng làm thuếc.!! Nhóm tác giả Phan Thị Thúy Hằng (Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng) và Hoàng Thị Lan Phương (Bộ Giáo đục và Đào tạo) đã thực hiện thành công dé tài “Nghiên cứu tách và sử dụng sợi từ lá đứa dại dùng làm cốt gia cường cho vật liệu composite trên cơ sở nhựa polyester không no”. So với vật liệu polyme composite (PC) phé biển hiện nay (gia cường bằng sợi thủy tinh) thi vật liệu PC gia cường bằng sợi dita đại có độ bẻn thấp hơn.