Nghiên Cứu Hoạt Động Tạo Việc Làm Cho Người Lao Động Tại Thị Xã Điện Bàn, Tỉnh Quảng Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu hoạt động tạo việc làm cho người lao động tại thị xã điện bàn tỉnh quảng nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

• Tác giả: Lê Văn Minh
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Đức Hùng
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Nghiên Cứu Hoạt Động Tạo Việc Làm Cho Người Lao Động Tại Thị Xã Điện Bàn, Tỉnh Quảng Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG TẠO VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.2. Sự cần thiết tạo việc làm cho người lao động
• 1.3. Nội dung tạo việc làm
• 1.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến tạo việc làm
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TẠO VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG TẠI THỊ XÃ ĐIỆN BÀN
• 2.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động tạo việc làm cho người lao động tại thị xã Điện Bàn
• 2.2. Phân tích thực trạng tạo việc làm cho người lao động tại thị xã Điện Bàn giai đoạn 2015 - 2018
• 2.3. Đánh giá chung
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG CƠ BẢN VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM TẠO VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG TẠI THỊ XÃ ĐIỆN BÀN GIAI ĐOẠN 2019-2025
• 3.1. Quan điểm, định hướng, mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội thị xã Điện Bàn
• 3.2. Một số giải pháp tạo việc làm cho người lao động thị xã Điện Bàn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Tạo Việc Làm Điện Bàn Quảng Nam

Nghiên cứu về tạo việc làm cho người lao động tại thị xã Điện Bàn, Quảng Nam là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Điện Bàn, với vị trí địa lý chiến lược, đang trải qua quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ, tạo ra cả cơ hội và thách thức cho thị trường lao động. Nghiên cứu này nhằm mục đích đánh giá thực trạng, xác định các yếu tố ảnh hưởng, và đề xuất các giải pháp tạo việc làm hiệu quả, bền vững, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Chương trình “Quốc gia khởi nghiệp” cũng tạo động lực cho người dân Điện Bàn lập thân, lập nghiệp. Nghiên cứu này có ý nghĩa lý luận và thực tiễn quan trọng, cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách và triển khai các biện pháp hỗ trợ việc làm cho người lao động.

1.1. Bối Cảnh Kinh Tế Xã Hội Thị Xã Điện Bàn

Thị xã Điện Bàn nằm ở vị trí trung tâm, là vùng kinh tế trọng điểm phía bắc tỉnh Quảng Nam, giáp ranh với thành phố Đà Nẵng và đô thị cổ Hội An. Với diện tích tự nhiên 216,32 km2 và dân số khoảng 120.971 người, Điện Bàn có tiềm năng phát triển công nghiệp, nông nghiệp, thủy sản và dịch vụ du lịch. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ, tạo ra nhu cầu lớn về lao động, đồng thời đặt ra yêu cầu về nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Theo tài liệu gốc, Điện Bàn được xác định là một trong 03 thị xã, thành phố trọng điểm của tỉnh Quảng Nam trong quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2020.

1.2. Tính Cấp Thiết Của Nghiên Cứu Tạo Việc Làm

Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại Điện Bàn dẫn đến sự mất cân bằng cung - cầu lao động. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để tạo việc làm hiệu quả, đảm bảo cuộc sống ổn định cho người lao động, và đạt được mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong thời kỳ cách mạng 4.0. Nghiên cứu chuyên sâu các hoạt động tạo việc làm, đề xuất phương hướng và tìm ra những giải pháp hữu hiệu để sử dụng hợp lý nguồn lao động trên địa bàn thị xã Điện Bàn là một đòi hỏi cấp bách, có ý nghĩa thiết thực cả về lý luận và thực tiễn.

II. Thách Thức Tạo Việc Làm Bền Vững Tại Điện Bàn Quảng Nam

Mặc dù có nhiều tiềm năng, thị xã Điện Bàn vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc tạo việc làm bền vững cho người lao động. Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đòi hỏi nguồn nhân lực phải có kỹ năng và trình độ chuyên môn cao, trong khi phần lớn người lao động tại Điện Bàn vẫn là lao động phổ thông, chưa qua đào tạo hoặc đào tạo chưa đáp ứng yêu cầu của thị trường. Bên cạnh đó, sự cạnh tranh gay gắt từ các khu vực lân cận, sự biến động của thị trường lao động, và ảnh hưởng của dịch bệnh cũng gây khó khăn cho việc tạo việc làm và duy trì việc làm ổn định.

2.1. Thiếu Hụt Lao Động Kỹ Năng Cao Tại Điện Bàn

Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt lao động có kỹ năng và trình độ chuyên môn cao. Theo tài liệu gốc, cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ làm thay đổi phương thức sản xuất, dẫn đến nguồn nhân lực phải có sự thay đổi để triển khai phương thức sản xuất đó. Người lao động phải có sự thích ứng cao hơn để đáp ứng những công việc mới và tránh bị đào thải. Điều này đòi hỏi sự đầu tư vào đào tạo và đào tạo lại, cũng như việc thu hút và giữ chân lao động có trình độ cao.

2.2. Ảnh Hưởng Của Dịch Bệnh Đến Thị Trường Lao Động

Dịch bệnh, như COVID-19, đã gây ra những tác động tiêu cực đến thị trường lao động tại Điện Bàn. Nhiều doanh nghiệp phải tạm ngừng hoạt động hoặc thu hẹp sản xuất, dẫn đến tình trạng mất việc làm hoặc giảm thu nhập của người lao động. Theo tài liệu gốc, dịch bệnh ảnh hưởng đến lĩnh vực đào tạo và đào tạo lại. Cần có những giải pháp linh hoạt và sáng tạo để hỗ trợ người lao động vượt qua khó khăn và tìm kiếm cơ hội việc làm mới.

2.3. Cạnh Tranh Từ Các Khu Vực Lân Cận

Điện Bàn phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các khu vực lân cận, đặc biệt là thành phố Đà Nẵng và đô thị cổ Hội An. Các khu vực này có lợi thế về cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực chất lượng cao, và môi trường kinh doanh thuận lợi hơn. Để thu hút và giữ chân người lao động, Điện Bàn cần tạo ra những lợi thế cạnh tranh riêng, như chính sách ưu đãi, môi trường sống tốt, và cơ hội phát triển nghề nghiệp.

III. Giải Pháp Tạo Việc Làm Mới Tại Thị Xã Điện Bàn

Để giải quyết vấn đề việc làm cho người lao động tại thị xã Điện Bàn, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện, tập trung vào việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn, và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách linh hoạt và sáng tạo, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương và xu hướng phát triển của thị trường lao động.

3.1. Nâng Cao Chất Lượng Đào Tạo Nghề Tại Điện Bàn

Nâng cao chất lượng đào tạo nghề là yếu tố then chốt để tạo việc làm bền vững cho người lao động. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ sở đào tạo nghề và doanh nghiệp, để đảm bảo chương trình đào tạo đáp ứng yêu cầu thực tế của thị trường lao động. Theo tài liệu gốc, cần thay đổi dần phương thức đào tạo truyền thống để sang những phương thức đào tạo linh hoạt, chú trọng đào tạo các kỹ năng, chú trọng đào tạo lại, đào tạo ngắn hạn và gắn bó với văn hóa học tập suốt đời.

3.2. Phát Triển Các Ngành Nghề Tiềm Năng Tại Điện Bàn

Điện Bàn có nhiều tiềm năng phát triển các ngành nghề như du lịch, dịch vụ, công nghiệp chế biến, và nông nghiệp công nghệ cao. Cần có chính sách khuyến khích đầu tư vào các ngành này, tạo ra nhiều cơ hội việc làm mới cho người lao động. Theo tài liệu gốc, Điện Bàn có vị trí là vùng kinh tế trọng điểm phía bắc tỉnh Quảng Nam, là vùng giao thoa giữa hai đô thị Đà Nẵng và Hội An phát triển rất năng động; trên tuyến hành lang kết nối 2 di sản thế giới được UNESCO công nhận là Đô thị cổ Hội An và Thánh địa Mỹ Sơn.

3.3. Hỗ Trợ Khởi Nghiệp Và Phát Triển Doanh Nghiệp

Khuyến khích khởi nghiệp và phát triển doanh nghiệp là một giải pháp quan trọng để tạo việc làm cho người lao động. Cần có chính sách hỗ trợ vốn, kỹ năng, và thông tin cho các doanh nghiệp khởi nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo tài liệu gốc, cách mạng công nghiệp 4.0 đang là cơ hội vàng cho lĩnh vực khởi nghiệp (start up) quan trọng bởi nhân lực là nguồn lực rất lớn cho phát triển kinh tế xã hội.

IV. Chính Sách Hỗ Trợ Việc Làm Cho Lao Động Điện Bàn

Để các giải pháp tạo việc làm đạt hiệu quả cao, cần có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính quyền địa phương thông qua các chính sách phù hợp. Các chính sách này cần tập trung vào việc cải thiện môi trường kinh doanh, hỗ trợ đào tạo nghề, và tạo điều kiện cho người lao động tiếp cận thông tin việc làm và các dịch vụ hỗ trợ khác.

4.1. Cải Thiện Môi Trường Đầu Tư Kinh Doanh

Cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động và phát triển. Điều này bao gồm việc giảm thiểu thủ tục hành chính, tạo sự minh bạch và công bằng trong tiếp cận nguồn lực, và đảm bảo an ninh trật tự. Theo tài liệu gốc, tận dụng lợi thế đó không chỉ giúp tập trung phát triển kinh tế theo hướng đa dạng các lĩnh vực, phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và các ngành nghề dịch vụ; tạo thuận lợi thu hút đầu tư, khuyến khích các thành phần kinh tế phát triển trên địa bàn, từng bước chuyển dịch cơ cấu kinh tế, khai thác triệt để các tiềm năng, thế mạnh của địa phương mà còn giúp tạo việc làm cho lao động địa phương.

4.2. Tăng Cường Kết Nối Cung Cầu Lao Động

Cần tăng cường kết nối giữa các trung tâm giới thiệu việc làm, doanh nghiệp, và người lao động, để đảm bảo thông tin việc làm được truyền tải một cách nhanh chóng và hiệu quả. Điều này có thể được thực hiện thông qua việc tổ chức các hội chợ việc làm, sàn giao dịch việc làm, và các kênh thông tin trực tuyến.

4.3. Hỗ Trợ Tài Chính Cho Người Lao Động

Cần có các chương trình hỗ trợ tài chính cho người lao động, đặc biệt là những người thuộc diện hộ nghèo, hộ cận nghèo, và những người bị mất việc làm do dịch bệnh. Các chương trình này có thể bao gồm việc cung cấp vốn vay ưu đãi, trợ cấp thất nghiệp, và hỗ trợ chi phí đào tạo nghề.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Nghiên Cứu Việc Làm Tại Điện Bàn

Kết quả nghiên cứu về tạo việc làm cho người lao động tại thị xã Điện Bàn có thể được ứng dụng vào việc hoạch định chính sách, xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, và triển khai các chương trình hỗ trợ việc làm cụ thể. Nghiên cứu này cũng cung cấp thông tin hữu ích cho các doanh nghiệp, cơ sở đào tạo nghề, và người lao động trong việc đưa ra các quyết định liên quan đến việc làm và phát triển nghề nghiệp.

5.1. Xây Dựng Kế Hoạch Phát Triển Kinh Tế Xã Hội

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của thị xã Điện Bàn, đảm bảo sự hài hòa giữa phát triển kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội, đặc biệt là vấn đề việc làm cho người lao động.

5.2. Triển Khai Các Chương Trình Hỗ Trợ Việc Làm

Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc triển khai các chương trình hỗ trợ việc làm cụ thể, như chương trình đào tạo nghề, chương trình hỗ trợ khởi nghiệp, và chương trình kết nối cung - cầu lao động.

5.3. Cung Cấp Thông Tin Cho Doanh Nghiệp Và Người Lao Động

Nghiên cứu cung cấp thông tin hữu ích cho các doanh nghiệp trong việc tuyển dụng và đào tạo nhân lực, cũng như cho người lao động trong việc lựa chọn nghề nghiệp và tìm kiếm việc làm phù hợp.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Việc Làm Điện Bàn Quảng Nam

Nghiên cứu về tạo việc làm cho người lao động tại thị xã Điện Bàn, Quảng Nam là một quá trình liên tục và cần có sự tham gia của tất cả các bên liên quan. Với sự nỗ lực của chính quyền địa phương, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo nghề, và người lao động, Điện Bàn có thể vượt qua những thách thức và tạo ra một thị trường lao động năng động, hiệu quả, và bền vững, góp phần vào sự phát triển chung của tỉnh Quảng Nam và cả nước.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Hợp Tác Giữa Các Bên

Sự hợp tác chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo nghề, và người lao động là yếu tố then chốt để tạo việc làm bền vững. Cần có sự trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm, và phối hợp hành động giữa các bên để đạt được mục tiêu chung.

6.2. Định Hướng Phát Triển Thị Trường Lao Động

Thị trường lao động tại Điện Bàn cần phát triển theo hướng đa dạng hóa ngành nghề, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, và tạo môi trường làm việc tốt cho người lao động. Cần chú trọng phát triển các ngành nghề có giá trị gia tăng cao, sử dụng công nghệ hiện đại, và thân thiện với môi trường.

6.3. Tiếp Tục Nghiên Cứu Và Đánh Giá

Cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá về thị trường lao động tại Điện Bàn, để có những điều chỉnh chính sách và giải pháp phù hợp với tình hình thực tế. Nghiên cứu này cần được thực hiện một cách thường xuyên và liên tục, để đảm bảo sự phát triển bền vững của thị trường lao động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam là địa bàn kinh tế trọng điểm phía Bắc của tỉnh với tổng diện tích tự nhiên đạt 216,32 km2, bao gồm 13 xã và 7 phường. Tính đến cuối năm 2018, quy mô dân số toàn thị xã đạt 212.000 người, trong đó nguồn nhân lực trong độ tuổi lao động đạt 131.227 người, chiếm tỷ lệ 62,58% tổng dân số. Nằm tại vị trí cửa ngõ giao thoa năng động giữa thành phố Đà Nẵng và đô thị cổ Hội An, Điện Bàn sở hữu lợi thế hạ tầng vượt trội để thu hút vốn đầu tư và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Tuy nhiên, tốc độ đô thị hóa nhanh chóng cùng tác động sâu rộng của cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 đang đặt ra thách thức gay gắt về tình trạng mất cân đối cung cầu lao động, áp lực chuyển dịch việc làm từ khu vực nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ.

Luận văn thạc sĩ Quản trị kinh doanh của tác giả Lê Văn Minh tập trung nghiên cứu toàn diện hoạt động tạo việc làm cho người lao động tại thị xã Điện Bàn trong giai đoạn 2015 - 2018, đồng thời xây dựng định hướng giải pháp cho giai đoạn 2019 - 2025. Mục tiêu then chốt của nghiên cứu là đánh giá đúng thực trạng tạo việc làm, phân tích các rào cản nội tại của nguồn nhân lực và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm hiện thực hóa mục tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thị xã: nâng tỷ lệ lao động phi nông nghiệp đạt trên 80%, tỷ lệ lao động qua đào tạo vượt mức 70% và thu nhập bình quân đầu người đạt 90 - 93 triệu đồng/năm. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp căn cứ khoa học giúp chính quyền địa phương hoàn thiện chính sách an sinh xã hội, phát triển thị trường lao động bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu thiết lập nền tảng dựa trên lý thuyết kinh tế lao động hiện đại kết hợp cách tiếp cận vi mô và vĩ mô. Việc làm được xác định theo Điều 9 Bộ Luật Lao động số 10/2012/QH13 và định nghĩa của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) là mọi hoạt động lao động hợp pháp, có ích và tạo ra thu nhập bằng tiền hoặc hiện vật. Theo trường phái kinh tế nguồn nhân lực, việc làm phản ánh trạng thái tương thích giữa tư liệu sản xuất và sức lao động theo công thức tương quan kỹ thuật, trong đó mỗi chỗ làm việc đòi hỏi một suất đầu tư vốn tương ứng với trình độ công nghệ.

Cơ chế tạo việc làm được vận hành dựa trên mô hình tương tác ba bên:

• Người lao động chủ động nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng thích ứng và thực hiện tự tạo việc làm thông qua khởi nghiệp sáng tạo theo tinh thần Nghị định 38/2018/NĐ-CP.
• Người sử dụng lao động đóng vai trò kiến tạo chỗ làm việc mới thông qua mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh, đầu tư đổi mới công nghệ và tổ chức quản trị hiệu quả.
• Nhà nước thực hiện vai trò điều tiết vĩ mô, ban hành hành lang pháp lý thông thoáng, quy hoạch các khu cụm công nghiệp và triển khai các chương trình tín dụng ưu đãi từ Quỹ quốc gia về việc làm.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết thất nghiệp và thiếu việc làm theo tiêu chuẩn điều tra của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi mô hình đào tạo theo hướng linh hoạt, chú trọng kỹ năng số và văn hóa học tập suốt đời dưới tác động của làn sóng công nghệ mới.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả kết hợp phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp và điều tra sơ cấp để đảm bảo tính chuẩn xác và độ tin cậy khoa học:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Trích xuất từ Niên giám Thống kê thị xã Điện Bàn giai đoạn 2015 - 2018, các báo cáo tổng kết thực hiện Đề án 1956 về đào tạo nghề nông thôn, cơ sở dữ liệu cung cầu lao động của Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, cùng các báo cáo tài chính, thu chi ngân sách của địa phương.
• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Khảo sát chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng kết hợp bảng hỏi trực tuyến và phỏng vấn trực tiếp đối với 300 người lao động tại 20 xã, phường trên địa bàn thị xã vào tháng 02 năm 2019. Mẫu khảo sát đảm bảo tính đại diện cao cho các nhóm đối tượng: lao động trong khu công nghiệp, làng nghề truyền thống, lao động nông thôn chuyển đổi và nhóm lao động chưa có việc làm.

Phương pháp phân tích bao gồm thống kê mô tả, so sánh đối chiếu chuỗi số liệu thời gian, phân tích cơ cấu tỷ trọng và tổng hợp định tính. Việc lựa chọn phương pháp này giúp lượng hóa chính xác các biến động về cơ cấu việc làm, chỉ rõ mối tương quan giữa quy mô vốn đầu tư, sự phát triển của hệ thống doanh nghiệp với khả năng tạo việc làm mới tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra bức tranh thực trạng tạo việc làm tại thị xã Điện Bàn giai đoạn 2015 - 2018 với những chuyển biến tích cực cùng nhiều số liệu minh chứng cụ thể:

Thứ nhất, quy mô việc làm liên tục gia tăng qua các năm. Số lao động có việc làm tăng từ 120.791 người năm 2015 (chiếm 81,47% lực lượng lao động) lên 126.952 người vào năm 2018 (đạt tỷ lệ 83,20%). Tỷ lệ lao động không có việc làm giảm tương ứng từ 18,53% xuống còn 16,80%. Kết quả khảo sát chọn mẫu sơ bộ ghi nhận tỷ lệ lao động có việc làm đạt mức 92,6%, trong khi tỷ lệ chưa có việc làm là 7,4%.

Thứ hai, cơ cấu việc làm dịch chuyển mạnh mẽ theo hướng công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Tỷ trọng lao động trong ngành nông, lâm, thủy sản giảm nhanh từ 25.370 người năm 2015 xuống 24.225 người năm 2017. Ngược lại, ngành công nghiệp - xây dựng vươn lên thành động lực thu hút lao động chủ lực, đạt 50.851 người năm 2017, chiếm 40,48% tổng số lao động đang làm việc. Ngành thương mại - dịch vụ duy trì tốc độ phát triển ổn định với hơn 50.000 lao động tham gia.

Thứ ba, hệ thống doanh nghiệp và các khu cụm công nghiệp phát huy vai trò hạt nhân tạo việc làm. Khu công nghiệp Điện Nam - Điện Ngọc đã lấp đầy 92,79% diện tích với 63 dự án đăng ký đầu tư (tổng vốn đạt 4.112,14 tỷ đồng và 522,61 triệu USD), tạo việc làm ổn định cho hơn 25.000 lao động. Toàn thị xã đã hình thành 9 cụm công nghiệp và 1 cụm làng nghề với tỷ lệ lấp đầy bình quân 72,79%, giải quyết việc làm trực tiếp cho hơn 5.000 lao động. Đồng thời, số lượng doanh nghiệp vừa và nhỏ tăng từ 472 doanh nghiệp năm 2015 lên 684 doanh nghiệp năm 2018, trong đó doanh nghiệp thương mại, dịch vụ tăng trưởng mạnh nhất với 293 đơn vị.

Thứ tư, thu nhập bình quân của người lao động được cải thiện rõ rệt, tăng từ 37,6 triệu đồng/người/năm vào năm 2016 lên mức 46,35 triệu đồng/người/năm vào năm 2018. Khảo sát thực tế cho thấy mức thu nhập phổ biến từ 2,5 đến 5 triệu đồng/tháng chiếm 51,9% tổng số lao động được điều tra. Lao động thuộc khối thương mại - dịch vụ đạt mức thu nhập bình quân cao nhất với 58,63 triệu đồng/năm 2018, tiếp đến là khối công nghiệp - xây dựng đạt 49,67 triệu đồng/năm, trong khi khối nông nghiệp đạt thấp nhất ở mức 30,75 triệu đồng/năm.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh thành công của thị xã Điện Bàn trong việc tận dụng lợi thế địa lý liền kề Đà Nẵng và Hội An để thu hút dòng vốn đầu tư sản xuất. Khi phân tích sâu các biểu đồ cấu trúc, có thể nhận thấy rõ nét sự tương phản giữa tốc độ mở rộng công nghiệp và chất lượng nguồn nhân lực:

• Dữ liệu trình bày qua bảng cơ cấu trình độ chuyên môn kỹ thuật cho thấy tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo vẫn ở mức cao đáng lo ngại, chiếm tới 43,60% năm 2018 (tương đương 66.800 người). Tỷ lệ lao động có trình độ sơ cấp nghề và công nhân kỹ thuật chiếm 37,12%, trong khi trình độ đại học trở lên chỉ đạt 5,39%.
• Biểu đồ phân tích nguyên nhân người lao động chưa đi làm chỉ ra rằng 42,9% số người được hỏi không tìm được việc làm phù hợp với bản thân, 28,6% người lao động thiếu chuyên môn kỹ thuật và 14,3% không chấp nhận đi làm do mức lương quá thấp so với chi phí sinh hoạt.

Thực tế này lý giải vì sao phần lớn doanh nghiệp tại các cụm công nghiệp vẫn tập trung vào các ngành gia công, may mặc, da giày sử dụng lao động giản đơn. Sự thiếu hụt lao động kỹ thuật chất lượng cao đang trở thành điểm nghẽn kìm hãm chuyển dịch sang các ngành công nghệ cao, khiến năng suất lao động và giá trị gia tăng chưa tương xứng với tiềm năng kinh tế của địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực tiễn, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá nhằm nâng cao hiệu quả tạo việc làm tại thị xã Điện Bàn giai đoạn 2019 - 2025:

Thứ nhất, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư tại các khu, cụm công nghiệp:

• Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân thị xã Điện Bàn phối hợp Ban Quản lý các Khu công nghiệp tỉnh Quảng Nam.
• Hành động: Đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng, tạo quỹ đất sạch 120,52 ha còn lại tại 11 cụm công nghiệp; hoàn thiện hạ tầng xử lý nước thải tập trung, hệ thống chiếu sáng và đường giao thông nội bộ.
• Mục tiêu và mốc thời gian: Đến năm 2022 hoàn thành đồng bộ hạ tầng 100% cụm công nghiệp; ưu tiên thu hút các dự án công nghệ cao, công nghiệp sạch có giá trị gia tăng lớn, giải quyết việc làm mới cho 3.000 - 4.000 lao động mỗi năm.

Thứ hai, đổi mới chương trình đào tạo nghề gắn chặt với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp:

• Chủ thể thực hiện: Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội kết nối các cơ sở dạy nghề và mạng lưới doanh nghiệp trên địa bàn.
• Hành động: Chuyển đổi mô hình đào tạo từ cung cấp sang đào tạo theo đơn đặt hàng; tăng cường đào tạo kỹ năng số, tác phong công nghiệp và kỷ luật lao động cho lao động nông thôn bị thu hồi đất.
• Mục tiêu và mốc thời gian: Đến năm 2025 nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt trên 70%, giảm tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo xuống dưới 30%, đảm bảo trên 85% học viên tốt nghiệp tìm được việc làm ngay.

Thứ ba, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp và mở rộng nguồn vốn tín dụng giải quyết việc làm:

• Chủ thể thực hiện: Phòng Kinh tế hạ tầng, Ngân hàng Chính sách Xã hội và Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên thị xã.
• Hành động: Tối ưu hóa quy trình thủ tục hành chính một cửa liên thông; giải ngân nguồn vốn từ Quỹ quốc gia về việc làm với lãi suất ưu đãi cho các hộ kinh doanh cá thể, hợp tác xã và doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.
• Mục tiêu và mốc thời gian: Giai đoạn 2019 - 2025 hỗ trợ thành lập mới từ 80 - 100 doanh nghiệp vừa và nhỏ mỗi năm, tạo thêm 1.500 việc làm tự thân bền vững.

Thứ tư, nâng cao năng lực hoạt động của Trung tâm Dịch vụ việc làm và phát triển thị trường lao động:

• Chủ thể thực hiện: Trung tâm Dịch vụ việc làm tỉnh phối hợp các ban ngành đoàn thể địa phương.
• Hành động: Thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa về cung cầu lao động liên thông giữa Điện Bàn, Đà Nẵng và Hội An; tổ chức định kỳ các phiên giao dịch việc làm lưu động tại các xã thuần nông.
• Mục tiêu và mốc thời gian: Duy trì tỷ lệ kết nối cung cầu lao động thành công qua sàn giao dịch đạt trên 60% từ năm 2020 trở đi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và thực tiễn phong phú, phù hợp cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, cán bộ lãnh đạo và chuyên viên quản lý nhà nước tại các cơ quan ban ngành thị xã Điện Bàn và tỉnh Quảng Nam, đặc biệt là Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, Phòng Kinh tế hạ tầng, Ủy ban nhân dân các xã phường. Luận văn cung cấp hệ thống số liệu tin cậy và cơ sở khoa học sắc bén để xây dựng các chương trình mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, quy hoạch nguồn nhân lực và đề án giải quyết việc làm giai đoạn trung hạn.

Thứ hai, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trung tâm dịch vụ việc làm tại khu vực miền Trung. Tài liệu là nguồn tham khảo quan trọng giúp các cơ sở đào tạo nắm bắt chính xác cơ cấu ngành nghề doanh nghiệp đang có nhu cầu, từ đó điều chỉnh nội dung giáo trình, mở rộng ngành nghề đào tạo phù hợp xu thế thời kỳ số hóa.

Thứ ba, cộng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tư tại các khu, cụm công nghiệp Điện Bàn. Nghiên cứu cung cấp bức tranh toàn cảnh về thực trạng nguồn cung lao động, mức thu nhập trung bình và các yếu tố tâm lý hành vi của người lao động địa phương, giúp doanh nghiệp xây dựng chính sách tuyển dụng, tiền lương và đãi ngộ nhân sự hiệu quả.

Thứ tư, học viên cao học, giảng viên và sinh viên các chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Quản trị nhân lực, Kinh tế phát triển. Công trình là tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp nghiên cứu thị trường lao động cấp huyện thị với cấu trúc lập luận chặt chẽ và số liệu minh họa sinh động.

Câu hỏi thường gặp

Đặc điểm nổi bật nhất của thị trường lao động thị xã Điện Bàn trong giai đoạn nghiên cứu là gì?

Thị trường lao động Điện Bàn ghi nhận tốc độ dịch chuyển cơ cấu việc làm diễn ra rất nhanh chóng từ khu vực nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ. Năm 2017, tỷ lệ lao động làm việc trong ngành công nghiệp - xây dựng đã vươn lên chiếm 40,48%, trong khi ngành thương mại - dịch vụ chiếm gần 40%, đưa Điện Bàn trở thành trung tâm thu hút lao động hàng đầu tỉnh Quảng Nam.

Khu công nghiệp Điện Nam - Điện Ngọc đóng góp như thế nào vào việc tạo việc làm cho địa phương?

Khu công nghiệp Điện Nam - Điện Ngọc là đầu tàu giải quyết việc làm của thị xã khi thu hút 63 dự án với tổng vốn hơn 4.112 tỷ đồng và 522 triệu USD, lấp đầy 92,79% diện tích quy hoạch. Khu công nghiệp này trực tiếp tạo việc làm ổn định cho hơn 25.000 lao động tại chỗ và các khu vực phụ cận.

Thách thức lớn nhất đối với chất lượng nguồn nhân lực tại Điện Bàn hiện nay là gì?

Hạn chế lớn nhất là tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật còn chiếm tỷ lệ cao tới 43,60% vào năm 2018. Điều này dẫn đến thực trạng 42,9% người thất nghiệp không tìm được việc làm do thiếu kỹ năng đáp ứng yêu cầu tuyển dụng của các doanh nghiệp sản xuất hiện đại.

Mức thu nhập bình quân của người lao động tại thị xã Điện Bàn biến động ra sao?

Thu nhập bình quân của người lao động tăng trưởng vững chắc từ 37,6 triệu đồng/năm vào năm 2016 lên 46,35 triệu đồng/năm vào năm 2018. Khối thương mại - dịch vụ dẫn đầu với mức bình quân 58,63 triệu đồng/năm, khối công nghiệp - xây dựng đạt 49,67 triệu đồng/năm và khối nông nghiệp đạt 30,75 triệu đồng/năm.

Giải pháp trọng tâm nào giúp Điện Bàn đạt mục tiêu tỷ lệ lao động qua đào tạo trên 70% đến năm 2025?

Giải pháp cốt lõi là liên kết chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp để đào tạo theo đơn đặt hàng thực tế, tập trung đào tạo lại cho lao động bị thu hồi đất nông nghiệp và phổ cập các kỹ năng kỹ thuật, tác phong công nghiệp đáp ứng yêu cầu sản xuất công nghệ cao.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tạo việc làm trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 và vận dụng sáng tạo vào điều kiện thực tiễn thị xã Điện Bàn.
• Phân tích sâu sắc chuỗi số liệu giai đoạn 2015 - 2018, chỉ rõ quy mô việc làm đạt 126.952 người, tỷ lệ lao động có việc làm đạt 83,20% và khẳng định vai trò trụ cột của 684 doanh nghiệp cùng các khu cụm công nghiệp.
• Nhận diện chính xác điểm nghẽn về chất lượng nguồn nhân lực với 43,60% lao động chưa qua đào tạo, làm căn cứ thực tiễn để đổi mới công tác dạy nghề.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp có tính khả thi cao, gắn liền lộ trình 2019 - 2025 nhằm thực hiện mục tiêu đưa tỷ lệ lao động phi nông nghiệp vượt 80% và thu nhập bình quân đạt trên 90 triệu đồng/người/năm.
• Công trình là tài liệu khoa học giá trị, cung cấp giải pháp hành động thiết thực cho các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực bền vững.

Quý độc giả, các nhà quản lý và học viên quan tâm có thể tiếp tục khai thác chi tiết các mô hình phân tích và bảng số liệu chuyên sâu trong toàn văn công trình nghiên cứu để áp dụng hiệu quả vào thực tiễn địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG TẠO VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Việc làm, tạo việc làm 1. Việc làm Đã có nhiều công trình nghiên cứu đưa ra khái niệm việc làm theo các hướng khác nhau: * Theo Điều 9, chương II (Việc làm) của Bộ Luật lao động nước CHXHCNVN (Luật số 10/2012/QH13 ngày 18 tháng 6 năm 2012) quy định: " Việc làm là hoạt động lao động tạo ra thu nhập mà không bị pháp luật cấm".4] Theo khái niệm trên, một hoạt động được coi là việc làm cần thỏa mãn 2 điều kiện: Một là, hoạt động đó phải có ích và tạo ra thu nhập cho người lao động và cho các thành viên trong gia đình.

Việc này đã nêu ra tính hữu ích và nhấn mạnh tiêu thức tạo ra thu nhập của việc làm. Thứ hai, hoạt động đó không bị pháp luật ngăn cấm. Việc này chỉ rõ tính pháp lý của việc làm. Hai điều kiện đó có quan hệ chặt chẽ với nhau và là điều kiện cần và đủ để một hoạt động lao động được thừa nhận là việc làm.

Nếu một hoạt động lao động tạo ra thu nhập nhưng vi phạm pháp luật như buôn lậu, cướp giật… thì không được thừa nhận là việc làm. Mặt khác một hoạt động dù là hợp pháp và có ích nhưng không tạo ra thu nhập cũng không được thừa nhận là việc làm. * Theo Tổ chức lao động quốc tế (ILO) thì khái niệm việc làm chỉ đề cập đến trong mối quan hệ với lực lượng lao động. Vì vậy, “việc làm được coi là hoạt động có ích mà không bị pháp luật ngăn cấm có thu nhập bằng tiền (hoặc bằng hịên vật)”.

*Theo giáo trình Kinh tế nguồn nhân lực của Khoa Kinh tế & Quản lý nguồn nhân lực - Trường Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội, khái niệm việc làm được hiểu là:“Việc làm là trạng thái phù hợp về số lượng và chất lượng giữa tư liệu sản xuất 7 với sức lao động, để tạo ra hàng hóa theo yêu cầu của thị trường”. [4] Như vậy theo khái niệm này có thể hiểu việc làm là một phạm trù để chỉ trạng thái phù hợp giữa sức lao động và tư liệu sản xuất hoặc những phương tiện để sản xuất ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội. Theo quan điểm này việc làm có các đặc trưng sau: Một là, việc làm là sự biểu hiện quan hệ của 2 yếu tố sức lao động (V) và tư liệu sản xuất (C). Hai là, mang lại lợi ích (vật chất và tinh thần) cho xã hội.

Ba là, việc làm đó là trạng thái phù hợp giữa sức lao động và tư liệu sản xuất hoặc những phương tiện mà họ sử dụng để thực hiện hoạt động. Sự phù hợp được thể hiện ở cả hai mặt số lượng và chất lượng. Trạng thái phù hợp này có thể được biểu hiện bằng mối quan hệ tỷ lệ của hai yếu tố này theo phương trình: Việc làm = C/V Trong đó: C: Đơn vị tư liệu sản xuất; V: Đơn vị lao động. Như vậy, chỉ khi ở đâu có sự phù hợp của hai yếu tố sức lao động và tư liệu sản xuất (hoặc phương tiện sản xuất) thì ở đó có việc làm.

Từ mối quan hệ này cho thấy tỷ lệ một đơn vị sức lao động có thể vận hành bao nhiêu đơn vị tư liệu sản xuất (thường biểu hiện ở chỉ tiêu suất đầu tư cho một chỗ làm việc). Tỷ lệ này phụ thuộc vào từng ngành nghề, từng nơi làm việc. Tạo việc làm Theo PGS.TS Trần Xuân Cầu (2013), giáo trình kinh tế nguồn nhân lực, Nhà Xuất bản Đại học Kinh tế quốc dân: “Tạo việc làm là quá trình tạo điều kiện kinh tế xã hội cần thiết để người lao động có thể kết hợp giữa sức lao động và tư liệu sản xuất, nhằm tiến hành quá trình lao động, tạo ra hàng hóa và dịch vụ theo yêu cầu thị trường”. “Tạo việc làm là một quá trình tạo ra môi trường hình thành các chỗ làm việc và sắp xếp người lao động phù hợp với chỗ làm việc để có các việc làm chất lượng, đảm bảo nhu cầu của cả người lao động và người sử dụng lao động đồng thời phải đáp ứng được mục tiêu phát triển đất nước”.

“Tạo việc làm cho người lao động là đưa người lao động vào làm việc để tạo ra trạng thái phù hợp giữa sức lao động 8 và tư liệu sản xuất, tạo ra hàng hóa và dịch vụ theo yêu cầu của thị trường”[4, tr.377] Có thể hiểu tạo việc làm là tổng hợp những hoạt động cần thiết để tạo ra những chỗ làm việc mới, giúp người lao động chưa có việc làm có được việc làm; tạo thêm việc làm cho những người lao động đang thiếu việc làm và giúp người lao động tự tạo việc làm. Cơ chế tạo việc làm là cơ chế ba bên gồm có: - Về phía người lao động: + Người lao động muốn tìm việc làm phù hợp có thu nhập cao thì phải có kế hoạch thực hiện và đầu tư phát triển sức lao động, phải tự mình hoặc dựa vào các nguồn tài trợ từ gia đình, từ các tổ chức xã hội.để tham gia đào tạo, phát triển, nắm vững một nghề nghiệp nhất định. + Người lao động tự tạo việc làm (start up – khởi nghiệp): là một tổ chức của con người được thiết kế nhằm cung cấp sản phẩm và dịch vụ trong những điều kiện không chắc chắn nhất. Khởi nghiệp cũng có nghĩa là tạo ra giá trị có lợi cho người cho xã hội hoặc nhóm khởi nghiệp, cho các cổ đông của công ty, cho người lao động, cho cộng đồng và nhà nước.

Khởi nghiệp bằng việc thành lập doanh nghiệp sẽ tạo tăng trưởng kinh tế và dưới một góc độ nào đó sẽ tham gia vào việc phát triển kinh tế và xã hội. Hoặc có một định nghĩa khác: Khởi nghiệp – Startup là người lao động có ý định tự mình có một công việc kinh doanh riêng, bạn muốn tự mình làm và quản lý tự kiếm thu nhập cho mình. Bạn cung cấp và phát triển một sản phẩm hay dịch vụ nào đó, mua bán lại một sản phẩm hay cửa hàng đang hoạt động hoặc hoạt động sinh lợi nào đó.[19] - Về phía người sử dụng lao động: Người sử dụng lao động bao gồm các doanh nghiệp trong nước thuộc các thành phần kinh tế, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, các tổ chức kinh tế xã hội cần có thông tin về thị trường đầu vào và đầu ra, cần có vốn để mua nhà xưởng, máy móc thiết bị, nguyên vật liệu, sức lao động để sản xuất ra sản phẩm hoặc dịch vụ. Ngoài ra người sử dụng lao động cần có kinh nghiệp, sự quản lý khoa học và nghệ thuật, sự hiểu biết về các chính sách của nhà nước nhằm vận dụng linh hoạt, mở rộng sản xuất, nâng cao sự thỏa mãn của người 9 lao động, khơi dậy động lực làm việc, không chỉ tạo ra chỗ làm việc mà còn duy trì và phát triển chỗ làm việc.

- Về phía Nhà nước: Ban hành các luật, cơ chế chính sách liên quan trực tiếp đến người lao động và người sử dụng lao động, tạo ra môi trường pháp lý kết hợp lao động với tư liệu sản xuất. Nhà nước tạo việc làm là tổng thể các biện pháp, chính sách kinh tế, xã hội từ vi mô đến vĩ mô tác động đến người lao động có thể có việc làm. Thất nghiệp, thiếu việc làm 1. Thất nghiệp Theo tổ chức lao động quốc tế (ILO): “Thất nghiệp là tình trạng tồn tại khi một số người trong độ tuổi lao động muốn làm việc nhưng không thể tìm được việc làm ở mức tiền công thịnh hành” [13, tr.

Như vậy người thất nghiệp là những người trong độ tuổi lao động có khả năng lao động trong tuần lễ điều tra không có việc làm nhưng có nhu cầu tìm việc làm và có đăng ký tìm việc theo quy định. Thất nghiệp là một khái niệm vừa mang tính kinh tế vừa mang tính xã hội, nó mang nghĩa ngược với có việc làm. Nói đến thất nghiệp là nói đến sự khó khăn cho việc hoạch định chính sách của các quốc gia. Tuy nhiên trên thực tế tỷ lệ thất nghiệp ở mức hợp lý là điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế.

Vì vậy cần phải giữ mức tỷ lệ thất nghiệp sao cho hợp lý với trình độ phát triển kinh tế xã hội của quốc gia. Thiếu việc làm “Thiếu việc làm hay còn gọi là bán thất nghiệp hoặc thất nghiệp trá hình là những người làm việc ít hơn mức mà mình mong”. Thiếu việc làm là việc làm không tạo điều kiện, không đòi hỏi người lao động sử dụng hết thời gian lao động làm việc theo chế độ và mang lại thu nhập dưới mức tối thiểu. Người thiếu việc làm là người trong tuần lễ điều tra có số giờ làm việc dưới mức quy định chuẩn cho người có đủ việc làm và có nhu cầu làm thêm.

Người thiếu việc làm Theo hướng dẫn điều tra lao động việc làm của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội thì: người thiếu việc làm gồm những người trong tuần lễ điều tra có tổng 10 số giờ làm việc dưới 40 giờ, hoặc có số giờ làm việc nhỏ hơn giờ quy định và có nhu cầu làm thêm giờ (trừ những người có số giờ làm việc dưới 8 giờ, có nhu cầu làm việc mà không có việc làm). Người thất nghiệp Theo tài liệu hướng dẫn điều tra lao động - việc làm của Bộ LĐ - TB & XH hàng năm thì khái niệm người thất nghiệp được hiểu như sau: Người thất nghiệp là người từ đủ 15 tuổi trở lên trong nhóm dân số hoạt động kinh tế, mà trong tuần lễ điều tra không có việc làm nhưng có nhu cầu được làm việc. Sự cần thiết tạo việc làm cho người lao động Tạo việc làm cho người lao động là cần thiết nhằm giải quyết thất nghiệp. Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế sẽ kéo theo chuyển dịch cơ cấu lao động.

Vì vậy, có nghề mới, hoạt động sản xuất mới ra đời, trong khi một số nghề cũ, hoạt động sản xuất cũ bị mất đi, thất nghiệp phát sinh. Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ tạo ra những tác động rất lớn đến thị trường lao động [20]: Thứ nhất, tác động đến số lượng, chất lượng việc làm thông qua sự thay thế sức lao động bằng máy móc, rô-bốt, trí tuệ nhân tạo và ứng dụng công nghệ thông tin đối với một số ngành, nghề đang diễn ra nhanh chóng thâm nhập nơi làm việc trên thị trường lao động Việt Nam.