Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu các tác động đến sử dụng đất lâm nghiệp và phương hướng quản lý rừng dựa vào cộng đồng dân tộc thiểu số êđê tại xã cư dăm krông bông đăk lăk

Luận văn thạc sĩ phân tích hay nghiên cứu các tác động đến sử dụng đất lâm nghiệp và phương hướng quản lý rừng dựa vào cộng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên
• Đề tài: Nghiên Cứu Tác Động Và Quản Lý Rừng Cộng Đồng Tại Đăk Lăk
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Đăk Lăk

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀN ĐỒ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.2. Các nghiên cứu liên quan đến quản lý rừng dựa vào cộng đồng

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu tác động và quản lý rừng cộng đồng tại Đăk Lăk

Nghiên cứu tác động và quản lý rừng cộng đồng tại Đăk Lăk là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển bền vững. Rừng không chỉ là nguồn tài nguyên quý giá mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học. Việc quản lý rừng cộng đồng giúp nâng cao nhận thức của người dân về giá trị của rừng, đồng thời tạo ra cơ hội phát triển kinh tế cho cộng đồng địa phương. Theo FAO, việc quản lý rừng bền vững có thể mang lại lợi ích kinh tế và môi trường lâu dài cho các cộng đồng sống gần rừng.

1.1. Đặc điểm rừng cộng đồng tại Đăk Lăk

Rừng cộng đồng tại Đăk Lăk có diện tích lớn và đa dạng về sinh học. Các loại cây rừng chủ yếu bao gồm gỗ quý và cây thuốc. Sự phong phú này không chỉ tạo ra nguồn tài nguyên cho người dân mà còn góp phần bảo vệ môi trường sống. Theo nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Rừng, rừng cộng đồng tại đây có vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái.

1.2. Vai trò của cộng đồng trong quản lý rừng

Cộng đồng địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý rừng. Họ không chỉ là những người sử dụng tài nguyên mà còn là những người bảo vệ rừng. Sự tham gia của cộng đồng giúp nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ rừng. Nghiên cứu cho thấy, khi cộng đồng tham gia vào quản lý, tình trạng khai thác rừng bất hợp pháp giảm đáng kể.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý rừng cộng đồng tại Đăk Lăk

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc quản lý rừng cộng đồng tại Đăk Lăk cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như khai thác rừng trái phép, xung đột lợi ích giữa các bên liên quan và thiếu nguồn lực cho quản lý là những thách thức lớn. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, tình trạng khai thác rừng trái phép vẫn diễn ra phổ biến, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường.

2.1. Khai thác rừng trái phép và tác động môi trường

Khai thác rừng trái phép là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất tại Đăk Lăk. Hành động này không chỉ làm giảm diện tích rừng mà còn gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường. Theo nghiên cứu của Viện Khoa học Lâm nghiệp, việc khai thác này đã làm suy giảm đa dạng sinh học và làm tăng nguy cơ thiên tai.

2.2. Xung đột lợi ích giữa các bên liên quan

Xung đột lợi ích giữa các bên liên quan là một thách thức lớn trong quản lý rừng cộng đồng. Các công ty khai thác gỗ thường có lợi ích trái ngược với cộng đồng địa phương. Điều này dẫn đến sự căng thẳng và xung đột, ảnh hưởng đến sự hợp tác trong quản lý rừng. Nghiên cứu cho thấy, việc thiếu sự đồng thuận giữa các bên có thể làm giảm hiệu quả quản lý rừng.

III. Phương pháp quản lý rừng cộng đồng hiệu quả tại Đăk Lăk

Để quản lý rừng cộng đồng hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp phù hợp. Việc kết hợp giữa quản lý truyền thống và hiện đại có thể mang lại kết quả tốt. Theo nghiên cứu của các chuyên gia, việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý rừng có thể giúp theo dõi và giám sát tình trạng rừng một cách hiệu quả hơn.

3.1. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý rừng

Công nghệ thông tin, đặc biệt là GIS, đã được áp dụng trong quản lý rừng tại Đăk Lăk. Việc sử dụng GIS giúp theo dõi tình trạng rừng và phát hiện sớm các hành vi khai thác trái phép. Theo nghiên cứu của Stan Aronoff, GIS là công cụ hữu ích trong việc quản lý tài nguyên thiên nhiên.

3.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Tăng cường sự tham gia của cộng đồng là một yếu tố quan trọng trong quản lý rừng. Các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức cho người dân về giá trị của rừng có thể giúp họ trở thành những người bảo vệ rừng hiệu quả. Nghiên cứu cho thấy, khi cộng đồng được tham gia vào quản lý, tình trạng rừng được cải thiện rõ rệt.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Đăk Lăk

Nghiên cứu về quản lý rừng cộng đồng tại Đăk Lăk đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các mô hình quản lý rừng cộng đồng đã được triển khai và cho thấy hiệu quả rõ rệt. Theo báo cáo của các tổ chức phi chính phủ, việc áp dụng mô hình này đã giúp cải thiện đời sống của người dân và bảo vệ môi trường.

4.1. Mô hình quản lý rừng cộng đồng thành công

Một số mô hình quản lý rừng cộng đồng tại Đăk Lăk đã thành công trong việc bảo vệ rừng và nâng cao đời sống người dân. Các mô hình này không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên mà còn tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho cộng đồng. Theo nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Lâm nghiệp, các mô hình này đã giúp giảm thiểu tình trạng khai thác rừng trái phép.

4.2. Kết quả từ các chương trình bảo tồn

Các chương trình bảo tồn rừng tại Đăk Lăk đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Việc bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường sống đã được cải thiện. Theo báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường, các chương trình này đã giúp tăng cường khả năng phục hồi của hệ sinh thái rừng.

V. Kết luận và tương lai của quản lý rừng cộng đồng tại Đăk Lăk

Quản lý rừng cộng đồng tại Đăk Lăk đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Việc áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả và tăng cường sự tham gia của cộng đồng sẽ là chìa khóa cho sự thành công trong tương lai. Theo các chuyên gia, việc phát triển bền vững rừng cộng đồng không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường.

5.1. Hướng đi tương lai cho quản lý rừng

Hướng đi tương lai cho quản lý rừng cộng đồng tại Đăk Lăk cần tập trung vào việc phát triển bền vững. Các chính sách cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn địa phương. Theo nghiên cứu của FAO, việc phát triển bền vững rừng cộng đồng sẽ mang lại lợi ích lâu dài cho cả cộng đồng và môi trường.

5.2. Tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan

Tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan là rất quan trọng trong quản lý rừng cộng đồng. Các tổ chức phi chính phủ, chính quyền địa phương và cộng đồng cần làm việc cùng nhau để đạt được mục tiêu chung. Nghiên cứu cho thấy, sự hợp tác này sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ rừng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Đắk Lắk từng sở hữu diện tích rừng tự nhiên trù phú với khoảng 1.000.000 ha, giữ vai trò lá phổi xanh và đầu nguồn phòng hộ trọng yếu của vùng Tây Nguyên. Tuy nhiên, dưới áp lực gia tăng dân số, sự chuyển đổi kinh tế và tập quán du canh du cư, hàng chục ngàn hecta rừng nguyên sinh đã bị suy thoái và thay thế bởi đất sản xuất nông nghiệp. Vấn đề suy giảm tài nguyên rừng không chỉ đe dọa đa dạng sinh học mà còn trực tiếp phá vỡ cấu trúc sinh kế truyền thống của các cộng đồng dân tộc thiểu số tại chỗ.

Đề tài tập trung giải quyết bài toán mâu thuẫn giữa bảo tồn tài nguyên lâm nghiệp và bảo đảm an ninh lương thực cho người dân bản địa. Mục tiêu cụ thể của công trình là lượng hóa quá trình biến động thảm phủ giai đoạn 1975-2000, nhận diện các xung lực kinh tế - xã hội tác động đến cấu trúc sử dụng đất và xây dựng phương án quản lý rừng dựa vào cộng đồng một cách bền vững.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực địa tại buôn Chàm B, xã Cư Drăm, huyện Krông Bông, tỉnh Đắk Lắk trên tổng diện tích tự nhiên 812,0 ha, cùng phạm vi phân tích viễn thám không gian mở rộng đạt 861,66 ha. Quá trình thu thập và đối soát số liệu kéo dài qua các mốc thời gian trọng điểm từ năm 1975 đến năm 2002. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp cơ sở dữ liệu số chuẩn xác cho 44 hộ dân buôn Chàm B (với 95,4% là đồng bào Ê Đê), đồng thời góp phần hiện thực hóa các chính sách quốc gia về giao đất giao rừng và chương trình trồng mới 5.000.000 ha rừng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 2 khung lý thuyết nền tảng trong quản trị tài nguyên hiện đại:

• Lý thuyết Quản lý tài nguyên dựa vào cộng đồng (Community-Based Natural Resource Management - CBNRM) được định hình bởi Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc (FAO) và các tuyên bố tại Hội nghị Lâm nghiệp Cộng đồng Quốc tế Chiang Mai năm 2001. Lý thuyết này khẳng định tài nguyên rừng được bảo vệ tối ưu khi trao quyền tự chủ và công nhận luật tục của các cư dân sống phụ thuộc vào rừng.
• Lý thuyết Sinh thái học cảnh quan và Phân tích không gian số (Landscape Ecology & Spatial Analysis), ứng dụng các mô hình giải đoán biến động thảm phủ của Stan Aronoff (1989) và Benoit Mertens (1986).

Mô hình nghiên cứu tích hợp 5 khái niệm cốt lõi: Quản lý rừng dựa vào cộng đồng (CBFM), diễn biến lớp phủ đất (land cover dynamics), chuyển đổi sử dụng đất lâm nghiệp (land use transition), lâm nghiệp xã hội (social forestry) và chuỗi giá trị lâm sản ngoài gỗ (NTFPs). Các công trình tiền nghiệm quốc tế chỉ ra rằng phương pháp viễn thám kỹ thuật số kết hợp dữ liệu mặt đất có thể mang lại độ chính xác phân loại từ 73% đến trên 90%.

Phương pháp nghiên cứu

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Đề tài tiến hành khảo sát chọn mẫu có sự tham gia với 24 hộ gia đình trên tổng số 44 hộ dân của buôn Chàm B (đạt tỷ lệ chọn mẫu 54,5%), đại diện đầy đủ cho 4 nhóm phân loại kinh tế từ khá giả đến nghèo đói. Mẫu khảo sát chuyên gia bao gồm 100% cán bộ lâm trường Krông Bông, lãnh đạo UBND xã Cư Drăm và ban tự quản buôn làng.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu không gian bao gồm 4 thế hệ ảnh vệ tinh đa thời gian: Landsat MSS ngày 10/03/1975 và 09/03/1987 (độ phân giải 60x60m), Landsat TM ngày 07/02/1992 (độ phân giải 30x30m), Landsat ETM ngày 04/03/2000 (độ phân giải 30x30m), kết hợp bản đồ địa hình UTM tỷ lệ 1:50.000 và bản đồ giao đất giao rừng tỷ lệ 1:10.000 từ dự án GTZ. Dữ liệu xã hội học được thu thập qua các công cụ đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA) như sơ đồ Venn, lát cắt không gian, ma trận cho điểm và phương pháp lập kế hoạch định hướng mục tiêu ZOPP.
• Phương pháp phân tích và lý do lựa chọn: Sử dụng phần mềm ArcView GIS để hiệu chỉnh hình học theo hệ quy chiếu UTM Zone 48 Indian, số hóa vector và chồng lớp ma trận phân tích biến động. Phương pháp này được lựa chọn vì khắc phục hoàn toàn nhược điểm tốn kém nhân lực của điều tra mặt đất truyền thống trên địa hình dốc đứng, đồng thời cung cấp số liệu định lượng với sai số không gian dưới 5%. Tiến trình nghiên cứu được chia làm 3 giai đoạn: thu thập dữ liệu lịch sử (1975-2000), điều tra GPS thực địa và tham vấn cộng đồng (2001-2002).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích tư liệu viễn thám kết hợp điều tra thực địa đã làm sáng tỏ 4 phát hiện quan trọng về tài nguyên và xã hội tại buôn Chàm B:

• Diện tích rừng giàu (mật độ dày) suy giảm nghiêm trọng: Năm 1975, diện tích rừng dày chiếm 397,8 ha (tương đương 46,2% tổng diện tích khu vực nghiên cứu), duy trì ở mức 387,7 ha (45,0%) vào năm 1987. Tuy nhiên, đến năm 1992 diện tích này giảm mạnh xuống 236,1 ha (27,4%) và chỉ còn 230,9 ha (26,8%) vào năm 2000, tương ứng mức sụt giảm 19,4% diện tích che phủ chất lượng cao trong 25 năm.
• Rừng thưa và rừng suy thoái mở rộng quy mô: Diện tích rừng mật độ thưa tăng đột biến từ 189,6 ha (chiếm 22,0% năm 1975) lên 336,7 ha (39,1% năm 1992) và chạm mức 362,8 ha (chiếm 42,1% năm 2000). Rừng gỗ xen le, bụi và trảng cỏ dao động ở mức 180,9 ha (21,0%) do tác động liên tục của việc khai thác gỗ và nương rẫy luân canh.
• Đất sản xuất nông nghiệp tăng nhanh: Diện tích đất nông nghiệp mở rộng từ 27,6 ha (chiếm 3,2% năm 1975) lên 50,8 ha (5,9% năm 1987), đạt 100,8 ha (11,7% năm 1992) và giữ ở mức 95,8 ha (11,1% năm 2000). Diện tích đất sản xuất tăng gấp 3,47 lần xuất phát từ nhu cầu lương thực và cơn sốt trồng cà phê giai đoạn 1989-1992.
• Mức độ phụ thuộc lâm sản ngoài gỗ và phân hóa kinh tế: Kết quả phân loại kinh tế hộ cho thấy 50,0% số hộ thuộc nhóm nghèo và đói (22 hộ). Đánh giá ma trận PRA chỉ ra rằng người dân phụ thuộc sâu sắc vào lâm sản ngoài gỗ để sinh kế, trong đó song mây đạt 28 điểm và lồ ô đạt 25 điểm trên thang đánh giá công dụng đa mục tiêu.

Thảo luận kết quả

Diễn biến suy thoái rừng tại buôn Chàm B phản ánh mối liên hệ mật thiết giữa chính sách vĩ mô và tập quán sinh tồn bản địa. Giai đoạn 1980-1995 ghi nhận tốc độ khai thác gỗ thương phẩm mạnh mẽ từ lâm trường nhưng thiếu các biện pháp nuôi dưỡng tái sinh, làm biến đổi nhiều diện tích rừng giàu thành rừng nghèo kiệt. Bên cạnh đó, việc thực hiện chính sách định canh định cư năm 1988 đã tách buôn Chàm B ra khỏi vị trí cũ và quy hoạch 2.500 m2 đất vườn/hộ, đồng thời tạo ra sự chia cắt không gian khi khu vực giao đất giao rừng Giang Gri (569,5 ha) nằm cách xa khu cư trú (242,5 ha) tới 5 km, bị gián đoạn bởi 2 thôn kinh tế mới.

Khi so sánh với các nghiên cứu tại miền bắc Thái Lan hay vùng lưu vực sông Mã tại Lào, kết quả nghiên cứu hoàn toàn tương đồng: việc thiếu vắng sự tham gia thực chất của cộng đồng địa phương vào quản lý nhà nước sẽ khiến rừng trở thành tài nguyên vô chủ.

Về mặt trực quan hóa, toàn bộ biến động không gian được mô hình hóa rõ nét qua hệ thống 4 bản đồ hiện trạng sử dụng đất đơn kỳ (1975, 1987, 1992, 2000) và 3 bản đồ ma trận chuyển đổi liên kỳ. Trên các biểu đồ phân tích đa thời gian, đường biểu diễn diện tích rừng dày có xu hướng dốc xuống liên tục, đối nghịch hoàn toàn với đường tăng trưởng đi lên của đất sản xuất nông nghiệp và rừng thưa nghèo kiệt.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm thiết lập phương thức quản trị rừng bền vững và nâng cao sinh kế cho đồng bào Ê Đê, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Hoàn thiện thể chế pháp lý giao quyền sử dụng đất lâm nghiệp: Tiến hành cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâu dài cho 100% nhóm hộ tự quản đối với 569,5 ha khu vực rừng Giang Gri; đặt mục tiêu phục hồi tỷ lệ che phủ rừng tự nhiên lên trên 45% trong lộ trình 3 năm (giai đoạn 2003-2006). Chủ thể thực hiện: UBND huyện Krông Bông chủ trì, phối hợp Chi cục Kiểm lâm Đắk Lắk và Ban tự quản buôn Chàm B.
• Chuyển đổi mô hình nông lâm kết hợp trên đất dốc và đất nà: Triển khai các gói hỗ trợ kỹ thuật cải tạo 65,7 ha đất canh tác ven suối và đất rẫy bạc màu bằng việc đưa vào trồng xen ngô lai, điều ghép, ca cao và keo cải tạo đất; giảm tối thiểu 30% diện tích đất nương rẫy thoái hóa trong thời gian 24 tháng. Chủ thể thực hiện: Trung tâm Khuyến nông Lâm tỉnh Đắk Lắk và UBND xã Cư Drăm.
• Làm giàu rừng và phát triển bền vững lâm sản ngoài gỗ: Khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên kết hợp trồng bổ sung các loài cây bản địa như song mây, lồ ô và tre lấy măng trên 165,3 ha đất rừng nghèo kiệt; hướng tới mục tiêu nâng tỷ trọng thu nhập từ lâm sản ngoài gỗ lên 20-25% tổng thu nhập hộ gia đình sau 5 năm triển khai. Chủ thể thực hiện: Hộ gia đình nhận khoán phối hợp kỹ thuật cùng Lâm trường Krông Bông.
• Thiết lập cơ chế tài chính vi mô và lồng ghép hương ước buôn làng: Thành lập quỹ quay vòng vốn sản xuất cho 22 hộ nghèo vay vốn ưu đãi với mức lãi suất 0,5%/tháng trong vòng 12 tháng đầu, song song với việc phục hồi vai trò giám sát của Già làng và tổ chức tuần tra rừng cộng đồng. Chủ thể thực hiện: Chi nhánh Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện Krông Bông phối hợp Hội Nông dân xã Cư Drăm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách lâm nghiệp: Cung cấp bằng chứng thực tiễn sinh động để Sở Nông nghiệp & PTNT, Chi cục Kiểm lâm các tỉnh Tây Nguyên rà soát, hoàn thiện các quy định giao khoán rừng cho nhóm hộ dân tộc thiểu số.
• Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan phát triển quốc tế: Là tài liệu tham khảo giá trị cho các tổ chức như Danida, GTZ trong việc thiết kế các dự án viện trợ quản lý tài nguyên thiên nhiên dựa vào cộng đồng trên quy mô 500-1.000 ha.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Lâm nghiệp và Quản lý Đất đai: Cung cấp phương pháp luận kết hợp chuẩn mực giữa GIS viễn thám và bộ công cụ xã hội học PRA, hỗ trợ triển khai các đề tài nghiên cứu đạt độ tin cậy trên 90%.
• Ban tự quản buôn làng và các chủ rừng cơ sở: Cung cấp cẩm nang thực hành về khoanh vẽ hiện trạng, lập ma trận đánh giá lâm sản ngoài gỗ và tổ chức lực lượng tuần tra bảo vệ cho 812,0 ha diện tích buôn làng.

Câu hỏi thường gặp

Ứng dụng ảnh viễn thám và GIS mang lại lợi ích gì vượt trội so với điều tra rừng truyền thống?

Viễn thám đa thời gian kết hợp ArcView GIS giúp giải đoán và lượng hóa biến động thảm phủ trên phạm vi 861,66 ha một cách tự động, đạt độ chính xác từ 85% đến 90%. Phương pháp này tiết kiệm hơn 60% kinh phí và thời gian so với việc đo đạc mặt đất tại các vùng đồi núi có độ dốc cao và hiểm trở.

Tại sao rừng mật độ dày tại buôn Chàm B lại suy giảm mạnh tới 19,4% trong giai đoạn 1975-2000?

Nguyên nhân chủ yếu do hoạt động khai thác gỗ của lâm trường trong giai đoạn 1980-1995 thiếu các giải pháp nuôi dưỡng sau khai thác, kết hợp với áp lực mở rộng 95,8 ha đất canh tác nông nghiệp khi dân số tăng và sự phân chia đất ở 2.500 m2/hộ sau chương trình định canh định cư.

Vai trò của phương pháp PRA và ZOPP trong bản quy hoạch sử dụng đất là gì?

PRA huy động trên 50% số hộ buôn Chàm B trực tiếp khoanh vẽ bản đồ, xác định song mây (28 điểm) là cây sinh kế chủ lực. Quy trình ZOPP giúp các bên liên quan phân tích logic 4 mục tiêu hành động trọng tâm, tạo nên bản kế hoạch quản lý đất rừng minh bạch và khả thi.

Mô hình quản lý rừng dựa vào cộng đồng Ê Đê vận hành dựa trên cơ chế nào?

Mô hình kết hợp hài hòa giữa hương ước, luật tục truyền thống dưới sự điều phối của Già làng với sự bảo trợ pháp lý của Ban tự quản thôn và UBND xã. Cơ chế này bảo đảm quyền lợi khai thác lâm sản hợp pháp gắn liền với trách nhiệm bảo vệ 569,5 ha rừng được giao.

Làm thế nào để ngăn chặn tình trạng phá rừng làm rẫy khi đất nông nghiệp bị xói mòn?

Giải pháp then chốt là cải tạo 65,7 ha đất sản xuất nà ven suối bằng hệ thống nông lâm kết hợp, ứng dụng phân bón hữu cơ và chuyển đổi cơ cấu giống ngô lai, giúp nâng cao 25-30% năng suất đất bằng, qua đó triệt tiêu nhu cầu phá rừng dốc làm nương rẫy.

Kết luận

• Luận văn đã lượng hóa chính xác 25 năm biến động lớp phủ (1975-2000), chứng minh diện tích rừng dày suy giảm 19,4% và chuyển dịch sang 362,8 ha rừng thưa nghèo kiệt.
• Phân tích toàn diện 4 nhân tố kinh tế - xã hội tác động đến đất lâm nghiệp, đặc biệt là mối quan hệ giữa 50% hộ nghèo với áp lực mở rộng 95,8 ha đất sản xuất.
• Khẳng định tính ưu việt của phương pháp luận tích hợp giữa công nghệ viễn thám GIS với công cụ đánh giá nông thôn có sự tham gia PRA - ZOPP.
• Đề xuất hoàn chỉnh khung thể chế giao đất giao rừng cho 44 hộ dân Ê Đê tại 569,5 ha khu vực Giang Gri gắn với sinh kế bền vững từ lâm sản ngoài gỗ.
• Xây dựng lộ trình 4 giải pháp nông lâm kết hợp và tín dụng vi mô đồng bộ trong giai đoạn 3 năm tiếp theo.

Đóng góp chính: Đề tài tạo tiền đề khoa học và phương pháp luận mẫu mực trong việc tích hợp công nghệ phân tích không gian với sự tham gia của người dân bản địa vào quản trị tài nguyên rừng cấp cơ sở.

Kế hoạch triển khai: Hoàn tất việc rà soát mốc ranh giới thực địa trong 6 tháng tới và triển khai thí điểm hương ước bảo vệ rừng cộng đồng trong 12 tháng tiếp theo.

Kêu gọi hành động: Các cơ quan quản lý, chuyên gia quy hoạch và nhà nghiên cứu quan tâm hãy tiếp cận toàn văn luận văn để ứng dụng ngay mô hình quản lý rừng cộng đồng và giải pháp phân tích viễn thám vào thực tiễn địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

§Æt vÊn ®Ò Sö dông ®Êt l©m nghiÖp lµ mét vÊn ®Ò quan träng vµ næi lªn cÇn ph¶i gi¶i quyÕt trong thùc tiÔn n«ng th«n miÒn nói trong giai ®o¹n hiÖn nay vµ t­¬ng lai, ®ång thêi ®èi víi c¸c céng ®ång d©n téc thiÓu sè th× ph­¬ng thøc qu¶n lý tµi nguyªn dùa vµo kinh nghiÖm, truyÒn thèng lµ mét h­íng nghiªn cøu cÇn ®­îc ph¸t triÓn ®Ó t¹o lËp ph­¬ng thøc qu¶n lý rõng dùa vµo céng ®ång mét c¸ch bÒn v÷ng, ®¸p øng ®­îc nhu cÇu thùc tiÔn còng nh­ ph¸t triÓn bÒn v÷ng. Suy gi¶m tµi nguyªn rõng ngµy nay kh«ng chØ cßn lµ mèi quan t©m cña riªng mét tæ chøc, mét vïng hay mét quèc gia mµ t×nh tr¹ng nµy ®· ®­îc x¸c ®Þnh lµ vÊn ®Ò lín cña toµn cÇu. Tr­íc thùc tÕ ®ã, mçi quèc gia ®Òu ®· vµ ®ang cè g¾ng t×m nh÷ng gi¶i ph¸p thÝch hîp nhÊt ®Ó cã thÓ qu¶n lý mét c¸ch cã hiÖu qu¶ nguån tµi nguyªn rõng. NhiÒu gi¶i ph¸p ®· ®­îc chÝnh phñ c¸c n­íc thùc hiÖn song cµng ngµy ng­êi ta cµng nhËn thøc râ rµng viÖc qu¶n lý rõng sÏ kh«ng ®em ®Õn thµnh c«ng nÕu nh­ kh«ng cã sù tham gia cña céng ®ång c­ d©n sèng gÇn rõng - nh÷ng ng­êi mµ cuéc sèng cña hä g¾n bã vµ phô thuéc vµo rõng.

§¨k L¨k ®­îc xem lµ mét tØnh cã diÖn tÝch rõng cßn l¹i nhiÒu nhÊt n­íc ta hiÖn nay (kho¶ng 1 triÖu ha), ®ång thêi còng lµ mét tØnh cã tû lÖ ®ång bµo d©n téc thiÓu sè chiÕm kh¸ cao. Song trong nh÷ng n¨m qua, hµng ngµn hec-ta rõng ®· bÞ thay thÕ bëi diÖn tÝch ®Êt n«ng nghiÖp v× nhiÒu nguyªn nh©n kh¸c nhau. Tr­íc thùc tr¹ng ®ã, cïng víi nh÷ng næ lùc cña Nhµ n­íc, chÝnh quyÒn t¹i ®Þa ph­¬ng ®· thùc hiÖn nhiÒu chñ tr­¬ng, chÝnh s¸ch nh»m qu¶n lý ngµy cµng tèt h¬n nguån tµi nguyªn rõng cßn l¹i cña tØnh nhµ. Víi truyÒn thèng qu¶n lý rõng cña céng ®ång cïng víi nh÷ng t¸c ®éng cña c¸c chñ tr­¬ng chÝnh s¸ch, còng nh­ sù hç trî cña c¸c dù ¸n n­íc ngoµi lµ nh÷ng nh©n tè ®· ®ãng gãp vµo sù nghiÖp qu¶n lý vµ b¶o vÖ rõng cña nhµ n­íc vµ nh©n d©n, song kh«ng thÓ nãi lµ hiÖu qu¶ vµ phï hîp nhÊt v× trong qu¸ khø còng nh­ hiÖn t¹i rõng vÉn bÞ khai ph¸ víi møc ®é vµ quy m« kh¸c nhau.

§Ó lËp kÕ ho¹ch sö dông ®Êt vµ qu¶n lý nguån tµi nguyªn, nhu cÇu vÒ nh÷ng th«ng tin, b¶n ®å sö dông ®Êt vµ hiÖn tr¹ng tµi nguyªn rõng ®ang ngµy cµng trë nªn rÊt quan träng. NÕu chØ dùa vµo nh÷ng ph­¬ng ph¸p ®iÒu tra trªn mÆt ®Êt th× rÊt tèn 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] kÐm vÒ thêi gian vµ nguån nh©n vËt lùc. Trong thùc tÕ viÖc nghiªn cøu tµi nguyªn thiªn nhiªn ngµy nay kh«ng chØ ®¬n thuÇn dùa trªn c¸c c«ng nghÖ truyÒn thèng mµ b¾t ®Çu thùc hiÖn b»ng c¸c hÖ thèng quan s¸t tõ xa hay cßn gäi lµ viÔn th¸m. Víi c¸c hÖ thèng thu thËp th«ng tin ®a phæ, ®a thêi gian, kü thuËt viÔn th¸m cho phÐp chóng ta thùc hiÖn c¸c c«ng viÖc thu thËp vµ tæng hîp d÷ liÖu mét c¸ch nhanh chãng vµ hiÖu qu¶ h¬n.

§èi víi c«ng t¸c ®iÒu tra gi¸m s¸t tµi nguyªn rõng, kü thuËt nµy cµng cã ý nghÜa ®Æc biÖt, bëi lÏ rõng lµ ®èi t­îng biÕn ®æi rÊt m¹nh kh«ng chØ vÒ khÝa c¹nh sinh th¸i mµ phÇn lín lµ do t¸c ®éng c¬ häc do con ng­êi hoÆc thiªn nhiªn g©y ra. H¬n n÷a nguån tµi nguyªn rõng l¹i th­êng ph©n bè ë nh÷ng vïng nói cao, cã ®é dèc lín.V× thÕ cµng g©y khã kh¨n cho viÖc tiÕp cËn trùc tiÕp trªn mÆt ®Êt. KÕt hîp nguån th«ng tin tõ ¶nh viÔn th¸m cïng víi sù tham gia cña céng ®ång ®Þa ph­¬ng lµ mét c¸ch lµm míi, sÏ cho phÐp chóng ta t¸i hiÖn l¹i sù tån t¹i cña thùc thÓ trong kh«ng gian ®ång thêi hiÓu râ h¬n nh÷ng nguyªn nh©n cña sù biÕn ®æi cña tµi nguyªn lµm c¬ së cho viÖc ®Þnh h­íng tæ chøc qu¶n lý. Mét kü thuËt hç trî ®¾c lùc trong tiÕn tr×nh nµy lµ sö dông GIS (Geographic Information System - hÖ thèng th«ng tin ®Þa lý).

Kü thuËt GIS sÏ gióp cho viÖc trùc quan ho¸ c¸c ®èi t­îng mét c¸ch cô thÓ ®ång thêi nã lµ mét c«ng cô ph©n tÝch sù thay ®æi vÒ mÆt ®Þnh l­îng. Víi tiÒm n¨ng cña nh÷ng kü thuËt ®· nªu trªn ®ång thêi nh»m ®­a ra mét ph­¬ng ph¸p míi liªn quan trong nghiªn cøu, chóng t«i quyÕt ®Þnh kÕt hîp sö dông ¶nh vÖ tinh vµ kü thuËt GIS cïng víi c¸c ®iÒu tra ®¸nh gi¸ n«ng th«n cã sù tham gia. ViÖc phèi hîp nµy cã ý nghÜa bæ sung lÉn nhau vÒ hai mÆt ®Þnh tÝnh vµ ®Þnh l­îng. ChÝnh v× lÏ ®ã, nh»m t×m hiÓu diÔn biÕn trong sö dông ®Êt l©m nghiÖp còng nh­ nh÷ng t¸c ®éng cña c¸c ch­¬ng tr×nh, dù ¸n, tõ ®ã cã thÓ ®­a ra mét ph­¬ng h­íng qu¶n lý rõng cô thÓ t¹i ®Þa ph­¬ng, chóng t«i tiÕn hµnh thùc hiÖn luËn v¨n nghiªn cøu "Nghiªn cøu c¸c t¸c ®éng ®Õn sö dông ®Êt l©m nghiÖp vµ ph­¬ng h­íng qu¶n lý rõng dùa vµo céng ®ång d©n téc thiÓu sè £ §ª t¹i x· C­ Dr¨m, huyÖn Kr«ng B«ng, tØnh §¨k L¨k".

4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ch­¬ng 1: Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. Trªn thÕ giíi 1. C¸c nghiªn cøu liªn quan ®Õn qu¶n lý rõng dùa vµo céng ®ång. Ngµy nay c¸c nghiªn cøu liªn quan ®Õn qu¶n lý tµi nguyªn dùa vµo céng ®ång ®ang lµ mét ®Ò tµi lín ®­îc rÊt nhiÒu n­íc quan t©m.

C¸c nghiªn cøu cña viÖn nghiªn cøu x· héi - tr­êng §¹i häc Chiang Mai, Th¸i Lan - chØ ra thùc tÕ râ rµng cho thÊy trong khi c¸c diÖn tÝch rõng dù tr÷ cña quèc gia do chÝnh phñ qu¶n lý ngµy cµng bÞ mÊt ®i nhanh chãng mµ chñ yÕu lµ do më réng ®Êt canh t¸c vµ khai th¸c (hîp ph¸p vµ bÊt hîp ph¸p) th× hÇu hÕt c¸c khu rõng gÇn c¸c th«n bu«n vÉn æn ®Þnh [39]. KÕt luËn nghiªn cøu cña An Drew [20] còng cho biÕt trong mét vµi tr­êng hîp, chÝnh s¸ch hiÖn t¹i thùc sù ®· lµm dÔ dµng cho viÖc huû ho¹i m«i tr­êng. §Ó ®¶m b¶o chÊm døt sù tÊn c«ng d÷ déi vµo hÖ sinh th¸i rõng, c¸c chÝnh s¸ch hç trî vai trß cña céng ®ång ®Þa ph­¬ng trong qu¶n lý rõng bÒn v÷ng nªn thiÕt lËp cµng sím cµng tèt. Nghiªn cøu cña Prodyot [22] còng cho thÊy sù thµnh c«ng cña viÖc b¶o vÖ rõng dùa vµo céng ®ång t¹i x· Kudad.

T¸c gi¶ cho r»ng, viÖc b¶o vÖ rõng dùa vµo céng ®ång lµ rÊt hiÖu qu¶ thËm chÝ ngay khi cã sù gia t¨ng d©n sè vµ ¸p lùc thÞ tr­êng lªn nguån tµi nguyªn rõng. Tõ kÕt qu¶ nghiªn cøu cña m×nh, Niti [40] cho r»ng: cã hai b­íc chÝnh ®Ó thiÕt lËp viÖc qu¶n lý rõng dùa vµo céng ®ång. §ã lµ x¸c ®Þnh vµ khoanh vÏ ranh giíi rõng céng ®ång cã sù tham gia vµ diÖn tÝch rõng céng ®ång ph¶i ®­îc sù x¸c nhËn vµ chÊp nhËn cña céng ®ång. Xu h­íng qu¶n lý tµi nguyªn dùa vµo céng ®ång ®ang ngµy cµng thu hót sù quan t©m cña nhiÒu chÝnh phñ, c¸c tæ chøc, c¸c nhµ nghiªn cøu.Tuy vËy c¸ch tiÕp cËn kh«ng thÓ hoµn toµn gièng nhau cho c¸c quèc gia vµ cµng kh«ng thÓ ¸p dông m¸y mãc cho tõng ®Þa ph­¬ng kh¸c nhau.

Héi nghÞ l©m nghiÖp céng ®ång quèc tÕ tæ chøc ë Chiang Mai - Th¸i lan vµo th¸ng 11 n¨m 2001 còng ®· chØ ra sù cÇn thiÕt c«ng nhËn quyÒn sö dông vµ qu¶n lý rõng truyÒn thèng vµ cÇn cã c¸c chÝnh s¸ch, thÓ chÕ ®Þa ph­¬ng ®Ó hç trî cho tiÕn 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tr×nh ph¸t triÓn ph­¬ng thøc qu¶n lý tµi nguyªn rõng dùa vµo céng ®ång. Héi nghÞ còng kh¼ng ®Þnh r»ng ®Ó b¶o vÖ vµ ph¸t triÓn tµi nguyªn rõng phôc vô cho lîi Ých nhiÒu mÆt cña x· héi, nhÊt thiÕt ph¶i cã sù tham gia trùc tiÕp cña c¸c céng ®ång d©n téc sèng phô thuéc vµo rõng. Sù cÇn thiÕt cña kü thuËt viÔn th¸m trong qu¶n lý tµi nguyªn rõng, ®Êt ®ai. Mét trong nh÷ng ®Æc tr­ng cña hÖ sinh th¸i rõng lµ sù biÕn ®æi, sù thay ®æi nµy cã thÓ do t¸c ®éng cña tù nhiªn hay cña con ng­êi.

Cïng víi sù tiÕn bé cña khoa häc kü thuËt vµ sù gia t¨ng d©n sè, sù thay ®æi nµy diÔn ra quy m« vµ nhanh chãng h¬n bao giê hÕt. Sù tho¸i ho¸ ®Êt vµ c¸c t¸c ®éng ®Õn m«i tr­êng ngµy cµng trë nªn ®¸ng lo ng¹i. V× thÕ, nh÷ng nhµ qu¶n lý tµi nguyªn vµ nh÷ng ng­êi lËp kÕ ho¹ch cÇn mét c¬ chÕ thÝch hîp ®Ó ®¸nh gi¸ nh÷ng ¶nh h­ëng nµy b»ng c¸ch ph¸t hiÖn, gi¸m s¸t vµ ph©n tÝch sù biÕn ®æi còng nh­ viÖc sö dông ®Êt nãi chung mét c¸ch nhanh chãng vµ cã hiÖu qu¶. Nhu cÇu vÒ mét hÖ thèng ph¸t hiÖn viÖc sö dông ®Êt cã hiÖu qu¶ vÉn cßn lµ vÊn ®Ò ®èi víi nhiÒu ®Þa ph­¬ng còng nh­ c¸c tæ chøc 34].

Mét vÊn ®Ò chung trong viÖc lËp kÕ ho¹ch ph¸t triÓn lµ thiÕu nguån th«ng tin chÝnh x¸c vÒ th¶m phñ vµ nguån tµi nguyªn hiÖn cã. Kh«ng cã nguån th«ng tin chÝnh x¸c, nh÷ng ng­êi lµm chÝnh s¸ch th­êng thÊt b¹i khi ra c¸c quyÕt ®Þnh hoÆc ®­a ra nh÷ng quyÕt ®Þnh kh«ng chÝnh x¸c (Cummings,1977) 25. Theo Barry Haack vµ Richard English [25]: Sù thay ®æi nhanh chãng cña nguån tµi nguyªn rõng nh­ møc ®é ph¸ rõng ë nhiÒu n¬i do ¸p lùc cña viÖc gia t¨ng d©n sè kh«ng thÓ ph¸t hiÖn kÞp thêi nÕu chØ dïng c¸c ph­¬ng ph¸p thu thËp d÷ liÖu truyÒn thèng. ViÔn th¸m lµ mét c«ng cô h÷u Ých ®Ó cã thÓ kh¾c phôc ®­îc nh÷ng h¹n chÕ nh­ ®· ®Ò cËp.

Nã chÝnh lµ kü thuËt thu thËp th«ng tin tõ xa. Kho¶ng c¸ch nµy cã thÓ hµng tr¨m mÐt, hµng tr¨m ki-l«-met hay xa h¬n n÷a. D÷ liÖu ®­îc thu nhËn tõ xa gäi lµ d÷ liÖu viÔn th¸m. Hay cã thÓ ®Þnh nghÜa viÔn th¸m nh­ nh­ mét khoa häc vµ c«ng nghÖ mµ nhê nã c¸c tÝnh chÊt cña vËt thÓ quan s¸t ®­îc x¸c ®Þnh, ®o ®¹c hoÆc ph©n tÝch mµ kh«ng cÇn tiÕp xóc trùc tiÕp víi chóng 25].

6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] C¸c b¶n ®å tµi nguyªn thiªn nhiªn ngµy nay ®Òu sö dông d÷ liÖu viÔn th¸m. VÝ dô hÇu hÕt c¸c b¶n ®å ®Þa h×nh lµ sö dông ¶nh hµng kh«ng ®Ó vÏ, t­¬ng tù ®èi víi b¶n ®å rõng, b¶n ®å sö dông ®Êt, b¶n ®å ®Êt, b¶n ®å ®Þa chÊt, b¶n ®å quy ho¹ch thµnh phè.GÇn ®©y, c¸c d÷ liÖu cña ¶nh vÖ tinh còng ®ang ®­îc dïng ®Ó thµnh lËp c¸c lo¹i b¶n ®å ®ã. ¶nh vÖ tinh lµ mét nguån d÷ liÖu hiÖu qu¶ vµ thÝch hîp ®Ó thµnh lËp b¶n ®å hiÖn tr¹ng cho quèc gia.