Nghiên Cứu Sử Dụng Multi-Enzyme Và Probiotic Trong Nuôi Dưỡng Lợn Con Sau Cai Sữa

Luận án tiến sĩ nghiên cứu nghiên cứu sử dụng multi enzyme và probiotic trong nuôi dưỡng lợn con sau cai sữa, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh vực

• Tác giả: Cù Thị Thúy Nga
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Phùng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Nghiên Cứu Sử Dụng Multi-Enzyme Và Probiotic Trong Nuôi Dưỡng Lợn Con Sau Cai Sữa
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu của đề tài
• Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• Ý nghĩa khoa học
• Ý nghĩa thực tiễn
• Những đóng góp mới của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đặc điểm của lợn con
• 1.1.1. Đặc điểm sinh trưởng của lợn con giai đoạn sau cai sữa
• 1.1.2. Đặc điểm cơ quan tiêu hoá và dịch tiêu hóa của lợn con
• 1.1.3. Đặc điểm phân tiết và hoạt tính của enzyme tiêu hóa
• 1.1.4. Một số yếu tố ảnh hưởng đến tiêu hóa của lợn con
• 1.1.5. Tỷ lệ tiêu hóa protein và xơ ở lợn
• 1.2. Nhu cầu dinh dưỡng của lợn con
• 1.2.1. Nhu cầu về năng lượng
• 1.2.2. Nhu cầu về protein, axit amin và khả năng giảm mức protein trong khẩu phần của lợn bằng việc bổ sung axit amin tổng hợp
• 1.2.3. Chất xơ trong dinh dưỡng lợn con
• 1.2.4. Nhu cầu về các chất dinh dưỡng khác
• 1.3. Enzyme và ứng dụng trong chăn nuôi
• 1.3.1. Tính đặc hiệu của enzyme
• 1.3.2. Hiệu quả của việc sử dụng enzyme trong chăn nuôi
• 1.3.3. Những hiểu biết về enzyme tiêu hoá tinh bột, protein và chất xơ
• 1.3.4. Những nghiên cứu về enzyme tiêu hóa trong và ngoài nước
• 1.3.5. Giới thiệu về multi - enzyme sử dụng trong đề tài
• 1.4. Probiotic và ứng dụng trong chăn nuôi
• 1.4.1. Chức năng và tác động của probiotic
• 1.4.2. Cơ chế tác dụng của probiotic
• 1.4.3. Ứng dụng probiotic trong chăn nuôi
• 1.4.4. Thành phần hỗn hợp vi khuẩn probiotic sử dụng trong thí nghiệm
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.3. Thời gian nghiên cứu: Từ năm 2008 đến năm 2012
• 2.2. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Nghiên cứu ảnh hưởng của multi - enzyme chứa proteaza, amylaza đến tỷ lệ tiêu hóa protein, tinh bột, chất xơ và sinh trưởng của lợn con sau cai sữa nuôi bằng khẩu phần có mức protein khác nhau
• 2.2.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của multi - enzyme chứa proteaza, amylaza, xenlulaza đến tỷ lệ tiêu hóa và sinh trưởng của lợn con sau cai sữa được nuôi bằng khẩu phần có mức xơ khác nhau
• 2.2.3. Nghiên cứu ảnh hưởng của probiotic đến sinh trưởng của lợn con sau cai sữa
• 2.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Nghiên cứu ảnh hưởng của multi - enzyme đến tỷ lệ tiêu hóa protein, tinh bột, chất xơ và sinh trưởng của lợn con sau cai sữa nuôi bằng khẩu phần có mức protein khác nhau
• 3.1.1. Kết quả thí nghiệm 1
• 3.1.2. Kết quả thí nghiệm 2
• 3.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của multi - enzyme đến tỷ lệ tiêu hóa và sinh trưởng của lợn con sau cai sữa được nuôi bằng khẩu phần có mức xơ khác nhau
• 3.2.1. Kết quả thí nghiệm 3
• 3.2.2. Kết quả thí nghiệm 4
• 3.3. Kết quả thí nghiệm 5
• 3.3.1. Sinh trưởng tích luỹ của lợn con thí nghiệm 5
• 3.3.2. Sinh trưởng tuyệt đối của lợn con thí nghiệm 5
• 3.3.3. Tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy của lợn con thí nghiệm 5
• 3.3.4. Hiệu quả sử dụng thức ăn của lợn con thí nghiệm 5
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Tài liệu tiếng Việt
• Tài liệu tiếng Anh
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu sử dụng multi enzyme và probiotic trong nuôi dưỡng lợn con

Nghiên cứu về việc sử dụng multi-enzyme và probiotic trong nuôi dưỡng lợn con sau cai sữa đang trở thành một chủ đề nóng trong ngành chăn nuôi. Việc bổ sung các chế phẩm này không chỉ giúp cải thiện tỷ lệ tiêu hóa mà còn nâng cao sức đề kháng cho lợn con. Theo nghiên cứu của Cù Thị Thúy Nga (2014), việc áp dụng các phương pháp này có thể mang lại nhiều lợi ích cho người chăn nuôi.

1.1. Đặc điểm sinh trưởng của lợn con sau cai sữa

Lợn con giai đoạn sau cai sữa có khả năng sinh trưởng nhanh, nhưng cũng dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố môi trường và dinh dưỡng. Việc bổ sung probiotic có thể giúp cải thiện tình trạng này.

1.2. Tầm quan trọng của multi enzyme trong dinh dưỡng lợn con

Multi-enzyme giúp phân giải các hợp chất phức tạp trong thức ăn, từ đó nâng cao khả năng tiêu hóa và hấp thụ dinh dưỡng của lợn con.

II. Vấn đề và thách thức trong nuôi dưỡng lợn con sau cai sữa

Nuôi dưỡng lợn con sau cai sữa gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc duy trì sức khỏe và tăng trưởng. Các vấn đề như tiêu chảy và chậm lớn thường xảy ra do sự thay đổi đột ngột trong chế độ ăn uống. Việc sử dụng multi-enzyme và probiotic có thể giúp giảm thiểu những vấn đề này.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe lợn con

Sự thay đổi thức ăn và môi trường sống có thể gây ra stress cho lợn con, dẫn đến giảm khả năng tiêu hóa và tăng nguy cơ mắc bệnh.

2.2. Tác động của chế độ ăn uống đến sự phát triển của lợn con

Chế độ ăn uống không hợp lý có thể dẫn đến tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng, ảnh hưởng đến sự phát triển và sức khỏe của lợn con.

III. Phương pháp nghiên cứu hiệu quả của multi enzyme và probiotic

Nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp để đánh giá hiệu quả của multi-enzyme và probiotic trong khẩu phần ăn của lợn con. Các thí nghiệm được thực hiện để xác định tỷ lệ tiêu hóa và sinh trưởng của lợn con khi bổ sung các chế phẩm này.

3.1. Thiết kế thí nghiệm và phương pháp xử lý số liệu

Thí nghiệm được thiết kế với nhiều nhóm đối chứng khác nhau để so sánh hiệu quả của các chế phẩm bổ sung.

3.2. Đánh giá kết quả và phân tích số liệu

Kết quả thí nghiệm cho thấy việc bổ sung multi-enzyme và probiotic có tác động tích cực đến tỷ lệ tiêu hóa và sinh trưởng của lợn con.

IV. Ứng dụng thực tiễn của multi enzyme và probiotic trong chăn nuôi

Việc áp dụng multi-enzyme và probiotic trong chăn nuôi lợn con không chỉ giúp cải thiện sức khỏe mà còn nâng cao hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc bổ sung các chế phẩm này có thể giảm chi phí thức ăn và tăng năng suất.

4.1. Lợi ích kinh tế từ việc sử dụng probiotic

Sử dụng probiotic giúp giảm thiểu chi phí điều trị bệnh và tăng trưởng nhanh hơn, từ đó nâng cao lợi nhuận cho người chăn nuôi.

4.2. Tác động tích cực đến môi trường

Việc sử dụng các chế phẩm sinh học giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường do giảm lượng chất thải từ lợn con.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu

Nghiên cứu về multi-enzyme và probiotic trong nuôi dưỡng lợn con sau cai sữa mở ra nhiều triển vọng cho ngành chăn nuôi. Các kết quả cho thấy việc bổ sung các chế phẩm này không chỉ cải thiện sức khỏe mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất.

5.1. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu để xác định liều lượng tối ưu và các loại chế phẩm phù hợp nhất cho lợn con.

5.2. Tương lai của ngành chăn nuôi lợn

Sự phát triển của các chế phẩm sinh học sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả chăn nuôi và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình luận án tiến sĩ nông nghiệp của nghiên cứu sinh Cù Thị Thúy Nga, chuyên ngành Chăn nuôi (mã số 62.05), thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trần Tố và PGS. Trần Văn Phùng tại Đại học Thái Nguyên năm 2014, mang tiêu đề: "Nghiên cứu sử dụng multi - enzyme và probiotic trong nuôi dưỡng lợn con sau cai sữa". Luận án tiếp cận theo hướng thực nghiệm định lượng trong lĩnh vực dinh dưỡng và thức ăn chăn nuôi.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong chăn nuôi lợn, việc lạm dụng các chất bổ sung như kháng sinh kích thích sinh trưởng và hormone đã bộc lộ nhiều tác động bất lợi, bao gồm hiện tượng vi khuẩn kháng thuốc và sự tồn dư hóa chất trong sản phẩm thịt gây tổn hại sức khỏe cộng đồng (Cromwell, 2002). Nhằm thay thế kháng sinh, các chế phẩm sinh học như enzyme tiêu hóa và probiotic được ứng dụng để tăng hiệu suất sử dụng thức ăn và cân bằng vi sinh vật đường ruột (Fuller, 1989; Jans, 2005).

Giai đoạn sau cai sữa là thời kỳ khủng hoảng sinh lý và dinh dưỡng của lợn con:

• Hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện, lượng dịch vị và hoạt tính các enzyme nội sinh (pepsin, amylase) còn thấp;
• Hiện tượng thiếu axit clohydric tự do (Hypoclohydric) khiến dịch vị giảm khả năng hoạt hóa pepsinogen và giảm chức năng sát khuẩn tự nhiên;
• Việc chuyển đột ngột từ sữa mẹ sang thức ăn thực vật chứa nhiều tinh bột, protein thực vật khó tiêu và các hợp chất polysacarit không phải tinh bột (NSP) làm tăng độ nhớt dưỡng trấp, gây tổn thương niêm mạc ruột, dẫn đến rối loạn tiêu hóa và tiêu chảy (Fraser và cs, 1998; Kiarie và cs, 2007).

Mặt khác, việc phối chế khẩu phần thừa protein nhằm đáp ứng nhu cầu axit amin thường gây lãng phí và làm tăng lượng nitơ đào thải qua phân, nước tiểu, gây ô nhiễm môi trường. Các nguồn nguyên liệu sẵn có tại khu vực trung du miền núi phía Bắc (như cám gạo, bã sắn) có hàm lượng xơ cao, làm giảm tỷ lệ tiêu hóa dưỡng chất nếu không có giải pháp xử lý enzyme thích hợp (Noblet và cs, 2001; Len và cs, 2006a; Trần Văn Phùng và cs, 2012). Xuất phát từ thực tế đó, luận án được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống về việc xác định mức protein và mức xơ thô tối ưu khi bổ sung chế phẩm đa enzyme (multi-enzyme) và chế phẩm trợ sinh (probiotic) cho lợn con sau cai sữa.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định hai mục tiêu cụ thể:

1. Xác định ảnh hưởng của việc bổ sung multi-enzyme vào các khẩu phần có mức protein khác nhau và các khẩu phần có mức xơ thô khác nhau đến tỷ lệ tiêu hoá protein, tinh bột, chất xơ và sinh trưởng, chuyển hóa thức ăn của lợn con giai đoạn sau cai sữa.
2. Xác định ảnh hưởng của việc bổ sung probiotic vào các khẩu phần ăn đến sinh trưởng và chuyển hóa thức ăn của lợn con giai đoạn sau cai sữa.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Lợn lai thương phẩm 4 giống ngoại {♂ F1 (Pietrain x Duroc) x ♀ F1 (Landrace x Yorkshire)}, ký hiệu PiDu x LY, giai đoạn sau cai sữa từ 21 đến 56 ngày tuổi.
• Phạm vi không gian:
  • Thí nghiệm xác định tỷ lệ tiêu hóa thực hiện tại Trung tâm Thực hành Thực nghiệm, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
  • Các thí nghiệm theo dõi sinh trưởng và năng suất thực hiện tại Trại giống lợn Tân Thái, thuộc Trung tâm Giống vật nuôi tỉnh Thái Nguyên.
  • Phân tích thành phần hóa học của thức ăn và mẫu phân thực hiện tại Viện Khoa học Sự sống, Đại học Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Toàn bộ dữ liệu thực nghiệm được thu thập trong giai đoạn từ năm 2008 đến năm 2012.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước thuộc các trục nội dung chuyên ngành:

Các hướng nghiên cứu đã được điểm luận

1. Đặc điểm sinh lý sinh trưởng và cơ quan tiêu hóa của lợn con:

   • Quá trình tăng sinh tế bào và tích lũy nạc diễn ra mạnh ở lợn non: lợn con 3 tuần tuổi tích lũy 9 - 14 g protein/kg tăng khối lượng, trong khi lợn trưởng thành chỉ tích lũy 0,3 - 0,4 g protein/kg (Whitemore, 1993; Trần Văn Phùng và cs, 2004).
   • Sự phát triển dung tích tiêu hóa: từ sơ sinh đến 60 ngày tuổi, dạ dày tăng dung tích 60 lần (từ 0,03 lít lên 1,8 lít), ruột non tăng 50 lần (từ 0,11 lít lên 5,5 lít), ruột già tăng 50 lần (từ 0,04 lít lên 2,0 lít) (Hoàng Toàn Thắng và cs, 2006; Trương Lăng, 2004).
   • Động thái tiết enzyme và axit: Axit HCl tự do chỉ bắt đầu xuất hiện ở 25 - 30 ngày tuổi và đạt hiệu quả diệt khuẩn rõ nét ở 40 - 50 ngày tuổi; amylase nước bọt đạt đỉnh ở ngày thứ 14 nếu tách mẹ sớm hoặc ngày thứ 21 nếu bú sữa; lactase đạt hoạt tính tối đa ở 2 tuần tuổi rồi giảm dần (Đào Trọng Đạt và cs, 1995; Corring và cs, 1978).

2. Nhu cầu dinh dưỡng và giải pháp giảm protein khẩu phần:

   • Tiêu chuẩn năng lượng trao đổi (ME) cho lợn con sau cai sữa dao động từ 3100 đến 3400 Kcal/kg thức ăn (ARC, 1981; NRC, 1998; TCVN 1547-1994; Lê Thanh Hải và cs, 1999; Trần Quốc Việt và cs, 2003).
   • Nhu cầu protein thô (CP) được khuyến cáo từ 20 - 22% (Lã Văn Kính và cs, 2002; Nguyễn Thị Lương Hồng và cs, 2003).
   • Các công trình tại Đại học Kentucky chứng minh việc giảm 2% protein tổng số kết hợp bổ sung lysine giúp giảm 15 - 20% nitơ thải; giảm 4% protein kết hợp bổ sung 4 axit amin thiết yếu (lysine, methionine, threonine, tryptophan) giúp giảm 30 - 35% nitơ thải ra môi trường.

3. Ảnh hưởng của chất xơ trong khẩu phần:

   • Chất xơ làm tăng độ nhớt, cản trở tiếp xúc giữa enzyme và cơ chất (Bedford, 1995; Partridge, 2001). Khi mức xơ thô vượt quá 8% sẽ làm giảm lượng thu nhận thức ăn và tăng trưởng (Len và cs, 2006b). Mức xơ thích hợp cho lợn con được khuyến nghị trong khoảng 2,5 - 3,5% (Trần Văn Phùng, 2004) hoặc 50 - 60 g NDF/kg thức ăn (Bolduan và cs, 1988; Mateos và cs, 2006).

4. Nghiên cứu ứng dụng enzyme và probiotic:

   • Nghiên cứu của Lã Văn Kính và cs (2001) với Porzyme 9300 cải thiện 3,42% tăng khối lượng và giảm 3,37% FCR. Đỗ Văn Quang và cs (2005) bổ sung protease và amylase vào khẩu phần hạ protein giúp tăng hiệu quả kinh tế 3,8 - 4,2%. Trần Quốc Việt và cs (2010) ghi nhận việc bổ sung đa enzyme nâng cao tỷ lệ tiêu hóa xơ từ 5,73 - 12,4%.
   • Về probiotic: Các nghiên cứu của Kiriakis và cs (1999), Hadani và cs (2002), Phạm Khắc Hiếu và cs (2002), Nguyễn Như Pho và cs (2003), Ngô Thị Hồng Thịnh (2008), Trần Quốc Việt và cs (2007, 2009) khẳng định các chủng Bacillus subtilis, Lactobacillus acidophilus, Saccharomyces cerevisiae giúp giảm tỷ lệ tiêu chảy từ 1,5 - 50%, tăng tốc độ sinh trưởng từ 11,9 - 16,4% và cải thiện chuyển hóa thức ăn.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Mặc dù các nghiên cứu đơn lẻ về enzyme hoặc vi sinh vật đã được công bố, việc đánh giá đồng bộ tổ hợp đa enzyme (chứa protease, amylase, cellulase) trên nền khẩu phần giảm dần protein và khẩu phần sử dụng nguyên liệu xơ bản địa (cám gạo, bã sắn), kết hợp khảo sát hỗn hợp probiotic đa chủng trên đàn lợn ngoại thương phẩm 4 giống tại vùng sinh thái trung du miền núi phía Bắc vẫn chưa được thực hiện hoàn chỉnh.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Lý thuyết enzyme học: Dựa trên cơ chế xúc tác sinh học có tính đặc hiệu cao (đặc hiệu cơ chất, liên kết và không gian). Phức hệ enzyme ngoại sinh bổ sung vào đường tiêu hóa hoạt động phối hợp với enzyme nội sinh nhằm cắt đứt liên kết peptid (-CO-NH-)n của protein, liên kết α-1,4-glucozit của tinh bột và liên kết β-1,4-O-glucozit của cellulose (thông qua hệ thống endo-β-1,4-glucanase, exo-β-1,4-glucanase và β-glucosidase), giải phóng các phân tử thấp dễ hấp thu và làm giảm độ nhớt cơ chất (Phạm Thị Trân Châu và cs, 2004, 2006; Đặng Thị Thu và cs, 2004).
• Lý thuyết cân bằng vi sinh đường ruột và cơ chế trợ sinh: Duy trì tỷ lệ sinh thái 85% vi khuẩn có lợi và 15% vi khuẩn có hại. Cơ chế loại trừ cạnh tranh vị trí bám trên nhung mao ruột, cạnh tranh dưỡng chất, sinh axit hữu cơ (axit lactic, axit axetic) làm giảm pH đường ruột (xuống mức 4 - 5), tiết bacteriocin ức chế vi khuẩn gây bệnh (E. coli, Salmonella), và kích thích đại thực bào thông qua peptidoglycan vách tế bào (Fuller, 1989; Sonia Michail, 2005; Saarela và cs, 2000).

Thức ăn lợn con (Protein thực vật, Tinh bột, NSP/Xơ)

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Luận án triển khai 5 thí nghiệm chuyên biệt:

Thí nghiệm	Nội dung nghiên cứu	Thiết kế thí nghiệm	Dung lượng mẫu & Nghiệm thức
Thí nghiệm 1	Tỷ lệ tiêu hóa CP, TB, CF ở các mức protein	Ô vuông Latin 4x4, nhắc lại 4 chu kỳ tuần tuổi	4 lợn đực thiến (7,4 - 7,5 kg/con). Gồm 4 nghiệm thức: ĐC (20% CP, không enzyme); 1a (20% CP + ME); 1b (19% CP + ME); 1c (18% CP + ME).
Thí nghiệm 2	Sinh trưởng và chuyển hóa thức ăn theo mức protein	Phân lô so sánh ngẫu nhiên	Đàn lợn sau cai sữa 21 - 56 ngày tuổi, theo dõi khối lượng, sinh trưởng tuyệt đối, FCR, tiêu tốn CP và chi phí thức ăn.
Thí nghiệm 3	Tỷ lệ tiêu hóa CP, TB, CF ở các mức xơ thô khác nhau	Thiết kế khối hoàn toàn ngẫu nhiên	Khảo sát các mức xơ có và không có bổ sung multi-enzyme (chứa protease, amylase, cellulase).
Thí nghiệm 4	Sinh trưởng và hiệu quả sử dụng thức ăn theo mức xơ	Phân lô so sánh ngẫu nhiên	Đánh giá tăng khối lượng, FCR, tiêu tốn ME, CP, lysine và giá thành/kg tăng khối lượng.
Thí nghiệm 5	Ảnh hưởng của probiotic đến sinh trưởng & bệnh tiêu chảy	Phân lô so sánh ngẫu nhiên	Bổ sung chế phẩm probiotic đa chủng (1 kg/500 kg TĂ), theo dõi sinh trưởng, tỷ lệ tiêu chảy và hiệu quả sử dụng thức ăn.

Chế phẩm và nguyên liệu thử nghiệm

• Chế phẩm multi-enzyme: Do hãng Bayer sản xuất. Hàm lượng hoạt tính trong 100 g chế phẩm gồm 200.000 UI protease, 5.600 UI amylase và 120.000 UI cellulase. Liều bổ sung: 100 g/1.000 kg thức ăn (tương đương 1 g/kg thức ăn), cung cấp 2000 UI protease, 56 UI amylase và 1200 UI cellulase trong mỗi kg thức ăn.
• Chế phẩm probiotic: Công ty Cổ phần Thuốc thú y Toàn Thắng nhập khẩu từ Mỹ. Mật độ đạt $10^8\text{ CFU/g}$, gồm 4 chủng vi sinh vật và enzyme phụ trợ: Lactobacillus acidophilus, Bacillus subtilis, Saccharomyces cerevisiae, Lactobacillus casei và $\beta\text{-glucanase}$. Liều dùng: 1 kg/500 kg thức ăn (tương đương $200 \times 10^8\text{ CFU/kg}$ thức ăn).

Nguồn tư liệu và phương pháp xử lý số liệu

• Phân tích thành phần hóa học thức ăn và phân (Vật chất khô DM, Protein thô CP, Tinh bột TB, Xơ thô CF, Khoáng tổng số Ash, ME, NDF, Ca, P) theo phương pháp tiêu chuẩn phòng thí nghiệm tại Viện Khoa học Sự sống.
• Số liệu được xử lý bằng các thuật toán thống kê sinh học trong chăn nuôi, kiểm định phương sai (ANOVA), xác định giá trị trung bình, sai số chuẩn, mức ý nghĩa xác suất ($P < 0{,}05$; $P < 0{,}01$; $P < 0{,}001$) và hệ số xác định ($R^2$).

---

Nội dung chính theo từng chương

Mở đầu

Trình bày bối cảnh thực tiễn của ngành chăn nuôi lợn trong giai đoạn chuyển đổi giảm thiểu kháng sinh. Tác giả nêu bật những trở ngại về sinh lý tiêu hóa của lợn con sau cai sữa, xác lập mục tiêu, đối tượng, địa bàn nghiên cứu và 5 đóng góp mới về mặt khoa học cũng như thực tiễn của đề tài.

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Tác giả tổng hợp cơ sở lý thuyết về sinh trưởng, giải phẫu chức năng đường tiêu hóa lợn con, động thái tiết dịch và cơ chế tác dụng của các nhóm enzyme tiêu hóa (protease, amylase, lipase). Phân tích chi tiết nhu cầu năng lượng, protein, axit amin thiết yếu (lysine, methionine, threonine, tryptophan), khoáng (Ca, P), vitamin và nước. Chương 1 làm rõ vai trò sinh học của chất xơ, cơ chế hoạt động của phức hệ multi-enzyme trong việc phân giải cấu trúc màng tế bào thực vật, cũng như cơ chế miễn dịch và ức chế mầm bệnh của probiotic đa chủng.

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Mô tả chi tiết phương pháp nghiên cứu, lý lịch đàn lợn thí nghiệm lai 4 giống {♂ F1 (Pietrain x Duroc) x ♀ F1 (Landrace x Yorkshire)}, thành phần dinh dưỡng của các lô thức ăn cơ sở, công thức phối trộn nguyên liệu địa phương (ngô, cám gạo, bã sắn, khô đậu tương, bột cá). Trình bày chi tiết sơ đồ bố trí ô vuông Latin của Thí nghiệm 1 trên cũi trao đổi chất và quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng, theo dõi dịch tễ và thu thập số liệu của Thí nghiệm 2, 3, 4, 5.

Chương 3: Kết quả và thảo luận

1. Ảnh hưởng của multi-enzyme ở khẩu phần có mức protein khác nhau (TN1 và TN2)

• Tỷ lệ tiêu hóa dưỡng chất (TN1): Khi bổ sung multi-enzyme vào khẩu phần có 20% CP (nghiệm thức 1a), tỷ lệ tiêu hóa protein biểu kiến, tinh bột và xơ thô tăng rõ rệt so với đối chứng không bổ sung enzyme (ĐC). Ở các nghiệm thức hạ mức protein xuống 19% (1b) và 18% (1c) có bổ sung multi-enzyme, tỷ lệ tiêu hóa protein và tinh bột vẫn duy trì ở mức tương đương hoặc cao hơn lô đối chứng 20% CP không có enzyme.
• Sinh trưởng và hiệu quả sử dụng thức ăn (TN2): Lợn con ăn khẩu phần 19% CP và 18% CP có bổ sung multi-enzyme đạt khối lượng kết thúc giai đoạn 56 ngày tuổi và tốc độ tăng khối lượng ngày tương đương với lô đối chứng 20% CP. Tiêu tốn protein/kg tăng khối lượng và tiêu tốn lysine/kg tăng khối lượng ở các lô bổ sung enzyme giảm rõ rệt, dẫn đến giảm chi phí thức ăn trên mỗi kg tăng trọng.

2. Ảnh hưởng của multi-enzyme ở khẩu phần có mức xơ khác nhau (TN3 và TN4)

• Tỷ lệ tiêu hóa ở các mức xơ (TN3): Khẩu phần có hàm lượng xơ thô tăng làm giảm nhẹ tỷ lệ tiêu hóa các chất dinh dưỡng. Tuy nhiên, việc bổ sung multi-enzyme (chứa cellulase, protease, amylase) đã phá vỡ màng bao bọc tế bào xơ, cải thiện tỷ lệ tiêu hóa xơ thô và giải phóng các chất hữu cơ nội bào.
• Năng suất sinh trưởng và tiêu tốn năng lượng (TN4): Lợn con ở các lô ăn khẩu phần có mức xơ hợp lý kết hợp multi-enzyme duy trì được tăng khối lượng tích lũy và sinh trưởng tuyệt đối ổn định. Tiêu tốn năng lượng trao đổi (ME/kg tăng khối lượng) và chi phí thức ăn/kg tăng khối lượng ở các lô có enzyme thấp hơn có ý nghĩa so với lô đối chứng không có enzyme.

3. Ảnh hưởng của probiotic đến sinh trưởng và bệnh tiêu chảy (TN5)

• Sinh trưởng tích lũy và tuyệt đối: Lô thí nghiệm bổ sung probiotic ($200 \times 10^8\text{ CFU/kg}$ TĂ) có khối lượng kết thúc lúc 56 ngày tuổi và sinh trưởng tuyệt đối (g/con/ngày) cao hơn lô đối chứng không bổ sung probiotic.
• Tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy: Bổ sung probiotic đa chủng làm giảm tần số và mức độ nghiêm trọng của hội chứng tiêu chảy sau cai sữa nhờ sự ức chế vi khuẩn đường ruột có hại và ổn định pH dịch tiêu hóa.
• Hiệu quả chuyển hóa thức ăn: Lượng thức ăn tiêu thụ hàng ngày (FI) được cải thiện, hệ số tiêu tốn thức ăn (FCR), tiêu tốn ME, protein và lysine/kg tăng khối lượng đều giảm, giúp hạ thấp chi phí thức ăn/kg tăng trọng.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về khoa học và thực tiễn

1. Dữ liệu khoa học về tiêu hóa: Cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm về tỷ lệ tiêu hóa biểu kiến protein, tinh bột và xơ thô của lợn con lai 4 giống ngoại {♂ F1 (Pietrain x Duroc) x ♀ F1 (Landrace x Yorkshire)} giai đoạn 21 - 56 ngày tuổi khi sử dụng khẩu phần có mức protein và mức xơ khác nhau có bổ sung multi-enzyme.
2. Cơ sở hạ thấp protein khẩu phần: Chứng minh khả năng giảm mức protein thô trong khẩu phần từ 20% xuống 18 - 19% khi có bổ sung multi-enzyme (chứa protease, amylase) mà không làm suy giảm tốc độ sinh trưởng của lợn con, giúp giảm lãng phí protein và hạn chế phát thải nitơ ra môi trường.
3. Giải pháp tận dụng thức ăn giàu xơ địa phương: Xác lập cơ sở khoa học cho việc phối chế khẩu phần chứa phụ phẩm giàu xơ (cám gạo, bã sắn) kết hợp multi-enzyme chứa cellulase, nâng cao hiệu quả phân giải carbohydrate phức hợp.
4. Hiệu quả của probiotic đa chủng: Khẳng định hiệu quả của hỗn hợp vi sinh vật (Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus casei, Bacillus subtilis, Saccharomyces cerevisiae, $\beta\text{-glucanase}$) với mật độ $200 \times 10^8\text{ CFU/kg}$ thức ăn trong việc giảm tỷ lệ tiêu chảy, tăng sức đề kháng và cải thiện hệ số chuyển hóa thức ăn ở lợn con sau cai sữa.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Khuyến cáo ứng dụng công thức thức ăn hỗn hợp cho lợn con sau cai sữa (21 - 56 ngày tuổi) với mức protein thô 18 - 19% có bổ sung multi-enzyme (100 g/tấn thức ăn) trong sản xuất chăn nuôi trang trại.
• Đề xuất đưa chế phẩm probiotic đa chủng vào quy trình nuôi dưỡng lợn con giai đoạn sau cai sữa nhằm kiểm soát bệnh đường tiêu hóa, thay thế kháng sinh kích thích sinh trưởng.
• Tận dụng nguồn nguyên liệu cám gạo và bã sắn sẵn có tại địa phương trong khẩu phần có bổ sung enzyme nhằm hạ giá thành chăn nuôi.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu được giới hạn thực nghiệm trên tổ hợp lai 4 giống ngoại PiDu x LY trong khung tuổi 21 - 56 ngày tuổi, tại địa bàn tỉnh Thái Nguyên, sử dụng các dạng chế phẩm thương mại cố định (Bayer và Toàn Thắng). Luận án chưa khảo sát biến động vi sinh vật chi tiết theo từng đoạn ruột bằng kỹ thuật sinh học phân tử chuyên sâu.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Đánh giá hiệu quả tồn dư và ảnh hưởng tiếp nối của multi-enzyme và probiotic từ giai đoạn lợn con lên giai đoạn lợn choai và lợn thịt xuất chuồng (56 ngày tuổi đến khi giết mổ).
  • Khảo nghiệm hiệu quả trên các tổ hợp giống lợn lai khác và trong các điều kiện tiểu khí hậu chăn nuôi khác nhau.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên ngành Chăn nuôi, Thú y, Dinh dưỡng động vật: Cung cấp tài liệu tham khảo về phương pháp thiết kế thí nghiệm ô vuông Latin trên cũi tiêu hóa, phương pháp thu mẫu phân và kỹ thuật đánh giá tỷ lệ tiêu hóa biểu kiến các dưỡng chất trên lợn con.
• Đối với các chuyên gia dinh dưỡng và nhà máy sản xuất thức ăn chăn nuôi: Cung cấp thông số thực nghiệm để xây dựng công thức cám lợn tập ăn và sau cai sữa theo hướng giảm protein thô, cân đối axit amin và bổ sung phụ gia sinh học (enzyme, probiotic) thay thế kháng sinh.
• Đối với các trang trại và cơ sở chăn nuôi lợn: Đưa ra giải pháp kỹ thuật cụ thể về liều lượng sử dụng multi-enzyme và probiotic nhằm hạn chế dịch tiêu chảy, nâng cao tốc độ tăng trọng và giảm chi phí thức ăn trên mỗi đơn vị tăng khối lượng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tổ hợp giống lợn và lứa tuổi nào được lựa chọn làm đối tượng nghiên cứu trong luận án?

Luận án sử dụng lợn lai thương phẩm 4 giống ngoại {♂ F1 (Pietrain x Duroc) x ♀ F1 (Landrace x Yorkshire)}, thường được ký hiệu là PiDu x LY hoặc YLD/PiDu, ở giai đoạn sau cai sữa từ 21 đến 56 ngày tuổi.

2. Chế phẩm multi-enzyme sử dụng trong luận án có nguồn gốc và thành phần hoạt tính như thế nào?

Chế phẩm do hãng Bayer sản xuất. Trong 100 g sản phẩm chứa 200.000 UI protease, 5.600 UI amylase và 120.000 UI cellulase. Liều lượng sử dụng là 100 g chế phẩm cho 1.000 kg thức ăn (tương đương 1 g/kg thức ăn), cung cấp hoạt tính 2000 UI protease, 56 UI amylase và 1200 UI cellulase cho mỗi kg thức ăn hỗn hợp.

3. Thành phần và mật độ vi sinh vật trong chế phẩm probiotic được sử dụng gồm những gì?

Chế phẩm do Công ty Cổ phần Thuốc thú y Toàn Thắng nhập khẩu từ Mỹ, có mật độ vi sinh vật là $10^8\text{ CFU/g}$. Thành phần gồm các chủng: Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus casei, Bacillus subtilis, nấm men Saccharomyces cerevisiae và enzyme $\beta\text{-glucanase}$. Liều dùng thử nghiệm là 1 kg chế phẩm cho 500 kg thức ăn (tương đương $200 \times 10^8\text{ CFU/kg}$ thức ăn).

4. Tại sao lợn con sau cai sữa dưới 25 - 30 ngày tuổi dễ mắc tiêu chảy khi ăn thức ăn nguồn gốc thực vật?

Do cơ quan tiêu hóa của lợn con chưa hoàn thiện: dạ dày thiếu HCl tự do (hội chứng Hypoclohydric) nên pepsinogen không được hoạt hóa hoàn toàn thành pepsin và khả năng diệt khuẩn của dịch vị kém; hoạt tính amylase và maltase nội sinh trước 3 tuần tuổi còn thấp (chỉ tiêu hóa khoảng 50% tinh bột ăn vào). Khi ăn thức ăn thực vật giàu protein và tinh bột khó tiêu, dưỡng chất chưa tiêu hóa bị vi khuẩn có hại (E. coli, Clostridium) lên men thối tại manh tràng và ruột già, gây rối loạn tiêu hóa và tiêu chảy phân trắng.

5. Việc giảm mức protein kết hợp bổ sung enzyme và axit amin mang lại lợi ích gì cho môi trường?

Theo các dẫn liệu trong luận án (từ Đại học Kentucky và các tác giả), việc giảm 2% protein tổng số trong khẩu phần kết hợp bổ sung lysine giúp giảm 15 - 20% lượng nitơ đào thải; giảm 4% protein kết hợp bổ sung 4 axit amin thiết yếu giúp giảm 30 - 35% lượng nitơ thải qua phân và nước tiểu, đồng thời làm giảm đáng kể phát thải khí amoniac ($NH_3$) và mùi hôi chuồng nuôi.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Cù Thị Thúy Nga đã làm rõ vai trò của việc bổ sung multi-enzyme (protease, amylase, cellulase) và hỗn hợp probiotic đa chủng trong việc nâng cao tỷ lệ tiêu hóa protein, tinh bột, chất xơ và kiểm soát tiêu chảy ở lợn con sau cai sữa 21 - 56 ngày tuổi. Kết quả nghiên cứu chứng minh tính khả thi của việc giảm mức protein khẩu phần xuống 18 - 19% và tận dụng nguồn nguyên liệu giàu xơ sẵn có tại địa phương mà vẫn đảm bảo tốc độ sinh trưởng và hiệu quả kinh tế. Công trình là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cao cho công tác nghiên cứu dinh dưỡng và tổ chức chăn nuôi lợn an toàn sinh học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đặc điểm của lợn con 1. Đặc điểm sinh trưởng của lợn con giai đoạn sau cai sữa Theo Whitemore (1993) [125], sinh trƣởng là quá trình tăng khối lƣợng cơ thể do sự tăng lên về số lƣợng và lớn lên của các tế bào trong các cơ quan và tổ chức. Nghiên cứu về đặc điểm sinh trƣởng cho thấy, lợn con giai đoạn sau cai sữa có khả năng sinh trƣởng phát triển nhanh, cƣờng độ trao đổi chất mạnh.

Do lợn con sinh trƣởng nhanh, nên khả năng tích luỹ các chất dinh dƣỡng cao. Lợn con ở 3 tuần tuổi, mỗi ngày tích luỹ đƣợc 9 - 14 g protein/kg tăng khối lƣợng. Trong khi đó, lợn trƣởng thành chỉ tích luỹ đƣợc 0,3 - 0,4 g protein/kg tăng khối lƣợng. Hơn nữa, để tăng 1 kg khối lƣợng cơ thể, lợn con cần rất ít năng lƣợng, nghĩa là tiêu tốn thức ăn ít hơn lợn lớn, vì giai đoạn này tích luỹ chủ yếu là nạc, mà để sản xuất ra 1 kg thịt nạc cần ít năng lƣợng hơn để sản xuất ra 1 kg thịt mỡ (Trần Văn Phùng và cs, 2004) [32].

Đồng thời, ngƣời ta cũng thấy rằng lợn con sinh trƣởng nhanh, nhƣng không đồng đều qua từng giai đoạn tuổi. Trong 21 ngày đầu sau khi sinh, lợn sinh trƣởng nhanh, sau đó giảm dần, mà nguyên nhân chủ yếu do lƣợng sữa mẹ cung cấp không đủ nhu cầu, thời gian giảm sinh trƣởng kéo dài khoảng 2 tuần, thời kỳ này đƣợc gọi là giai đoạn khủng hoảng của lợn con. Đó là do ảnh hƣởng bất lợi của môi trƣờng sống và thay đổi về dinh dƣỡng. Sự thay đổi thức ăn từ sữa của lợn mẹ sang thức ăn do con ngƣời cung cấp là nguyên nhân chính dẫn đến giảm tốc độ sinh trƣởng trong tuần đầu tiên sau cai sữa.

Để hạn chế khủng hoảng này ngƣời ta phải tập cho lợn con ăn sớm (Kornegay và cs, 1979 [97]; Lecce và cs, 1979 [100]; Amstrong và cs, 1980 [64]; Funderburke và cs, 1990) [86]; Võ Trọng Hốt và cs, 2000 [17]). Để đẩy nhanh tốc độ sinh trƣởng, nâng cao năng suất và hiệu quả chăn nuôi lợn con sau cai sữa, cần tìm hiểu và nắm vững đặc điểm sinh trƣởng cũng nhƣ sinh lý tiêu hóa của lợn để tác động các biện pháp kỹ thuật nuôi dƣỡng và phƣơng pháp chế biến thức ăn cho lợn phù hợp. Trong đó, nghiên cứu tạo ra các thức ăn phù hợp 6 về sinh lý tiêu hóa và sinh trƣởng của lợn con thực sự rất quan trọng. Thực tế cho thấy, những khẩu phần ăn có tỷ lệ các chất dinh dƣỡng cao, đặc biệt protein thƣờng giúp cho lợn con sinh trƣởng nhanh, nhƣng rất dễ gây bệnh tiêu chảy mà nguyên nhân chủ yếu là do khả năng tiêu hóa của lợn con còn hạn chế.

Ngoài ra, việc dƣ thừa các chất dinh dƣỡng là nguyên nhân gây ô nhiễm môi trƣờng, một mối quan ngại trong giai đoạn hiện nay của xã hội. Đặc điểm cơ quan tiêu hoá và dịch tiêu hóa của lợn con Tiêu hoá là quá trình phân giải thức ăn bằng các tác động cơ học, hóa học và sinh vật học để biến những hợp chất hữu cơ phức tạp của thức ăn thành những chất đơn giản, mà cơ thể động vật có thể hấp thu và sử dụng đƣợc (Nguyễn Thiện, 1998) [39]. Đối với lợn con, cơ quan tiêu hóa phát triển nhanh nhƣng chƣa hoàn thiện. Sự phát triển đó thể hiện ở sự tăng nhanh về dung tích dạ dày, ruột non và ruột già.

Dung tích dạ dày của lợn con lúc 10 ngày tuổi có thể tăng gấp 3 lần lúc sơ sinh, lúc 20 ngày tuổi tăng gấp 8 lần và 60 ngày tuổi tăng gấp 60 lần (dung tích dạ dày lúc sơ sinh khoảng 0,03 lít). Dung tích ruột non của lợn con lúc 10 ngày tuổi có thể tăng gấp 3 lần lúc sơ sinh, lúc 20 ngày tuổi tăng gấp 6 lần và 60 ngày tuổi tăng gấp 50 lần (dung tích ruột non lúc sơ sinh khoảng 0,11 lít). Dung tích ruột già của lợn con lúc 10 ngày tuổi có thể tăng gấp 1,5 lần lúc sơ sinh, ở 20 ngày tuổi tăng gấp 2,5 lần và 60 ngày tuổi tăng gấp 50 lần (dung tích ruột già lúc sơ sinh khoảng 0,04 lít) (Hoàng Toàn Thắng và cs, 2006 [38]; Trƣơng Lăng, 2004 [23]. Cơ quan tiêu hóa của lợn con chƣa hoàn thiện còn thể hiện ở chỗ lƣợng dịch phân tiết và hoạt tính của enzyme tiêu hóa còn kém, nhất là ở 3 tuần đầu, sau đó hoàn thiện dần.

Nếu không cho lợn con ăn sớm thì khoảng 25 ngày đầu sau khi đẻ, pepsin trong dạ dày lợn con chƣa có khả năng tiêu hóa protein của thức ăn, vì lúc này dịch vị dạ dày chƣa có HCl tự do nên chƣa hoạt hóa pepsinogen thành pepsin để tiêu hóa protein. Do thiếu HCl nên lợn con rất dễ bị vi khuẩn có hại xâm nhập vào đƣờng tiêu hóa gây bệnh. Để khắc phục tình trạng này nên tập cho lợn con ăn sớm vào lúc 7 - 8 ngày tuổi, để kích thích tế bào vách dạ dày lợn con tiết ra HCl tự do sớm hơn. 7 Nhiều nghiên cứu cho thấy, nếu lợn con đƣợc tách mẹ thì amylaza trong nƣớc bọt có hoạt tính cao nhất vào ngày thứ 14, nếu còn bú sữa mẹ thì hoạt tính này đến ngày thứ 21 mới có hiệu quả cao, cho nên khả năng tiêu hóa tinh bột của lợn con còn kém, chỉ tiêu hóa đƣợc khoảng 50 % lƣợng tinh bột ăn vào, vì vậy cần tập cho lợn con ăn sớm kết hợp cai sữa sớm và chế biến thức ăn thật tốt trƣớc khi cho lợn con ăn (Đào Trọng Đạt và cs, 1995 [7]; Trƣơng Lăng, 2004) [23] Dịch tụy của ruột non có ý nghĩa quan trọng đối với sự tiêu hóa.

Trong dịch tụy có chứa các enzyme (trypsin, cacboxypeptidaza, elactaza, dipeptidaza, nucleaza .) có tác dụng phân giải từ 60 - 80 % protein, gluxit và lipit của thức ăn. Hoạt tính của các enzyme thay đổi từ sơ sinh đến trƣởng thành. Nhƣ vậy, để tăng tỷ lệ tiêu hóa và làm giảm tỷ lệ tiêu chảy ở lợn con, trong sản xuất thức ăn cho lợn con giai đoạn tập ăn và sau cai sữa chúng ta nên sử dụng các loại thức ăn dễ tiêu hóa nhƣ sữa bột, đƣờng lactoz, thức ăn hạt cần đƣợc rang chín và nghiền nhỏ, đồng thời bổ sung thêm một số axit vô cơ nhƣ axit lactic. Đặc điểm phân tiết và hoạt tính của enzyme tiêu hóa Đối với lợn con, sự phân tiết dịch tiêu hoá có những điểm khác biệt với lợn lớn.

Lƣợng dịch tiết vào ban ngày thƣờng ít (khoảng 31 %), chủ yếu vào ban đêm đạt 69 %, còn ở lợn trƣởng thành thì ngƣợc lại. Ở lợn con cai sữa, lƣợng dịch vị tiết ra ngày và đêm gần bằng nhau. Lợn con dƣới 20 ngày tuổi chƣa có phản xạ tiết dịch vị. Độ axit trong dịch vị của lợn con thấp hơn lợn trƣởng thành, nên mức độ hoạt hoá pepsin và khả năng diệt khuẩn kém.

Hàm lƣợng axit biến đổi theo lứa tuổi của lợn, axit HCl tự do xuất hiện ở 25 - 30 ngày tuổi và có tác dụng diệt khuẩn rõ nhất ở 40 - 50 ngày tuổi (Trƣơng Lăng, 2004) [23]. * Nhóm enzyme phân giải protein Pepsin là enzyme chủ yếu của dịch vị, do tế bào chủ tiết ra ở dạng chƣa hoạt động pepsinogen. Dƣới tác dụng của HCl chuyển thành pepsin hoạt động. Pepsin có tác dụng phân giải protein của thức ăn thành albumoz và pepton (peptit có 4 - 5 axit amin), trong điều kiện tác dụng lâu dài, pepsin có thể phân giải protein cho sản phẩm cuối cùng là axit amin để cơ thể hấp thu.

Pepsin chỉ hoạt động trong môi 8 trƣờng axit, pH thích hợp là 1,5 - 2,5, nồng độ HCl tự do là 0,1 - 0,5 %. Hoạt lực của pepsin tăng lên theo tuổi một cách rõ rệt. Ở 9 ngày tuổi tiêu hoá 30 mg fibrin trong 19 giờ, 28 ngày tuổi chỉ cần 2 - 3 giờ, đến 50 ngày tuổi chỉ cần 1 giờ (Hoàng Toàn Thắng và cs, 2006) [38]. Lợn con dƣới 1 tháng tuổi, pepsin trong dạ dày lợn con chƣa có khả năng tiêu hoá protein của thức ăn, vì lúc này dịch vị dạ dày lợn con không có HCl tự do, lƣợng axit tiết ra rất ít và nhanh chóng liên kết với dịch nhầy, gây ra hiện tƣợng thiếu axit hay còn gọi là “Hypoclohydric”.

Đây là một đặc điểm quan trọng trong tiêu hoá dạ dày ở lợn con. Vì thiếu HCl tự do nên khả năng sát trùng kém, vi sinh vật xâm nhập vào dạ dày dễ sinh sôi nảy nở và phát triển gây bệnh về đƣờng tiêu hoá ở lợn con, đặc biệt là bệnh lợn con phân trắng (Trần Văn Phùng và cs, 2004) [32]. Trypsin: là enzyme chính của dịch tụy đƣợc tiết ra dƣới dạng trypsinogen rồi đƣợc enterokinaza của tá tràng hoạt hoá trở thành trypsin và sau đó là quá trình tự hoạt hóa. Enterokinaza Trypsinogen Trypsin (chƣa hoạt động) (hoạt động) Trypsin là enzyme tiêu hoá protein của thức ăn.

Lúc thai 2 tháng tuổi đã có trypsin, thai càng lớn hoạt tính của trypsin càng cao. Khi lợn con mới đẻ ra, hoạt tính của trypsin dịch tụy rất cao để bù đắp lại khả năng tiêu hoá kém của pepsin dạ dày. Trypsin có hoạt lực cao nhất với pH = 8, tác dụng tƣơng tự nhƣ pepsin nhƣng hoạt lực mạnh và triệt để hơn. Trypsin phân giải protein tạo thành polypeptit và axit amin.

Catepsin là enzyme tiêu hoá protein trong sữa có tác dụng giống pepsin, thuỷ phân protein và các mạch peptit thành axit amin, hoạt động thích hợp trong khoảng pH = 4 - 5. Vì thích hợp với pH cao nên catepsin hoạt động mạnh ở động vật non bú sữa, khi mà HCl tự do hình thành chƣa nhiều. Đối với lợn con, ở 3 tuần tuổi đầu catepsin có hoạt tính mạnh, sau đó hoạt tính giảm dần. 9 Kimotrypsin cũng đƣợc tiết ra dƣới dạng chƣa hoạt động là kimotrypsinogen sau đó đƣợc trypsin hoạt hoá chuyển thành kimotrypsin hoạt động, pH tối ƣu là 8, tác dụng tƣơng tự trypsin.

Elastaza phân giải elastin (gân, bạc nhạc) thành peptit và axit amin. Carboxypolypeptidaza tác dụng phân giải peptit ở đầu có nhóm COO- tự do và tách axit amin ra khỏi phân tử peptit. Aminopolypeptidaza phân giải peptit ở đầu có nhóm NH 3+ tự do. Dipeptidaza phân giải dipeptit thành hai axit amin.

Nucleaza phân giải axit nucleic thành mononucleotit. Cùng với pepsin dạ dày, các enzyme phân giải protein của dịch tụy có tác dụng phân giải protein thành các axit amin để hấp thu. Trong số đó, trypsin là quan trọng nhất. Một số loại đậu đỗ và thực vật nhƣ đậu tƣơng có chất kháng enzyme (anti trypsin), nếu ăn đậu đỗ sống thì tiêu hoá kém, dẫn tới tiêu chảy.