HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN ĐẮC LỰC NGHIÊN CỨU SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP HUYỆN MAI SƠN, TỈNH SƠN LA THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA LUẬN ÁN TIẾN SĨ NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2020 luan an HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN ĐẮC LỰC NGHIÊN CỨU SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP HUYỆN MAI SƠN, TỈNH SƠN LA THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA Ngành: Quản lý đất đai Mã số: 9 85 01 03 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Cao Việt Hà HÀ NỘI - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng bảo vệ để lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Tác giả luận án Nguyễn Đắc Lực i luan an LỜI CẢM ƠN Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án này, tôi đã nhận được sự quan tâm giúp đỡ của nhiều tập thể và cá nhân.
Nhân dịp này tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến tập thể các thầy, cô giáo Bộ môn Khoa học đất, Khoa Quản lý đất đai, Ban Quản lý đào tạo, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. Cao Việt Hà - người hướng dẫn khoa học đã tận tình hướng dẫn, trực tiếp chỉ ra những ý kiến quý báu và giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu thực hiện luận án. Tôi cũng xin được gửi lòng biết ơn chân thành tới lãnh đạo các Phòng, Ban, người dân huyện Mai Sơn, Sở Tài nguyên và Môi trường và Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Sơn La đã tạo điều kiện để tôi điều tra, thu thập số liệu phục vụ cho nghiên cứu đề tài.
Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Ban lãnh đạo tỉnh Ủy, Ủy ban nhân nhân, Hội đồng nhân dân tỉnh Sơn La, Ban Lãnh đạo và cán bộ Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Sơn La đã tạo điều kiện cho tôi được học tập và thực hiện nghiên cứu này. Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới các tập thể và cơ quan, ban, ngành, bạn bè, gia đình và người thân đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu. Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn tất cả sự giúp đỡ quý báu của các tập thể và cá nhân đã động viên, khích lệ và giúp đỡ tôi hoàn thành luận án này. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Nghiên cứu sinh Nguyễn Đắc Lực ii luan an MỤC LỤC Lời cam đoan.
ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình .x Trích yếu luận án.
xi Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn.
Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. Tổng quan tài liệu. Cơ sở lý luận về sử dụng đất nông nghiệp theo hướng hàng hóa.
Các khái niệm chung. Các quan điểm sử dụng đất nông nghiệp. Sự cần thiết phải xây dựng nền nông nghiệp sản xuất hàng hoá. Các yếu tố ảnh hưởng đến sử dụng đất nông nghiệp theo hướng hàng hóa.
Cơ sở thực tiễn về sử dụng đất nông nghiệp theo hướng hàng hóa trên thế giới và Việt Nam. Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa trên thế giới. Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa ở Việt Nam .30 iii luan an 2. Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp phục vụ sản xuất nông sản hàng hóa ở tỉnh Sơn La.
Định hướng nghiên cứu của đề tài. Nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La.
Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa huyện Mai Sơn. Lựa chọn và phát triển một số mô hình sử dụng đất nông nghiệp theo hướng hàng hóa. Đánh giá thích hợp đất đai phục vụ sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa cho huyện Mai Sơn tỉnh Sơn La. Đề xuất định hướng sử dụng đất và một số giải pháp sử dụng đất nông nghiệp huyện Mai Sơn theo hướng sản xuất hàng hóa.
Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu thứ cấp. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu. Phương pháp điều tra phỏng vấn nông hộ.
Phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Phương pháp chỉnh lý bản đồ đất. Phương pháp đánh giá đất theo FAO. Phương pháp xác định loại sử dụng đất hàng hóa.
Phương pháp lựa chọn và phát triển mô hình sử dụng đất nông nghiệp theo hướng hàng hóa. Phương pháp phân tích SWOT. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La.
Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế - xã hội. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Mai Sơn đối với sản xuất nông nghiệp hàng hóa.68 iv luan an 4. Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa huyện Mai Sơn.
Hiện trạng sử dụng đất huyện Mai Sơn năm 2017. Biến động sử dụng đất nông nghiệp huyện Mai Sơn giai đoạn 2012 - 2017. Các loại sử dụng đất nông nghiệp huyện Mai Sơn. Lựa chọn các cây trồng hàng hóa cho huyện Mai Sơn tỉnh Sơn La.
Lựa chọn và phát triển một số mô hình sử dụng đất nông nghiệp theo hướng hàng hóa tại huyện Mai Sơn. Mô hình cà phê chè. Mô hình trồng nhãn. Mô hình sắn.
Mô hình trồng mía. Mô hình trồng ngô. Đánh giá thích hợp đất đai phục vụ sản xuất nông sản hàng hóa. Xây dựng bản đồ đơn vị đất đai cho huyện Mai Sơn.
Đánh giá thích hợp đất đai với các LUT hàng hóa. Đề xuất định hướng sử dụng đất và một số giải pháp sử dụng đất nông nghiệp huyện Mai Sơn theo hướng sản xuất hàng hóa. Các căn cứ pháp lý cho phát triển các loại sử dụng đất hàng hóa của huyện Mai Sơn tỉnh Sơn La. Ứng dụng phương pháp phân tích SWOT để phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong sản xuất nông nghiệp hàng hóa ở Mai Sơn.
Định hướng sử dụng đất cho các loại sử dụng đất hàng hóa. Một số nhóm giải pháp phát triển nông nghiệp theo hướng hàng hóa ở Mai Sơn. Kết luận và kiến nghị .137 Danh mục các công trình đã công bố liên quan đến luận án .147 v luan an DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ ACIAR Trung tâm nghiên cứu nông nghiệp quốc tế Úc (Australian Centre for International Agricultural Research) BVTV Bảo vệ thực vật CHXHCN Cộng hòa xã hội chủ nghĩa CNH - HĐH Công nghiệp hoá - hiện đại hoá CPTG Chi phí trung gian EU Liên minh châu Âu (European Union) FAO Tổ chức Nông Lương thế giới (Food and Agriculture Organization) GCNQSDĐ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất GDP Tổng sản phẩm nội địa (Gross Domestic Product) GIS Hệ thống thông tin địa lý (Geographic information system) GTNC Giá trị ngày công GTSX Giá trị sản xuất HQĐV Hiệu quả đồng vốn IUCN Tổ chức bảo tồn thiên nhiên thế thới (International Union for Conservation of Nature) KHCN Khoa học công nghệ KHKT Khoa học kỹ thuật KT-XH Kinh tế - xã hội LMU Đơn vị bản đồ đất đai (Land Mapping Unit) LUT Loại sử dụng đất (Land Use Type) NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn NTTS Nuôi trồng thuỷ sản NXB Nhà xuất bản PTNT Phát triển Nông thôn TNHH Thu nhập hỗn hợp TPCG Thành phần cơ giới TV Tiểu vùng UBND Ủy ban nhân dân UNEP Chương trình môi trường Liên hợp quốc (United Nations Environment Programme) UNESCO Tổ chức văn hóa khoa học và giáo dục Liên hợp quốc (United Nations Educational Scientific and Cultural Organization) XDCB Xây dựng cơ bản vi luan an DANH MỤC BẢNG TT Tên bảng Trang 2. Diện tích, sản lượng thanh long ở các vùng sinh thái của Việt Nam năm 2017.
Diện tích, năng suất, sản lượng ngô vùng Tây Bắc giai đoạn 2010-2016. Phân cấp chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế các loại sử dụng đất. Phân cấp chỉ tiêu đánh giá hiệu quả xã hội các loại sử dụng đất. Phân cấp chỉ tiêu đánh giá hiệu quả môi trường các loại, kiểu sử dụng đất.
Các hồ đập trên địa bàn huyện Mai Sơn. Tổng hợp các loại đất của huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La. Sản phẩm chủ yếu ngành trồng trọt huyện Mai Sơn giai đoạn 2012 - 2017. Thực trạng phát triển đàn gia súc, gia cầm huyện Mai Sơn giai đoạn 2012 - 2017.
Thực trạng nuôi trồng thủy sản huyện Mai Sơn giai đoạn 2012-2017. Hiện trạng sử dụng đất huyện Mai Sơn năm 2017. Diện tích của các loại đất nông nghiệp ở các xã trong huyện Mai Sơn năm 2017. Biến động diện tích đất nông nghiệp của huyện Mai Sơn giai đoạn 2012-2017.
Các loại sử dụng đất sản xuất nông nghiệp chủ yếu của huyện Mai Sơn năm 2017. Phương thức tiêu thụ các nông sản chính và tỷ lệ bán ra thị trường của các nông hộ huyện Mai Sơn. Diện tích gieo trồng, sản lượng các cây trồng chính của Mai Sơn, tỉnh Sơn La trong giai đoạn 2015 - 2017. Hiệu quả kinh tế của các kiểu sử dụng đất có khả năng phát triển thành hàng hóa của huyện Mai Sơn tỉnh Sơn La.
Hiệu quả xã hội của các kiểu sử dụng đất hàng hóa huyện Mai Sơn. Tình hình sử dụng thuốc bảo vệ thực vật vượt ngưỡng cho phép cho một số cây trồng hàng hóa ở Mai Sơn. Tình hình sử dụng phân bón cho một số cây trồng trong các kiểu sử dụng đất hàng hóa tại huyện Mai Sơn .89 vii luan an 4. Khả năng che phủ đất của các kiểu sử dụng đất hàng hóa huyện Mai Sơn.
Đánh giá tổng hợp hiệu quả môi trường của các kiểu sử dụng đất có cây hàng hóa của huyện Mai Sơn. Kết quả phân cấp hiệu quả của các kiểu sử dụng đất hàng hóa của huyện Mai Sơn .