Luận văn về phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững tại Thị xã Phổ Yên, Tỉnh Thái Nguyên

Tổng hợp kiến thức Phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững tại Thị xã Phổ Yên, Thái Nguyên, tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả

• Tác giả: Nguyễn Văn A
• Trường học: Trường Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế Nông nghiệp
• Đề tài: Phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG
• 1.1. Khái niệm về phát triển nông nghiệp bền vững
• 1.1.1. Phát triển bền vững
• 1.1.2. Phát triển nông nghiệp bền vững
• 1.2. Đặc trưng của phát triển nông nghiệp bền vững
• 1.3. Ý nghĩa của phát triển nông nghiệp bền vững
• 1.4. Nội dung của phát triển nông nghiệp bền vững
• 1.4.1. Phát triển nông nghiệp bền vững về kinh tế
• 1.4.2. Phát triển nông nghiệp bền vững về xã hội
• 1.4.3. Phát triển nông nghiệp bền vững về môi trường
• 1.4.4. Tiêu chí đánh giá phát triển nông nghiệp bền vững
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG TẠI THỊ XÃ PHỔ YÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG TẠI THỊ XÃ PHỔ YÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững

Nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Tăng trưởng nông nghiệp đạt mức trung bình 3,5%/năm trong giai đoạn 1986 - 2017. Năng suất lúa gạo cao nhất trong khu vực Đông Nam Á đạt 5,6 tấn/ha, gần gấp đôi so với Thái Lan. Phát triển nông nghiệp không chỉ góp phần vào việc làm mà còn vào việc xóa đói giảm nghèo. Tuy nhiên, kinh tế nông nghiệp tại Thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên vẫn chưa bền vững. Sức cạnh tranh thấp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế chậm, và ô nhiễm môi trường là những vấn đề cần giải quyết. Đề tài này nhằm đưa ra giải pháp cho sự phát triển bền vững của kinh tế nông nghiệp tại Thị xã Phổ Yên.

II. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các vấn đề liên quan đến phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững tại Thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào nội dung phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững, không gian nghiên cứu là Thị xã Phổ Yên, và thời gian nghiên cứu sử dụng số liệu từ năm 2013 - 2017. Các giải pháp đề xuất sẽ được áp dụng cho giai đoạn 2019 - 2025. Việc xác định rõ đối tượng và phạm vi nghiên cứu giúp tập trung vào các vấn đề cụ thể, từ đó đưa ra các giải pháp khả thi cho sự phát triển bền vững.

III. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu bao gồm thu thập số liệu sơ cấp và thứ cấp. Số liệu sơ cấp được thu thập từ các phòng ban chức năng, trong khi số liệu thứ cấp từ các báo cáo phát triển kinh tế xã hội. Phương pháp tổng hợp và phân tích số liệu được sử dụng để xác định xu hướng và mức độ biến động của các chỉ tiêu kinh tế. Phương pháp so sánh giúp đánh giá sự biến động của các hiện tượng kinh tế. Việc áp dụng các phương pháp này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan và chi tiết về thực trạng phát triển kinh tế nông nghiệp tại Thị xã Phổ Yên.

IV. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Đề tài góp phần xây dựng cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu thực trạng phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững tại Thị xã Phổ Yên. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp các nhà quản lý hiểu rõ hơn về thực trạng và đưa ra các giải pháp phát triển. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài không chỉ nằm ở việc nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân mà còn trong việc phát triển kinh tế của Thị xã Phổ Yên và tỉnh Thái Nguyên. Các giải pháp đề xuất sẽ giúp cải thiện tình hình hiện tại và hướng tới một tương lai bền vững.

V. Cấu trúc của luận văn

Luận văn được cấu trúc thành ba chương chính. Chương 1 trình bày cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững. Chương 2 phân tích thực trạng phát triển kinh tế nông nghiệp tại Thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên. Chương 3 đưa ra các giải pháp nhằm phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững. Cấu trúc này giúp người đọc dễ dàng theo dõi và hiểu rõ hơn về nội dung nghiên cứu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nông nghiệp đóng vai trò thiết yếu trong nền kinh tế Việt Nam, với mức tăng trưởng trung bình 3,5%/năm trong giai đoạn 1986 - 2017. Việt Nam đạt năng suất lúa gạo cao nhất khu vực Đông Nam Á, với 5,6 tấn/ha, gần gấp đôi Thái Lan và gấp 1,5 lần Ấn Độ. Ngoài ra, năng suất hồ tiêu đạt 2,6 tấn/ha, cá tra đạt 209 tấn/ha, góp phần đưa kim ngạch xuất khẩu nông sản giai đoạn 2013 - 2017 lên 157,07 tỷ USD, bình quân 31,5 tỷ USD/năm. Phát triển nông nghiệp không chỉ giải quyết việc làm cho lực lượng lao động nông thôn mà còn góp phần giảm nghèo, nâng cao đời sống và thay đổi bộ mặt nhiều vùng nông thôn.

Tuy nhiên, tại thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên, kinh tế nông nghiệp phát triển chưa bền vững, sức cạnh tranh thấp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đổi mới sản xuất còn chậm, phổ biến là sản xuất nhỏ phân tán. Năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng nhiều mặt hàng còn thấp, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội yếu kém, môi trường ô nhiễm, năng lực thích ứng thiên tai hạn chế. Đời sống vật chất và tinh thần của một bộ phận người dân nông thôn còn thấp, tỷ lệ hộ nghèo giảm chưa bền vững.

Mục tiêu nghiên cứu là đề xuất các phương hướng và giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững tại thị xã Phổ Yên trong giai đoạn 2019 - 2025, dựa trên phân tích thực trạng giai đoạn 2013 - 2017. Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn, đồng thời hỗ trợ các nhà quản lý địa phương trong hoạch định chính sách phát triển nông nghiệp bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên khái niệm phát triển bền vững, được định nghĩa lần đầu năm 1980 và phổ biến rộng rãi qua Báo cáo Brundtland năm 1987, nhấn mạnh sự phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng của các thế hệ tương lai. Phát triển nông nghiệp bền vững được FAO (1992) định nghĩa là quản lý và bảo tồn các thay đổi về tổ chức và kỹ thuật nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng của con người, đảm bảo không tổn hại môi trường, không giảm cấp tài nguyên, phù hợp kỹ thuật, hiệu quả kinh tế và chấp nhận xã hội.

Khung lý thuyết tập trung vào ba trụ cột chính: bền vững kinh tế (tăng trưởng ổn định, hiệu quả sản xuất, chuyển dịch cơ cấu hợp lý), bền vững xã hội (công bằng xã hội, tạo việc làm, nâng cao chất lượng cuộc sống, bình đẳng giới) và bền vững môi trường (bảo vệ tài nguyên, giảm thiểu ô nhiễm, duy trì đa dạng sinh học). Các yếu tố ảnh hưởng gồm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, kết cấu hạ tầng, khoa học công nghệ, tổ chức quản lý và xu thế quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thu thập số liệu sơ cấp và thứ cấp. Số liệu sơ cấp được thu thập từ các phòng ban chức năng, cơ sở sản xuất và các tổ chức liên quan tại thị xã Phổ Yên. Số liệu thứ cấp bao gồm báo cáo phát triển kinh tế xã hội, các bài báo khoa học, khoá luận tốt nghiệp và tài liệu công bố khác.

Phân tích số liệu được thực hiện bằng phương pháp tổng hợp, so sánh và phân tích dãy số thời gian nhằm đánh giá xu hướng biến động các chỉ tiêu kinh tế nông nghiệp giai đoạn 2013 - 2017. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ số liệu thống kê liên quan đến sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, chăn nuôi và các chỉ tiêu xã hội, môi trường của thị xã trong giai đoạn nghiên cứu.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2018 đến 2019, tập trung phân tích thực trạng, đánh giá các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp phát triển bền vững cho giai đoạn 2019 - 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng kinh tế nông nghiệp ổn định: Giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp, thủy sản tại Phổ Yên tăng đều qua các năm 2013 - 2017, với tổng sản lượng lương thực năm 2017 đạt hơn 60.800 tấn, vượt 8% kế hoạch. Giá trị sản xuất lâm nghiệp có biến động, giảm diện tích rừng trồng mới 18,91% nhưng được bảo vệ nghiêm ngặt hơn. Giá trị sản xuất lâm nghiệp năm 2017 đạt 14,06 tỷ đồng, giảm so với năm 2014 nhưng có xu hướng phục hồi.

2. Chuyển dịch cơ cấu cây trồng: Diện tích trồng lúa giảm nhẹ, năng suất lúa tăng từ 51,26 tạ/ha năm 2013 lên 56,72 tạ/ha năm 2017. Diện tích và sản lượng ngô tăng đến năm 2016, sau đó giảm nhẹ năm 2017. Cây công nghiệp lâu năm giữ ổn định 23%, cây ăn quả và rau đậu các loại tăng, phản ánh xu hướng chuyển đổi sang cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn.

3. Phát triển chăn nuôi: Tổng đàn lợn tăng từ 115,67 nghìn con năm 2013 lên 179,67 nghìn con năm 2016, giảm nhẹ năm 2017. Gia cầm tăng 750 nghìn con trong giai đoạn này. Số lượng trâu, bò, ngựa giảm do ứng dụng khoa học kỹ thuật giảm sức kéo. Chăn nuôi chủ yếu nhỏ lẻ, thiếu liên kết sản xuất và tiêu thụ.

4. Phát triển xã hội: Thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn năm 2018 đạt gần 40 triệu đồng/người/năm, tăng 33% so với năm 2017. Tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 76%. Tỷ lệ hộ nghèo giảm rõ rệt, với số hộ nghèo giảm từ 2.156 hộ năm 2015 xuống mức thấp hơn trong các năm tiếp theo. Hệ thống giáo dục, y tế được đầu tư nâng cao chất lượng, tỷ lệ huy động trẻ em đến trường đạt trên 94%, mạng lưới y tế cơ sở được củng cố.

5. Môi trường còn nhiều thách thức: Ô nhiễm đất và nước do sử dụng hóa chất nông nghiệp và chất thải chăn nuôi chưa được xử lý triệt để. Tỷ lệ xử lý rác thải sinh hoạt tại nông thôn mới đạt khoảng 60%, thấp hơn khu vực thành thị 20-30%. Ô nhiễm không khí do rác thải và chất thải chăn nuôi gây mùi hôi. Hệ thống biogas xử lý chất thải chăn nuôi còn nhỏ lẻ, hiệu quả giảm ô nhiễm hạn chế.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy thị xã Phổ Yên đã đạt được sự phát triển kinh tế nông nghiệp tương đối bền vững về mặt tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu, phù hợp với xu hướng phát triển nông nghiệp hiện đại. Việc tăng năng suất lúa, ngô và phát triển cây ăn quả, rau màu phản ánh sự chuyển đổi sang sản xuất có giá trị gia tăng cao hơn, phù hợp với nhu cầu thị trường.

Tuy nhiên, sự giảm diện tích rừng trồng mới và biến động giá trị sản xuất lâm nghiệp cho thấy cần tăng cường bảo vệ và phát triển rừng bền vững hơn. Chăn nuôi phát triển nhưng còn nhỏ lẻ, thiếu liên kết, gây khó khăn trong tiêu thụ và kiểm soát dịch bệnh, cần có chính sách hỗ trợ phát triển trang trại quy mô lớn, liên kết chuỗi giá trị.

Mặt xã hội, thu nhập tăng và giảm nghèo rõ rệt là kết quả tích cực của phát triển nông nghiệp bền vững, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, giáo dục và y tế. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại các hạn chế về cơ sở vật chất giáo dục, y tế và bình đẳng giới cần được quan tâm.

Về môi trường, ô nhiễm do sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi là thách thức lớn, cần áp dụng các biện pháp quản lý chất thải, giảm sử dụng hóa chất, phát triển mô hình nông nghiệp hữu cơ, sinh thái để bảo vệ tài nguyên và môi trường. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng giá trị sản xuất, bảng so sánh diện tích cây trồng và đàn vật nuôi, biểu đồ tỷ lệ hộ nghèo qua các năm, và bản đồ phân bố ô nhiễm môi trường.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ: Đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật canh tác tiên tiến, giống cây trồng, vật nuôi năng suất cao, thân thiện môi trường. Mục tiêu nâng cao năng suất lúa, ngô và cây ăn quả ít nhất 10% trong giai đoạn 2019 - 2025. Chủ thể: Sở Nông nghiệp, các viện nghiên cứu, hợp tác xã nông nghiệp.

2. Phát triển liên kết chuỗi giá trị: Khuyến khích hình thành các hợp tác xã, doanh nghiệp liên kết sản xuất - tiêu thụ, xây dựng vùng sản xuất tập trung, nâng cao giá trị gia tăng sản phẩm. Mục tiêu tăng tỷ lệ sản phẩm có hợp đồng tiêu thụ lên 60% đến năm 2025. Chủ thể: UBND thị xã, các tổ chức kinh tế nông nghiệp.

3. Bảo vệ và phát triển rừng bền vững: Tăng cường giao khoán bảo vệ rừng, phát triển rừng trồng mới, áp dụng kỹ thuật trồng rừng sinh thái, giảm khai thác phá hoại. Mục tiêu tăng diện tích rừng trồng mới ít nhất 10% so với giai đoạn trước. Chủ thể: Ban quản lý rừng, chính quyền địa phương.

4. Quản lý và bảo vệ môi trường: Xây dựng hệ thống xử lý chất thải chăn nuôi quy mô lớn, phát triển mô hình nông nghiệp hữu cơ, giảm sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Mục tiêu giảm 30% lượng rác thải chưa xử lý tại nông thôn đến năm 2025. Chủ thể: Sở Tài nguyên Môi trường, các tổ chức nông dân.

5. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Tăng cường đào tạo nghề, tập huấn kỹ thuật cho lao động nông thôn, đặc biệt là phụ nữ và thanh niên. Mục tiêu đạt tỷ lệ lao động qua đào tạo 85% vào năm 2025. Chủ thể: Trung tâm dạy nghề, các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý địa phương: Giúp hoạch định chính sách phát triển nông nghiệp bền vững, xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế xã hội phù hợp với điều kiện thực tế thị xã Phổ Yên.

2. Các nhà nghiên cứu, học viên cao học: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển nông nghiệp bền vững, phương pháp nghiên cứu và phân tích số liệu kinh tế nông nghiệp.

3. Doanh nghiệp và hợp tác xã nông nghiệp: Tham khảo các giải pháp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, phát triển liên kết chuỗi giá trị và bảo vệ môi trường trong sản xuất.

4. Người nông dân và tổ chức cộng đồng: Nắm bắt xu hướng phát triển nông nghiệp bền vững, áp dụng kỹ thuật canh tác mới, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

Câu hỏi thường gặp

1. Phát triển nông nghiệp bền vững là gì?
   Phát triển nông nghiệp bền vững là quá trình phát triển kinh tế nông nghiệp đảm bảo tăng trưởng ổn định, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường, đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng của thế hệ tương lai.

2. Tại sao thị xã Phổ Yên cần phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững?
   Do sản xuất nông nghiệp hiện còn nhỏ lẻ, năng suất thấp, môi trường bị ô nhiễm và đời sống người dân chưa ổn định, phát triển bền vững giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, bảo vệ tài nguyên và cải thiện đời sống.

3. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp bền vững?
   Bao gồm điều kiện tự nhiên (đất đai, khí hậu), kinh tế - xã hội (thị trường, chính sách, hạ tầng), khoa học công nghệ, tổ chức quản lý và xu thế hội nhập quốc tế.

4. Giải pháp nào giúp nâng cao năng suất cây trồng tại Phổ Yên?
   Ứng dụng giống mới, kỹ thuật canh tác tiên tiến, cải tạo hệ thống thủy lợi, chuyển đổi cơ cấu cây trồng sang cây có giá trị kinh tế cao và phát triển liên kết sản xuất - tiêu thụ.

5. Làm thế nào để giảm ô nhiễm môi trường trong nông nghiệp?
   Áp dụng mô hình nông nghiệp hữu cơ, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hợp lý, xây dựng hệ thống xử lý chất thải chăn nuôi, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.

Kết luận

• Phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững tại thị xã Phổ Yên đã đạt được nhiều kết quả tích cực về tăng trưởng sản xuất, chuyển dịch cơ cấu và nâng cao thu nhập người dân trong giai đoạn 2013 - 2017.
• Các thách thức về môi trường, liên kết sản xuất và phát triển nguồn nhân lực vẫn cần được giải quyết để đảm bảo phát triển bền vững lâu dài.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm ứng dụng khoa học công nghệ, phát triển liên kết chuỗi giá trị, bảo vệ rừng, quản lý môi trường và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho các nhà quản lý, doanh nghiệp và người dân trong việc xây dựng chính sách và thực hiện phát triển nông nghiệp bền vững giai đoạn 2019 - 2025.
• Khuyến khích các bên liên quan phối hợp chặt chẽ, triển khai đồng bộ các giải pháp để nâng cao hiệu quả và bền vững của nền nông nghiệp địa phương.

Hãy hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng nền nông nghiệp bền vững, nâng cao đời sống người dân và phát triển kinh tế thị xã Phổ Yên bền vững trong tương lai!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG 1.1 Khái niệm về phát triển nông nghiệp bền vững 1.1 Phát triển bền vững Phát triển bền vững là một khái niệm mới nhằm định nghĩa một sự phát triển về mọi mặt trong xã hội hiện tại mà vẫn phải bảo đảm sự tiếp tục phát triển trong tương lai xa. Khái niệm này hiện đang là mục tiêu hướng tới nhiều quốc gia trên thế giới, mỗi quốc gia sẽ dựa theo đặc thù kinh tế, xã hội, chính trị, địa lý, văn hóa. riêng để hoạch định chiến lược phù hợp nhất với quốc gia đó[1]. Thuật ngữ "phát triển bền vững" xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1980 trong ấn phẩm Chiến lược bảo tồn Thế giới (công bố bởi Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên Quốc tế - IUCN) với nội dung rất đơn giản: "Sự phát triển của nhân loại không thể chỉ chú trọng tới phát triển kinh tế mà còn phải tôn trọng những nhu cầu tất yếu của xã hội và sự tác động đến môi trường sinh thái học".

Khái niệm này được phổ biến rộng rãi vào năm 1987 nhờ Báo cáo Brundtland (còn gọi là Báo cáo Our Common Future) của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới - WCED (nay là Ủy ban Brundtland). Báo cáo này ghi rõ: Phát triển bền vững là "sự phát triển có thể đáp ứng được những nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng, tổn hại đến những khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai". Nói cách khác, phát triển bền vững phải bảo đảm có sự phát triển kinh tế hiệu quả, xã hội công bằng và môi trường được bảo vệ, gìn giữ. Để đạt được điều này, tất cả các thành phần kinh tế - xã hội, nhà cầm quyền, các tổ chức xã hội,phải bắt tay nhau thực hiện nhằm mục đích dung hòa 3 lĩnh vực chính: kinh tế - xã hội - môi trường.

Sau đó, năm 1992, tại Rio de Janeiro, các đại biểu tham gia Hội nghị về Môi trường và Phát triển của Liên hiệp quốc đã xác nhận lại khái niệm này, và đã gửi đi một thông điệp rõ ràng tới tất cả các cấp của các chính phủ về sự cấp bách trong việc đẩy mạnh sự hòa hợp kinh tế, phát triển xã hội cùng với bảo vệ môi trường. 5 Năm 2002, Hội nghị thượng đỉnh Thế giới về Phát triển bền vững (còn gọi là Hội nghị Rio +10 hay Hội nghị thượng đỉnh Johannesburg) nhóm họp tại Johannesburg, Cộng hòa Nam Phi với sự tham gia của các nhà lãnh đạo cũng như các chuyên gia về kinh tế, xã hội và môi trường của gần 200 quốc gia đã tổng kết lại kế hoạch hành động về phát triển bền vững 10 năm qua và đưa ra các quyết sách liên quan tới các vấn đề về nước, năng lượng, sức khỏe, nông nghiệp và sự đa dạng sinh thái. Theo Tổ chức ngân hàng phát triển châu Á (ADB): "Phát triển bền vững là một loại hình phát triển mới, lồng ghép quá trình sản xuất với bảo tồn tài nguyên và nâng cao chất lượng môi trường. Phát triển bền vững cần phải đáp ứng các nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không phương hại đến khả năng của chúng ta đáp ứng các nhu cầu của thế hệ trong tương lai".2 Phát triển nông nghiệp bền vững Về mặt tổng quát, phát triển nông nghiệp bền vững cũng giống như phát triển kinh tế bền vững là phải bảo đảm tốt ba trụ cột: bền vững về kinh tế, bền vững về xã hội và bền vững về môi trường.

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên hợp quốc (FAO) năm 1992 đã đưa ra định nghĩa về phát triển nông nghiệp bền vững như sau: “Phát triển nông nghiệp bền vững là sự quản lý và bảo tồn sự thay đổi về tổ chức và kỹ thuật nhằm đảm bảo thoả mãn nhu cầu ngày càng tăng của con người cho cả hiện tại và mai sau. Sự phát triển như vậy của nền nông nghiệp (bao gồm cả lâm nghiệp và nuôi trồng thuỷ sản) sẽ đảm bảo không tổn hại đến môi trường, không giảm cấp tài nguyên, sẽ phù hợp về kỹ thuật và công nghệ, có hiệu quả về kinh tế và được chấp nhận về phương diện xã hội”[1]. Tuy nhiên, do đặc điểm của sản xuất nông nghiệp như đã trình bày ở phần trên, nên nội dung bền vững của từng vấn đề cũng có những nét đặc thù riêng biệt. Bên cạnh đó, bền vững về nông nghiệp còn được nhìn nhận đó là việc duy trì và phát triển một nền nông nghiệp hàng hóa có giá trị kinh tế và chất lượng cao, hiệu quả và phù hợp với những đặc trưng riêng có của mỗi vùng trên phạm vi cả nước.

Phát triển nông nghiệp đảm bảo sự lan tỏa tích cực tới các khía cạnh về xã hội và môi trường ở khu vực nông thôn. 6 Yếu tố kinh tế - Hiệu quả sản xuất nông nghiệp (Nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp .) - Thu nhập và lợi nhuận cư dân nông nghiệp - Du lịch sinh thái kết hợp với nông nghiệp đô thị Kinh tế Phát triển nông nghiệp bền vững Xã Môi hội trường Yếu tố phúc lợi xã hội Yếu tố môi trường và cảnh quan - Chất lượng thực phẩm - Bảo vệ môi trường - An toàn thực phẩm (nước, không khí.) - An ninh lương thực - Tạo cảnh quan nông thôn và - Chất lượng cuộc sống đô thị - Hoạt động giải trí, tiêu khiển Hình 1.1 Sơ đồ phát triển nông nghiệp bền vững 1.3 Đặc trưng của phát triển nông nghiệp bền vững - Phát triển nông nghiệp bền vững phải đảm bảo nhịp độ tăng trưởng kinh tế ổn định, hiệu quả, nâng cao chất lượng cuộc sống của khu vực nông nghiệp, nông thôn. - Phát triển nông nghiệp bền vững góp phần giải quyết có hiệu quả các vấn đề xã hội trong nông nghiệp, nông thôn. - Phát triển nông nghiệp bền vững là một nền nông nghiệp sinh thái.4 Ý nghĩa của phát triển nông nghiệp bền vững - Phát triển nông nghiệp bền vững sẽ đem lại một nền nông nghiệp tăng trưởng và phát triển nhanh, tốc độ tăng trưởng ở mức cao và ổn định.

- Phát triển nông nghiệp bền vững tăng thu nhập cho người nông dân. 7 - Giải quyết, nâng cao đời sống của người dân, xóa đói giảm nghèo và rút ngắn khoảng cách giữa các nhóm dân cư trong xã hội. - Đáp ứng nhu cầu xã hội về sản phẩm nông nghiệp; cung ứng hàng hóa cho xuất khẩu; sử dụng có hiệu quả các nguồn lực: ruộng đất, lao động, nguồn lực khác,. - Phát triển nông nghiệp bền vững còn có ý nghĩa quan trọng đảm bảo sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên, đáp ứng nhu cầu cho thế hệ tương lai.

Sử dụng đúng nguồn tài nguyên thiên nhiên mà không làm tổn hại hệ sinh thái và môi trường, giúp cho quá trình sản xuất được tiến hành lâu dài. - Phát triển nông nghiệp bền vững nhằm thúc đẩy nền kinh tế đất nước phát triển bền vững cả về kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường, sinh thái.2 Nội dung của phát triển nông nghiệp bền vững 1.1 Phát triển nông nghiệp bền vững về kinh tế Phát triển nông nghiệp bền vững về kinh tế là sự phát triển đảm bảo tăng trưởng, phát triển ổn định lâu dài về mặt kinh tế của nông nghiệp, góp phần tích cực vào phát triển kinh tế của quốc gia, cộng đồng. Mục tiêu của phát triển bền vững về kinh tế là đạt được sự tăng trưởng ổn định với cơ cấu hợp lý, đáp ứng yêu cầu nâng cao đời sống của người dân, tránh được sự suy thoái và gánh nặng nợ nần cho thế hệ tương lai. Điều đó được thể hiện ở các tiêu chí sau: - Sản xuất nông nghiệp đáp ứng nhu cầu xã hội về sản phẩm nông nghiệp gồm: gia tăng sản lượng, làm tăng giá trị sản phẩm hàng hóa; hàng hóa sản xuất ra đáp ứng một phần nhu cầu sử dụng của người dân; chất lượng sản phẩm phù hợp với yêu cầu ngày càng cao của thị trường, trước hết là đảm bảo tiêu chuẩn về vệ sinh an toàn thực phẩm.

- Hiệu quả kinh tế của sản xuất nông nghiệp ngày càng cao. Người nông dân phải có sự đầu tư tăng năng suất lao động, năng suất ruộng đất và năng suất cây trồng, đảm bảo sản xuất ra một khối lượng hàng hóa lớn, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng. - Sử dụng hiệu quả các nguồn lực lao động, vốn, lựa chọn hình thức sản xuất phù hợp để sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên, tăng năng suất.2 Phát triển nông nghiệp bền vững về xã hội Phát triển nông nghiệp bền vững về xã hội đó chính là quá trình phát triển vừa đảm bảo được mục tiêu kinh tế vừa đảm bảo được mục tiêu thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, đảm bảo cho mọi người đều có cơ hội học hành và có việc làm, giảm tình trạng đói nghèo, nâng cao trình độ dân trí, tạo sự đồng thuận và an sinh xã hội. Phát triển nông nghiệp bền vững về xã hội sẽ đảm bảo cuộc sống của người nông dân đạt kết quả ngày càng cao; tăng cao thu nhập, đảm bảo cuộc sống gia đình, cải thiện chất lượng cuộc sống, góp phần xóa đói giảm nghèo, giảm khoảng cách giàu nghèo giữa các tầng lớp và nhóm xã hội.

Giảm các tệ nạn xã hội, nâng cao trình độ văn minh về đời sống vật chất và tinh thần cho người nông dân. Điều đó được thể hiện ở các yếu tố sau: - Sử dụng hợp lý lao động: Phát triển kinh tế nông nghiệp phải đi đôi với giải quyết việc làm cho người lao động. - Tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với xóa đói giảm nghèo. - Tăng trưởng kinh tế làm giảm khoảng cách giảu nghèo, đảm bảo ổn định xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.3 Phát triển nông nghiệp bền vững về môi trường Phát triển nông nghiệp bền vững trên phương diện môi trường là quá trình phát triển đạt được tăng trưởng kinh tế cao, ổn định, gắn với khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả tài nguyên thiên nhiên không làm suy thoái, hủy hoại môi trường mà còn nuôi dưỡng, cải thiện chất lượng môi trường.

Về chất lượng môi trường, trong phát triển nông nghiệp bền vững đó là một tổng thể như môi trường khí hậu, nước, đất, giống,… nhìn chung không bị các hoạt động của con người làm ô nhiễm; các nguồn phế thải phải được xử lý, tái chế kịp thời. Để đạt được mục tiêu đó, tăng trưởng kinh tế trong nông nghiệp phải dựa trên cơ sở khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả tài nguyên thiên nhiên.