Luận án tiến sĩ về chính sách chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp bền vững tại tỉnh Thái Bình

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích chính sách chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng xuất khẩu bền vững của tỉnh thái bình, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Chính Sách Chuyển Dịch Cơ Cấu Kinh Tế Nông Nghiệp Theo Hướng Xuất Khẩu Bền Vững Của Tỉnh Thái Bình
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thái Bình

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. TỔNG QUAN
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan
• 1.2.1. Các công trình nghiên cứu về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.2.2. Các công trình nghiên cứu về chính sách chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng xuất khẩu

Tóm tắt

I. Giới thiệu về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại Thái Bình

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là một quá trình quan trọng để nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững cho ngành nông nghiệp tại Thái Bình. Theo số liệu thống kê, giai đoạn 2010-2020, ngành nông nghiệp của tỉnh đã đạt mức tăng trưởng 4,05%/năm, cho thấy sự chuyển biến tích cực trong việc áp dụng các chính sách phát triển nông nghiệp. Đặc biệt, chính sách chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp đã được Đảng và Nhà nước quan tâm, thể hiện qua các đề án và kế hoạch cụ thể nhằm cải thiện hiệu quả sản xuất và đảm bảo an ninh lương thực. Thái Bình, với điều kiện tự nhiên thuận lợi, đã có những bước tiến trong việc áp dụng công nghệ cao và phát triển sản xuất hàng hóa lớn, tuy nhiên vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua.

1.1. Tầm quan trọng của chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp không chỉ là một yêu cầu cấp thiết mà còn là một mục tiêu chiến lược nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Việc áp dụng các công nghệ mới và cải thiện chất lượng sản phẩm là rất cần thiết để đáp ứng nhu cầu thị trường trong và ngoài nước. Theo báo cáo của Chính phủ, việc chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp theo hướng bền vững đã giúp tăng cường an ninh lương thực và tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân. Sự phát triển này không chỉ tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

1.2. Các chính sách hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu

Chính sách của Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Những chính sách này bao gồm hỗ trợ đầu tư, đào tạo nghề, và phát triển cơ sở hạ tầng. Thái Bình đã phê duyệt nhiều đề án nhằm tái cơ cấu ngành nông nghiệp, trong đó chú trọng đến việc nâng cao chất lượng sản phẩm và phát triển xuất khẩu. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều chính sách vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của người nông dân, dẫn đến hiệu quả thực hiện chưa cao. Việc rà soát và điều chỉnh các chính sách này là cần thiết để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp một cách hiệu quả hơn.

II. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại Thái Bình

Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại Thái Bình cho thấy nhiều chuyển biến tích cực, nhưng cũng gặp không ít khó khăn. Mặc dù tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất nông nghiệp đạt 4,05%/năm, nhưng quy mô sản xuất còn nhỏ và chưa tận dụng hết tiềm năng của tỉnh. Nhiều hộ nông dân vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn và công nghệ mới. Đặc biệt, tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo trong ngành nông nghiệp vẫn còn cao, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất. Điều này cho thấy cần có những giải pháp quyết liệt hơn để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và cải thiện quy trình sản xuất.

2.1. Những thành tựu đạt được

Thái Bình đã đạt được nhiều thành tựu trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, đặc biệt là trong việc nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm nông sản. Kim ngạch xuất khẩu nông sản của tỉnh đã tăng đáng kể, với một số mặt hàng có vị thế cao trên thị trường quốc tế. Điều này không chỉ góp phần giảm nhập siêu mà còn tạo ra việc làm cho hàng triệu nông dân. Những thành tựu này là kết quả của việc áp dụng các chính sách phát triển nông nghiệp hợp lý và sự nỗ lực của người nông dân trong việc cải thiện chất lượng sản phẩm.

2.2. Những thách thức cần khắc phục

Mặc dù đã có nhiều thành tựu, nhưng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại Thái Bình vẫn gặp nhiều thách thức. Tốc độ chuyển dịch chậm, mô hình tăng trưởng chưa bền vững, và tỷ lệ hộ có nguồn thu lớn từ nông nghiệp còn thấp. Nhiều chính sách hỗ trợ chưa sát thực tế, dẫn đến hiệu quả thực hiện chưa cao. Để phát triển bền vững, cần có những giải pháp đồng bộ nhằm khắc phục những hạn chế này, bao gồm cải thiện chất lượng đào tạo nghề, tăng cường đầu tư vào công nghệ, và nâng cao khả năng cạnh tranh cho sản phẩm nông nghiệp.

III. Định hướng và giải pháp cho chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp bền vững

Để đạt được mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp bền vững, Thái Bình cần xây dựng một khung lý luận và thực tiễn rõ ràng. Các giải pháp cần được triển khai đồng bộ, từ việc cải thiện chính sách hỗ trợ đến việc nâng cao chất lượng sản phẩm và phát triển thị trường. Đặc biệt, cần chú trọng đến việc áp dụng công nghệ cao và phát triển nông nghiệp hữu cơ, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và quốc tế. Việc xây dựng các mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững sẽ giúp nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản và bảo vệ môi trường.

3.1. Tăng cường chính sách hỗ trợ

Cần tăng cường các chính sách hỗ trợ cho nông dân, bao gồm chính sách tín dụng, đào tạo nghề, và phát triển cơ sở hạ tầng. Việc cải thiện chính sách đất đai và tạo điều kiện thuận lợi cho nông dân trong việc tiếp cận nguồn lực là rất quan trọng. Ngoài ra, cần có các chương trình khuyến khích áp dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp, nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

3.2. Phát triển thị trường và xuất khẩu

Để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, Thái Bình cần tập trung vào việc phát triển thị trường và xuất khẩu nông sản. Việc xây dựng thương hiệu cho nông sản địa phương và tìm kiếm thị trường tiêu thụ mới sẽ giúp gia tăng giá trị cho sản phẩm. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ quảng bá sản phẩm nông nghiệp tại các hội chợ, triển lãm trong và ngoài nước, nhằm nâng cao nhận thức và tạo cơ hội tiếp cận thị trường cho nông sản Thái Bình.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Quản lý kinh tế với đề tài "Chính sách chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng xuất khẩu bền vững của tỉnh Thái Bình" nghiên cứu quá trình quản lý nhà nước thông qua công cụ chính sách nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế (CCKT) nông nghiệp.

Về tính cấp thiết, giai đoạn 2010–2020, nông nghiệp Việt Nam đạt mức tăng trưởng bình quân 2,85%, tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất đạt 3,64% và đóng góp 18,68% GDP (Tổng cục Thống kê, 2010–2020). Tại tỉnh Thái Bình, với diện tích đất tự nhiên 158.630 ha, đất đai màu mỡ và truyền thống sản xuất, tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất nông nghiệp bình quân đạt 4,05%/năm trong cùng thời kỳ. Tuy nhiên, việc chuyển dịch CCKT sang công nghiệp và dịch vụ của tỉnh chưa đạt kết quả kỳ vọng do số lượng khu, cụm công nghiệp ít, quy mô nhỏ, khó thu hút tập đoàn lớn. Nông nghiệp tiếp tục là ngành kinh tế mũi nhọn, nhưng bộc lộ nhiều hạn chế:

• Chuyển dịch CCKT nông nghiệp diễn ra chậm so với chuyển dịch cơ cấu kinh tế chung của tỉnh.
• Mô hình tăng trưởng thiên về chiều rộng, phụ thuộc lao động giá rẻ và điều kiện tự nhiên.
• Tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất cao nhưng thiếu tính ổn định.
• Quy mô sản xuất nhỏ lẻ, diện tích đất trang trại bình quân chỉ đạt 2,19 ha/trang trại, thấp hơn bình quân cả nước.
• Tỷ lệ lao động nông nghiệp chưa qua đào tạo chiếm tới 62,39%.
• Tỷ lệ hộ có nguồn thu nhập lớn nhất từ nông nghiệp chỉ chiếm 29,00% dù số hộ sản xuất nông nghiệp chiếm 49,5% (thấp hơn tỷ lệ thu từ nông nghiệp của cả nước là 49%).
• Kim ngạch xuất khẩu nông sản năm 2020 chỉ đạt 26,77 triệu USD, ở mức rất thấp so với tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản cả nước (41 tỷ USD).

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định: Các nghiên cứu trước đây chưa có công trình nào tiếp cận trực diện để hệ thống hóa và xây dựng khung lý luận chung về chính sách chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng xuất khẩu (XK) gắn liền với mục tiêu phát triển bền vững (PTBV) ở cấp độ địa phương cấp tỉnh.

Mục tiêu nghiên cứu: Đề xuất các giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện chính sách chuyển dịch CCKT nông nghiệp của tỉnh Thái Bình theo hướng XK đồng thời bảo đảm các mục tiêu của PTBV đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.

Nhiệm vụ nghiên cứu (5 nhiệm vụ):

1. Hệ thống hóa và phát triển lý luận về chính sách chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng XK bền vững, làm rõ bản chất, vai trò, mục tiêu, tiêu chí đánh giá và nhân tố ảnh hưởng.
2. Tổng quan bài học kinh nghiệm điển hình trong nước và quốc tế về hoạch định, thực hiện chính sách chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng XK bền vững cấp tỉnh.
3. Phân tích thực trạng phát triển và chuyển dịch CCKT nông nghiệp của tỉnh Thái Bình giai đoạn 2010–2020.
4. Đánh giá thực trạng chính sách chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng XK bền vững của tỉnh Thái Bình giai đoạn 2010–2020, chỉ ra kết quả, hạn chế và nguyên nhân.
5. Đề xuất quan điểm, định hướng, giải pháp hoàn thiện chính sách chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng XK bền vững của tỉnh Thái Bình giai đoạn 2021–2025, định hướng đến năm 2030 và các kiến nghị điều kiện thực hiện.

Câu hỏi nghiên cứu (5 câu hỏi):

1. Bản chất, nội hàm và các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng XK đồng thời bảo đảm các mục tiêu PTBV của một địa phương cấp tỉnh là gì?
2. Thực trạng, tác động và những vấn đề đặt ra đối với chính sách chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng XK bền vững của tỉnh Thái Bình hiện nay như thế nào?
3. Những tiềm năng, quan điểm, mục tiêu và định hướng nào cho phát triển nông nghiệp tỉnh Thái Bình giai đoạn 2021–2025, định hướng đến năm 2030?
4. Những giải pháp nào cần triển khai nhằm hoàn thiện chính sách chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng XK bền vững của tỉnh Thái Bình giai đoạn 2021–2025, định hướng đến năm 2030?
5. Những điều kiện cần thiết và kiến nghị nào cần đặt ra để thực hiện các giải pháp có hiệu quả?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về chính sách chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng XK đồng thời bảo đảm các mục tiêu PTBV của tỉnh Thái Bình.
• Phạm vi nội dung: Tiếp cận theo chuyên ngành Quản lý kinh tế, tập trung vào nội dung chính sách gắn với chu trình chính sách; phân loại thành 3 nhóm chính sách theo 3 mục tiêu PTBV (kinh tế, xã hội, môi trường); tập trung vào cơ cấu ngành với 3 phân ngành: nông nghiệp thuần (trồng trọt, chăn nuôi, dịch vụ nông nghiệp), lâm nghiệp và thủy sản.
• Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Thái Bình.
• Phạm vi thời gian: Đánh giá thực trạng từ năm 2010 (từ khi có Nghị quyết số 26-NQ/TW) đến năm 2020; đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2021–2025, định hướng đến năm 2030 dựa trên Nghị quyết số 32/2014/NQ-HĐND của HĐND tỉnh Thái Bình.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả đã phân loại các công trình nghiên cứu liên quan thành ba nhóm chủ đề chính:

Nhóm hướng nghiên cứu	Các tác giả và công trình tiêu biểu	Nội dung và phát hiện chính được kế thừa
1. Nghiên cứu về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp	Chenery H. (1988); Julian M. Alston & Philip G. Pardey (2014); Zhang Hongzhou (2012); Rostow W. W. (1990); Lê Quốc Doanh (2006); Đào Thế Anh và cộng sự (2008); Nguyễn Văn Chử (2016); Lê Bá Tâm (2016); Bùi Quang Bình (2012); Bun Lọt Chăn Thạ Chon (2009); Hoàng Minh Đức (2018); Nguyễn Trọng Thừa (2012); Nguyễn Thị Phương Lan (2019); Ben Belton và cộng sự (2017); Johnston B.; Hoàng Ngọc Hòa (2017); Bùi Thị Thanh Huyền (2019); FAO (2006); Hadi Moumenihelali và cộng sự (2015); Mohammad Reza Bosshaq và cộng sự (2013); Trần Thị Hồng Việt (2006); Ngô Việt Hương (2015); Nguyễn Thị Thu Hiền (2015); Nguyễn Thị Thanh Tâm (2010); Đào Duy Huân (2013); Qian Zhang và cộng sự (2016).	Hệ thống hóa khái niệm, đặc trưng, xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Qian Zhang (2016) sử dụng mô hình cân bằng tổng thể tính toán đa vùng (TERM) tại Sơn Đông và Hà Nam (Trung Quốc) chỉ ra năng suất lao động có mức tác động lớn hơn vốn. Hadi Moumenihelali (2015) xác lập 8 tiêu chí bền vững; Mohammad Reza Bosshaq (2013) đưa ra 12 chỉ tiêu bền vững nông nghiệp.
2. Nghiên cứu về chính sách chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng xuất khẩu	Nguyễn Thị Phương Lan (2019); Mai Yayongyia (2015); Lê Tố Hoa (2003); Ngô Thị Mỹ (2016); Nguyễn Thị Đường (2012); Bounvixay Kongpaly (2013); Bùi Khắc Bằng (2017); Nghiên cứu dữ liệu bảng ACFTA (2014); Nghiên cứu xuất khẩu chè Trung Quốc (1996–2009); Phạm Nguyên Minh (2015); Nguyễn Xuân Minh (2007); Đỗ Thu Hằng (2016); Trần Lê Đoài (2014); Khamphet Vongdala (2012); Nguyễn Thị Thúy Hồng (2014).	Làm rõ lý luận về chính sách xuất khẩu, các yếu tố tác động đến xuất khẩu nông sản. Nghiên cứu ACFTA (2014) dùng mô hình trọng lực khẳng định tác động của FTA và biên giới chung. Nghiên cứu tại Trung Quốc bổ sung biến vệ sinh an toàn thực phẩm. Bùi Khắc Bằng (2017) đề xuất hoàn thiện quy trình và chính sách hỗ trợ nông lâm sản tại Hà Tĩnh.
3. Nghiên cứu về chính sách chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng phát triển bền vững	Trần Tú Khánh (2015); Lê Bá Tâm (2016); Ngô Thái Hà (2015); Nguyễn Thị Phượng (2015); Đinh Xuân Nghiêm (2010); Nguyễn Hữu Sở (2009); Hồ Trung Thanh (2009); Nguyễn Xuân Khoát (2017); Huỳnh Văn Đặng (2018); Nguyễn Thị Quỳnh Hoa (2018); Vũ Quỳnh Nam (2017); Nguyễn Minh Luân (2016); Kanaga Raja (2016); Serey Mardy (2014); Tạ Đình Thi (2007); Lê Hồng Vân (2018); Hashemi Niloofar & Gholamreza Ghaffary (2017); Jaqueline Marcis và cộng sự (2019); John Lynch và cộng sự (2019).	Xác lập khung lý thuyết PTBV trên 3 trụ cột kinh tế, xã hội, môi trường. Vũ Quỳnh Nam (2017) dùng hàm Cobb-Douglas và Binary Logistic. Hashemi (2017) xây dựng chỉ số SRDI với thang đo Likert. Jaqueline Marcis (2019) phát triển mô hình SAAC đánh giá HTX tại Brazil. John Lynch (2019) thiết lập hệ thống chỉ số bền vững nông nghiệp tại Ai-len.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết:

1. Xây dựng khái niệm hoàn chỉnh, tiêu chí đánh giá và nội hàm về chính sách chuyển dịch CCKT nông nghiệp của địa phương cấp tỉnh theo hướng XK đồng thời bảo đảm các mục tiêu PTBV.
2. Xác định hệ thống nguyên tắc và nội dung cơ bản của chính sách chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng XK bền vững ở cấp tỉnh.
3. Phân tích, nhận diện các nhân tố ảnh hưởng đến chính sách chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng XK bền vững tại địa phương cấp tỉnh.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Khái niệm cơ sở: Luận án tiếp cận CCKT nông nghiệp là tổng thể các phân ngành, lĩnh vực, bộ phận với vị trí, tỷ trọng tương ứng, vận động có mối quan hệ chặt chẽ nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội. Chuyển dịch CCKT nông nghiệp là sự biến đổi về số lượng, vị trí, tỷ trọng giữa các phân ngành nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản. PTBV được định nghĩa là sự phát triển hình thành trong sự hòa nhập đan xen và thỏa hiệp của ba hệ thống tương tác: kinh tế, xã hội và môi trường (kế thừa định nghĩa của WCED, 1987 và Luật Bảo vệ môi trường 2014).
• Khung phân tích chính sách: Luận án chia chính sách thành 3 nhóm gắn với 3 mục tiêu PTBV:
  1. Nhóm chính sách thúc đẩy chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng XK bền vững về kinh tế (công cụ: quy hoạch, đất đai, khuyến khích đầu tư, hạ tầng, thuế - tín dụng - bảo hiểm).
  2. Nhóm chính sách thúc đẩy chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng XK bền vững về xã hội (công cụ: việc làm, hỗ trợ nông dân, đào tạo nguồn nhân lực).
  3. Nhóm chính sách thúc đẩy chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng XK bền vững về môi trường (công cụ: bảo vệ môi trường, khoa học công nghệ, phát triển nông nghiệp hữu cơ).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp định tính và định lượng (mixed-methods):

• Dữ liệu sơ cấp:
  • Điều tra khảo sát bằng bảng hỏi có cấu trúc: Thực hiện trên 8 đơn vị hành chính cấp huyện thuộc tỉnh Thái Bình (Đông Hưng, Hưng Hà, Kiến Xương, Quỳnh Phụ, Thái Thụy, Tiền Hải, Vũ Thư và thành phố Thái Bình). Kỹ thuật chọn mẫu theo định mức ngẫu nhiên đơn giản dựa trên chỉ tiêu phân bổ đất nông nghiệp theo Quyết định số 1255/QĐ-UBND ngày 25/5/2018 của UBND tỉnh Thái Bình. Phát ra 500 phiếu cho hộ nông dân (thu về 425 phiếu hợp lệ) và phát cho doanh nghiệp/HTX (thu về 35 phiếu hợp lệ).
  • Phỏng vấn sâu chuyên gia: Sử dụng 02 mẫu phiếu phỏng vấn dành cho cán bộ quản lý nhà nước về nông nghiệp và tổ chức/cá nhân sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh để thu thập ý kiến định tính về tính phù hợp, tính đồng bộ, tính khả thi và tính hiệu lực, hiệu quả của chính sách.
• Thiết kế thang đo và kiểm định định lượng: Thang đo gồm 43 biến quan sát được xây dựng cho 3 nhóm chính sách:
  • Nhóm chính sách kinh tế: 17 biến quan sát.
  • Nhóm chính sách xã hội: 13 biến quan sát.
  • Nhóm chính sách môi trường: 13 biến quan sát.
  • Phân tích độ tin cậy thang đo trên phần mềm SPSS 20 và Excel: Tiêu chuẩn Cronbach's Alpha từ 0,6 trở lên và hệ số tương quan biến thành phần - biến tổng (Corrected Item-Total Correlation) > 0,3 (theo Hoàng Trọng, Chu Nguyễn Mộng Ngọc, 2008; Nunnally & Bernstein, 1994). Kết quả kiểm định cho thấy Cronbach's Alpha của các thang đo đều dao động từ 0,6 đến 0,8, các biến quan sát đều có hệ số tương quan biến - tổng > 0,3, đạt độ tin cậy để đưa vào phân tích.
• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ Niên giám thống kê, báo cáo của UBND tỉnh, HĐND tỉnh, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài nguyên và Môi trường, Cục Thống kê, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Thái Bình và các phòng kinh tế trực thuộc giai đoạn 2010–2020.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về chính sách chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng xuất khẩu bền vững của một địa phương cấp tỉnh

Chương này tập trung xác lập khung lý thuyết hoàn chỉnh về chính sách chuyển dịch CCKT nông nghiệp cấp tỉnh theo hướng XK bền vững:

• Vai trò của chính sách: Xác định 5 vai trò cơ bản gồm: (1) định hướng quá trình chuyển dịch; (2) kích thích và phân bổ các nguồn lực; (3) điều tiết phát triển các ngành nông nghiệp; (4) tạo động lực cho các thành phần kinh tế tham gia; (5) tạo lập môi trường thuận lợi và bảo đảm cân đối vĩ mô.
• 5 nguyên tắc xây dựng chính sách: (1) Phù hợp với các quy luật kinh tế - xã hội và điều kiện thực tiễn; (2) Phù hợp với hệ thống thể chế, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước; (3) Phù hợp với hệ thống cam kết quốc tế và hiệp định thương mại song phương/đa phương (CPTPP, EVFTA, WTO); (4) Bảo đảm tính khả thi về chính trị, xã hội, kinh tế; (5) Phù hợp với chế độ phân cấp, phân quyền quản lý nhà nước.
• Nội dung và công cụ của 3 nhóm chính sách:
  • Chính sách kinh tế: Tập trung hình thành vùng chuyên canh tập trung phục vụ XK, khuyến khích tích tụ ruộng đất, phát triển hạ tầng, xúc tiến thị trường XK và ưu đãi đầu tư; sử dụng công cụ quy hoạch, đất đai, ưu đãi đầu tư, hạ tầng, thuế, tín dụng, bảo hiểm nông nghiệp.
  • Chính sách xã hội: Tạo việc làm, chuyển đổi nghề nông thôn, bảo đảm thu nhập cho nông dân, đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật và nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý.
  • Chính sách môi trường: Giảm tác động xấu từ hóa chất nông nghiệp, thúc đẩy áp dụng tiêu chuẩn VietGAP/GlobalGAP, khuyến khích phát triển nông nghiệp hữu cơ và công nghệ cao.
• Hệ thống 4 nhóm nhân tố ảnh hưởng: (1) Trình độ phát triển của nền sản xuất xã hội và môi trường quốc tế (kinh tế thế giới, chính trị - xã hội, dịch bệnh, chiến tranh thương mại, công nghệ 4.0); (2) Hệ thống thể chế, chính sách, pháp luật Trung ương; (3) Nhân tố nội tại thuộc về địa phương cấp tỉnh; (4) Nhân tố thuộc về đối tượng tiếp nhận chính sách.

Chương 2: Phân tích và đánh giá thực trạng chính sách chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng xuất khẩu bền vững của tỉnh Thái Bình

Chương 2 phản ánh bức tranh thực tế về kinh tế nông nghiệp và chính sách của tỉnh giai đoạn 2010–2020:

• Thực trạng chuyển dịch kinh tế nông nghiệp: Tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất nông nghiệp đạt bình quân 4,05%/năm, khẳng định vai trò trụ cột của nông nghiệp tỉnh. Tuy nhiên, chuyển dịch còn chậm và bộc lộ các hạn chế lớn: quy mô sản xuất nhỏ lẻ với diện tích trang trại bình quân chỉ 2,19 ha/trang trại; 62,39% lao động chưa qua đào tạo; chỉ 29% hộ có nguồn thu chính từ nông nghiệp; kim ngạch XK nông sản năm 2020 chỉ đạt 26,77 triệu USD.
• Đánh giá hệ thống chính sách theo các tiêu chí (tính phù hợp, tính đồng bộ, tính khả thi, hiệu lực và hiệu quả):
  • Về kinh tế: Tỉnh đã ban hành Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp năm 2015, nhưng chính sách dồn điền đổi thửa, tích tụ đất đai và hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp còn thiếu các ưu đãi thực chất; việc hình thành chuỗi liên kết giá trị phục vụ xuất khẩu chưa rõ nét.
  • Về xã hội: Chính sách đào tạo nghề chưa gắn kết chặt chẽ với nhu cầu của các doanh nghiệp chế biến và tiêu chuẩn kỹ thuật XK; chính sách giải quyết việc làm cho lao động sau tích tụ ruộng đất còn bất cập.
  • Về môi trường: Các chính sách kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, hóa chất chưa nghiêm; cơ chế hỗ trợ chứng nhận VietGAP, GlobalGAP và phát triển nông nghiệp hữu cơ chưa đủ mạnh, dẫn đến sản phẩm gặp rào cản khi tiếp cận thị trường quốc tế.

Chương 3: Một số quan điểm, định hướng và giải pháp hoàn thiện chính sách chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng xuất khẩu bền vững của tỉnh Thái Bình đến năm 2025, định hướng đến năm 2030

Tác giả đề xuất định hướng và hệ thống giải pháp gắn với Nghị quyết số 32/2014/NQ-HĐND của HĐND tỉnh Thái Bình:

• Quan điểm và định hướng: Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp dựa trên công nghệ cao, nâng cao giá trị gia tăng, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và cam kết hội nhập (EVFTA, CPTPP), gắn liền với bảo vệ tài nguyên và cân bằng sinh thái.
• Giải pháp hoàn thiện nhóm chính sách kinh tế: Rà soát quy hoạch vùng sản xuất tập trung cho các sản phẩm chủ lực; hoàn thiện cơ chế cho thuê đất, tích tụ ruộng đất quy mô lớn; đa dạng hóa nguồn lực đầu tư hạ tầng logistics, kho bãi bảo quản nông sản; mở rộng chính sách tín dụng ưu đãi và bảo hiểm nông nghiệp cho các vùng chuyên canh XK.
• Giải pháp hoàn thiện nhóm chính sách xã hội: Đổi mới chương trình đào tạo nghề nông nghiệp gắn với kỹ thuật canh tác hiện đại; hỗ trợ nông dân kết nối với doanh nghiệp xuất khẩu; thiết lập chính sách chuyển đổi việc làm cho lao động dôi dư.
• Giải pháp hoàn thiện nhóm chính sách môi trường: Ban hành quy chuẩn quản lý chất thải nông nghiệp và hóa chất; chính sách trợ giá, hỗ trợ chi phí kiểm định tiêu chuẩn hữu cơ, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm; khuyến khích mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp.
• Kiến nghị điều kiện thực hiện: Tăng cường phân cấp quản lý cho cấp huyện, thị xã; bố trí nguồn ngân sách đối ứng thỏa đáng; nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý nông nghiệp tại cơ sở.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

1. Hệ thống hóa và phát triển lý luận về chính sách chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng XK bền vững của chính quyền địa phương cấp tỉnh, đặt trong bối cảnh hội nhập quốc tế, cách mạng công nghiệp 4.0 và biến đổi khí hậu.
2. Xây dựng khung khái niệm, nguyên tắc, nội dung và các công cụ thực hiện chính sách phân định theo 3 trụ cột phát triển bền vững: kinh tế, xã hội và môi trường.
3. Xác lập hệ thống tiêu chí đánh giá chính sách (tính phù hợp, tính đồng bộ, tính khả thi, hiệu lực, hiệu quả) và phân loại 4 nhóm nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến việc ban hành, thực thi chính sách ở cấp tỉnh.

Đóng góp về mặt thực tiễn

1. Cung cấp bộ dữ liệu thực chứng gồm 425 phiếu điều tra hộ nông dân và 35 phiếu doanh nghiệp/HTX cùng các phân tích chuyên sâu về thực trạng chuyển dịch CCKT nông nghiệp tỉnh Thái Bình giai đoạn 2010–2020.
2. Nhận diện các điểm nghẽn thực tế của nông nghiệp Thái Bình: kim ngạch XK thấp (26,77 triệu USD năm 2020), quy mô trang trại nhỏ (2,19 ha/trang trại), tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo cao (62,39%), các hạn chế trong chính sách hỗ trợ đầu tư và kiểm soát môi trường.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp chính sách toàn diện, có tính khả thi đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, đóng vai trò là luận cứ tham khảo phục vụ công tác điều hành của chính quyền tỉnh Thái Bình và các địa phương tương đồng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Phạm vi phân tích CCKT nông nghiệp mới chỉ tập trung sâu vào khía cạnh cơ cấu ngành (nông nghiệp thuần, lâm nghiệp, thủy sản), chưa đi sâu phân tích cơ cấu kinh tế theo thành phần kinh tế hay cơ cấu vùng lãnh thổ nội tỉnh.
  • Tập mẫu khảo sát sơ cấp giới hạn tại địa bàn tỉnh Thái Bình (425 hộ nông dân, 35 doanh nghiệp/HTX), do đó các kết quả định lượng phản ánh thực tiễn địa phương và cần cân nhắc các yếu tố đặc thù khi vận dụng cho các tỉnh khác.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng phân tích chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp theo tiếp cận chuỗi giá trị toàn cầu và kinh tế số trong nông nghiệp.
  • Đi sâu phân tích tác động định lượng của các rào cản kỹ thuật phi thuế quan (SPS, TBT) từ các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đến chính sách nông nghiệp của các tỉnh đồng bằng sông Hồng.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với cơ quan quản lý nhà nước tại tỉnh Thái Bình (UBND tỉnh, Sở Nông nghiệp và PTNT, Sở Kế hoạch và Đầu tư, UBND các huyện): Cung cấp cơ sở khoa học để rà soát, điều chỉnh Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp, sửa đổi chính sách đất đai, chính sách hỗ trợ xúc tiến thương mại nông sản xuất khẩu và các quy định bảo vệ môi trường nông thôn.
• Đối với các địa phương có điều kiện tương đồng (Hà Nam, Nam Định, Hải Dương, Hưng Yên): Là tài liệu tham khảo về phương thức đánh giá chính sách nông nghiệp theo hướng XK gắn với PTBV, bài học về tích tụ đất đai và đào tạo lao động nông thôn.
• Đối với các cơ sở đào tạo, giảng viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý kinh tế và Kinh tế nông nghiệp: Tham khảo khung phân tích chính sách kết hợp 3 trụ cột phát triển bền vững, bảng hỏi khảo sát 43 biến quan sát và quy trình kiểm định thang đo định lượng Cronbach's Alpha trên phần mềm SPSS.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khung phân tích chính sách chuyển dịch CCKT nông nghiệp trong luận án được xây dựng dựa trên những trụ cột nào?
Khung phân tích được xây dựng trên 3 nhóm chính sách tương ứng với 3 trụ cột của phát triển bền vững: (1) Nhóm chính sách kinh tế (quy hoạch, đất đai, hạ tầng, khuyến khích đầu tư, tài chính - tín dụng); (2) Nhóm chính sách xã hội (việc làm, hỗ trợ nông dân, đào tạo nguồn nhân lực); (3) Nhóm chính sách môi trường (bảo vệ môi trường, khoa học công nghệ, phát triển nông nghiệp hữu cơ).

2. Kích thước và phương pháp chọn mẫu điều tra định lượng của luận án được thực hiện như thế nào?
Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu định mức ngẫu nhiên đơn giản kết hợp thuận tiện trên 8 đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh Thái Bình (dựa trên chỉ tiêu phân bổ đất nông nghiệp tại Quyết định 1255/QĐ-UBND năm 2018). Kích thước mẫu thu thập hợp lệ gồm 425 phiếu điều tra hộ nông dân và 35 phiếu điều tra doanh nghiệp/HTX.

3. Thang đo định lượng đánh giá chính sách gồm bao nhiêu biến quan sát và độ tin cậy được kiểm định ra sao?
Thang đo gồm tổng cộng 43 biến quan sát (17 biến thuộc nhóm kinh tế, 13 biến thuộc nhóm xã hội, 13 biến thuộc nhóm môi trường). Độ tin cậy được kiểm định trên phần mềm SPSS 20 thông qua hệ số Cronbach's Alpha (đạt kết quả dao động từ 0,6 đến 0,8) và hệ số tương quan biến thành phần - biến tổng đều lớn hơn 0,3, bảo đảm tính nhất quán nội tại theo chuẩn học thuật.

4. Những số liệu thực trạng nổi bật nào phản ánh hạn chế trong nông nghiệp tỉnh Thái Bình giai đoạn 2010–2020?
Các số liệu thực tế được nêu gồm: Quy mô diện tích đất trang trại nhỏ (2,19 ha/trang trại, thấp hơn bình quân cả nước); 62,39% lao động nông nghiệp chưa qua đào tạo; chỉ 29% hộ có thu nhập chính từ nông nghiệp trong khi tỷ lệ hộ làm nông nghiệp là 49,5%; kim ngạch xuất khẩu nông sản năm 2020 chỉ đạt 26,77 triệu USD so với mức 41 tỷ USD của cả nước.

5. Luận án đưa ra những nguyên tắc cơ bản nào trong việc xây dựng chính sách cấp tỉnh?
Luận án xác lập 5 nguyên tắc: (1) Phù hợp quy luật kinh tế - xã hội và thực tiễn địa phương; (2) Phù hợp thể chế, chính sách, pháp luật Trung ương; (3) Phù hợp các cam kết quốc tế và FTA; (4) Bảo đảm tính khả thi về chính trị, xã hội, kinh tế; (5) Phù hợp với phân cấp, phân quyền quản lý nhà nước.

---

Kết luận

Luận án đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và hoàn thiện khung phân tích về chính sách chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng xuất khẩu bền vững ở cấp tỉnh với 3 nhóm chính sách kinh tế, xã hội, môi trường. Bằng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp dữ liệu thứ cấp và điều tra sơ cấp (425 hộ nông dân, 35 doanh nghiệp/HTX), công trình đã chỉ rõ thực trạng chuyển dịch kinh tế nông nghiệp Thái Bình giai đoạn 2010–2020, làm nổi bật các điểm nghẽn về quy mô sản xuất, chất lượng lao động và kim ngạch xuất khẩu. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị đồng bộ nhằm hoàn thiện chính sách nông nghiệp của tỉnh Thái Bình đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án Nông nghiệp là ngành kinh tế quan trọng của Việt Nam, là một trong ba bộ phận (nông nghiệp - công nghiệp - dịch vụ) cấu thành nền kinh tế quốc dân, bình quân giai đoạn 2010-2020 ngành nông nghiệp có mức tăng trưởng đạt 2,85%, tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất đạt 3,64%, đóng góp 18,68% GDP (Tổng cục thống kê, 2010- 2020). Sản xuất nông nghiệp đã có bước phát triển vượt bậc, an ninh lương thực được bảo đảm. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế (CCKT) nông nghiệp là việc thay đổi tỷ lệ của các ngành sản xuất vật chất, dịch vụ trong kinh tế nông nghiệp và các mối quan hệ của các bộ phận cấu thành kinh tế nông nghiệp; đó là sự biến đổi, điều chỉnh nhằm phá vỡ cơ cấu cũ để tạo ra CCKT nông nghiệp mới ổn định, cân đối có chủ đích trên cơ sở phù hợp với các quy luật tự nhiên, kinh tế và xã hội.

Chuyển dịch CCKT nông nghiệp luôn được Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm. Tại Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về các văn kiện Đại hội XII của Đảng đã nêu: “Cơ cấu lại nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, xây dựng nền nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa lớn, ứng dụng công nghệ cao, nâng cao chất lượng sản phẩm, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm; nâng cao giá trị gia tăng, đẩy mạnh xuất khẩu; có chính sách phù hợp để tích tụ, tập trung ruộng đất” (Đảng cộng sản Việt Nam, 2016). Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Đề án “Tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững” và “Kế hoạch cơ cấu lại ngành nông nghiệp giai đoạn 2017-2020” (Thủ tướng Chính phủ, 2013, 2017) đồng thời ban hành một số chính sách nhằm chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo định hướng đã định. Bởi vậy, CCKT nông nghiệp đã có những chuyển dịch tích cực theo hướng tập trung vào những ngành có lợi thế cạnh tranh, nâng cao giá trị gia tăng (GTGT) cho sản phẩm nông nghiệp phục vụ xuất khẩu (XK).

Kim ngạch XK nông, lâm, thủy sản không ngừng tăng lên, một số mặt hàng đã có vị thế cao trên thị trường quốc tế, góp phần quan trọng trong việc giảm nhập siêu của cả nước, đem lại việc làm và thu nhập cho hàng triệu nông dân. Thái Bình là tỉnh có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho phát triển nông nghiệp (với diện tích đất tự nhiên là 158.630 ha, đất đai bằng phẳng, màu mỡ, nổi tiếng “bờ xôi ruộng mật”). Dân số toàn tỉnh là 1. Sau kháng chiến chống Pháp, sản xuất nông nghiệp của tỉnh đã đạt được nhiều thành tựu, được cả nước biết đến là “quê hương năm tấn”.

Theo xu hướng chung của cả nước, Thái Bình đã thực hiện chuyển dịch CCKT theo hướng phát triển công nghiệp, dịch vụ nhưng chưa gặt hái được thành công như mong đợi. Số lượng khu, cụm công nghiệp của Thái Bình rất ít, quy mô nhỏ, không thu hút được các doanh nghiệp, tập đoàn sản xuất lớn, lĩnh vực dịch vụ cũng không đạt được kết quả cao (Cục thống kê tỉnh Thái Bình, 2019). Chính vì vậy, có thể khẳng định nông nghiệp đã, đang và sẽ là ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh Thái Bình. Việc phát triển, chuyển dịch CCKT nông nghiệp để tương xứng với lợi thế của tỉnh đã được đặt ra.

Chính sách là biện pháp can thiệp của nhà nước vào một ngành, một lĩnh vực hay toàn bộ nền kinh tế theo những mục tiêu nhất định, với điều kiện thực hiện và trong một thời hạn xác định. Chính sách là một công cụ quản lý nhà nước. Do vậy, để chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng XK đồng thời bảo đảm các mục tiêu của phát triển bền vững (PTBV), nhà nước sử dụng công cụ chính sách là một tất yếu khách quan. Để thúc đẩy chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng XK, đồng thời bảo đảm các mục tiêu của PTBV, thời gian qua, tỉnh Thái Bình đã chú trọng triển khai thực hiện chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, đồng thời xây dựng các chính sách riêng của địa phương.

Năm 2015, Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh Thái Bình đã phê duyệt “Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp tỉnh Thái Bình đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030”. Do đó, ngành nông nghiệp tỉnh Thái Bình đã gặt hái được những thành tựu đáng khích lệ với tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất bình quân giai đoạn 2010 - 2020 đạt 4,05%/năm (Cục thống kê tỉnh Thái Bình, 2010- 2020), góp phần tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Tuy nhiên, chính sách chuyển dịch CCKT nông nghiệp còn những hạn chế (chưa thúc đẩy chuyển dịch CCKT nông nghiệp như mục tiêu đề ra; đối tượng thụ hưởng chính sách đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn đúng nhưng chưa đủ; chính sách hỗ trợ nông nghiệp của tỉnh chưa sát với nhu cầu thực tế và hiệu quả thực hiện chưa cao; các chính sách tác động vào quá trình chuyển dịch CCKT nông nghiệp nhằm đạt được mục tiêu môi trường chưa được chú trọng…). Do đó, nông nghiệp tỉnh Thái Bình phát triển chưa xứng với tiềm năng, lợi thế và chưa đáp ứng các mục tiêu của PTBV: (i) chuyển dịch CCKT nông nghiệp diễn ra chậm so với chuyển dịch 3 cơ cấu kinh tế chung của Tỉnh; (ii) mô hình tăng trưởng thiên về chiều rộng với ưu thế về lao động giá rẻ và điều kiện tự nhiên thuận lợi; (iii) tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất cao nhưng không ổn định; (iv) quy mô sản xuất nhỏ, diện tích đất trang trại 2,19 ha/trang trại thấp hơn mức bình quân của cả nước; (v) 62,39% số lao động trong ngành nông nghiệp chưa qua đào tạo; (vi) tỷ lệ hộ có nguồn thu lớn nhất từ nông nghiệp chỉ chiếm 29,00% trong khi số hộ sản xuất nông nghiệp là 49,5%, tỷ lệ thu từ nông nghiệp thấp hơn so với cả nước (49%) (Cục thống kê tỉnh Thái bình, 2019); (vii) kim ngạch XK nông sản của tỉnh còn thấp, năm 2020 chỉ đạt 26,77 triệu USD (Sở công thương Thái Bình, 2020) đứng ở mức thấp so với mức bình quân (41 tỷ USD) của cả nước.

Việc chuyển dịch CCKT nông nghiệp của tỉnh Thái Bình thành công sẽ có sức lan toả và là bài học kinh nghiệm cho một số địa phương có điều kiện tương đồng như: Hà Nam, Nam Định, Hải Dương, Hưng Yên…. Chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng XK đồng thời bảo đảm các mục tiêu của PTBV đã trở thành xu hướng tất yếu đối với hầu hết các nền kinh tế trong bối cảnh toàn cầu hóa, cạnh tranh quốc tế ngày càng khốc liệt. Tuy nhiên, nghiên cứu về mặt lý thuyết để tạo cơ sở lý luận cho việc phân tích, đánh giá chính sách chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng XK của một quốc gia hoặc một địa phương cấp tỉnh đồng thời bảo đảm các mục tiêu của PTBV thì chưa có nghiên cứu nào đề cập một cách trực diện. Bởi vậy, cần thiết phải hệ thống hóa và xây dựng một khung lý luận chung về chính sách chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng XK đồng thời bảo đảm các mục tiêu PTBV của một địa phương cấp tỉnh trên cơ sở nghiên cứu, phân tích kỹ những đặc thù của ngành, vùng và địa phương.

Việc xây dựng, hoàn thiện khung lý thuyết nhằm định hướng cho chính sách chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng XK bền vững của một quốc gia nói chung và địa phương cấp tỉnh nói riêng là cần thiết, nhất là đối với những địa phương có lợi thế phát triển nông nghiệp trong bối cảnh tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và biến đổi khí hậu đang diễn ra trên toàn cầu. Từ những lý do nêu trên, thời gian tới Thái Bình cần triển khai có hiệu quả các chính sách của Trung ương, bên cạnh đó rà soát, sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành các chính sách của địa phương để thúc đẩy chuyển dịch CCKT nông nghiệp theo hướng XK đồng thời phải bảo đảm các mục tiêu của PTBV. Đó là lý do nghiên cứu sinh (NCS) lựa chọn đề tài “Chính sách chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng xuất khẩu bền vững của tỉnh Thái Bình” cho luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành quản lý kinh tế của mình, đề tài này có ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan 2.

Các công trình nghiên cứu về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Xuất phát từ sự cần thiết, yêu cầu cấp bách phải chuyển dịch CCKT nông nghiệp, đã có nhiều công trình trong và ngoài nước nghiên cứu liên quan đến chuyển dịch CCKT nông nghiệp. Trong đó nổi bật là một số công trình nghiên cứu sau đây: Chenery H. (1988), “Structural transformation” (Chuyển dịch cơ cấu) cho rằng mỗi quốc gia, địa phương cần lựa chọn cho mình một sự chuyển dịch CCKT nông nghiệp một cách có hiệu quả trên cơ sở khai thác tối đa mọi tiềm lực, lợi thế so sánh của từng Quốc gia, từng vùng, từng địa phương. Cùng quan điểm đó Julian M.

Alsoton và Philip G. Pardey (2014), “Agriculture in the Global Economy” (Nông nghiệp trong nền kinh tế toàn cầu) nhận định chuyển dịch CCKT nông nghiệp là tất yếu, có vai trò quan trọng góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và hài hòa các mục tiêu về xã hội. Zhang Hongzhou (2012), “China's Economic Restructuring: Role of Agriculture” (Tái cấu trúc kinh tế Trung Quốc: Vai trò của nông nghiệp) cho rằng quá trình chuyển dịch CCKT nông nghiệp cần: (i) Hình thành các trang trại quy mô lớn, tận dụng lợi thế về quy mô, lao động, vốn để sản xuất ra các sản phẩm chuyên sâu; (ii) Tận dụng lợi thế so sánh của từng vùng để chuyên môn hóa sản xuất nông nghiệp; (iii) Khuyến khích tự do hóa thương mại nội địa và vùng biên. Rostow, Walt W (1990), “The stages of economic growth: A non-communist manifesto” (Các giai đoạn phát triển kinh tế) đã chỉ ra quá trình chuyển dịch CCKT nói chung và CCKT nông nghiệp nói riêng trải qua 5 giai đoạn và mỗi giai đoạn sẽ tương ứng với một CCKT nhất định, nghiên cứu nhấn mạnh mỗi quốc gia, địa phương đều phải trải qua 5 giai đoạn mà không bỏ qua bất kỳ giai đoạn nào, qua mỗi giai đoạn CCKT sẽ chuyển dịch theo hướng tích cực, hiệu quả hơn.

Lê Quốc Doanh (2006), “Nghiên cứu luận cứ khoa học để chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa” nghiên cứu chỉ ra nội dung và các bước đi của quá trình chuyển dịch CCKT nông nghiệp; xây dựng cơ sở lý luận của quá trình chuyển dịch CCKT nông nghiệp.