Luận văn thạc sĩ về sử dụng đất nông nghiệp và biến đổi khí hậu tại Bắc Bình, Bình Thuận

Luận văn thạc sĩ nông nghiệp phân tích hay nghiên cứu sử dụng đất nông nghiệp trong điều kiện biến đổi khí hậu tại huyện bắc bình tỉnh, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Trần Ninh Thành
• Người hướng dẫn: PGS. Phan Đình Binh
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Nghiên cứu sử dụng đất nông nghiệp trong điều kiện biến đổi khí hậu tại huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở lý luận nghiên cứu ảnh hưởng của hạn hán và hoang mạc hóa đến sử dụng đất nông nghiệp
• 1.1.1. Những khái niệm cơ bản
• 1.1.2. Nguyên nhân của biến đổi khí hậu
• 1.1.3. Hạn hán và hoang mạc hóa trong bối cảnh biến đổi khí hậu
• 1.1.4. Sử dụng đất nông nghiệp trong bối cảnh biến đổi khí hậu
• 1.1.5. Tác động của hạn hán và hoang mạc hóa đến sử dụng đất nông nghiệp trong bối cảnh biến đổi khí hậu
• 1.1.6. Hạn hán, hoang mạc hóa và biến đổi khí hậu trên thế giới và Việt Nam
• 1.1.6.1. Hạn hán, hoang mạc hóa và biến đổi khí hậu trên thế giới
• 1.1.6.2. Hạn hán, hoang mạc hóa và biến đổi khí hậu ở Việt Nam
• 1.1.7. Tình hình nghiên cứu ảnh hưởng của hạn hán, hoang mạc hóa đến sản xuất nông nghiệp trong bối cảnh biến đổi khí hậu
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và biến đổi khí hậu tại huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận
• 2.2.2. Hiện trạng và biến động sử dụng đất nông nghiệp giai đoạn 2010 - 2017
• 2.2.3. Dự báo ảnh hưởng và định hướng sử dụng đất nông nghiệp trong điều kiện biến đổi khí hậu
• 2.2.4. Đánh giá tác động của hoang mạc hóa đến sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Bắc Bình trong điều kiện biến đổi khí hậu
• 2.2.5. Định hướng sử dụng đất nông nghiệp trong điều kiện biến đổi khí hậu tại huyện Bắc Bình
• 2.2.6. Giải pháp sử dụng đất nông nghiệp để thích ứng với biến đổi khí hậu
• 2.2.6.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.6.1.1. Phương pháp tiếp cận hệ thống
• 2.2.6.1.2. Phương pháp điều tra, thu thập thông tin
• 2.2.6.1.3. Phương pháp kế thừa chọn lọc
• 2.2.6.1.4. Phương pháp chồng ghép bản đồ
• 2.2.6.1.5. Phương pháp thống kê, so sánh
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tại huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.1.3. Thực trạng phát triển cơ sở hạ tầng phục vụ cho sản xuất nông nghiệp
• 3.2. Hiện trạng và biến động sử dụng đất nông nghiệp giai đoạn 2010 - 2017
• 3.2.1. Hiện trạng sử dụng đất năm 2017 của huyện Bắc Bình
• 3.2.2. Biến động đất nông nghiệp huyện Bắc Bình giai đoạn 2010 - 2017
• 3.3. Thực trạng phát triển sản xuất nông nghiệp huyện Bắc Bình
• 3.4. Dự báo ảnh hưởng và định hướng sử dụng đất nông nghiệp trong điều kiện biến đổi khí hậu
• 3.5. Kịch bản biến đổi khí hậu tỉnh Bình Thuận đến năm 2050
• 3.6. Thực trạng và tiềm năng hạn hán của huyện Bắc Bình trong điều kiện biến đổi khí hậu
• 3.7. Thực trạng và tiềm năng hoang mạc hóa
• 3.8. Đánh giá tác động của hoang mạc hóa đến sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Bắc Bình trong điều kiện biến đổi khí hậu
• 3.9. Định hướng sử dụng đất nông nghiệp trong điều kiện biến đổi khí hậu tại huyện Bắc Bình
• 3.10. Giải pháp sử dụng đất nông nghiệp để thích ứng với biến đổi khí hậu
• 3.10.1. Giải pháp về quản lý đất đai
• 3.10.2. Giải pháp về cải tạo, nâng cấp các công trình thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp trong điều kiện biến đổi khí hậu
• 3.10.3. Giải pháp cơ bản ngăn ngừa thoái hóa đất và hoang mạc hoá
• 3.10.4. Giải pháp kỹ thuật - công trình sử dụng nước tiết kiệm
• 3.10.5. Giải pháp chống xói mòn, rửa trôi, gió cát, giảm độ nung nóng đất
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu sử dụng đất nông nghiệp tại Bắc Bình Bình Thuận

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích tình hình sử dụng đất nông nghiệp trong bối cảnh biến đổi khí hậu tại huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận. Khu vực này đang phải đối mặt với nhiều thách thức do biến đổi khí hậu gây ra, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và đời sống của người dân. Việc hiểu rõ tình hình sử dụng đất nông nghiệp là rất cần thiết để đưa ra các giải pháp phù hợp.

1.1. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp tại Bắc Bình

Huyện Bắc Bình có diện tích đất nông nghiệp lớn, nhưng việc sử dụng chưa hiệu quả. Nhiều diện tích đất bị bỏ hoang hoặc sử dụng không đúng mục đích. Cần có các chính sách quản lý tài nguyên đất hợp lý để nâng cao hiệu quả sử dụng.

1.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến nông nghiệp

Biến đổi khí hậu đã làm gia tăng tình trạng hạn hán và lũ lụt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp. Các nghiên cứu cho thấy rằng tác động của biến đổi khí hậu đang ngày càng rõ rệt, đe dọa đến an ninh lương thực của khu vực.

II. Vấn đề và thách thức trong sử dụng đất nông nghiệp

Sử dụng đất nông nghiệp tại Bắc Bình đang gặp nhiều vấn đề nghiêm trọng. Hạn hán và hoang mạc hóa là hai trong số những thách thức lớn nhất. Việc thiếu nước tưới tiêu và sự suy giảm chất lượng đất đang làm giảm năng suất cây trồng.

2.1. Hạn hán và ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp

Hạn hán đã làm giảm đáng kể sản lượng nông sản tại Bắc Bình. Nhiều hộ nông dân phải đối mặt với tình trạng thiếu nước, dẫn đến mất mùa và thu nhập giảm sút.

2.2. Hoang mạc hóa và sự suy thoái đất

Hoang mạc hóa đang diễn ra nhanh chóng, làm cho đất đai trở nên cằn cỗi. Các hoạt động canh tác không bền vững đã góp phần vào quá trình này, đe dọa đến sự phát triển bền vững của nông nghiệp.

III. Phương pháp nghiên cứu và giải pháp chính

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp phân tích định tính và định lượng để đánh giá tình hình sử dụng đất nông nghiệp. Các giải pháp được đề xuất nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu và cải thiện hiệu quả sử dụng đất.

3.1. Phương pháp nghiên cứu sử dụng đất

Phương pháp nghiên cứu bao gồm khảo sát thực địa, phỏng vấn nông dân và phân tích số liệu từ các cơ quan chức năng. Điều này giúp có cái nhìn tổng quan về tình hình sử dụng đất.

3.2. Giải pháp cải thiện sử dụng đất nông nghiệp

Cần áp dụng các kỹ thuật canh tác bền vững, như kỹ thuật canh tác tiết kiệm nước và cải tạo đất. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ nông dân trong việc chuyển đổi cây trồng phù hợp với điều kiện khí hậu.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu có thể cải thiện đáng kể tình hình sử dụng đất nông nghiệp tại Bắc Bình. Các mô hình canh tác mới đã được thử nghiệm và cho thấy hiệu quả tích cực.

4.1. Mô hình canh tác bền vững

Mô hình canh tác bền vững đã giúp tăng năng suất cây trồng và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Nông dân đã áp dụng các biện pháp tưới tiêu hiệu quả hơn.

4.2. Đánh giá tác động môi trường

Nghiên cứu cũng đã đánh giá tác động môi trường của các hoạt động nông nghiệp. Việc áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường đã giúp cải thiện chất lượng đất và nước.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng việc sử dụng đất nông nghiệp bền vững là cần thiết để ứng phó với biến đổi khí hậu. Tương lai của nông nghiệp tại Bắc Bình phụ thuộc vào khả năng thích ứng và quản lý tài nguyên hiệu quả.

5.1. Tương lai của nông nghiệp Bắc Bình

Cần có các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc chuyển đổi sang các mô hình canh tác bền vững. Điều này sẽ giúp đảm bảo an ninh lương thực và phát triển bền vững cho khu vực.

5.2. Đề xuất nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các tác động của biến đổi khí hậu đến nông nghiệp và tìm kiếm các giải pháp mới để cải thiện tình hình sử dụng đất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam hiện có khoảng 9,3 triệu ha đất liên quan đến quá trình hoang mạc hóa, chiếm khoảng 28% tổng diện tích đất tự nhiên toàn quốc, trong đó dải cát hẹp ven biển miền Trung trải dài qua 10 tỉnh với quy mô lên tới 419.000 ha. Tại huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận – vùng đất được mệnh danh là tâm hạn của dải Duyên hải Nam Trung Bộ – áp lực từ biến đổi khí hậu và hiện tượng thời tiết cực đoan đang đe dọa nghiêm trọng tới sự ổn định của hệ sinh thái nông nghiệp. Mùa khô kéo dài cùng lượng bốc hơi cao gấp 3 đến 4 lần lượng mưa năm đã làm suy thoái tài nguyên đất, gia tăng hiện tượng cát bay, cát nhảy và thu hẹp đáng kể diện tích canh tác màu mỡ.

Nghiên cứu được triển khai nhằm đánh giá toàn diện thực trạng sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Bắc Bình trong giai đoạn 2010 - 2017, đồng thời nhận diện các tác động cốt lõi của hạn hán và hoang mạc hóa. Trên cơ sở phân tích chuỗi dữ liệu khí tượng thủy văn giai đoạn 1980 - 2015 và kịch bản biến đổi khí hậu phát thải trung bình (B2) đến năm 2050, đề tài xác lập cơ sở khoa học để dự báo biến động đất đai và đề xuất các phương án chuyển đổi cơ cấu cây trồng thích ứng bền vững.

Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc hỗ trợ chính quyền địa phương tái cấu trúc hơn 30.000 ha đất nông nghiệp, hạn chế thiệt hại mùa màng và bảo vệ sinh kế cho hơn 70% dân số nông thôn phụ thuộc vào nông nghiệp. Đây là căn cứ khoa học trực tiếp phục vụ công tác điều chỉnh quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất cấp huyện giai đoạn 2021 - 2030.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng báo cáo đánh giá của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC) và khung phân tích suy thoái đất của Công ước Liên Hợp Quốc về Chống Sa mạc hóa (UNCCD, 1995). Theo các báo cáo khoa học, nồng độ khí carbonic trong khí quyển đã đạt 379 ppm và nhiệt độ bề mặt Trái đất tăng 0,74°C trong giai đoạn 1906 - 2005, thúc đẩy sự gia tăng các hiện tượng khí hậu cực đoan. Hệ thống lý thuyết phân loại hoang mạc vùng Nam Trung Bộ của các nhà khoa học trong nước được áp dụng để chia các dạng suy thoái đất thành 4 nhóm chính: hoang mạc cát (chiếm hơn 462.000 ha cát ven biển cả nước), hoang mạc đất cằn, hoang mạc muối và hoang mạc đá.

Các khái niệm then chốt được vận dụng gồm: hạn khí tượng (sự mất cân bằng giữa lượng mưa và bốc hơi), hạn nông nghiệp (sự thiếu hụt ẩm tầng đất mặt ảnh hưởng tới sinh trưởng sinh khối), hoang mạc hóa và khả năng thích ứng của hệ thống canh tác. Nghiên cứu cũng ứng dụng chỉ số mưa chuẩn hóa (SPI) và chỉ số cấp nước mặt (SWSI) để định lượng mức độ khắc nghiệt của tài nguyên khí hậu nông nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và sơ cấp được thu thập trong khung thời gian 2010 - 2017 và chuỗi quan trắc 35 năm (1980 - 2015). Dữ liệu thứ cấp kế thừa từ hồ sơ kiểm kê đất đai của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bình Thuận, kết hợp Kịch bản Biến đổi khí hậu và Nước biển dâng năm 2012 của Bộ Tài nguyên và Môi trường.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra thực địa với cỡ mẫu 100 phiếu phỏng vấn trực tiếp. Trong đó, 20 phiếu dành cho nhóm cán bộ chuyên môn về khí tượng thủy văn, quản lý đất đai thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường cùng Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Bắc Bình; 80 phiếu dành cho các hộ nông dân trực tiếp chịu tổn thương do hạn hán tại địa phương. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chọn lọc được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cho các tiểu vùng sinh thái nông nghiệp bị khô hạn nặng.

Phương pháp phân tích trọng tâm là kỹ thuật chồng ghép bản đồ không gian trên phần mềm ArcGIS 10.3 (sử dụng công cụ Union trong ArcToolbox Overlay) và MicroStation V8i. Lý do lựa chọn phương pháp này là khả năng tích hợp đa tầng dữ liệu không gian giữa bản đồ địa chính, bản đồ thổ nhưỡng và bản đồ hạn hán, cho phép nội suy chính xác diện tích các vùng xung đột tài nguyên đất theo từng kịch bản khí hậu mà các phương pháp thống kê truyền thống không thể thực hiện được.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, thời gian mùa khô tại huyện Bắc Bình có xu hướng kéo dài thêm từ 15 đến 28 ngày so với thời kỳ chuẩn 1980 - 2015. Chỉ số SWSI cho thấy mức độ thiếu hụt nguồn nước mặt tăng mạnh, khiến lưu lượng dòng chảy mùa kiệt tại trạm sông Mao và trạm sông Lũy suy giảm từ 18,5% đến 24,8%.

Thứ hai, biến động sử dụng đất nông nghiệp giai đoạn 2010 - 2017 ghi nhận sự suy giảm mạnh của diện tích đất trồng lúa nước với mức giảm 12,4% do không bảo đảm nguồn nước tưới. Ngược lại, diện tích đất trồng cây hàng năm chịu hạn và cây lâu năm tăng 8,7% do người dân chủ động chuyển đổi sang các mô hình canh tác ít tiêu thụ nước hơn.

Thứ ba, toàn huyện có trên 35.200 ha đất nằm trong diện nguy cơ hoang mạc hóa cao, trong đó hoang mạc cát và hoang mạc đất cằn chiếm tỷ lệ áp đảo trên 75% tổng diện tích đất bị thoái hóa. Dải cồn cát di động dọc bờ biển đang có xu hướng lấn sâu vào vùng sản xuất nông nghiệp từ 2 đến 5 mét mỗi năm.

Thứ tư, theo kịch bản phát thải trung bình (B2) đến năm 2050, nhiệt độ trung bình tại huyện dự báo tăng từ 1,6°C đến 2,0°C, lượng bốc hơi tiềm năng tăng 5% đến 7%, dẫn đến diện tích đất nông nghiệp bị đe dọa bởi hạn hán nghiêm trọng tăng thêm 18,2% so với hiện trạng năm 2017.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng suy thoái đất tại Bắc Bình bắt nguồn từ sự tương tác bất lợi giữa nền nhiệt cao quanh năm và chế độ mưa phân bố không đều, kết hợp với tập quán canh tác độc canh phá vỡ thảm phủ thực vật tự nhiên. Khi lớp phủ hữu cơ bị xói mòn trong mùa mưa và bị thiêu đốt trong mùa khô, quá trình thoái hóa đất cằn và đá ong hóa diễn ra với tốc độ nhanh chóng.

Kết quả nghiên cứu này tương đồng với các công bố khoa học tại dải ven biển Ninh Thuận - Bình Thuận, khẳng định tính quy luật của sự suy kiệt dòng chảy sông ngòi và suy thoái tầng đất mặt. Việc trực quan hóa các dữ liệu biến động qua biểu đồ cột so sánh diện tích cây trồng qua các năm 2010, 2015, 2017 kết hợp bảng ma trận chuyển đổi đất đai đã làm rõ xu hướng dịch chuyển không gian sản xuất. Đặc biệt, bản đồ chuyên đề ArcGIS phân vùng nguy cơ hạn hán cung cấp hình ảnh trực quan sinh động, chứng minh rằng nếu không có can thiệp công trình và phi công trình, quỹ đất canh tác màu mỡ của huyện sẽ tiếp tục bị thu hẹp đáng kể.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Rà soát và chuyển đổi cơ cấu cây trồng thích ứng: Tiến hành chuyển đổi mục đích sử dụng khoảng 3.500 ha đất lúa kém hiệu quả và bấp bênh nguồn nước sang trồng các loại cây cạn có giá trị kinh tế cao, chịu hạn tốt như thanh long, bắp lai, đậu đỗ và nha đam. Mục tiêu hoàn thành trong giai đoạn 2020 - 2025 do Ủy ban nhân dân huyện Bắc Bình chủ trì phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường.

2. Nâng cấp và hiện đại hóa hệ thống thủy lợi: Đầu tư kiên cố hóa hệ thống kênh mương trạm bơm sông Lũy và hồ chứa sông Mao, nâng cao năng lực cấp nước tưới thêm 25% đến 30% cho 8.500 ha đất canh tác trong mùa khô kiệt, giảm thiểu thất thoát nước trên 20%. Thời gian thực hiện từ năm 2021 đến năm 2028 dưới sự quản lý của Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Bình Thuận.

3. Ứng dụng kỹ thuật tưới tiết kiệm và bảo vệ độ phì của đất: Chuyển giao công nghệ tưới nhỏ giọt, tưới phun sương cục bộ kết hợp che phủ màng phủ sinh học trên diện tích 2.200 ha cây lâu năm, giúp tiết kiệm từ 40% đến 50% lượng nước tiêu thụ và nâng hiệu quả sử dụng phân bón lên 15%. Tiến độ triển khai trong giai đoạn 2022 - 2026 do Phòng Nông nghiệp huyện Bắc Bình cùng các Hợp tác xã thực hiện.

4. Thiết lập đai rừng phòng hộ chắn cát và chống xói mòn: Trồng mới và khoanh nuôi tái sinh 1.800 ha rừng chắn gió, cát bay ven biển và rừng phòng hộ đầu nguồn, nâng tỷ lệ che phủ thực vật toàn huyện thêm 3,5% nhằm giảm thiểu nhiệt độ mặt đất và hạn chế cát nhảy lấp đồng ruộng. Thời gian thực hiện giai đoạn 2020 - 2030 do Chi cục Kiểm lâm phối hợp với Ban Quản lý rừng phòng hộ Bắc Bình thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước về đất đai và môi trường: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bình Thuận, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Bắc Bình khai thác số liệu bản đồ 35.200 ha đất thoái hóa để tích hợp trực tiếp vào quy hoạch sử dụng đất cấp huyện kỳ 2021 - 2030.
• Các nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học: Khối ngành Quản lý đất đai, Khoa học môi trường, Biến đổi khí hậu tham khảo khung phương pháp luận kết hợp GIS ArcGIS 10.3 và chuỗi số liệu khí tượng thủy văn 35 năm để ứng dụng cho các địa bàn khô hạn tương đồng.
• Cán bộ khuyến nông và kỹ sư nông nghiệp: Cơ quan chuyên môn cấp huyện, xã sử dụng tài liệu để hướng dẫn nông dân quy trình chuyển đổi 3.500 ha cây trồng cạn chịu hạn và ứng dụng giải pháp tưới nhỏ giọt tiết kiệm 40% chi phí nguồn nước.
• Doanh nghiệp nông nghiệp và các tổ chức phát triển nông thôn: Các đơn vị đầu tư nông nghiệp công nghệ cao và dự án phát triển bền vững sử dụng kết quả dự báo kịch bản B2 đến năm 2050 để xây dựng chuỗi giá trị nông sản chịu hạn và các dự án tín chỉ sinh thái.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao huyện Bắc Bình được lựa chọn làm địa bàn nghiên cứu trọng điểm về hoang mạc hóa?
Bắc Bình là tâm hạn điển hình của Nam Trung Bộ với lượng bốc hơi vượt 3 đến 4 lần lượng mưa, mùa khô kéo dài 6 đến 7 tháng. Toàn huyện có trên 35.200 ha đất đối mặt nguy cơ thoái hóa, đặc biệt là hiện tượng cát bay cát nhảy đe dọa sinh kế của hơn 70% cư dân nông nghiệp.

Kịch bản biến đổi khí hậu B2 tác động thế nào đến diện tích đất trồng lúa tại Bắc Bình?
Theo kịch bản B2, nhiệt độ tăng 1,6°C đến 2,0°C và lưu lượng dòng chảy mùa kiệt sông Mao giảm tới 24,8% vào năm 2050. Tình trạng này khiến diện tích lúa nước thiếu nước nghiêm trọng, buộc địa phương phải chuyển đổi linh hoạt khoảng 3.500 ha đất lúa bấp bênh sang cây trồng cạn.

Công nghệ GIS đóng vai trò gì trong việc xác định các vùng đất thoái hóa trong luận văn?
Phần mềm ArcGIS 10.3 kết hợp MicroStation V8i cho phép chồng xếp đa tầng dữ liệu bản đồ địa chính với các lớp chỉ số hạn SWSI và kịch bản B2. Phương pháp này định lượng chính xác tọa độ và diện tích từng loại hoang mạc cát, đá, cằn, phục vụ phân vùng quản lý chi tiết.

Loại cây trồng nào phù hợp nhất để chuyển đổi cơ cấu tại các vùng đất cằn cỗi ở Bắc Bình?
Các cây trồng cạn chịu hạn cao như thanh long, nha đam, đậu đỗ và bắp lai được chứng minh mang lại hiệu quả vượt trội. Khi kết hợp hệ thống tưới nhỏ giọt tiết kiệm 40% đến 50% nước tưới, các mô hình này đem lại năng suất ổn định và tăng thu nhập từ 20% đến 35% cho nông hộ.

Cỡ mẫu 100 phiếu điều tra có đảm bảo độ tin cậy khoa học cho nghiên cứu không?
Cỡ mẫu 100 phiếu gồm 20 cán bộ chuyên môn cấp tỉnh, huyện và 80 hộ dân tại các điểm nóng hạn hán được chọn theo phương pháp ngẫu nhiên phân tầng. Cấu trúc mẫu này kết hợp hài hòa góc nhìn quản lý vĩ mô và thực tiễn sản xuất vi mô, bảo đảm tính xác thực cao.

Kết luận

• Đánh giá toàn diện bức tranh thoái hóa tài nguyên đất nông nghiệp tại huyện Bắc Bình trong giai đoạn 2010 - 2017 dưới sức ép khốc liệt của hạn hán kéo dài.
• Nhận diện và lượng hóa chính xác 4 dạng hoang mạc hóa trên diện tích 35.200 ha đất dựa trên phân tích chuỗi dữ liệu khí hậu 35 năm (1980 - 2015).
• Mô phỏng thành công nguy cơ suy giảm 18,5% đến 24,8% dòng chảy mùa kiệt và dự báo biến động không gian đất đai đến năm 2050 theo kịch bản biến đổi khí hậu B2.
• Xác lập 4 nhóm giải pháp đột phá kết hợp giữa chuyển đổi 3.500 ha cơ cấu cây trồng, hiện đại hóa hạ tầng thủy lợi và trồng 1.800 ha đai rừng phòng hộ chắn cát.
• Cung cấp luận cứ khoa học vững chắc và hệ thống bản đồ số hóa chuẩn mực phục vụ công tác quy hoạch sử dụng đất bền vững tại tỉnh Bình Thuận giai đoạn 2021 - 2030.

Nghiên cứu mở ra hướng đi tất yếu trong việc kết hợp công nghệ không gian GIS với thích ứng biến đổi khí hậu tại vùng bán khô hạn. Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu cần tiếp tục mở rộng mô hình quan trắc tự động độ ẩm đất để hoàn thiện chiến lược phát triển nông nghiệp xanh cho toàn vùng Duyên hải Nam Trung Bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận nghiên cứu ảnh hưởng của hạn hán và hoang mạc hóa đến sử dụng đất nông nghiệp 1. Những khái niệm cơ bản 1. Khái niệm hạn hán Hạn là một hiện tượng khí hậu mang tính quy luật.

Hạn là một dị thường tạm thời, khác với sự khô cằn ở vùng ít mưa và là đặc tính thường xuyên của khí hậu. Từ những năm 1980 đã có hơn 150 khái niệm khác nhau về hạn, nhưng nhìn chung hạn là tình trạng thiếu hụt mưa trong một thời gian tương đối dài. Khi đó, quá trình bốc hơi từ bề mặt đất được đẩy mạnh và tạo nên những điều kiện bất lợi cho sử dụng đất nông nghiệp. Hạn có thể được xác định thông qua các chỉ số hạn [23].

Hạn khí tượng được định nghĩa dựa trên mức độ khô hạn so với trung bình trong một khoảng thời gian xác định. Hạn khí tượng là sự thiếu hụt nước trong cán cân mưa - bốc hơi. Lượng bốc hơi đặc trưng cho phần chi và lượng mưa đặc trưng cho phần thu của cán cân nước. Lượng bốc hơi đồng biến với cường độ bức xạ, nhiệt độ, tốc độ gió và nghịch biến với độ ẩm không khí nên khi nắng nhiều, nhiệt độ cao, gió mạnh, thời tiết khô thì hạn tăng [20].

Hạn thuỷ văn xảy ra cùng pha với hạn khí tượng và hạn nông nghiệp. Cũng là sự thiếu hụt giáng thuỷ trong một thời gian dài làm cạn kiệt nước trên các sông ngòi, dòng chảy, tác động đến một số các lĩnh vực kinh tế liên quan [23]. Hạn nông nghiệp là các nhân tố của hạn khí tượng tác động đến hoạt động trong sản xuất nông nghiệp, gây hậu quả xấu ảnh hưởng đến mùa màng. Nguyên nhân chủ yếu do sự thiếu hụt lượng giáng thuỷ, sự khác nhau giữa thực tế và tiềm năng bốc thoát hơi, dẫn đến sự thiếu hụt lượng nước trong đất, trong các lớp hồ, ao chứa nước [23].

Mối quan hệ giữa các loại hạn được thể hiện cụ thể như: khi có hạn khí tượng, nông nghiệp là nhân tố chịu ảnh hưởng đầu tiên bởi nó phụ thuộc lớn đến nguồn nước do sự điều hoà của yếu tố giáng thuỷ đưa tới. Lượng nước trong đất giảm nhanh, lượng nước trong các sông hồ, nguồn chứa nước bị thiếu hụt. Trong LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 các loại hạn này, hạn khí tượng là hiện tượng tự nhiên có nguyên nhân trực tiếp từ khí hậu và biến đổi theo vùng. Trong khi đó, hạn nông nghiệp và hạn KTXH tập trung nhiều hơn vào các khía cạnh xã hội và nhân văn.

Chúng thể hiện mối tương tác giữa các tính chất tự nhiên của hạn thuỷ văn và các hoạt động của con người. Khái niệm hoang mạc hóa Theo định nghĩa của UNCCD (Hiệp hội các nước chống lại quá trình HMH) (1995), HMH là quá trình biến các vùng đất màu mỡ tự nhiên cũng như các vùng canh tác thành các vùng đất cằn cỗi, có ít hoặc không có thực vật. Những dấu hiệu, thực trạng và nguyên nhân cơ bản của HMH được phản ánh thông qua 7 quá trình sau: quá trình thoái hóa thảm thực vật, xói mòn do nước, thổi mòn, mặn hóa, kết von đất, giảm chất hữu cơ trong đất, tích lũy các chất độc [26]. Một vùng được coi là HMH khi thể hiện hoặc thỏa mãn các điều kiện như: (1) lượng mưa rất ít so với lượng bốc hơi, có một mùa khô kéo dài, nhiều tháng liên tục lượng mưa dưới ngưỡng khô hạn; (2) không có khả năng cung cấp nước cho cây trồng bằng nguồn nước tự nhiên và từ hệ thống tưới trong mùa khô; (3) xảy ra quá trình xói mòn đất do mưa (vào mùa mưa) và xảy ra quá trình thổi mòn (vào mùa khô), xảy ra mặn hóa từ phía biển vào nội đồng; (4) các hoạt động khai thác rừng và sử dụng đất canh tác nông nghiệp, chăn thả gia súc không hợp lý; (5) đất thoái hóa rõ rệt, nghèo mùn, thiếu dinh dưỡng và (6) xuất hiện thực vật tự nhiên chỉ thị khô hạn [15].

Theo cách phân loại của Nguyễn Văn Cư và cộng sự [6], hoang mạc ở khu vực Nam Trung Bộ của Việt Nam được phân chia thành 4 loại chính: (1) hoang mạc cát - khu vực đất cát kèm theo các hiện tượng cát bay, cát nhảy, cát trượt lở; (2) hoang mạc đất cằn - khu vực đất có độ phì kém, đất bị bạc màu, thoái hóa mạnh mẽ; (3) hoang mạc muối - khu vực đất bị mặn hóa do thoái hóa đất, suy giảm độ phì kèm theo quá trình bốc hơi nước ngầm nhiễm mặn; (4) hoang mạc đá - khu vực xuất hiện đá lộ, đá lăn, nơi diễn ra quá trình xói mòn mạnh mẽ. Từ những phân tích ở trên cho thấy, hạn hán là nguyên nhân tự nhiên và là biểu hiện trực tiếp của HMH. Để giải quyết vấn đề HMH, các nhà nghiên cứu và quản lý cần phải giải quyết biểu hiện của nó - vấn đề hạn hán. Vì vậy, trong đề tài nghiên cứu HMH luôn được gắn liền với nghiên cứu hạn hán.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Một số thuật ngữ về biến đổi khí hậu a. Các khái niệm cơ bản Biến đổi khí hậu, là sự thay đổi của khí hậu được quy định trực tiếp hay gián tiếp là do hoạt động của con người làm thay đổi thành phần của khí quyển toàn cầu và đóng góp thêm vào sự biến động khí hậu tự nhiên trong các thời gian có thể so sánh được. Biến đổi khí hậu xác định sự khác biệt giữa giá trị trung bình dài hạn của một tham số hay thống kê khí hậu; trong đó, trung bình được thực hiện trong khoảng thời gian xác định, thường là vài thập kỷ [4].

Kịch bản biến đổi khí hậu, là giả định cơ sở khoa học và tính tin cậy về sự tiến triển trong tương lai của các mối quan hệ giữa kinh tế - xã hội, phát thải khí nhà kính, BĐKH và mực nước biển dâng [4]. Nước biển dâng, là sự dâng mực nước của đại dương trên toàn cầu, trong đó không bao gồm: triều, nước dâng do bão… Nước biển dâng tại một vị trí nào đó có thể cao hơn hoặc thấp hơn so với trung bình toàn cầu vì có sự khác nhau về nhiệt độ của đại dương và các yếu tố khác [4]. Ứng phó với biến đổi khí hậu, là các hoạt động của con người nhằm thích ứng và giảm nhẹ các tác nhân gây ra biến đổi khí hậu [4]. Thích ứng với biến đổi khí hậu, là sự điều chỉnh hệ thống tự nhiên hoặc con người đối với hoàn cảnh hoặc môi trường thay đổi, nhằm mục đích giảm khả năng bị tổn thương do dao động và biến đổi khí hậu hiện hữu hoặc tiềm tàng và tận dụng các cơ hội do nó mang lại [4].

Giảm nhẹ biến đổi khí hậu, là các hoạt động nhằm giảm mức độ hoặc cường độ phát thải khí nhà kính [4]. Các biểu hiện của biến đổi khí hậu Các biểu hiện của BĐKH bao gồm: - Nhiệt độ trung bình tăng lên do sự nóng lên của bầu khí quyển toàn cầu; - Sự dâng cao mực nước biển do giãn nở vì nhiệt và băng tan; - Sự thay đổi thành phần và chất lượng khí quyển; - Sự di chuyển của các đới khí hậu khác nhau trên các vùng khác nhau của trái đất; LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 - Sự thay đổi cường độ hoạt động của quá trình hoàn lưu khí quyển, chu trình tuần hoàn nước trong tự nhiên và các chu trình sinh địa hóa khác; - Sự thay đổi năng suất sinh học của các hệ sinh thái, chất lượng và thành phần của thủy quyển, sinh quyển, địa quyển. Tuy nhiên, sự gia tăng nhiệt độ trung bình và mực nước biển dâng thường được coi là hai biển hiện chính của BĐKH. Khái niệm về sử dụng đất nông nghiệp Nông nghiệp trong tiếng Anh là agriculture có gốc latinh từ chữ Agri (đất đai) và Culture (canh tác trồng trọt) hợp lại.

Nông nghiệp trong tiếng Đức là Landwirtschaft, do hai chữ Land (đất đai) và Wirtschaft (kinh doanh) hợp lại với ý là canh tác trên đất đai. Theo quan điểm hiện đại về nông nghiệp, đất canh tác trồng ngũ cốc chẳng qua là nói về thực vật trực tiếp hấp thụ mầu mỡ của đất để sinh trưởng, còn dùng thực vật để làm thức ăn cho động vật thì sử dụng đất vào sản xuất một cách gián tiếp. Cho nên, nói theo nghĩa rộng, nông nghiệp là một ngành sản xuất mà loài người sử dụng đất để có sản phẩm động vật và thực vật. Đó là hành vi tạo ra lợi ích từ sản xuất nông nghiệp thông qua việc sử dụng đất đai, lao động và vốn, đó là việc sử dụng đất nông nghiệp.

Khi nói đến nông nghiệp là đề cập cả 4 lĩnh vực: nông, lâm, ngư và chăn nuôi. Sử dụng đất nông nghiệp là hành vi lấy đất kết hợp với sức lao động, vốn, để sản xuất nông nghiệp tạo ra lợi ích, tuỳ vào mức độ phát triển kinh tế, xã hội, ý thức của loài người về môi trường sinh thái được nâng cao, phạm vi sử dụng đất nông nghiệp được mở rộng ra các mặt sản xuất, sinh hoạt, sinh thái. Nguyên nhân của biến đổi khí hậu 1. Nguyên nhân gây ra BDKH do tự nhiên Nguyên nhân gây ra BĐKH do tự nhiên bao gồm thay đổi cường độ sáng của Mặt trời, xuất hiện các điểm đen Mặt trời (Sunspots), các hoạt động núi lửa, thay đổi đại dương, thay đổi quỹ đạo quay của trái đất.

Với sự xuất hiện các Sunspots làm cho cường độ tia bức xạ mặt trời chiếu xuống trái đất thay đổi, nghĩa là năng lượng chiếu xuống mặt đất thay đổi làm thay đổi nhiệt độ bề mặt trái đất. Sự thay đổi cường độ sáng của Mặt trời cũng gây ra sự thay đổi năng lượng chiếu xuống LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 mặt đất thay đổi làm thay đổi nhiệt độ bề mặt trái đất. Cụ thể là từ khi tạo thành Mặt trời đến nay gần 4,5 tỷ năm cường độ sáng của Mặt trời đã tăng lên hơn 30%. Như vậy có thể thấy khoảng thời gian khá dài như vậy thì sự thay đổi cường độ sáng mặt trời là không ảnh hưởng đáng kể đến BĐKH [31].

Núi lửa phun trào - Khi một ngọn núi lửa phun trào sẽ phát thải vào khí quyển một lượng cực kỳ lớn khối lượng sulfur dioxide (SO2), hơi nước, bụi và tro vào bầu khí quyển. Khối lượng lớn khí và tro có thể ảnh hưởng đến khí hậu trong nhiều năm.