phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, mục lục, danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn đƣợc cấu trúc thành 03 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu và nguồn số liệu. Chƣơng 3: Lồng ghép biến đổi khí hậu vào kế hoạch phát triển du lịch khu vực thị xã Cửa Lò, tỉnh Nghệ An. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1.
TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Một số khái niệm Các khái niệm sau đƣợc trích dẫn từ phần 1. Giải thích từ ngữ trong “Tài liệu hƣớng dẫn Đánh giá tác động của BĐKH và xác định các giải pháp thích ứng” của Viện khoa học khí tƣợng thủy văn và môi trƣờng, năm 2011: - Thời tiết: Là trạng thái khí quyển tại một địa điểm vào một thời điểm nhất định đƣợc xác định bằng tổ hợp các yếu tố: Nhiệt độ, áp suất, độ ẩm, tốc độ gió, mƣa… - Khí hậu: Thƣờng đƣợc định nghĩa đơn giản là trung bình theo thời gian của thời tiết (thƣờng là 30 năm. - Biến đổi khí hậu: Là sự biến đổi trạng thái của khí hậu so với trung bình và/hoặc dao động của khí hậu duy trì trong một khoảng thời gian dài, thƣờng là vài thập kỷ hoặc dài hơn.
BĐKH có thể là do quá trình tự nhiên bên trong hoặc các tác động bên ngoài, hoặc do hoạt động của con ngƣời làm thay đổi thành phần của khí quyển, bao gồm cả trong khai thác sử dụng đất. - Ứng phó với biến đổi khí hậu (Respone/Coping): Là các hoạt động của con ngƣời nhằm thích ứng và giảm nhẹ các tác nhân gây ra BĐKH. - Thích ứng với biến đổi khí hậu (Adaptation): Là sự điều chỉnh hệ thống tự nhiên hoặc con ngƣời đối với hoàn cảnh hoặc môi trƣờng bị thay đổi, nhằm mục đích giảm khả năng bị tổn thƣơng do BĐKH và tận dụng các cơ hội do nó mang lại. - Giảm nhẹ biến đổi khí hậu (Mitigation): Là các hoạt động nhằm giảm mức độ hoặc cƣờng độ phát thải khí nhà kính.
- Đánh giá tác động do biến đổi khí hậu: Là nghiên cứu, xác định các ảnh hƣởng của BĐKH lên môi trƣờng và các hoạt động KTXH của địa phƣơng. Ngoài các ảnh hƣởng bất lợi, BĐKH có thể có các ảnh hƣởng có lợi. Đánh giá tác động của BĐKH cũng bao gồm việc xác định và đánh giá các giải pháp thích ứng với BĐKH. - Đánh giá tổn thƣơng do biến đổi khí hậu: Là đánh giá mức độ dễ bị ảnh hƣởng của một (các) đối tƣợng (các cộng đồng, khu vực, nhóm ngƣời hoặc hoạt động KTXH/ ngành) dƣới tác động của BĐKH.
Mức độ dễ bị tổn thƣơng của một đối tƣợng không chỉ phụ thuộc vào bản chất của BĐKH, mà còn phụ thuộc vào khả năng thích ứng của đối tƣợng đó. Kết quả đánh giá tổn thƣơng có thể đƣợc thể hiện trên ma trận hoặc các bản đồ tổn thƣơng chỉ ra các vùng/ khu vực và nhóm dân cƣ có khả năng dễ bị tổn thƣơng cao do BĐKH. - Tích hợp/ Lồng ghép (Mainstreaming) nội dung ứng phó với BĐKH vào quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành, KTXH là một quá trình tích hợp có chọn lọc những đánh giá tác động của BĐKH, giải pháp ƣu tiên về giảm nhẹ rủi ro thiên tai và thích 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ứng với BĐKH vào quá trình xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành, KTXH. Lồng ghép BĐKH vào các quy hoạch, kế hoạch phát triển sẽ góp phần đảm bảo tính hiệu quả và bền vững của kế hoạch phát triển.
Đối với những kế hoạch đã và đang thực hiện là hành động điều chỉnh, bổ sung. Khung lý thuyết của vấn đề nghiên cứu Luận văn xác định các vấn đề nghiên cứu chính là: Đánh giá tình trạng BĐKH tại thị xã Cửa Lò; ảnh hƣởng của BĐKH tới các đối tƣợng du lịch của Cửa Lò (bao gồm: Tài nguyên du lịch, hạ tầng du lịch, cơ sở vật chất kỹ thuật (CSVCKT) phục vụ du lịch, các hoạt động du lịch); đƣa ra các giải pháp thích ứng; lồng ghép các giải pháp thích ứng vào các kế hoạch phát triển du lịch nhằm giảm thiểu tính dễ bị tổn thƣơng cho cộng đồng và kinh tế du lịch và/hoặc tận dụng các cơ hội do BĐKH mang lại. Cơ sở pháp lý Cơ sở pháp lý của lồng ghép BĐKH đƣợc quy định tại Chiến lƣợc quốc gia về biến đổi khí hậu, ban hành theo Quyết định số 2139/QĐ-TTg, ngày 05/12/2011 của Thủ tƣớng Chính phủ, về nhiệm vụ chiến lƣợc, cụ thể tại khoản a, điểm 6, mục IV “Điều chỉnh, lồng ghép vấn đề BĐKH vào các chiến lƣợc quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội”. Ngoài ra, để hƣớng dẫn nguyên tắc, nội dung phòng, chống thiên tai và biến đổi khí hậu vào quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành, phát triển kinh tế xã hội, ngày 06/06/2016, Bộ kế hoạch và đầu tƣ đã ban hành Thông tƣ “hướng dẫn lồng ghép nội dung phòng, chống thiên tai vào quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành, kinh tế - xã hội”.
Thông tƣ này áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức có liên quan đến lập, thẩm định, phê duyệt, giám sát, đánh giá lồng ghép nội dung phòng chống thiên tai và BĐKH vào quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành, kinh tế - xã hội. Mục đích của việc lồng ghép nhằm tránh những rủi ro có thể phát sinh đối với các chƣơng trình, dự án do những hiện tƣợng khí hậu, thời tiết cực đoan và xu thế biến đổi khí hậu dài hạn, hoặc những hậu quả chƣa lƣờng hết đƣợc về môi trƣờng và xã hội do việc thực hiện các chƣơng trình, dự án gây ra. Tổng hợp, lồng ghép các yếu tố về khả năng tổn hại và các giải pháp thích ứng với BĐKH vào các chƣơng trình, dự án đòi hỏi phải đánh giá và nêu lên những khả năng tổn hại do tác động của BĐKH đối với các lĩnh vực liên quan trong chƣơng trình, dự án; xác định các giải pháp thích ứng, phân tích hiệu quả của các giải pháp lựa chọn, điều chỉnh các hoạt động và kế hoạch thực hiện các chƣơng trình, dự án. Hoạt động lồng ghép thực chất là hoạt động điều chỉnh các kế hoạch và giải pháp đối với các chƣơng trình, kế hoạch phát triển đã có mà chƣa tính đến những ảnh hƣởng của BĐKH và xem xét đầy đủ những tác động tiềm tàng của BĐKH đối với các chƣơng trình, kế 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hoạch phát triển dự kiến xây dựng trong tƣơng lai.
Do đó, việc lồng ghép có thể mang lại những lợi ích sau: - Đánh giá đƣợc tình trạng BĐKH và rủi ro mang lại, từ đó có biện pháp ứng phó, hạn chế hậu quả, tạo mức độ bền vững cho công trình và an toàn cho xã hội. - Nâng cao tinh thần trách nhiệm, tính chủ động của các cơ quan chức năng. Tạo điều kiện để địa phƣơng xây dựng đƣợc các chính sách, thể chế liên quan đến phòng chống thiên tai, biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế. - Giảm lãng phí, thất thoát, tránh đƣợc sự thất thoát trong đầu tƣ.
- Giảm đƣợc tình trạng dễ bị tổn thƣơng về mặt xã hội, góp phần xóa đói giảm nghèo. - Tăng thêm năng lực đối phó thiên tai của cộng đồng, giảm nhóm dễ bị tổn thƣơng và tình trạng dễ bị tổn thƣơng. - Phát triển bền vững và đảm bảo công bằng xã hội thông qua các chính sách phát triển đầu tƣ và hỗ trợ ngƣời dân. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 1.
Vấn đề biến đổi khí hậu và lồng ghép biến đổi khí hậu 1. Các nghiên cứu và kinh nghiệm quốc tế Vào năm 1896, lần đầu tiên, vấn đề BĐKH đã đƣợc Arrhenius, nhà khoa học ngƣời Thụy Điển đề cập đến. Cuối thập niên 1980, tổ chức Ủy ban Liên chính phủ về BĐKH-IPCC ra đời, cùng với Chƣơng trình Môi trƣờng Liên Hợp quốc (UNEP) đồng thành lập (năm 1988) nhằm đánh giá “các thông tin khoa học, kỹ thuật và KT-XH cho phép tìm hiểu các nguy cơ của BĐKH do con ngƣời gây ra” (IPCC,2007). Kể từ đó đến nay, nhiều tổ chức quốc tế và các nhà khoa học đã tập trung vào đánh giá tác động của BĐKH tại các khu vực, vùng lãnh thổ và đặc biệt là tại các quốc gia đƣợc dự báo là sẽ hứng chịu nhiều rủi ro nhất do BĐKH, trong đó có Việt Nam.
Tất cả các nghiên cứu và triển khai về BĐKH trong thời gian qua đã đƣợc phân tích và tổng kết trong 5 báo cáo của IPCC (Báo cáo lần 1, 1990; Báo cáo lần 2, 1999; Báo cáo lần 3, 2001; Báo cáo lần 4, 2007; và báo cáo lần 5, 2014). Trong đó, tại báo cáo lần thứ 4 (năm 2007, đƣợc nhận giải thƣởng Nobel Hòa Bình cùng với Al Gore), các nhà khoa học đã kết luận những biến đổi trong khí quyển, đại dƣơng và các sông băng, núi băng chứng tỏ thế giới đang nóng lên và các hoạt động của con ngƣời là nguyên nhân chủ yếu. Theo báo cáo này, việc tăng đáng kể nồng độ các khí nhà kính CO2, CH4 và N2O kể từ năm 1750 đến nay chính là hậu quả từ các hoạt động của con ngƣời. Nhiệt độ bề mặt trung bình của Trái Đất đã tăng khoảng 0,74oC trong 100 năm qua (1906 - 2005).
Con số này cao hơn so với báo cáo năm 2001 với mức 0,6oC do những năm gần đây liên tục có những đợt nóng cực điểm. Cho đến năm 2014, IPCC đã tổng hợp hàng loạt các nghiên cứu từ nguyên nhân đến hệ quả (sự tăng nhiệt độ bề mặt 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trái Đất, sự tăng lên của mực nƣớc biển, cùng với những biến đổi về thời tiết, thủy văn, hải dƣơng.), từ tác động của nó đối với tự nhiên, môi trƣờng, các đối tƣợng KT- XH đến việc xây dựng giải pháp thích ứng và chiến lƣợc ứng phó toàn cầu. Các báo cáo của IPCC là cơ sở cho các hội nghị toàn cầu về BĐKH nhƣ Hội nghị Thƣợng đỉnh của Liên Hợp quốc về Môi trƣờng và Phát triển ở Rio de Janeiro,1992; Hội nghị các bên nƣớc tham gia UNFCCC (từ COP 1 đến COP 20). Qua các báo cáo của IPCC, từ cuối thế kỷ XIX đến nay có thể nhận thấy đƣợc xu thế chung là nhiệt độ trung bình toàn cầu đã tăng lên đáng kể.
Nhiệt độ không khí trung bình toàn cầu trong thế kỷ XX đã tăng lên 0,6oC (+/- 0,2oC); trên đất liền, nhiệt độ tăng nhiều hơn trên biển; thập kỷ 90 là thập kỷ nóng nhất trong thiên niên kỷ vừa qua (IPCC,2007).