Sự ưa thích rủi ro nhận thức hành vi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và sức khỏe của người trồng lúa ở đồng bằng sông cửu long

Nghiên cứu sự ưa thích rủi ro trong hành vi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và ảnh hưởng đến sức khỏe người trồng lúa ở đồng bằng sông Cửu Long.

• Tác giả: Sử Thị Thu Hằng
• Người hướng dẫn: TS Trần Tiến Khai
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Sự ưa thích rủi ro, nhận thức, hành vi sử dụng thuốc Bảo vệ thực vật và sức khỏe của người trồng lúa ở Đồng bằng Sông Cửu Long
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: BỐI CẢNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Sản xuất lúa tại Việt Nam và Đồng Bằng Sông Cửu Long
• 1.2. Thực trạng sử dụng thuốc Bảo vệ thực vật tại Việt Nam và Đồng Bằng Sông Cửu Long
• 1.3. Tình hình thực hiện IPM tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long
• 1.4. Sự ưa thích rủi ro và nhận thức về rủi ro khi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật của người nông dân
• 1.5. Tác hại của thuốc bảo vệ thực vật tới sức khỏe của người tiếp xúc
• 1.6. Phân tích khoảng trống nghiên cứu kinh tế về sử dụng thuốc bảo vệ thực vật
• 2. CHƯƠNG 2
• 2.1. Đo lường sự ưa thích rủi ro của người nông dân
• 2.2. Đo lường nhận thức về rủi ro khi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật của người nông dân
• 2.3. Tác động của sự ưa thích rủi ro và nhận thức về rủi ro khi sử dụng thuốc BVTV đối với việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật
• 2.4. Tác động của thuốc bảo vệ thực vật đến sức khỏe của người tiếp xúc
• 2.5. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 2.5.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.5.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.6. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.6.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.6.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.7. Đóng góp của đề tài nghiên cứu
• 2.8. Kết cấu luận án
• 2.9. Thuốc BVTV và phân loại thuốc BVTV
• 2.10. Rủi ro và sự ưa thích rủi ro
• 2.11. Nhận thức và nhận thức về rủi ro
• 2.12. Người tiếp xúc với thuốc BVTV
• 2.13. Cơ sở lý thuyết về đo lường sự ưa thích rủi ro
• 2.13.1. Lý thuyết lợi ích kỳ vọng và đo lường hệ số sự ưa thích rủi ro
• 2.13.2. Lý thuyết triển vọng
• 2.13.3. Lý thuyết hành vi người nông dân
• 2.13.3.1. Người nông dân với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận
• 2.13.3.2. Nông dân tối đa hóa lợi ích
• 2.13.4. Lý thuyết nhận thức - hành vi
• 2.14. Tác động của thuốc BVTV đến chi phí sức khỏe người tiếp xúc và ứng dụng của hàm chi phí sức khỏe
• 2.15. Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm liên quan đến đề tài
• 2.16. Các phương pháp đo lường sự ưa thích rủi ro
• 2.17. Phương pháp đo lường nhận thức
• 2.18. Tác động của sự ưa thích rủi ro và nhận thức tới lượng thuốc bảo vệ thực vật sử dụng
• 2.19. Tác động của thuốc bảo vệ thực vật đến chi phí sức khỏe của người tiếp xúc
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Khung phân tích của nghiên cứu
• 3.2. Đo lường sự ưa thích rủi ro
• 3.2.1. Thiết kế trò chơi
• 3.2.2. Cách thức tiến hành trò chơi
• 3.2.3. Tính toán hệ số sự ưa thích rủi ro
• 3.3. Đo lường nhận thức về rủi ro khi sử dụng thuốc BVTV
• 3.4. Phương pháp đánh giá ảnh hưởng của sự ưa thích rủi ro và nhận thức đến lượng thuốc BVTV sử dụng
• 3.5. Mô hình nghiên cứu
• 3.6. Phương pháp đo lường các biến trong mô hình
• 3.7. Tác động của thuốc BVTV đến sức khỏe của người tiếp xúc và chi phí sức khỏe
• 3.7.1. Xác định biến số hàm chi phí sức khỏe
• 3.7.2. Mô hình phân tích tác động của thuốc bảo vệ thực vật đến chi phí sức khỏe
• 3.8. Quy trình nghiên cứu và chọn mẫu
• 3.8.1. Các bước trong quy trình nghiên cứu
• 3.8.2. Kích thước mẫu
• PHỤ LỤC 1: BẢNG CÂU HỎI
• PHỤ LỤC 2: KẾT QUẢ THỐNG KÊ MÔ TẢ VÀ HỒI QUY
• PHỤ LỤC 3: DANH SÁCH CHUYÊN GIA VÀ NÔNG DÂN THAM GIA PHỎNG VẤN
• PHỤ LỤC 4: DANH MỤC CÁC CÂU HỎI PHỎNG VẤN CHUYÊN GIA VÀ CÁC HỘ NÔNG DÂN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Thuốc BVTV Đến Sức Khỏe

Nghiên cứu về ảnh hưởng của thuốc bảo vệ thực vật đến sức khỏe người trồng lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là vô cùng quan trọng. ĐBSCL là vựa lúa lớn nhất Việt Nam, đóng góp đáng kể vào an ninh lương thực và xuất khẩu gạo. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật để bảo vệ mùa màng khỏi sâu bệnh hại lúa và cỏ dại đã đặt ra những lo ngại về an toàn lao động và ô nhiễm thuốc bảo vệ thực vật. Nghiên cứu này nhằm mục đích đánh giá tác động của việc phơi nhiễm thuốc bảo vệ thực vật đến sức khỏe người trồng lúa, từ đó đề xuất các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát thuốc bảo vệ thực vật hiệu quả hơn. Việc hiểu rõ mối liên hệ giữa sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và bệnh nghề nghiệp là rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe người trồng lúa và đảm bảo sự phát triển bền vững của nông nghiệp ở Đồng bằng sông Cửu Long.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Lúa Gạo Với Kinh Tế ĐBSCL

Lúa gạo đóng vai trò then chốt trong kinh tế nông nghiệp của Đồng bằng sông Cửu Long. Theo Tổng cục Thống kê (TCTK, 2020), ĐBSCL đóng góp 54-55% tổng diện tích trồng lúa và 56-57% tổng sản lượng lúa của cả nước trong giai đoạn 2014-2019. Xuất khẩu gạo từ ĐBSCL chiếm hơn 93% tổng kim ngạch xuất khẩu gạo của cả nước (TCTK, 2018). Do đó, việc bảo vệ năng suất và chất lượng lúa gạo là vô cùng quan trọng đối với thu nhập của nông dân và sự phát triển kinh tế của khu vực. Tuy nhiên, việc lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe người trồng lúa và môi trường.

1.2. Thực Trạng Sử Dụng Thuốc BVTV Trong Nông Nghiệp Lúa

Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong nông nghiệp lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long diễn ra phổ biến, nhưng còn nhiều bất cập. Nông dân thường sử dụng các loại thuốc có độ độc loại II và III (theo phân loại của WHO) và ít sử dụng các thiết bị bảo hộ khi phun thuốc (Phan Văn Toàn, 2013). Tần suất, thời gian, liều lượng sử dụng thuốc chưa hợp lý, và việc quản lý chất thải từ quá trình sử dụng thuốc còn nhiều hạn chế. Tình trạng vứt bừa bãi các chai lọ đựng thuốc BVTV đã sử dụng gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng (Quốc Trung, 2018).

II. Thách Thức Ảnh Hưởng Của Thuốc BVTV Đến Sức Khỏe Nông Dân

Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không đúng cách gây ra nhiều tác động của thuốc bảo vệ thực vật tiêu cực đến sức khỏe người trồng lúa. Phơi nhiễm thuốc bảo vệ thực vật có thể dẫn đến các bệnh nghề nghiệp, ảnh hưởng đến hệ hô hấp, da, thần kinh, và sinh sản. Ngoài ra, việc điều trị các bệnh liên quan đến phơi nhiễm thuốc bảo vệ thực vật còn gây ra chi phí y tế đáng kể cho thu nhập của nông dân. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào việc đánh giá mức độ ảnh hưởng đến thần kinh, ảnh hưởng đến sinh sản, ảnh hưởng đến hệ hô hấp, và ảnh hưởng đến da do thuốc bảo vệ thực vật gây ra cho người trồng lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long.

2.1. Các Bệnh Thường Gặp Do Phơi Nhiễm Thuốc BVTV

Phơi nhiễm thuốc bảo vệ thực vật có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe cho người trồng lúa, bao gồm các bệnh về da, hệ hô hấp, thần kinh, và sinh sản. Các triệu chứng có thể từ nhẹ như kích ứng da, khó thở, đau đầu, chóng mặt đến nghiêm trọng như suy hô hấp, tổn thương thần kinh, và vô sinh. Việc xác định các loại bệnh phổ biến và mức độ nghiêm trọng của chúng là rất quan trọng để xây dựng các chương trình giáo dục sức khỏe và tập huấn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn.

2.2. Chi Phí Y Tế Liên Quan Đến Phơi Nhiễm Thuốc BVTV

Việc điều trị các bệnh liên quan đến phơi nhiễm thuốc bảo vệ thực vật gây ra chi phí y tế đáng kể cho người trồng lúa. Chi phí này bao gồm chi phí khám bệnh, mua thuốc, điều trị tại bệnh viện, và mất khả năng lao động. Nghiên cứu này sẽ đánh giá chi phí y tế trung bình của người trồng lúa do phơi nhiễm thuốc bảo vệ thực vật, từ đó làm nổi bật gánh nặng kinh tế mà họ phải gánh chịu.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đánh Giá Rủi Ro Và Tác Động Sức Khỏe

Nghiên cứu này sử dụng kết hợp các phương pháp định lượng và định tính để đánh giá tác động của thuốc bảo vệ thực vật đến sức khỏe người trồng lúa. Phương pháp định lượng bao gồm khảo sát, thu thập dữ liệu về sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, mức độ phơi nhiễm, và chi phí y tế. Phương pháp định tính bao gồm phỏng vấn sâu các chuyên gia và cộng đồng nông nghiệp để hiểu rõ hơn về nhận thức, hành vi, và kinh nghiệm của họ liên quan đến thuốc bảo vệ thực vật. Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích bằng các phương pháp thống kê và kinh tế lượng để xác định mối liên hệ giữa sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và sức khỏe người trồng lúa.

3.1. Đo Lường Mức Độ Phơi Nhiễm Thuốc BVTV Của Nông Dân

Việc đo lường mức độ phơi nhiễm thuốc bảo vệ thực vật của người trồng lúa là rất quan trọng để đánh giá rủi ro sức khỏe. Nghiên cứu này sẽ sử dụng các phương pháp như phân tích mẫu máu và phân tích mẫu nước tiểu để xác định nồng độ thuốc bảo vệ thực vật trong cơ thể người trồng lúa. Ngoài ra, thông tin về thời gian phơi nhiễm, loại thuốc bảo vệ thực vật sử dụng, và cách sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cũng sẽ được thu thập để đánh giá mức độ phơi nhiễm.

3.2. Đánh Giá Chi Phí Sức Khỏe Liên Quan Đến Thuốc BVTV

Nghiên cứu này sẽ thu thập dữ liệu về chi phí y tế của người trồng lúa, bao gồm chi phí khám bệnh, mua thuốc, điều trị tại bệnh viện, và mất khả năng lao động. Dữ liệu này sẽ được sử dụng để ước tính chi phí sức khỏe trung bình của người trồng lúa do phơi nhiễm thuốc bảo vệ thực vật. Các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí sức khỏe, như mức độ phơi nhiễm, loại thuốc bảo vệ thực vật, và tình trạng sức khỏe ban đầu, cũng sẽ được phân tích.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tác Động Rõ Rệt Đến Sức Khỏe Và Kinh Tế

Kết quả nghiên cứu dự kiến sẽ cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và sức khỏe người trồng lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long. Nghiên cứu sẽ xác định các loại thuốc bảo vệ thực vật gây ra tác động của thuốc bảo vệ thực vật nghiêm trọng nhất đến sức khỏe, cũng như các yếu tố làm tăng nguy cơ phơi nhiễm thuốc bảo vệ thực vật. Ngoài ra, nghiên cứu cũng sẽ ước tính chi phí y tế mà người trồng lúa phải gánh chịu do phơi nhiễm thuốc bảo vệ thực vật, từ đó làm nổi bật gánh nặng kinh tế mà họ phải đối mặt. Kết quả này sẽ cung cấp bằng chứng khoa học để xây dựng các chính sách và chương trình bảo vệ sức khỏe người trồng lúa hiệu quả hơn.

4.1. Mức Độ Ảnh Hưởng Của Các Loại Thuốc BVTV Khác Nhau

Nghiên cứu sẽ phân tích mức độ ảnh hưởng của các loại thuốc bảo vệ thực vật khác nhau đến sức khỏe người trồng lúa. Các loại thuốc có độ độc cao hoặc được sử dụng phổ biến có thể gây ra tác động của thuốc bảo vệ thực vật nghiêm trọng hơn. Việc xác định các loại thuốc nguy hiểm nhất là rất quan trọng để ưu tiên các biện pháp kiểm soát thuốc bảo vệ thực vật và giáo dục sức khỏe.

4.2. Các Yếu Tố Làm Tăng Nguy Cơ Phơi Nhiễm Thuốc BVTV

Nghiên cứu sẽ xác định các yếu tố làm tăng nguy cơ phơi nhiễm thuốc bảo vệ thực vật của người trồng lúa. Các yếu tố này có thể bao gồm việc thiếu trang bị bảo hộ lao động, không tuân thủ hướng dẫn sử dụng thuốc, và điều kiện làm việc không an toàn. Việc xác định các yếu tố nguy cơ là rất quan trọng để xây dựng các chương trình an toàn lao động và tập huấn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn.

V. Giải Pháp Nâng Cao Nhận Thức Và Quản Lý Thuốc BVTV Hiệu Quả

Để giảm thiểu tác động của thuốc bảo vệ thực vật đến sức khỏe người trồng lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long, cần có các giải pháp toàn diện, bao gồm nâng cao nhận thức cho người nông dân về độc tính của thuốc bảo vệ thực vật và cách sử dụng an toàn, quản lý các cơ sở sản xuất và kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật chặt chẽ hơn, nâng cao hiệu quả tập huấn về sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn, và tuyên truyền sử dụng các biện pháp bảo vệ khi phun và pha thuốc. Ngoài ra, cần khuyến khích phương pháp canh tác bền vững và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học để giảm sự phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật hóa học.

5.1. Tăng Cường Giáo Dục Về An Toàn Sử Dụng Thuốc BVTV

Các chương trình giáo dục sức khỏe và tập huấn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn cần được tăng cường để nâng cao nhận thức cho người nông dân về độc tính của thuốc bảo vệ thực vật và cách sử dụng an toàn. Các chương trình này cần cung cấp thông tin về các loại thuốc bảo vệ thực vật nguy hiểm nhất, các biện pháp bảo hộ lao động, và các biện pháp phòng ngừa phơi nhiễm thuốc bảo vệ thực vật.

5.2. Quản Lý Chặt Chẽ Thị Trường Thuốc Bảo Vệ Thực Vật

Việc quản lý các cơ sở sản xuất và kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật cần được thực hiện chặt chẽ hơn để đảm bảo chất lượng và an toàn của thuốc bảo vệ thực vật. Các cơ sở này cần tuân thủ các quy định về sản xuất, kinh doanh, và bảo quản thuốc bảo vệ thực vật. Ngoài ra, cần tăng cường kiểm tra và xử lý các trường hợp vi phạm để ngăn chặn việc bán thuốc bảo vệ thực vật giả, kém chất lượng, và không rõ nguồn gốc.

VI. Tương Lai Canh Tác Bền Vững Và Bảo Vệ Sức Khỏe Nông Dân

Nghiên cứu này đóng góp vào việc xây dựng một tương lai nông nghiệp bền vững hơn ở Đồng bằng sông Cửu Long, nơi sức khỏe người trồng lúa được bảo vệ và môi trường được gìn giữ. Bằng cách cung cấp bằng chứng khoa học về tác động của thuốc bảo vệ thực vật đến sức khỏe, nghiên cứu này giúp các nhà hoạch định chính sách và các tổ chức liên quan đưa ra các quyết định sáng suốt hơn về quản lý thuốc bảo vệ thực vật và phát triển nông nghiệp bền vững. Đồng thời, nghiên cứu này cũng khuyến khích người trồng lúa áp dụng các phương pháp canh tác bền vững và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học để giảm sự phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật hóa học.

6.1. Khuyến Khích Phương Pháp Canh Tác Bền Vững

Việc khuyến khích phương pháp canh tác bền vững, như nông nghiệp hữu cơ và quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), là rất quan trọng để giảm sự phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Các phương pháp này tập trung vào việc duy trì sức khỏe của đất, tăng cường khả năng chống chịu của cây trồng, và sử dụng các biện pháp kiểm soát dịch hại tự nhiên.

6.2. Nghiên Cứu Và Phát Triển Thuốc BVTV Sinh Học

Cần tăng cường nghiên cứu khoa học và phát triển thuốc bảo vệ thực vật sinh học để cung cấp cho người trồng lúa các lựa chọn an toàn và hiệu quả hơn. Thuốc bảo vệ thực vật sinh học có nguồn gốc từ thiên nhiên và ít gây hại cho sức khỏe và môi trường hơn thuốc bảo vệ thực vật hóa học.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế của nghiên cứu sinh Sử Thị Thu Hằng được thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh năm 2021, thuộc chuyên ngành Kinh tế phát triển (mã số: 9310105), dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Trần Tiến Khai và TS. Lê Thanh Loan. Đề tài khai thác một phần dữ liệu từ Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ mã số B2018-KSA-18 (giai đoạn 2018–2020).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là vùng trọng điểm sản xuất lúa gạo, đóng góp 54% đến 55% diện tích canh tác và 56% đến 57% sản lượng lúa của cả nước trong giai đoạn 2014–2019. Tuy nhiên, hoạt động canh tác lúa tại đây đang đối mặt với tình trạng lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) nghiêm trọng. Nông dân phun thuốc từ 5 đến 8 lần mỗi vụ (có nơi từ 7 đến 10 lần), tỷ lệ áp dụng Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) chỉ đạt khoảng 15%, lượng vỏ bao bì thải bỏ bừa bãi từ 4 đến 5 kg/ha/năm, và hàng nghìn tấn hoạt chất bị lãng phí.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định gồm:

• Các nghiên cứu tại Việt Nam về đo lường mức độ ưa thích rủi ro và tác động của nó đến quyết định sản xuất nông nghiệp còn hạn chế.
• Chưa có công trình nào tích hợp đồng thời biến số đo lường sự ưa thích rủi ro và nhận thức về rủi ro (bao gồm cả rủi ro sức khỏe lẫn môi trường) vào cùng một mô hình giải thích lượng thuốc BVTV sử dụng.
• Các nghiên cứu trước đây về tác động của thuốc BVTV đến sức khỏe nông dân chủ yếu dùng hồi quy OLS và biến giả (dummy) cho các biện pháp bảo hộ và thói quen sinh hoạt, chưa xử lý triệt để hiện tượng biến phụ thuộc bị kiểm duyệt (censored) tại điểm 0 và chưa lượng hóa cụ thể số lượng biện pháp bảo vệ cũng như mức độ sử dụng chất kích thích.

Mục tiêu nghiên cứu

• Mục tiêu tổng quát: Đo lường, phân tích tác động của sự ưa thích rủi ro và nhận thức về rủi ro khi sử dụng thuốc BVTV đến lượng thuốc BVTV sử dụng; đồng thời phân tích tác động của việc sử dụng thuốc BVTV tới chi phí sức khỏe của người tiếp xúc, từ đó đề xuất khuyến nghị chính sách quản lý và sử dụng an toàn, hiệu quả.
• Mục tiêu cụ thể 1: Đo lường sự ưa thích rủi ro và nhận thức về rủi ro khi sử dụng thuốc BVTV của người nông dân trồng lúa tại ĐBSCL.
• Mục tiêu cụ thể 2: Đánh giá mức độ tác động của sự ưa thích rủi ro và nhận thức về rủi ro khi sử dụng thuốc BVTV đến lượng thuốc BVTV được sử dụng.
• Mục tiêu cụ thể 3: Đo lường, đánh giá mức độ tác động của lượng thuốc BVTV được sử dụng tới chi phí sức khỏe của người nông dân tiếp xúc với thuốc BVTV tại ĐBSCL.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Sự ưa thích rủi ro của nông dân trồng lúa ở ĐBSCL như thế nào?
2. Nhận thức về rủi ro khi sử dụng thuốc BVTV của nông dân trồng lúa ở ĐBSCL như thế nào?
3. Sự ưa thích rủi ro và nhận thức về rủi ro khi sử dụng thuốc BVTV của người nông dân có tác động đến lượng thuốc BVTV sử dụng hay không?
4. Lượng thuốc BVTV được áp dụng tác động đến chi phí sức khỏe của người tiếp xúc với thuốc BVTV tại ĐBSCL như thế nào?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Hành vi sử dụng thuốc BVTV, mức độ ưa thích rủi ro, nhận thức rủi ro và chi phí sức khỏe của các hộ nông dân trồng lúa. Đối tượng khảo sát là người nông dân trực tiếp canh tác và ra quyết định sản xuất lúa trong vòng 3 năm tính đến thời điểm phỏng vấn.
• Phạm vi không gian: Địa bàn 3 tỉnh đại diện tại ĐBSCL gồm An Giang, Kiên Giang (hai tỉnh có diện tích lúa lớn nhất vùng) và Vĩnh Long.
• Phạm vi thời gian: Số liệu sơ cấp được thu thập cho vụ mùa canh tác lúa giai đoạn 2018–2019.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan có hệ thống các nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến bốn mảng nội dung chính:

Đo lường sự ưa thích rủi ro

Tác giả điểm lại các phương pháp đo lường thực nghiệm:

• Phương pháp danh sách giá tổng hợp (Multiple Price List - MPL) qua trò chơi xổ số của Holt và Laury (2002), Tanaka và cộng sự (2010), Dohmen và cộng sự (2011), Liu và Huang (2010).
• Phương pháp tự đánh giá của Dohmen và cộng sự (2011), Coppola (2014); phương pháp đầu tư tài chính của Gneezy và Potters (1997), Charness và Gneezy (2010); phương pháp bong bóng hơi của Lejuez và cộng sự (2002); và tổng hợp 9 phương pháp của Nielsen và cộng sự (2013).
• Tại Việt Nam: Nghiên cứu thái độ rủi ro trước thiên tai, lũ lụt của Đức Anh (2012), Trương Công Thanh Nghị (2016); và rủi ro trong sản xuất nông nghiệp của Nguyễn Thành Phú (2016), Khor và cộng sự (2018).

Đo lường nhận thức về rủi ro khi sử dụng thuốc BVTV

Các nghiên cứu của Wang (2017), Yassin và cộng sự (2002), Fan và cộng sự (2015), Zhang và cộng sự (2016), Ali và cộng sự (2018) dùng thang đo và bảng câu hỏi kiểm tra kiến thức về độc tính, tác hại sức khỏe và môi trường. Tại Việt Nam, nghiên cứu của Huỳnh Việt Khải (2014) mới chỉ dừng lại ở nhận thức về bệnh hại lúa và câu hỏi nhận biết dạng nhị phân, chưa đo lường có hệ thống các khía cạnh rủi ro môi trường và độc tính hóa chất.

Tác động của rủi ro và nhận thức đến lượng hóa chất BVTV

Nghiên cứu quốc tế áp dụng nhiều mô hình: OLS (Dasgupta và cộng sự, 2001; Arahata, 2003), Tobit (Rahman, 2003, 2015), Probit (Abdoulaye và Sanders, 2005; Migheli, 2017), mô hình tác động ngẫu nhiên REM (Aubert và Enjolras, 2014; Andert và cộng sự, 2015), mô hình cấu trúc SEM (Fan và cộng sự, 2015). Liu và Huang (2013) khẳng định nông dân e ngại rủi ro sử dụng thuốc BVTV nhiều hơn như một hình thức bảo hiểm mùa màng. Tại Việt Nam, các nghiên cứu của Nguyễn Hữu Dũng và cộng sự (1999), Huỳnh Việt Khải (2014), Migheli (2017) tập trung vào đặc điểm nhân khẩu và kinh tế xã hội, chưa đưa đồng thời thái độ rủi ro và nhận thức rủi ro vào phân tích hồi quy định lượng.

Tác động của thuốc BVTV đến sức khỏe và chi phí y tế

Các công trình quốc tế của Pingali và cộng sự (1994), Okello và Swinton (2011), Alavanja và Bonner (2012), Qiao và cộng sự (2012), Athukarala và cộng sự (2012), Atreya và cộng sự (2012), Khan và cộng sự (2013), Abdollahzadeh và cộng sự (2015) tiếp cận theo hướng triệu chứng ngộ độc cấp tính hoặc hàm chi phí sức khỏe. Tại Việt Nam, các nghiên cứu của Nguyễn Hữu Dũng và cộng sự (1999), Phan Bích Ngân và Đinh Xuân Thắng (2006), Nguyễn Hữu Dũng (2007), Đỗ Tuấn Khanh (2010), Phan Thị Phẩm (2010) cho thấy hóa chất BVTV gây nhiều bệnh về thần kinh, hô hấp, da và tiêu hóa. Tuy nhiên, các phân tích định lượng trước đây chủ yếu dùng OLS cho biến chi phí bị chặn hoặc dùng số liệu chưa phản ánh sự biến động chi phí y tế hiện hành.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Luận án định vị nghiên cứu thông qua việc:

1. Đo lường nhận thức rủi ro toàn diện trên cả hai chiều kích: sức khỏe con người và môi trường sinh thái.
2. Đưa đồng thời hai biến số mức độ ưa thích rủi ro (CRRA) và chỉ số nhận thức rủi ro vào cùng một phương trình hồi quy xác định lượng thuốc BVTV.
3. Ứng dụng mô hình Tobit trong ước lượng hàm chi phí sức khỏe, phân loại thuốc chi tiết thành 3 nhóm (thuốc trừ sâu, thuốc trừ bệnh, thuốc khác).
4. Lượng hóa liên tục số lượng biện pháp bảo hộ thực tế và tần suất sử dụng rượu bia, thuốc lá thay vì dùng biến giả đơn giản.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Lý thuyết Lợi ích kỳ vọng (Expected Utility Theory - EUT): Đề xuất bởi John von Neumann và Oskar Morgenstern (1945). Hàm lợi ích có dạng hàm lũy thừa: $$U(Y) = \frac{Y^{1-r}}{1-r}$$ Trong đó $r$ là hệ số ác cảm rủi ro tương đối (CRRA - Coefficient of Relative Risk Aversion). Cá nhân có $r < 0$ là ưa thích rủi ro (hàm lồi), $r = 0$ là trung lập rủi ro (hàm tuyến tính), $r > 0$ là e ngại rủi ro (hàm lõm). Luận án chọn lý thuyết này làm nền tảng tính toán hệ số $r$ thông qua thực nghiệm trò chơi xổ số.
• Lý thuyết Triển vọng (Prospect Theory): Của Kahneman và Tversky (1979), phân tích hàm giá trị bất đối xứng giữa miền nhận được và mất mát cùng hàm trọng số xác suất $\pi(p)$. Tác giả không dùng lý thuyết này để tính hệ số vì nông dân ĐBSCL chủ yếu phun thuốc để bảo vệ năng suất ở miền được mùa (miền nhận được), và việc thiết kế trò chơi ở miền mất tiền thực tế dễ gây trở ngại cho đối tượng khảo sát.
• Lý thuyết hành vi người nông dân: Dựa trên phân tích của Frank Ellis (1993), chỉ ra rằng khi người nông dân đối mặt với rủi ro dịch bệnh và thời tiết, họ không tối đa hóa lợi nhuận đơn thuần mà chuyển sang tối đa hóa lợi ích kỳ vọng (ưu tiên mức độ an toàn sản lượng).
• Lý thuyết Nhận thức - Hành vi (Cognitive-Behavioral Theory): Do Beck (1995) và Ellis (1962) phát triển, nhấn mạnh nhận thức $(C)$ về tác nhân kích thích $(S)$ quyết định phản ứng $(R)$ và hành vi $(B)$. Nhận thức rõ ràng về tác hại thuốc BVTV sẽ thúc đẩy hành vi giảm sử dụng hóa chất.
• Hàm chi phí sức khỏe (Health Cost Function): Dựa trên mô hình nhu cầu sức khỏe và chi phí bệnh tật của Grossman, Harrington và Portney, phản ánh tổng chi phí y tế và tổn thất ngày công do phơi nhiễm hóa chất BVTV.

Khung phân tích tổng quát của luận án:
[Đặc điểm hộ, Giá thuốc, Diện tích] + [Hệ số CRRA (EUT)] + [Nhận thức rủi ro (CBT)]
[Hành vi: Lượng thuốc BVTV sử dụng (Thuốc sâu, Thuốc bệnh, Thuốc khác)]

Phương pháp nghiên cứu

• Đo lường sự ưa thích rủi ro: Ứng dụng kỹ thuật Multiple Price List (MPL) theo khung trò chơi xổ số của Holt và Laury (2002). Nông dân tham gia 10 tình huống lựa chọn giữa Phương án A (phương án an toàn, mức chênh lệch phần thưởng thấp) và Phương án B (phương án rủi ro, mức chênh lệch phần thưởng cao) với xác suất biến đổi từ 10% đến 100%. Điểm chuyển đổi từ lựa chọn A sang B xác định khoảng giá trị của hệ số CRRA ($r$).
• Đo lường nhận thức về rủi ro: Xây dựng bộ câu hỏi chuẩn hóa gồm các nội dung đánh giá mức độ hiểu biết về tác hại của thuốc BVTV đến nguồn nước, sinh vật có ích, đất đai, dư lượng nông sản, và các biểu hiện bệnh lý khi phơi nhiễm.
• Mô hình kinh tế lượng phân tích lượng thuốc BVTV: Sử dụng phương pháp bình phương bé nhất thông thường (OLS): $$P_i = \beta_0 + \beta_1 CRRA_i + \beta_2 Perception_i + \beta_3 w_{Pi} + \beta_k X_{ki} + \varepsilon_i$$ Trong đó: $P_i$ là lượng thuốc BVTV sử dụng; $CRRA_i$ là hệ số e ngại rủi ro; $Perception_i$ là điểm nhận thức; $w_{Pi}$ là giá thuốc; $X_{ki}$ là các biến kiểm soát (diện tích, tập huấn, nguồn thông tin, kinh nghiệm, học vấn...).
• Mô hình kinh tế lượng phân tích chi phí sức khỏe: Sử dụng mô hình hồi quy Tobit do biến phụ thuộc Chi phí sức khỏe ($HC_i$) nhận giá trị 0 đối với các hộ không phát sinh chi phí y tế: $$HC_i^* = \alpha_0 + \alpha_1 Insecticide_i + \alpha_2 Fungicide_i + \alpha_3 OtherPest_i + \alpha_4 Protection_i + \alpha_m Z_{mi} + u_i$$ $$HC_i = \max(0, HC_i^*)$$ Trong đó: $Insecticide_i$, $Fungicide_i$, $OtherPest_i$ là lượng hoạt chất thuốc trừ sâu, trừ bệnh và thuốc khác; $Protection_i$ là số lượng biện pháp bảo hộ cá nhân; $Z_{mi}$ là biến nhân khẩu, số điếu thuốc lá, lượng rượu bia tiêu thụ.
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Khảo sát ngẫu nhiên phân tầng các hộ nông dân trồng lúa tại các xã thuộc 3 tỉnh An Giang, Kiên Giang và Vĩnh Long.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Bối cảnh nghiên cứu

Chương 1 thiết lập cơ sở thực tiễn và tính cấp thiết của đề tài. Tác giả chỉ ra vị thế trung tâm của lúa gạo trong nền kinh tế nông nghiệp Việt Nam và vai trò trọng yếu của ĐBSCL. Bên cạnh các thành tựu về sản lượng và xuất khẩu, chương này phân tích sâu sắc các nguy cơ từ việc phụ thuộc vào thuốc BVTV hóa học, sự suy thoái môi trường nông thôn, những tồn tại trong triển khai chương trình IPM, cũng như tỷ lệ ngộ độc hóa chất bảo vệ thực vật. Từ đó, chương 1 xác định 4 khoảng trống nghiên cứu lớn, đề ra 3 mục tiêu cụ thể, 4 câu hỏi nghiên cứu, phạm vi khảo sát và nêu bật những đóng góp cốt lõi của luận án.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

Chương 2 hệ thống hóa các khái niệm chuyên ngành: thuốc BVTV và phân loại (theo công dụng và theo 4 nhóm độc tính WHO), khái niệm rủi ro trong nông nghiệp, sự ưa thích rủi ro, nhận thức rủi ro, và định nghĩa người tiếp xúc với thuốc BVTV. Chương này phân tích chi tiết:

1. Lý thuyết Lợi ích kỳ vọng và kỹ thuật đo lường CRRA.
2. Lý thuyết Triển vọng của Kahneman & Tversky và lý do luận án giới hạn trong miền nhận được.
3. Lý thuyết hành vi người sản xuất trong nông nghiệp, chứng minh sự chuyển dịch từ mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận sang tối đa hóa lợi ích khi nông dân có tâm lý e ngại rủi ro.
4. Lý thuyết nhận thức - hành vi làm cầu nối giải thích tác động của tri thức đối với hành vi sử dụng đầu vào.
5. Tổng quan chi tiết các nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước về đo lường rủi ro, nhận thức và hàm chi phí sức khỏe.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày chi tiết toàn bộ công cụ thực nghiệm và quy trình ước lượng:

• Thiết kế bảng trò chơi xổ số gồm 10 cặp lựa chọn với các mức tiền thưởng xác định để đo khoảng giá trị CRRA.
• Xây dựng hệ thống câu hỏi thang đo Likert và câu hỏi đóng nhằm lượng hóa điểm nhận thức về rủi ro sức khỏe và môi trường.
• Đặc tả mô hình hồi quy OLS ước lượng lượng thuốc BVTV sử dụng theo các biến kinh tế, tâm lý và xã hội.
• Đặc tả mô hình hồi quy Tobit xử lý biến chi phí sức khỏe bị kiểm duyệt tại điểm 0.
• Trình bày quy trình chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên, các bước điều tra thử nghiệm, phỏng vấn chuyên gia và xác định quy mô mẫu đại diện tại 3 tỉnh khảo sát.

Chương 4: Thực trạng sản xuất lúa và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật tại khu vực nghiên cứu

Chương 4 cung cấp bức tranh toàn cảnh về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, cơ cấu đất đai và thực trạng canh tác lúa tại ĐBSCL:

• Tình hình nhập khẩu thuốc BVTV và nguyên liệu của Việt Nam duy trì ở mức cao qua các năm.
• Phân tích hiện trạng sử dụng thuốc theo 4 nhóm độc tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và theo công dụng.
• Đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về kinh doanh thuốc BVTV, hệ thống kênh phân phối đại lý, việc vứt bỏ bao bì chai lọ thuốc ra kênh rạch, đồng ruộng và mức độ tuân thủ liều lượng phun xịt của nông dân.

Chỉ tiêu nhập khẩu thuốc BVTV và nguyên liệu	2013	2014	2015	2016	2017	2018
Giá trị nhập khẩu (Triệu USD)	748,0	768,0	786,3	776,2	1021,3	939,0
Tốc độ tăng trưởng so với năm trước (%)	—	102,7	102,4	98,7	131,6	91,9

Nguồn: Tổng hợp từ Tổng cục Thống kê (2018) trong Luận án

Nhóm độ độc (WHO)	Biểu hiện bao bì	Mức $LD_{50}$ cấp tính qua miệng (mg/kg)	Mức $LD_{50}$ cấp tính qua da (mg/kg)	Tỷ lệ sử dụng tại Việt Nam (%)
Nhóm I: Rất độc	Vạch đỏ, hình đầu lâu xương chéo	Thể rắn $\le 50$; Thể lỏng $\le 200$	Thể rắn $\le 100$; Thể lỏng $\le 400$	11,8 – 22,0
Nhóm II: Độc cao	Vạch vàng, chữ thập chéo hình thoi	Thể rắn $>50-500$; Thể lỏng $>200-2000$	Thể rắn $>100-1000$; Thể lỏng $>400-4000$	40,0 – 58,8
Nhóm III: Nguy hiểm	Vạch xanh biển, hình thoi đứt nét	Thể rắn $>500-2000$; Thể lỏng $>2000-3000$	Thể rắn $>1000$; Thể lỏng $>4000$	11,0 – 30,0
Nhóm IV: Cẩn thận	Vạch xanh lá cây, không biểu tượng	Thể rắn $>2000$; Thể lỏng $>3000$	Thể rắn $>1000$; Thể lỏng $>4000$	10,0 – 17,0

Nguồn: Tổng hợp từ Hội Khoa học kỹ thuật BVTV Việt Nam (2005) và Nguyên Khôi (2016)

Chương 5: Kết quả nghiên cứu

Chương 5 báo cáo toàn bộ kết quả phân tích định lượng thu được từ khảo sát thực địa:

• Đo lường sự ưa thích rủi ro: Đại bộ phận nông dân trồng lúa tại ĐBSCL có hệ số $CRRA > 0$, chứng minh đặc tính e ngại rủi ro chiếm ưu thế tuyệt đối. Phân tích theo nhóm tuổi cho thấy mức độ e ngại rủi ro có sự khác biệt giữa các thế hệ canh tác.
• Đo lường nhận thức rủi ro: Điểm trung bình nhận thức cho thấy nông dân có hiểu biết nhất định về tác hại của thuốc BVTV đối với sức khỏe bản thân, nhưng nhận thức về các tác động sinh thái dài hạn và rủi ro nguồn nước ngầm còn hạn chế.
• Kết quả hồi quy mô hình lượng thuốc BVTV (OLS):
  • Biến hệ số e ngại rủi ro ($CRRA$) mang dấu dương có ý nghĩa thống kê: Nông dân càng e ngại rủi ro thì xu hướng phun thuốc BVTV càng nhiều nhằm phòng ngừa rủi ro mất mùa.
  • Biến nhận thức về rủi ro mang dấu âm có ý nghĩa thống kê: Nông dân có nhận thức đầy đủ hơn về tác hại của hóa chất sẽ sử dụng lượng thuốc BVTV ít hơn.
  • Biến giá thuốc BVTV mang dấu âm: Tăng giá thuốc dẫn đến phản ứng giảm lượng sử dụng.
  • Nguồn thông tin từ đại lý bán thuốc là kênh tiếp cận phổ biến nhất và có độ tin cậy cao nhất đối với quyết định chọn thuốc và liều lượng của hộ.
• Kết quả hồi quy mô hình chi phí sức khỏe (Tobit):
  • Thuốc trừ sâu có tác động mạnh nhất và làm tăng chi phí sức khỏe nhiều nhất, kế tiếp là thuốc trừ bệnh, và cuối cùng là nhóm thuốc khác.
  • Số lượng các biện pháp bảo hộ cá nhân được áp dụng mang dấu âm có ý nghĩa thống kê, chứng minh việc trang bị bảo hộ giúp giảm thiểu đáng kể chi phí điều trị và tổn thất sức khỏe.
  • Tần suất sử dụng rượu bia và hút thuốc lá làm gia tăng mức độ tổn thương sức khỏe khi tiếp xúc với thuốc BVTV.

Chương 6: Kết luận và hàm ý chính sách

Chương 6 tổng kết các phát hiện chính từ kết quả thực nghiệm và xây dựng hệ thống giải pháp:

• Đẩy mạnh công tác tuyên truyền và tái cấu trúc nội dung tập huấn khuyến nông, tập trung bù đắp các lỗ hổng nhận thức về môi trường và an toàn hóa chất.
• Siết chặt quản lý mạng lưới đại lý kinh doanh thuốc BVTV – kênh thông tin có ảnh hưởng quyết định đến hành vi người nông dân.
• Sử dụng công cụ kinh tế (thuế, chính sách giá) để hạn chế việc tiếp cận các loại thuốc có độ độc cao.
• Khuyến khích chuyển đổi sang các chế phẩm sinh học và thực hành nghiêm ngặt việc trang bị bảo hộ lao động khi pha và phun thuốc.
• Đề xuất các hướng nghiên cứu mở rộng trong tương lai.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt học thuật và lý luận

1. Hoàn thiện thang đo nhận thức rủi ro thuốc BVTV: Đo lường đồng thời và toàn diện hai khía cạnh: rủi ro sức khỏe con người và rủi ro môi trường sinh thái trong bối cảnh canh tác lúa tại một quốc gia đang phát triển.
2. Tích hợp đồng thời thái độ rủi ro và nhận thức vào mô hình hành vi: Kết hợp hệ số e ngại rủi ro tương đối (CRRA) từ lý thuyết lợi ích kỳ vọng và biến nhận thức rủi ro từ lý thuyết nhận thức - hành vi trong cùng một phương trình hồi quy xác định cầu thuốc BVTV.
3. Cải tiến mô hình kinh tế lượng hàm chi phí sức khỏe: Ứng dụng mô hình hồi quy Tobit giải quyết triệt để vấn đề dữ liệu bị kiểm duyệt tại điểm 0, phân rã chi tiết tác động của 3 nhóm thuốc chuyên biệt (thuốc trừ sâu, thuốc trừ bệnh, thuốc khác) đối với chi phí điều trị y tế của nông dân.
4. Lượng hóa chi tiết các biến kiểm soát sức khỏe: Thay thế các biến giả (dummy) đơn giản bằng việc lượng hóa số lượng biện pháp bảo hộ thực tế và tần suất tiêu dùng thuốc lá, rượu bia.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và chính sách

1. Cung cấp bằng chứng thực nghiệm về thái độ rủi ro của nông dân ĐBSCL: Cung cấp cơ sở khoa học để các cơ quan quản lý (Sở NN&PTNT, Chi cục Trồng trọt & BVTV, Trung tâm Khuyến nông) phân loại nhóm đối tượng nông dân theo mức độ chấp nhận rủi ro nhằm thiết kế thông điệp truyền thông phù hợp.
2. Cung cấp cơ sở điều tiết kinh tế đối với thị trường thuốc BVTV: Bằng chứng về độ co giãn của cầu thuốc BVTV theo giá là căn cứ để hoạch định chính sách thuế, phí môi trường nhằm định hướng giảm sử dụng hóa chất độc hại.
3. Minh chứng tác động sức khỏe theo từng nhóm thuốc: Cung cấp bằng chứng về mức độ gây hại cao nhất của nhóm thuốc trừ sâu, hỗ trợ các cơ quan chức năng trong việc khuyến cáo chuyển đổi cơ cấu thuốc sang danh mục thuốc sinh học và lồng ghép quy chuẩn bảo hộ vào quy trình canh tác.
4. Xác định kênh truyền thông then chốt: Nhận diện đại lý bán thuốc là nguồn thông tin có sức ảnh hưởng lớn nhất tới nông dân, từ đó định hướng chính sách quản lý, tập huấn chuẩn hóa chuyên môn và giám sát đạo đức kinh doanh đối với các chủ cửa hàng vật tư nông nghiệp.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Dựa trên phạm vi và nội dung được tác giả trình bày, luận án ghi nhận một số hạn chế:

• Phạm vi không gian: Khảo sát thực địa tập trung tại 3 tỉnh (An Giang, Kiên Giang, Vĩnh Long). Mặc dù có tính đại diện cao cho vùng ĐBSCL, kết quả có thể có sự khác biệt nhất định nếu mở rộng sang các tiểu vùng sinh thái khác như vùng ngập sâu hay vùng ven biển chịu ảnh hưởng xâm nhập mặn.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu phản ánh vụ mùa canh tác 2018–2019, chưa bao quát được các biến động thời tiết bất thường hoặc dịch hại quy mô lớn phát sinh theo chu kỳ nhiều năm.
• Đo lường chi phí sức khỏe: Nghiên cứu tập trung vào các triệu chứng và chi phí y tế phát sinh trực tiếp trong ngắn hạn của người tiếp xúc trực tiếp, chưa lượng hóa đầy đủ các chi phí bệnh tật mãn tính dài hạn phát tác sau nhiều năm phơi nhiễm hóa chất.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng nghiên cứu thực nghiệm sang các vùng nông nghiệp khác trên cả nước; theo dõi dữ liệu mảng (panel data) nhiều vụ mùa liên tiếp; và phân tích chuyên sâu hơn về độc tính từng hoạt chất hóa học cụ thể.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo có giá trị cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Kinh tế nông nghiệp, Kinh tế phát triển, Kinh tế tài nguyên - môi trường: Tham khảo phương pháp thiết kế trò chơi thực nghiệm (MPL lottery game) để đo lường hệ số CRRA, quy trình thiết kế bảng hỏi đo lường nhận thức, và kỹ thuật xử lý mô hình Tobit trên dữ liệu kiểm duyệt.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Khai thác khung phân tích kết hợp giữa Lý thuyết Lợi ích kỳ vọng (EUT), Lý thuyết Nhận thức - Hành vi (CBT) và Hàm chi phí sức khỏe trong nghiên cứu hành vi kinh tế của hộ nông dân.
• Các nhà hoạch định chính sách nông nghiệp và môi trường (Bộ NN&PTNT, Chi cục Trồng trọt và BVTV các tỉnh): Sử dụng các số liệu thực chứng về vai trò của đại lý thuốc BVTV, độ nhạy cảm về giá thuốc và tác hại của thuốc trừ sâu để ban hành các quy định quản lý kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật, xây dựng chương trình IPM thế hệ mới và chính sách bảo hộ lao động nông thôn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Nông dân trồng lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long thuộc nhóm ưa thích rủi ro hay e ngại rủi ro?

Kết quả đo lường thực nghiệm bằng phương pháp danh sách giá tổng hợp (MPL) thông qua trò chơi xổ số cho thấy phần lớn nông dân trồng lúa tại ĐBSCL có hệ số ác cảm rủi ro tương đối mang giá trị dương ($CRRA > 0$). Điều này chứng minh nông dân tại địa bàn nghiên cứu là những người e ngại rủi ro (không ưa thích rủi ro).

2. Mức độ ưa thích rủi ro và nhận thức rủi ro tác động như thế nào đến lượng thuốc BVTV sử dụng?

Kết quả hồi quy OLS cho thấy hai yếu tố này có tác động trái chiều:

• Hệ số e ngại rủi ro ($CRRA$) có tương quan dương với lượng thuốc BVTV sử dụng: người càng e ngại rủi ro càng có xu hướng phun nhiều thuốc hơn để đảm bảo an toàn năng suất.
• Điểm nhận thức về rủi ro có tương quan âm với lượng thuốc BVTV sử dụng: người có nhận thức cao về tác hại sức khỏe và môi trường có xu hướng sử dụng ít thuốc BVTV hơn.

3. Nhóm thuốc BVTV nào gây tác động mạnh nhất đến chi phí sức khỏe của người tiếp xúc?

Kết quả ước lượng mô hình hồi quy Tobit chỉ ra rằng nhóm thuốc trừ sâu có tác động làm gia tăng chi phí sức khỏe mạnh nhất đối với người tiếp xúc, tiếp theo là nhóm thuốc trừ bệnh, và cuối cùng là nhóm thuốc khác (thuốc trừ cỏ, trừ ốc/chuột, kích thích sinh trưởng, xử lý hạt giống).

4. Nguồn thông tin nào được người nông dân tiếp cận nhiều nhất và tin cậy nhất khi sử dụng thuốc BVTV?

Kết quả điều tra thực tế chỉ ra rằng thông tin hướng dẫn từ các đại lý bán thuốc BVTV tại địa phương là nguồn thông tin mà người nông dân tiếp cận thường xuyên nhất và đánh giá có mức độ tin cậy cao nhất khi đưa ra quyết định mua và sử dụng thuốc.

5. Việc sử dụng các biện pháp bảo hộ lao động mang lại tác động thực chứng gì đối với sức khỏe nông dân?

Số lượng các biện pháp bảo vệ cá nhân (khẩu trang, kính, găng tay, ủng, quần áo dài tay) có mối quan hệ ngược chiều có ý nghĩa thống kê với chi phí sức khỏe trong mô hình Tobit. Nông dân áp dụng càng nhiều biện pháp bảo vệ khi pha và phun thuốc thì chi phí khám chữa bệnh và tổn thất sức khỏe do phơi nhiễm hóa chất càng giảm.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Sử Thị Thu Hằng đã giải quyết một cách khoa học mối quan hệ tương tác giữa tâm lý e ngại rủi ro, nhận thức, hành vi sử dụng thuốc BVTV và chi phí sức khỏe của người trồng lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long. Kết quả nghiên cứu chứng minh rằng nông dân ĐBSCL mang đặc tính e ngại rủi ro, chính tâm lý này thúc đẩy việc lạm dụng thuốc BVTV, trong khi nâng cao nhận thức và điều tiết giá thuốc giúp giảm lượng hóa chất sử dụng. Nghiên cứu cũng khẳng định tác hại nghiêm trọng của thuốc trừ sâu đến chi phí y tế và vai trò thiết thực của các biện pháp bảo hộ lao động. Đây là cơ sở thực chứng quan trọng phục vụ công tác quy hoạch chính sách nông nghiệp bền vững, quản lý hệ thống phân phối thuốc BVTV và nâng cao sức khỏe cộng đồng nông thôn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. Bối cảnh nghiên cứu 1. Sản xuất lúa tại Việt Nam và Đồng Bằng Sông Cửu Long Lúa là cây trồng đóng vai trò chủ đạo trong nông nghiệp tại Việt Nam. Diện tích canh tác lúa luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng diện tích cây trồng hàng năm.

Theo báo cáo của Tổng cục Thống kê (TCTK) năm 2018, từ năm 2013 đến năm 2018, diện tích trồng lúa luôn chiếm trên 65% tổng diện tích cây trồng hàng năm. Sản lượng lúa của Việt Nam hằng năm đều tăng, tuy nhiên mức tăng không cao. Năm 2012, sản lượng lúa là 43,74 triệu tấn, đến năm 2018 đạt gần 44 triệu tấn (TCTK, 2018). Năm 2017, sản lượng xuất khẩu gạo của Việt Nam là 5,887 triệu tấn, tổng giá trị xuất khẩu đạt 2,661 tỷ USD, tăng 22,4% so với năm 2016 (Bộ NN&PTNT, 2017a), là nước có sản lượng xuất khẩu gạo đứng thứ ba thế giới, sau Thái Lan và Ấn Độ.

ĐBSCL là vựa lúa lớn nhất Việt Nam với 54% đến 55% tổng diện tích trồng lúa và 56 đến 57% tổng sản lượng lúa của cả nước giai đoạn 2014-2019 (TCTK, 2020). Diện tích và sản lượng lúa của ĐBSCL có cùng xu hướng diễn biến của cả nước. Mặc dù diện tích và sản lượng lúa của ĐBSCL giảm bình quân hàng năm lần lượt là 0,86% và 0,77% giai đoạn 2014-2019; tuy nhiên, năng suất lúa tăng bình quân hằng năm 0,09% trong cùng giai đoạn (TCTK, 2020). Năm 2019, diện tích gieo trồng của ĐBSCL là 4.070 ngàn ha với sản lượng 24,28 triệu tấn.

Bên cạnh đó, ĐBSCL cũng là vùng có sản lượng xuất khẩu gạo lớn nhất cả nước. Năm 2017, xuất khẩu gạo của khu vực ĐBSCL đạt 5,5 triệu tấn, đạt kim ngạch 2,49 tỷ USD, chiếm hơn 93% trong tổng kim ngạch xuất gạo cả nước (TCTK, 2018). Các lý do trên khẳng định vị trí và tầm quan trọng của ĐBSCL trong nền kinh tế nông nghiệp của Việt Nam. Do đó, nghiên cứu về việc canh tác cây lúa tại ĐBSCL không chỉ có ý nghĩa lý luận, mà còn có ý nghĩa thực tiễn to lớn.2 thể hiện sự biến động về diện tích trồng lúa cả năm và sản lượng lúa cả năm của các vùng.00 Đồng bằng sông Hồng 3,500.00 Trung du và miền núi phía Bắc 3,000.00 Bắc Trung Bộ và Duyên hải 2,500.00 Đông Nam Bộ 1,000.00 Đồng bằng sông Cửu Long 500.1 Diện tích lúa cả năm phân chia theo vùng Nguồn: Tổng cục Thống kê, 2018 30,000.00 Đồng bằng sông Hồng Trung du và miền núi phía Bắc 15,000.00 Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung Tây Nguyên 10,000.00 Đông Nam Bộ Đồng bằng sông Cửu Long 5,000.2 Sản lượng lúa cả năm phân theo vùng Nguồn: Tổng cục Thống kê, 2018 3 1.

Thực trạng sử dụng thuốc Bảo vệ thực vật tại Việt Nam và Đồng Bằng Sông Cửu Long 1. Tình hình sử dụng thuốc bảo vệ thực vật tại Việt Nam Tại Việt Nam, thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) được sử dụng từ những năm 40 của thế kỷ 20 nhằm bảo vệ cây trồng. Từ năm 2013 đến năm 2015, mỗi năm Việt Nam nhập và sử dụng từ 70.000 tấn, tăng gấp hơn 10 lần so với giai đoạn trước năm 19851 (Tổng cục Môi trường, 2015). Các loại thuốc BVTV mà Việt Nam đang sử dụng có độ độc cao, nhiều loại thuốc đã lạc hậu (Tổng cục Môi trường, 2015).

Các loại thuốc BVTV được sử dụng tại Việt Nam bao gồm nhóm độc I (11,8-22%), nhóm độc II (40-58,8%), nhóm độc III (11-30%), và nhóm độc IV (10-17%) (Nguyên Khôi, 2016). Hầu hết thuốc BVTV sử dụng ở Việt Nam đều nhập khẩu từ nước ngoài, từ các nước: Trung Quốc (số lượng lớn nhất), Đức, Singapore, Ấn Độ, Thái Lan và một số quốc gia khác. Tình hình nhập khẩu các loại thuốc BVTV được thể hiện qua Bảng 1.1 Nhập khẩu thuốc BVTV và nguyên liệu tại Việt Nam Chỉ tiêu 2013 2014 2015 2016 2017 2018 Thuốc BVTV và nguyên liệu 748 768 786,3 776,2 1021,3 939,0 (Triệu USD) % so với năm trước - 102,7 102,4 98,7 131,6 91,9 Nguồn: Tổng cục Thống kê, 2018 Số liệu Bảng 1 .1 cho thấy, từ năm 2015 đến năm 2016, lượng thuốc BVTV nhập khẩu giảm dần, đến năm 2017 tăng mạnh. Mặc dù đến năm 2018, lượng thuốc BVTV có giảm xuống nhưng mức giảm không đáng kể, vẫn cao hơn so với năm 2016.

Như vậy, việc sử dụng thuốc BVTV của Việt Nam có xu hướng tăng. Việc sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam vẫn còn lạm dụng thuốc BVTV rất nhiều. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, 1 Trước 1985, lượng hóa chất BVTV sử dụng hàng năm khoảng 6.000 tấn 4 thuốc BVTV của Việt Nam chủ yếu nhập khẩu từ Trung Quốc. Trong tháng 11/2017, giá trị thuốc BVTV và nguyên liệu nhập khẩu từ Trung Quốc là 461,443 ngàn USD, chiếm 52,6% trong tổng lượng thuốc nhập khẩu tháng 11 và tăng 48,9% so với cùng kỳ năm 2016 (Bộ NN&PTNT, 2017).

Thông tư 03/2018/TT-BNNPTNT quy định danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng trong nông nghiệp tại Việt Nam gồm 1. Tuy nhiên, các nghiên cứu tại Việt Nam về việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cho thấy, việc sử dụng thuốc BVTV tại Việt Nam chưa đúng phương pháp, chưa có sự quản lý chặt chẽ của chính quyền địa phương (Trần Thị Ngọc Lan và cộng sự, 2014; Trần Thị Ngọc Lan, 2016; Phan Văn Toàn, 2013). Có tới 80% thuốc BVTV đang được sử dụng không đúng cách, không cần thiết và rất lãng phí (Nguyên Khôi, 2016). Do đó, cần thiết phải hiểu được nhận thức cũng như hành vi của các nông dân trong việc sử dụng thuốc BVTV.

Trên cơ sở đó đưa ra những giải pháp thích hợp để giảm thiểu tình trạng lạm dụng thuốc BVTV, dùng sai cách, quá liều như thực trạng nêu trên. Tình hình sử dụng thuốc bảo vệ thực vật tại Đồng Bằng Sông Cửu Long Tại ĐBSCL, thuốc BVTV được các nông dân sử dụng phổ biến. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc BVTV tồn tại nhiều vấn đề bất cập. Nông dân ít sử dụng các thiết bị bảo hộ khi phun thuốc, chủ yếu đeo khẩu trang và đội nón.

Các biện pháp bảo hộ khác khi tiếp xúc với thuốc BVTV cũng ít được sử dụng (Phan Văn Toàn, 2013). Mặc dù nông dân nhận thức được tác hại của thuốc BVTV, nhưng họ vẫn không mặc quần áo bảo hộ theo khuyến cáo của tổ chức y tế thế giới (WHO). Lý do xuất phát từ việc họ cảm thấy không thoải mái khi mặc đồ bảo hộ trong điều kiện khí hậu tại địa phương (Huỳnh Việt Khải, 2014). Về tính độc của thuốc BVTV được sử dụng, nông dân ĐBSCL thường sử dụng các loại thuốc có độ độc loại II và III (theo phân loại của WHO).

Thuốc BVTV không được sử dụng hợp lý về tần suất, thời gian, liều lượng và không đảm bảo an toàn trong việc bảo quản. Ngoài ra, việc chất thải rắn và lỏng từ quá 5 trình sử dụng thuốc thường không được quản lý, xử lý đúng cách ở đồng ruộng và ở nơi cất giữ. Điều này không chỉ làm ảnh hưởng đến sức khỏe của người phun thuốc, mà còn ảnh hưởng đến môi trường sống và các loại động thực vật có lợi khác (Phan Văn Toàn, 2013). Hàng năm ở ĐBSCL, nông dân sử dụng hàng ngàn tấn thuốc BVTV.

Trung bình, nông dân phun thuốc từ 5 đến 8 lần/vụ. Với lượng thuốc đó, lượng bao bì, vỏ thuốc tương ứng khoảng 4 đến 5kg/1ha. Tình trạng vứt bừa bãi các chai lọ đựng thuốc BVTV đã sử dụng xuống kênh rạch, bờ sông, bờ ruộng, tạo nên tình trạng ô nhiễm môi trường (Quốc Trung, 2018). Sử dụng thuốc BVTV quá mức cần thiết cũng là một vấn đề.

Theo thống kê, mỗi năm tại ĐBSCL có khoảng 210 tấn thuốc diệt cỏ, 1.224 tấn thuốc trừ sâu, 4.245 tấn hoạt chất thuốc diệt nấm bị lãng phí hoặc sử dụng không hợp lí trong sản xuất lúa (W orld Bank, 2017 trích trong Dương Đình Tường, 2018). Tình hình thực hiện IPM tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long Quản lý dịch hại tổng hợp (Integrated Pest Management – IPM) là biện pháp cân nhắc một cách cẩn thận tất cả các kỹ thuật phòng trừ dịch hại sẵn có, phối hợp các biện pháp phù hợp để giảm mật độ dịch hại, chỉ sử dụng thuốc BVTV khi quần thể dịch hại tới ngưỡng kinh tế nhằm giảm thiểu nguy cơ đến sức khỏe của người, động vật và môi trường (Cục bảo vệ thực vật, 2016). Tại khu vực ĐBSCL, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đầu tư 3,04 triệu USD (tương đương 62,907 tỷ đồng) từ nguồn vốn vay của Ngân hàng Thế giới (WB) để thực hiện Chương trình IPM trên cây lúa tại 7 tỉnh trọng điểm sản xuất nông nghiệp ĐBSCL: An Giang, Hậu Giang, Kiên Giang, Cần Thơ, Sóc Trăng, Bạc Liêu và Cà Mau. Thời gian thực hiện từ cuối thập niên 1990 đến những năm 2000 (Minh Trí, 2013).

Mặc dù chương trình IPM được áp dụng từ lâu song chưa phát huy hết hiệu quả. Trên thực tế, thuốc BVTV vẫn được sử dụng rất nhiều (Cục BVTV, 2016). Một cuộc khảo sát nông dân và cửa hàng thuốc BVTV được thực hiện tại 6 5 huyện trồng lúa thuộc tỉnh Đồng Tháp cho thấy, chỉ một phần nhỏ nông dân áp dụng IPM (84% báo cáo họ không áp dụng), mặc dù đã qua các lớp IPM từ những năm 1990, hầu hết nông dân phun thuốc khi không cần thiết. Nông dân thường phun từ 7-10 lần/vụ, thường phun ngừa bệnh, hoặc khi phát hiện sâu hại.

Bên cạnh đó cách phun của hộ nông dân hiện nay không an toàn và không hiệu quả, lượng thuốc phun vẫn cao hơn rất nhiều so với tiêu chuẩn quốc tế (Cục BVTV, 2016). Khảo sát của Phan Văn Toàn (2013) đối với các hộ nông dân ở ĐBSCL cho thấy tỷ lệ hộ nông nghiệp áp dụng IPM rất thấp khoảng 15%. Điều này cho thấy việc áp dụng IPM chưa được người nông dân chú trọng. Người nông dân ít áp dụng IPM do một số nguyên nhân: họ không được tham gia các lớp IPM chính thức, rủi ro khi áp dụng kỹ thuật IPM lên thửa ruộng của mình khi không có sự áp dụng IPM ở các thửa ruộng xung quanh, sự phụ thuộc vào hóa chất do những tác động từ người bán thuốc (Phan Văn Toàn, 2013).

Bên cạnh đó, các chương trình IPM trước đây không quan tâm nhiều đến nhận thức, hiểu biết của các hộ nông dân, nên mức độ hiểu biết về thuốc BVTV của các hộ nông dân vẫn còn thấp. Đây cũng có thể là nguyên nhân người nông dân không thực hiện IPM, vẫn sử dụng thuốc BVTV một cách không an toàn và không hiệu quả. Qua phân tích thực trạng về sử dụng thuốc BVTV và tình hình áp dụng IPM tại ĐBSCL cho thấy nông dân vẫn sử dụng thuốc BVTV quá nhiều, lãng phí không an toàn và không hiệu quả, không chú trọng thực hiện IPM.