ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM -------------------------- LUÂN THỊ MỸ HẠNH Tên đề tài: NGHIÊN CỨU HOẠT ĐỘNG SINH KẾ CỦA HỘ DÂN TỘC THIỂU SỐ XÃ DƯƠNG SƠN, HUYỆN NA RÌ, TỈNH BẮC KẠN TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy Định hướng đề tài : Hướng nghiên cứu Chuyên ngành : Phát triển nông thôn Khoa : KT & PTNT Khóa học : 2014 – 2018 Thái Nguyên, năm 2018 h ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM -------------------------- LUÂN THỊ MỸ HẠNH Tên đề tài: NGHIÊN CỨU HOẠT ĐỘNG SINH KẾ CỦA HỘ DÂN TỘC THIỂU SỐ XÃ DƯƠNG SƠN, HUYỆN NA RÌ, TỈNH BẮC KẠN TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy Định hướng đề tài : Hướng nghiên cứu Chuyên ngành : Phát triển nông thôn Lớp : K46 – PTNT - N02 Khoa : Kinh tế & PTNT Khóa học : 2014 - 2018 Giảng viên hướng dẫn : ThS. Đặng Thị Bích Huệ Cán bộ hướng dẫn : Lý Văn Thao Thái Nguyên, năm 2018 h i LỜI CẢM ƠN Được sự nhất trí của Ban Giám Hiệu, thầy cô giáo khoa Kinh tế & Phát triển nông thôn, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, sau một thời gian thực tập tốt nghiệp tại xã Dương Sơn, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn, nay em đã hoàn thành báo cáo với tên đề tài: "Nghiên cứu hoạt động sinh kế của hộ dân tộc thiểu số xã Dương Sơn, Huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn trong bối cảnh biến đổi khí hậu”. Khóa luận này được hình thành với sự quan tâm, giúp đỡ nhiệt tình của Nhà trường, quý thầy cô và cơ sở thực tập. Với lòng biết ơn sâu sắc em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban lãnh đạo trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, ban chủ nhiệm khoa và các thầy, cô giáo trong khoa KT&PTNT.
Đặc biệt, là giảng viên ThS.Đặng Thị Bích Huệ đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn và giúp đỡ em trong quá trình thực tập. Em cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới cán bộ và nhân dân xã Dương Sơn, huyện Na Rì đã nhiệt tình giúp đỡ, cung cấp những thông tin và số liệu cần thiết, tạo điều kiện tốt để em hoàn thành tốt kì thực tập tốt nghiệp tại cơ sở trong thời gian thực tập. Do thời gian, kiến thức, kinh nghiệm còn hạn chế nên bài khóa luận không thể tránh khỏi những thiếu sót. Rất mong quý thầy cô đóng góp ý kiến cho bài khóa luận được hoàn chỉnh hơn.
Cuối cùng, em xin kính chúc các thầy cô, lãnh đạo của nhà trường, của khoa và toàn thể thầy, cô giáo trong khoa KT&PTNT, cán bộ và nhân dân xã Dương Sơn sức khỏe, hạnh phúc, thành đạt, chúc các bạn sinh viên mạnh khỏe, học tập tốt và thành công trong cuộc sống. Thái Nguyên, ngày 30 tháng 5 năm 2018 Sinh viên Luân Thị Mỹ Hạnh h ii DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 4.1: Diện tích và cơ cấu đất xã Dương Sơn năm 2017 .2: Cơ cấu các loại cây trồng của xã Dương Sơn năm 2015-2017 .3: Cơ cấu các loại vật nuôi trên địa bàn xã Dương Sơn năm 2015 - 2017 .4: Tình hình dân số và lao động của xã Dương Sơn.5: Tổng hợp thiệt hại của các hộ dân trên địa bàn xã Dương Sơn .6: Thông tin chung về chủ hộ điều tra .7: Thông tin chung về các thành viên của hộ điều tra .8: Sử dụng nguồn tài nguyên đất đai của hộ .11: Hoạt động sinh kế của hộ điều tra.12: Thu nhập từ các hoạt động sinh kế của hộ .13: Các nguồn thông tin về thời tiết của các hộ điều tra .14: Các yếu tố ảnh hưởng của thời tiết đến hoạt động sản xuất của hộ .15: Các yếu tố dịch hại ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất .16: Khả năng thay đổi của các hộ khi đối mặt với BĐKH. 57 h iii DANH MỤC HÌNH Trang Hình 2.1: Khung sinh kế bền vững .1: Biến thiên nhiệt độ trung bình xã Dương Sơn giai đoạn 2007 - 2017 .2: Biến thiên độ ẩm trung bình xã Dương Sơn giai đoạn 2007 – 2017 .3: Biến thiên lượng mưa trung bình xã Dương Sơn giai đoạn 2007 – 2017. 37 h iv DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT Cụm từ viết tắt Giải nghĩa BĐKH Biến đổi khí hậu BQ Bình quân CC Cơ cấu CĐ – ĐH Cao đẳng – Đại học DFID Khung sinh kế bền vững DT Diện tích DTTS Dân tộc thiểu số ĐVT Đơn vị tính GTSX Giá trị sản xuất IPCC Ủy ban liên chính phủ LĐ Lao động LHQ Liên hợp quốc Nông nghiệp và phát triển nông NN & PTNT thôn NXB Nhà xuất bản SL Số lượng UBND Ủy ban nhân dân WB Ngân hàng thế giới h v MỤC LỤC Trang LỜI CẢM ƠN.
i DANH MỤC CÁC BẢNG. ii DANH MỤC HÌNH. iii DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT. Tính cấp thiết của đề tài.
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài. Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể. Ý nghĩa của đề tài.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Một số vấn đề cơ bản về biến đổi khí hậu.
Một số vấn đề cơ bản về sinh kế. Tác động của BÐKH đến sinh kế. Cơ sở thực tiễn của đề tài. Biểu hiện và tác động của BÐKH đến sinh kế trên thế giới.
Biểu hiện và tác động của BÐKH tới sinh kế tại Việt Nam. ÐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Ðối tượng và phạm vi nghiên cứu. Ðối tượng nghiên cứu.
Phạm vi nghiên cứu. Ðịa điểm và thời gian nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.
Phương pháp điều tra thu thập số liệu. Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu. Phương pháp thống kê mô tả. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.
Ðiều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Dương Sơn, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn. Ðiều kiện tự nhiên. Ðiều kiện kinh tế - xã hội. Thống kê biễn biến BĐKH trên địa bàn xã Dương Sơn, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn.
Biến thiên nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa xã Dương Sơn giai đoạn 2007 - 2017. Thiệt hại của hộ do các yếu tố ảnh hưởng. Hoạt động sinh kế của hộ dân tộc thiểu số trong bối cảnh biến đổi khí hậu trên địa bàn xã Dương Sơn. Nguồn lực sinh kế của hộ dân tộc thiểu số.
Các hoạt động sinh kế của hộ điều tra. Thu nhập từ các hoạt động sinh kế của hộ. Ảnh hưởng của thời tiết đến hoạt động sản xuất của hộ điều tra. Những khả năng thay đổi trong hoạt động sinh kế khi phải đối mặt với BĐKH.
Một số giải pháp ứng phó, thích nghi với BÐKH. Giải pháp về nguồn nhân lực. Giải pháp về đất đai. Giải pháp về kĩ thuật.
Giải pháp về vốn. Giải pháp về việc làm. Giải pháp về giáo dục và truyền thông. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.
Ðối với Chính quyền và đoàn thể địa phương. Ðối với người dân địa phương. 63 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 65 PHỤ LỤC h 1 Phần 1 MỞ ÐẦU 1.
Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm gần đây, biến đổi khí hậu đã trở thành vấn đề hết sức nghiêm trọng trên toàn thế giới. Hậu quả của BĐKH là những ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sinh kế và an ninh lương thực quốc gia. BĐKH không chỉ tác động đến con người mà còn đe dọa hệ sinh thái tự nhiên. BĐKH trên toàn cầu đang hàng ngày gây ra sự nóng lên của Trái Đất, kéo theo đó là vô số hệ lụy như băng tan, nước biển dâng cao, mưa bão, lũ lụt, cho đến các thiên tai có khả năng gây tàn phá quy mô lớn như động đất, sóng thần, hạn hán… kèm theo các hiện tượng thời tiết cực đoan (lũ quét, lũ ống, sương muối…) xảy ra bất thường với tần suất nhiều hơn.
Bên cạnh đó, BĐKH còn làm suy thoái nghiêm trọng đến chất lượng đất, đặc biệt là đất dùng trong nông nghiệp và lâm nghiệp làm cho đất mất dần độ phì nhiêu, đất đồi núi trở nên nghèo, khô, chua, rắn gây ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và đa dạng sinh học. Ở Việt Nam trong khoảng 50 năm qua, nhiệt độ trung bình năm đã tăng khoảng 0,5 – 0,70C, mực nước biển đã dâng khoảng 20cm. Lượng mưa tăng đột biến vào mùa mưa và giảm dần vào mùa khô. Lũ lụt với cường độ lớn xảy ra thường xuyên vào mùa mưa gây thiệt hại nặng nề về người và của.
Hạn hán xảy ra thường xuyên ở hầu hết các khu vực trên cả nước vào mùa khô. Ảnh hưởng nghiêm trọng của người dân, đặc biệt là nhóm hộ nghèo, hộ dân tộc thiểu số sống ở vùng xâu, vùng xa, vùng nông thôn khiến cuộc sống của họ càng trở nên khó khăn hơn. Bắc Kạn là tỉnh miền núi thuộc vùng Đông Bắc Việt Nam. Bắc Kạn có sự phân hóa khí hậu theo mùa rõ rệt về nhiệt độ, lượng mưa, độ dài ngày và đêm.
Thời gian gần đây, trên địa bàn tỉnh đã xuất hiện những biểu hiện của h 2 BĐKH như các đợt mưa với cường độ lớn gây lũ quét, lũ bùn đất, sạt lở…khiến ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng nghiêm trọng tới quá trình sản xuất nông nghiệp và động sinh kế của người dân. Dương Sơn là một xã thuộc huyện Na Rì – tỉnh Bắc Kạn, nơi có tới gần 100% là dân tộc thiểu số. Trên địa bàn xã những năm gần đây đã xảy ra một số hiện tượng thời tiết cực đoan như: giá rét, lũ quét gây sạt lở đất hoặc xuất hiện nắng nóng kỷ lục, gió lốc làm một số ngôi nhà bị tốc mái; nhiệt độ tăng cao làm bùng phát nạn châu chấu, nhện gié gây ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất cũng như cuộc sống, sinh hoạt của người dân, đặc biệt là nhóm hộ dân tộc thiểu số có điều kiện sống khó khăn cũng như kinh nghiệm ứng phó BĐKH còn hạn chế. Xuất phát từ thực tế trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu hoạt động sinh kế của hộ dân tộc thiểu số xã Dương Sơn, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn trong bối cảnh BĐKH”.
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1. Mục tiêu chung Đánh giá được thực trạng về những tác động của BĐKH đến đời sống và các hoạt động sản xuất của các hộ dân tộc thiểu số tại xã Dương Sơn, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn.