Luận văn thạc sĩ nghiên cứu sản xuất và sử dụng cỏ stylosanthes b mulato 2 trong chăn nuôi dê tại huyện đại từ tỉnh thái nguyên

Nghiên cứu sản xuất và ứng dụng cỏ Stylosanthes b Mulato 2 trong chăn nuôi dê tại Đại Từ, Thái Nguyên, mang lại hiệu quả cao cho ngành chăn nuôi.

• Tác giả: Trương Thị Kim Thanh
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Huê Viên
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Nghiên cứu sản xuất và sử dụng cỏ Stylosanthes, cỏ B.Mulato 2 trong chăn nuôi dê tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.1.1. Đặc điểm sinh trưởng của dê
• 1.1.1.1. Khái niệm sinh trưởng
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào việc sản xuất và ứng dụng cỏ Stylosanthes và cỏ Mulato 2 trong chăn nuôi dê tại Đại Từ, Thái Nguyên. Mục tiêu chính là đánh giá giá trị dinh dưỡng và khả năng sử dụng của hai giống cỏ này trong khẩu phần ăn của dê thịt. Nghiên cứu này có ý nghĩa khoa học và thực tiễn cao, góp phần cải thiện năng suất chăn nuôi và phát triển nông nghiệp bền vững.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Chăn nuôi dê đóng vai trò quan trọng trong nền nông nghiệp Việt Nam, đặc biệt ở vùng núi và trung du. Tuy nhiên, phương thức chăn nuôi truyền thống và thiếu nguồn thức ăn dinh dưỡng là những hạn chế lớn. Việc trồng cỏ Stylosanthes và cỏ Mulato 2 giúp cung cấp nguồn thức ăn xanh chất lượng cao, góp phần cải thiện năng suất chăn nuôi và giảm chi phí sản xuất.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm đánh giá khả năng sinh trưởng, giá trị dinh dưỡng và hiệu quả sử dụng của cỏ Stylosanthes và cỏ Mulato 2 trong chăn nuôi dê. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp người nông dân chủ động hơn trong việc sản xuất thức ăn và nâng cao hiệu quả kinh tế.

II. Tổng quan tài liệu

Phần này trình bày cơ sở khoa học về sinh trưởng và phát triển của dê, đặc điểm của cỏ Stylosanthes và cỏ Mulato 2, cũng như các phương pháp nghiên cứu liên quan. Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng của dê bao gồm di truyền, dinh dưỡng, môi trường và tính biệt.

2.1. Đặc điểm sinh trưởng của dê

Sinh trưởng của dê tuân theo quy luật giai đoạn và phụ thuộc vào giống, tuổi, điều kiện nuôi dưỡng. Quá trình sinh trưởng được đánh giá qua các chỉ tiêu như sinh trưởng tuyệt đối, sinh trưởng tương đối và sinh trưởng tích lũy.

2.2. Đặc điểm của cỏ Stylosanthes và Mulato 2

Cỏ Stylosanthes và cỏ Mulato 2 là hai giống cỏ có năng suất cao, giàu dinh dưỡng, phù hợp làm thức ăn cho dê. Chúng có khả năng tái sinh nhanh và thích nghi tốt với điều kiện khí hậu tại Đại Từ, Thái Nguyên.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại các nông hộ ở Đại Từ, Thái Nguyên, với các phương pháp đánh giá sinh trưởng của cỏ, giá trị dinh dưỡng và khả năng sinh khí invitro gas production. Dữ liệu được thu thập và xử lý để đánh giá hiệu quả sử dụng cỏ trong chăn nuôi dê.

3.1. Đánh giá sinh trưởng của cỏ

Nghiên cứu theo dõi tốc độ sinh trưởng, tái sinh và năng suất của cỏ Stylosanthes và cỏ Mulato 2 qua các lứa cắt. Kết quả cho thấy cả hai giống cỏ đều có khả năng sinh trưởng tốt và phù hợp với điều kiện địa phương.

3.2. Đánh giá giá trị dinh dưỡng

Phân tích thành phần hóa học và khả năng sinh khí invitro gas production của hai giống cỏ. Kết quả cho thấy cỏ Mulato 2 có giá trị dinh dưỡng cao hơn, phù hợp làm thức ăn cho dê.

IV. Kết quả và thảo luận

Nghiên cứu cho thấy việc sử dụng cỏ Stylosanthes và cỏ Mulato 2 trong chăn nuôi dê giúp cải thiện sinh trưởng và năng suất của đàn dê. Hiệu quả kinh tế được nâng cao nhờ giảm chi phí thức ăn và tăng sản lượng thịt.

4.1. Hiệu quả chăn nuôi

Dê được bổ sung cỏ Mulato 2 trong khẩu phần ăn có sinh trưởng tuyệt đối và sinh trưởng tích lũy cao hơn so với dê ăn cỏ thông thường. Điều này chứng tỏ giá trị dinh dưỡng vượt trội của cỏ Mulato 2.

4.2. Hiệu quả kinh tế

Việc trồng cỏ Stylosanthes và cỏ Mulato 2 giúp giảm chi phí thức ăn và tăng thu nhập cho người nông dân. Nghiên cứu khẳng định tiềm năng ứng dụng rộng rãi của hai giống cỏ này trong chăn nuôi dê tại Đại Từ, Thái Nguyên.

V. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu khẳng định giá trị của cỏ Stylosanthes và cỏ Mulato 2 trong chăn nuôi dê. Việc ứng dụng hai giống cỏ này không chỉ cải thiện năng suất chăn nuôi mà còn góp phần phát triển nông nghiệp bền vững tại Đại Từ, Thái Nguyên.

5.1. Kết luận

Cỏ Mulato 2 có giá trị dinh dưỡng cao hơn và phù hợp hơn trong chăn nuôi dê so với cỏ Stylosanthes. Việc bổ sung hai giống cỏ này vào khẩu phần ăn giúp tăng sinh trưởng và năng suất của đàn dê.

5.2. Đề xuất

Cần nhân rộng mô hình trồng cỏ Stylosanthes và cỏ Mulato 2 tại các địa phương khác để phát triển chăn nuôi dê bền vững. Đồng thời, cần có các nghiên cứu sâu hơn về khả năng thích nghi của hai giống cỏ này trong các điều kiện khí hậu khác nhau.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi dê là một ngành kinh tế quan trọng tại các vùng trung du và miền núi Bắc Bộ Việt Nam, đóng góp đáng kể vào nguồn thực phẩm và thu nhập cho người dân địa phương. Theo số liệu thống kê, tổng đàn dê cả nước đã tăng từ khoảng 525.000 con năm 2000 lên trên 1,4 triệu con vào năm 2014, với tốc độ tăng trưởng 7,38% mỗi năm, cao hơn nhiều so với các loại gia súc khác. Huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, là một trong những địa phương có điều kiện thuận lợi để phát triển chăn nuôi dê, tuy nhiên vẫn còn nhiều hạn chế về nguồn thức ăn xanh và phương thức chăn nuôi truyền thống chủ yếu là chăn thả tự do.

Đề tài nghiên cứu "Sản xuất và sử dụng cỏ Stylosanthes, cỏ B.Mulato 2 trong chăn nuôi dê tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên" nhằm mục tiêu đánh giá khả năng sinh trưởng, giá trị dinh dưỡng và hiệu quả sử dụng hai giống cỏ này trong khẩu phần ăn của dê thịt nuôi trong nông hộ. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 8/2014 đến tháng 6/2015 tại 3 xã Mỹ Yên, Văn Yên và Tiên Hội, với phạm vi tập trung vào các hộ chăn nuôi dê lai F1 (Dê địa phương x dê Bách Thảo).

Việc bổ sung hai giống cỏ có năng suất cao, giàu protein như Stylosanthes và B.Mulato 2 vào khẩu phần ăn không chỉ giúp cải thiện sinh trưởng của dê mà còn góp phần giảm chi phí thức ăn, nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển bền vững ngành chăn nuôi dê tại địa phương. Đây là giải pháp chiến lược nhằm khắc phục hạn chế về nguồn thức ăn xanh, đồng thời bảo vệ môi trường và đất đai trong khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh trưởng và phát triển của gia súc nhai lại, đặc biệt là dê, cùng với các mô hình đánh giá giá trị dinh dưỡng và khả năng tiêu hóa thức ăn. Các khái niệm chính bao gồm:

• Sinh trưởng tuyệt đối và tương đối: Đánh giá sự tăng khối lượng cơ thể dê trong khoảng thời gian nhất định, phản ánh hiệu quả dinh dưỡng và điều kiện nuôi dưỡng.
• Khả năng sinh khí invitro gas production: Phương pháp đánh giá khả năng tiêu hóa thức ăn trong dạ cỏ thông qua đo lượng khí sinh ra khi lên men yếm khí mẫu thức ăn với dịch dạ cỏ.
• Thành phần hóa học thức ăn: Bao gồm các chỉ tiêu như protein thô, xơ thô, vật chất khô và mỡ thô, phản ánh giá trị dinh dưỡng của các giống cỏ.
• Mô hình chăn nuôi dê lai F1: Sử dụng dê lai giữa dê địa phương và dê Bách Thảo nhằm nâng cao năng suất và khả năng thích nghi.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ khảo sát thực tế tại 29 hộ chăn nuôi dê ở 3 xã Mỹ Yên, Văn Yên và Tiên Hội, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Số liệu thứ cấp về đàn dê giai đoạn 2012-2014 được tổng hợp từ các cơ quan chức năng địa phương. Nghiên cứu thực nghiệm trồng và theo dõi sinh trưởng của hai giống cỏ Stylosanthes và B.Mulato 2 trên diện tích 60 m², chia thành 6 ô thí nghiệm, được thực hiện từ tháng 8/2014 đến tháng 6/2015.

Phân tích thành phần hóa học và khả năng sinh khí invitro gas production được tiến hành tại Phòng phân tích thức ăn và SPCN - Viện Chăn nuôi, sử dụng các tiêu chuẩn Việt Nam TCVN và phương pháp Menke và Steingass (1988). Thí nghiệm bổ sung cỏ vào khẩu phần ăn dê thịt được bố trí theo phương pháp phân lô so sánh với 18 con dê, chia thành 3 lô (1 đối chứng, 2 thí nghiệm), theo dõi trong 90 ngày.

Phương pháp phân tích số liệu sử dụng phần mềm Minitab 14 và Microsoft Excel 2003, kiểm tra mức độ sai khác thống kê giữa các nhóm thí nghiệm. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm tốc độ sinh trưởng, năng suất chất xanh cỏ, thành phần hóa học, lượng khí sinh ra invitro, và hiệu quả kinh tế chăn nuôi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình hình chăn nuôi dê tại huyện Đại Từ: Tổng đàn dê giai đoạn 2012-2014 ổn định và có xu hướng tăng, với tổng số khoảng 6.458 con năm 2014. Tỷ lệ đực/cái gần bằng 1:1, phù hợp với quy luật tự nhiên. Quy mô chăn nuôi phổ biến là trên 10 con/hộ chiếm 62,07%, cho thấy chăn nuôi dê có quy mô khá lớn tại địa phương.

2. Khả năng sinh trưởng và năng suất của cỏ Stylosanthes và B.Mulato 2: Cỏ Stylosanthes có tốc độ sinh trưởng trung bình khoảng 1,2 cm/ngày, năng suất chất xanh đạt từ 10-15 tấn/ha/lứa, trong khi cỏ B.Mulato 2 có tốc độ sinh trưởng nhanh hơn, năng suất chất xanh đạt khoảng 20 tấn/ha/lứa. Cả hai giống cỏ đều có khả năng tái sinh tốt sau các lần thu hoạch.

3. Thành phần hóa học và khả năng sinh khí invitro gas production: Cỏ Stylosanthes chứa protein thô khoảng 16-19%, trong khi cỏ B.Mulato 2 có protein thô từ 14-16%. Lượng khí sinh ra invitro của cỏ Stylosanthes đạt khoảng 80 ml/200 mg mẫu sau 48 giờ ủ, cao hơn so với cỏ B.Mulato 2 (khoảng 70 ml/200 mg), cho thấy khả năng tiêu hóa và giá trị dinh dưỡng của Stylosanthes nhỉnh hơn.

4. Hiệu quả sử dụng cỏ trong chăn nuôi dê: Dê được bổ sung cỏ Stylosanthes và B.Mulato 2 trong khẩu phần ăn có sinh trưởng tích lũy sau 90 ngày lần lượt tăng 15,2% và 12,8% so với lô đối chứng chỉ chăn thả tự do. Sinh trưởng tuyệt đối của dê thí nghiệm đạt trung bình 120 g/con/ngày ở lô Stylosanthes và 110 g/con/ngày ở lô B.Mulato 2, so với 95 g/con/ngày ở lô đối chứng.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy việc bổ sung hai giống cỏ Stylosanthes và B.Mulato 2 vào khẩu phần ăn dê thịt giúp cải thiện đáng kể tốc độ sinh trưởng và hiệu quả chăn nuôi. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trong và ngoài nước về giá trị dinh dưỡng cao và khả năng tiêu hóa tốt của các giống cỏ này. Sự khác biệt về lượng khí sinh ra invitro phản ánh mức độ phân giải chất xơ và năng lượng cung cấp cho dê, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng.

Việc áp dụng phương pháp invitro gas production đã cung cấp dữ liệu chính xác và nhanh chóng về khả năng tiêu hóa thức ăn, giúp đánh giá hiệu quả của các giống cỏ trong điều kiện thực tế. So sánh với các nghiên cứu trước đây, năng suất chất xanh và hàm lượng protein của hai giống cỏ tại huyện Đại Từ tương đương hoặc cao hơn, chứng tỏ khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu và đất đai địa phương.

Hiệu quả kinh tế từ việc sử dụng cỏ Stylosanthes và B.Mulato 2 cũng được cải thiện rõ rệt, giảm chi phí thức ăn mua ngoài và tăng giá trị sản phẩm dê thịt. Các biểu đồ sinh trưởng tích lũy và sinh trưởng tuyệt đối có thể minh họa rõ sự khác biệt giữa các lô thí nghiệm, hỗ trợ cho việc ra quyết định trong phát triển chăn nuôi.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Khuyến khích trồng và sử dụng cỏ Stylosanthes và B.Mulato 2 trong các hộ chăn nuôi dê tại huyện Đại Từ nhằm nâng cao chất lượng thức ăn xanh, tăng năng suất sinh trưởng dê trong vòng 1-2 năm tới. Chủ thể thực hiện là các hộ nông dân phối hợp với chính quyền địa phương và các trung tâm khuyến nông.

2. Tổ chức tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc và thu hoạch cỏ cho người chăn nuôi, đảm bảo áp dụng đúng quy trình kỹ thuật để đạt năng suất và chất lượng cao. Thời gian triển khai trong 6 tháng đầu năm, do các cơ quan khuyến nông và viện nghiên cứu phối hợp thực hiện.

3. Xây dựng mô hình chăn nuôi dê kết hợp trồng cỏ tại các xã trọng điểm như Mỹ Yên, Văn Yên và Tiên Hội, nhằm nhân rộng mô hình hiệu quả, giảm chi phí thức ăn và tăng thu nhập cho người dân trong 2-3 năm tới.

4. Khuyến khích nghiên cứu tiếp tục đánh giá các giống cỏ khác phù hợp với điều kiện địa phương, đồng thời phát triển các sản phẩm thức ăn chế biến từ cỏ để dự trữ trong mùa khan hiếm, nâng cao tính bền vững của ngành chăn nuôi dê.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi dê tại các vùng trung du, miền núi: Nắm bắt kỹ thuật trồng và sử dụng cỏ Stylosanthes, B.Mulato 2 để cải thiện nguồn thức ăn, tăng năng suất và hiệu quả kinh tế.

2. Các cơ quan khuyến nông và quản lý nông nghiệp địa phương: Áp dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách hỗ trợ, chương trình tập huấn và mô hình phát triển chăn nuôi dê bền vững.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành chăn nuôi, nông nghiệp: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, phân tích thành phần dinh dưỡng và ứng dụng invitro gas production trong đánh giá thức ăn gia súc.

4. Doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi và giống cây trồng: Tìm hiểu tiềm năng phát triển các sản phẩm thức ăn xanh chất lượng cao, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm.

Câu hỏi thường gặp

1. Cỏ Stylosanthes và B.Mulato 2 có ưu điểm gì nổi bật trong chăn nuôi dê?
   Cả hai giống cỏ đều có năng suất cao, giàu protein (14-19%), khả năng tái sinh tốt và thích nghi với điều kiện đất đai, khí hậu địa phương. Stylosanthes có lượng khí sinh invitro cao hơn, cho thấy khả năng tiêu hóa tốt hơn, giúp dê tăng trưởng nhanh.

2. Phương pháp invitro gas production đánh giá gì trong nghiên cứu này?
   Phương pháp này đo lượng khí sinh ra khi lên men yếm khí mẫu thức ăn với dịch dạ cỏ, phản ánh khả năng tiêu hóa và giá trị dinh dưỡng của thức ăn cho dê. Đây là phương pháp nhanh, chính xác và phù hợp với điều kiện nghiên cứu tại Việt Nam.

3. Việc bổ sung cỏ vào khẩu phần ăn dê có ảnh hưởng thế nào đến sinh trưởng?
   Kết quả thí nghiệm cho thấy dê được bổ sung cỏ Stylosanthes và B.Mulato 2 có sinh trưởng tích lũy tăng 12,8-15,2% so với dê chỉ chăn thả tự do, sinh trưởng tuyệt đối đạt 110-120 g/con/ngày, cải thiện rõ rệt hiệu quả chăn nuôi.

4. Năng suất chất xanh của hai giống cỏ này như thế nào?
   Cỏ Stylosanthes đạt năng suất chất xanh khoảng 10-15 tấn/ha/lứa, trong khi cỏ B.Mulato 2 có năng suất cao hơn, khoảng 20 tấn/ha/lứa, phù hợp để cung cấp nguồn thức ăn xanh dồi dào cho dê.

5. Làm thế nào để nhân rộng mô hình sử dụng cỏ Stylosanthes và B.Mulato 2 trong chăn nuôi dê?
   Cần tổ chức tập huấn kỹ thuật trồng và sử dụng cỏ, xây dựng mô hình trình diễn tại các xã trọng điểm, hỗ trợ vật tư giống và kỹ thuật, đồng thời phối hợp với các cơ quan khuyến nông để nhân rộng trong vòng 1-3 năm tới.

Kết luận

• Đàn dê tại huyện Đại Từ có quy mô và số lượng ổn định, với tỷ lệ đực/cái gần bằng 1:1, phù hợp cho phát triển chăn nuôi bền vững.
• Hai giống cỏ Stylosanthes và B.Mulato 2 có năng suất cao, giá trị dinh dưỡng tốt, phù hợp với điều kiện đất đai và khí hậu địa phương.
• Phương pháp invitro gas production là công cụ hiệu quả để đánh giá khả năng tiêu hóa và giá trị dinh dưỡng của thức ăn xanh cho dê.
• Bổ sung cỏ Stylosanthes và B.Mulato 2 vào khẩu phần ăn giúp tăng sinh trưởng tích lũy dê từ 12,8% đến 15,2%, cải thiện hiệu quả kinh tế chăn nuôi.
• Khuyến nghị triển khai nhân rộng mô hình trồng và sử dụng hai giống cỏ này trong chăn nuôi dê tại huyện Đại Từ trong 1-3 năm tới nhằm nâng cao năng suất và thu nhập cho người dân.

Các hộ chăn nuôi, cơ quan khuyến nông và nhà nghiên cứu nên phối hợp triển khai các chương trình tập huấn, mô hình trình diễn và nghiên cứu mở rộng để phát huy tối đa tiềm năng của hai giống cỏ trong phát triển chăn nuôi dê bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Đặc điểm sinh trưởng của dê 1. Khái niệm sinh trưởng Sinh trưởng là quá trình tích luỹ chất hữu cơ do đồng hoá và dị hoá, là sự tăng chiều dài, chiều cao, bề ngang, khối lượng của các bộ phận và toàn bộ cơ thể con vật trên cơ sở tính chất di truyền của đời trước.

Sự sinh trưởng chính là sự tích luỹ dần các chất mà chủ yếu là protein. Quá trình sinh trưởng gắn liền với quá trình phát triển của cơ thể đó là sự hình thành các tổ chức, bộ phận mới, sự hoàn thiện tính chất và chức năng của các bộ phận trong cơ thể, đó là sự phát triển toàn diện của cơ thể cả về hình thái và chức năng trên cơ sở tính di truyền. Trần Đình Miên và cs, 1992, [16]; Trần Đình Miên, Nguyễn Kim Cường, 1992 [16] đã cho biết: Midedorpho A.F (1967) là người đã tìm thấy quy luật sinh trưởng theo giai đoạn của gia súc, cho rằng gia súc non phát triển mạnh nhất sau khi mới sinh, sau đó tăng khối lượng giảm dần theo từng tháng tuổi. Đặc điểm sinh trưởng, phát dục của dê Sự sinh trưởng phát triển của dê cũng tuân theo quy luật giai đoạn và phụ thuộc vào giống, tuổi, tính biệt, điều kiện nuôi dưỡng, môi trường sống.

Khối lượng của dê thay đổi tuỳ theo giống và tuổi. Quá trình phát triển của cơ thể là quá trình đồng hóa các vật chất dinh dưỡng, các chất dinh dưỡng lấy vào cơ thể vừa là điều kiện để tế bào sinh sôi, nảy nở, vừa là cơ sở để hình thành chất trong tế bào và giữa các tế bào, đó là protein, lipit, gluxit và các chất khoáng. Về mặt sinh học, sinh trưởng của dê được xem như là sự tăng cường tổng hợp protein trong các mô bào, vì thế thường lấy việc tăng khối lượng và kích thước các chiều làm chỉ tiêu đánh giá quá trình sinh trưởng. Quá trình sinh trưởng được hình thành ở 3 giai đoạn là: Phân chia tế bào để làm tăng số lượng tế bào; Tăng thể tích của mỗi tế bào; Tăng thể tích giữa các tế bào.

e 4 Quá trình sinh trưởng của gia súc mang 3 đặc tính: Tốc độ, thời gian và tính chất diễn biến. Tốc độ sinh trưởng biểu thị sự tăng khối lượng, thể tích, kích thước các chiều cơ thể trong một khoảng thời gian nhất định. Thời gian sinh trưởng là khoảng thời gian xác định để cân đo và tính tốc độ sinh trưởng nói trên (Trần Đình Miên và cs, 1992) [16]. Theo Clayton và Powell, 1979 [46] Tốc độ sinh trưởng là tính trạng có hệ số di truyền cao (h2 = 0,4 - 0,5), liên quan chặt chẽ tới các đặc điểm trao đổi chất đặc trưng cho từng dòng, giống, cá thể.

Cũng như các loài gia súc khác, sinh trưởng và phát dục của dê tuân thủ theo các quy luật chung, đó là quy luật sinh trưởng và phát dục theo giai đoạn, quy luật sinh trưởng và phát dục không đồng đều và quy luật sinh trưởng và phát dục có tính chu kỳ. Tính giai đoạn trong sinh trưởng của dê được phân chia làm 2 thời kỳ: Thời kỳ trong bào thai và thời kỳ ngoài bào thai. Người nuôi dưỡng cần phải có những biện pháp kỹ thuật chăm sóc hợp lý để con vật có thể chất vững mạnh. Ở giai đoạn sinh trưởng của dê thì nhu cầu về protein bằng 0,195g DP/g khối lượng cơ thể sống, nhu cầu năng lượng khoảng 8,84 Kcal DE/g khối lượng cơ thể sống (Niekerk TA, 1988) [55].

- Quy luật sinh trưởng, phát dục theo giai đoạn Sinh trưởng và phát dục cùng diễn ra trong cơ thể trong sự phát triển chung không tách rời nhau, không mâu thuẫn với nhau, cùng tồn tại và hỗ trợ nhau cùng phát triển. Quá trình sinh trưởng phát dục của cơ thể gia súc trải qua hai giai đoạn lớn, mỗi giai đoạn có một đặc thù về sinh trưởng và phát dục riêng. - Quy luật sinh trưởng, phát dục không đồng đều Biểu hiện ở sự không đồng đều về tăng khối lượng cơ thể qua các giai đoạn tháng tuổi, sự không đồng đều về phát triển bộ xương và các cơ quan bộ phận, để dẫn đến sự phát triển cân đối của toàn bộ cơ thể gia súc. Thể hiện rất rõ ở sự phát triển của cơ quan tiêu hóa và tầm vóc cơ thể.

e 5 - Quy luật sinh trưởng, phát dục theo chu kỳ Sự sinh trưởng phát dục của sinh vật nói chung và gia súc nói riêng không phải là tuyến tính. Sự tăng khối lượng thường diễn ra theo chu kỳ, mỗi chu kỳ khoảng 12 ngày. Một số quá trình khác trong cơ thể cũng diễn ra theo nhịp điệu như chu kỳ động dục, sự đồng hóa và dị hóa. Ở dê quy luật chu kỳ được thể hiện ở một số mặt như: Tính chu kỳ trong hoạt động sinh lý sinh sản; Tính chu kỳ trong sự phát triển thể hiện qua sự tăng trọng và trao đổi chất thông qua quá trình đồng hóa và dị hóa (Trần Đình Miên và cs, 1992) [16].

Quá trình sinh trưởng của dê còn chịu sự điều khiển của hệ thống thể dịch, phụ thuộc vào các yếu tố di truyền và ngoại cảnh (điều kiện chăm sóc, thức ăn dinh dưỡng, khí hậu và bệnh tật.), khả năng sinh trưởng chăn nuôi dê được đánh giá qua: Tăng khối lượng tuyệt đối và tăng khối lượng tương đối. Khi phát hiện ra những vấn đề có tính quy luật trong sự phát triển của cơ thể động vật nói chung và loài dê nói riêng có ý nghĩa rất quan trọng trong công tác giống. Giúp các nhà chăn nuôi có được những giải pháp đồng bộ về kỹ thuật chăm sóc, nuôi dưỡng, quản lý để cho con vật phát triển tốt ngay từ trong bào thai, nâng cao sức sản xuất và phẩm chất con giống sau này. Một số yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng của dê - Ảnh hưởng của di truyền Sinh trưởng của dê thịt phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó di truyền là một trong những yếu tố có vai trò quyết định đến mức độ sinh trưởng của chúng.

Con sinh ra tiếp thu từ bố mẹ và truyền lại cho đời sau khả năng sinh trưởng mang tính đặc thù của dòng, giống. Tính di truyền về khả năng sinh trưởng ảnh hưởng tới năng suất vật nuôi. Ảnh hưởng của di truyền đối với sinh trưởng được nhiều tác giả nghiên cứu và khẳng định trên các cùng loài dê, ở các giống khác nhau cho thấy sự khác biệt về khối lượng cơ thể là rất lớn, nó không chỉ giữa các giống với nhau mà còn giữa các giống với con lai của chúng. Qua nghiên cứu về năng suất giống dê địa phương Malawy (Châu e 6 phi) được chọn so sánh với con lai của chúng (Malawy x Saanen) về khối lượng sơ sinh, 12 tuần tuổi và cai sữa ở 17 tuần tuổi tương ứng là: 2,2 kg - 8,2 kg - 10,7 kg ở dê địa phương (Malawy), 2,31 kg - 11,4 kg và ở con lai là 19,2 kg (Malawy x Saanen).

- Ảnh hưởng của dinh dưỡng và mức độ nuôi dưỡng Trong điều kiện chăn nuôi nào thì tác động của các điều kiện môi trường và vấn đề nuôi dưỡng cũng có ảnh hưởng lớn đến sự sinh trưởng của gia súc. Dinh dưỡng là yếu tố quan trọng nhất trong số các yếu tố ngoại cảnh chi phối khả năng sinh trưởng và sản xuất thịt của dê. Nếu mức dinh dưỡng cao, con vật sẽ sinh trưởng nhanh và đạt khối lượng tối đa trong thời gian ngắn. Nếu mức dinh dưỡng thấp, con vật sẽ sinh trưởng chậm, thời gian nuôi kéo dài.

Một trong những yếu tố quan trọng nhất đó là nguồn thức ăn hàng ngày do dê tự kiếm được trên đồng cỏ hay là nguồn dinh dưỡng mà dê nhận được từ sự cung cấp của con người. Dê cần được cung cấp đầy đủ về số lượng và chất lượng thức ăn theo nhu cầu của cơ thể để đảm bảo sinh trưởng. Nếu nuôi dưỡng kém, thiếu dinh dưỡng như protein, vitamin, khoáng,. thì sinh trưởng sẽ chậm lại, ảnh hưởng tới sự phát dục của gia súc.

Trong điều kiện chăn thả tự nhiên, dê tự điều tiết mức thu nhận về số lượng và chất lượng thức ăn từ bãi chăn, vì thế nếu thời tiết thuận lợi thì thức ăn luôn đầy đủ, đáp ứng được nhu cầu dinh dưỡng cho dê và ngược lại. - Ảnh hưởng của các yếu tố môi trường Đã có nhiều nghiên cứu trên dê cho thấy rằng dê phản ứng nhanh với điều kiện thời tiết, khí hậu sung quanh. Dê khá nhạy cảm với giá rét, không khí lạnh làm giảm khả năng chống chịu với ngoại cảnh của dê, nhưng vào mùa hè nhiệt độ cao dê lại tỏ ra chịu đựng một cách dễ dàng. Các điều kiện tự nhiên như: Độ ẩm, nhiệt độ, cường độ chiếu sáng, lượng mưa.Đều có những ảnh hưởng trực tiếp lên cơ thể con vật.

Ngay cả các điều kiện về dịch bệnh, thổ nhưỡng, chất đất của cây thức ăn sử dụng đều có ảnh hưởng nhất e 7 định đến trao đổi chất của con vật, từ đó tác động tới sự sinh trưởng và phát triển của chúng. Trong điều kiện khô hạn có thể dê không cần phải uống nước vì nó có khả năng sử dụng nước trong thức ăn nếu thức ăn chứa trên 60% nước. Nhưng cũng ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất sinh sản và sinh trưởng của đàn dê. Các rối loạn sinh lý sẽ xảy ra khi độ ẩm gần như bão hòa và thân nhiệt gần với nhiệt độ không khí.

Các rối loạn thông thường là sự tăng nhịp hô hấp, giảm tính thèm ăn, giảm mức tiêu hóa thức ăn xơ (Nguyễn Đình Rao và cs, 1979) [25]. - Ảnh hưởng của tính biệt, tuổi và tầm vóc, khối lượng dê bố mẹ Tính biệt có ảnh hưởng lớn đến sự sinh trưởng của cả gia súc và gia cầm. Đặng Xuân Biên, 1985 [1] đã cho biết ở cùng độ tuổi dê đực luôn có tầm vóc lớn hơn dê cái, khối lượng cơ thể dê đực cao hơn dê cái 1,3 - 1,5 lần. Tuổi hoạt động sinh sản của bố mẹ là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới sức sống và khả năng sinh trưởng của đời con.

Bố mẹ có tuổi còn non thì cơ thể chưa phát triển đầy đủ, chức năng sinh sản chưa đạt tới sự chín muồi sinh dục để có chất lượng đời con tốt nhất vì thế đời con sinh ra có khối lượng sơ sinh bị hạn chế, sức sống đời con thấp và sức sinh trưởng không cao. Tầm vóc cơ thể bố mẹ, kỹ thuật chọn phối cũng là nguyên nhân ảnh hưởng tới sinh trưởng và sức sống đời sau.