Luận văn thạc sĩ về sản xuất rau an toàn tại xã Vĩnh Lợi, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng sản xuất rau an toàn tại xã Vĩnh Lợi, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang, đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

• Tác giả: Bùi Bích Phương
• Người hướng dẫn: ThS. Vũ Đức Hải
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khuyến Nông
• Đề tài: Nghiên cứu thực trạng sản xuất rau an toàn tại xã Vĩnh Lợi, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Những khái niệm liên quan đến rau an toàn
• 2.2.1. Rau an toàn (RAT)
• 2.2.2. Thực hành sản xuất nông nghiệp tốt cho rau quả tươi Việt Nam (VietGAP)
• 2.2.3. Ngưỡng an toàn
• 2.3. Tiêu chuẩn Rau an toàn
• 2.4. Chỉ tiêu về hình thái
• 2.5. Chỉ tiêu về nội chất
• 2.6. Sự quan trọng của cây rau
• 2.6.1. Tính đa dạng của cây rau
• 2.6.2. Thành phần dinh dưỡng của cây rau
• 2.6.3. Hiệu quả kinh tế
• 2.7. Nguyên tắc sản xuất rau an toàn theo tiêu chuẩn GAP
• 2.7.1. Chọn đất
• 2.7.2. Nước tưới
• 2.7.3. Giống
• 2.7.4. Phân bón
• 2.7.5. Bảo vệ thực vật
• 2.7.6. Thu hoạch, đóng gói
• 2.8. Các biện pháp kỹ thuật sản xuất rau an toàn trong giai đoạn hiện nay
• 2.8.1. Kỹ thuật thủy canh
• 2.8.1.1. Hệ thống thủy canh tĩnh
• 2.8.1.2. Hệ thống thủy canh động
• 2.8.2. Kỹ thuật trồng rau trong nhà lưới
• 2.8.2.1. Loại nhà lưới kín
• 2.8.2.2. Loại nhà lưới hở
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Chọn địa điểm nghiên cứu
• 3.3.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.3.3. Phương pháp phân tích số liệu
• 3.3.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3.4. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.4.1. Chỉ tiêu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của địa phương
• 3.4.2. Chỉ tiêu về nhận thức đánh giá của người dân về mô hình RAT
• 3.4.3. Chỉ tiêu kết quả thực hiện mô hình
• 3.4.4. Chỉ tiêu đưa ra các giải pháp
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 4.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện Kinh tế - Xã hội
• 4.1.3. Cơ sở hạ tầng của xã
• 4.2. Tình hình cơ bản của các hộ điều tra
• 4.3. Nhận thức đánh giá của người dân về mô hình RAT
• 4.4. Thực trạng đào tạo, tập huấn kỹ thuật
• 4.5. Nhận thức đánh giá của người dân về công tác triển khai dự án
• 4.6. Thực trạng sản xuất rau an toàn tại địa phương
• 4.6.1. Các loại mô hình trồng RAT
• 4.6.2. Hiệu quả của mô hình sản xuất rau an toàn và rau thông thường ngoài đồng ruộng
• 4.6.3. Khả năng lan rộng của mô hình sản xuất RAT tại xã Vĩnh Lợi
• 4.7. Một số giải pháp phát triển mô hình sản xuất rau an toàn tại xã Vĩnh Lợi – Sơn Dương – Tuyên Quang
• 4.7.1. Giải pháp về quy hoạch mở rộng diện tích vùng trồng rau an toàn
• 4.7.2. Giải pháp về vốn
• 4.7.3. Giải pháp về đất đai
• 4.7.4. Giải pháp về cơ sở hạ tầng
• 4.7.5. Giải pháp về lao động
• 4.7.6. Giải pháp về kỹ thuật
• 4.7.7. Giải pháp về tiêu thụ sản phẩm
• 4.7.8. Giải pháp về Khuyến nông
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Sản xuất rau an toàn

Sản xuất rau an toàn là một trong những vấn đề cấp thiết trong nông nghiệp hiện đại, đặc biệt tại xã Vĩnh Lợi, huyện Sơn Dương, Tuyên Quang. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá thực trạng sản xuất rau an toàn, nhằm đảm bảo chất lượng sản phẩm và an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng. Rau an toàn được định nghĩa là sản phẩm rau tươi đáp ứng các tiêu chuẩn về hàm lượng kim loại nặng, nitrat, vi sinh vật và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật theo quy định của nhà nước. Việc sản xuất rau an toàn không chỉ đảm bảo sức khỏe người tiêu dùng mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển nông nghiệp bền vững.

1.1. Quy trình sản xuất rau an toàn

Quy trình sản xuất rau an toàn bao gồm các bước từ chọn đất, giống, phân bón, đến thu hoạch và đóng gói. Đất trồng rau phải là đất cao, thoát nước tốt, cách ly với khu vực có chất thải công nghiệp và sinh hoạt. Nước tưới phải đảm bảo sạch, không bị ô nhiễm. Giống rau phải được chọn lọc kỹ càng, không có mầm bệnh. Phân bón sử dụng phải đảm bảo không chứa chất độc hại, và thuốc bảo vệ thực vật phải được sử dụng đúng liều lượng và thời gian cách ly. Quy trình này đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt để đảm bảo chất lượng rau an toàn.

1.2. Kỹ thuật trồng rau an toàn

Kỹ thuật trồng rau an toàn hiện nay bao gồm ba phương pháp chính: thủy canh, trồng rau trong nhà lưới và trồng rau ngoài đồng ruộng. Kỹ thuật thủy canh là phương pháp trồng cây không sử dụng đất, thích hợp cho các khu vực đô thị nơi diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp. Trồng rau trong nhà lưới giúp ngăn ngừa côn trùng gây hại và bảo vệ cây trồng khỏi các tác động xấu của thời tiết. Trồng rau ngoài đồng ruộng đòi hỏi sự quản lý chặt chẽ về đất, nước và phân bón để đảm bảo chất lượng rau an toàn.

II. Địa điểm sản xuất rau an toàn tại xã Vĩnh Lợi

Xã Vĩnh Lợi, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang là một trong những địa phương được quy hoạch vùng sản xuất rau an toàn. Nghiên cứu này đánh giá thực trạng sản xuất rau an toàn tại địa phương, chỉ ra những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực hiện mô hình. Địa điểm sản xuất rau tại Vĩnh Lợi có nhiều lợi thế về điều kiện tự nhiên, đất đai màu mỡ và nguồn nước sạch, tạo điều kiện thuận lợi cho việc sản xuất rau an toàn. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số hạn chế như ruộng đất manh mún, khó khăn trong việc đầu tư thâm canh và chăm bón.

2.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội

Điều kiện tự nhiên tại xã Vĩnh Lợi khá thuận lợi cho việc sản xuất rau an toàn. Đất đai màu mỡ, khí hậu ôn hòa, và nguồn nước sạch là những yếu tố quan trọng giúp cây rau phát triển tốt. Kinh tế - xã hội của địa phương cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sản xuất rau an toàn. Người dân tại đây có truyền thống canh tác rau từ lâu đời, và sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương cũng góp phần nâng cao hiệu quả của mô hình sản xuất rau an toàn.

2.2. Thực trạng sản xuất rau an toàn

Thực trạng sản xuất rau an toàn tại xã Vĩnh Lợi cho thấy những kết quả đáng khích lệ, nhưng vẫn còn nhiều tồn tại. Người nông dân chưa thực sự chủ động trong việc sản xuất, quy trình sản xuất đôi khi không được tuân thủ triệt để, dẫn đến chất lượng sản phẩm không đạt yêu cầu. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc đầu tư thâm canh và chăm bón còn gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của mô hình sản xuất rau an toàn.

III. Giải pháp phát triển sản xuất rau an toàn

Để phát triển sản xuất rau an toàn tại xã Vĩnh Lợi, cần có những giải pháp đồng bộ từ quy hoạch, vốn, đất đai, cơ sở hạ tầng, lao động, kỹ thuật, đến tiêu thụ sản phẩm. Giải pháp về quy hoạch cần tập trung vào việc mở rộng diện tích vùng trồng rau an toàn, tạo điều kiện thuận lợi cho người nông dân. Giải pháp về vốn cần được chú trọng để hỗ trợ người dân đầu tư vào sản xuất. Giải pháp về kỹ thuật cần được cải thiện thông qua các chương trình đào tạo và tập huấn kỹ thuật trồng rau an toàn cho người dân.

3.1. Giải pháp về quy hoạch và vốn

Giải pháp về quy hoạch cần tập trung vào việc mở rộng diện tích vùng trồng rau an toàn, tạo điều kiện thuận lợi cho người nông dân. Giải pháp về vốn cần được chú trọng để hỗ trợ người dân đầu tư vào sản xuất. Việc huy động vốn từ các nguồn khác nhau, bao gồm cả vốn vay và vốn hỗ trợ từ chính quyền địa phương, sẽ giúp người dân có đủ nguồn lực để đầu tư vào sản xuất rau an toàn.

3.2. Giải pháp về kỹ thuật và tiêu thụ sản phẩm

Giải pháp về kỹ thuật cần được cải thiện thông qua các chương trình đào tạo và tập huấn kỹ thuật trồng rau an toàn cho người dân. Giải pháp về tiêu thụ sản phẩm cần được chú trọng để đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm rau an toàn. Việc xây dựng các kênh tiêu thụ, bao gồm cả thị trường trong nước và xuất khẩu, sẽ giúp người dân yên tâm sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp đại học ngành Khuyến nông (Khoa Kinh tế & Phát triển Nông thôn, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên, năm 2014) của tác giả Bùi Bích Phương mang tên: “Nghiên cứu thực trạng sản xuất rau an toàn tại xã Vĩnh Lợi, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang”. Đề tài được thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Vũ Đức Hải.

Về bối cảnh thực tiễn, rau xanh là nguồn thực phẩm thiết yếu cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ trong khẩu phần ăn hàng ngày của con người. Tuy nhiên, quá trình thâm canh tăng năng suất nông nghiệp tại Việt Nam nói chung và Tuyên Quang nói riêng đã làm phát sinh nhiều vấn đề nghiêm trọng về vệ sinh an toàn thực phẩm. Tình trạng lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV), bón thừa phân đạm dẫn đến tích tụ nitrat ($\text{NO}_3^-$), ô nhiễm kim loại nặng và vi sinh vật gây hại trên rau xanh vượt ngưỡng quy định theo Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5942-1995 đã gây ngộ độc cấp tính và mãn tính cho người tiêu dùng. Nhằm giải quyết thực trạng này, năm 2010 tỉnh Tuyên Quang đã triển khai chương trình sản xuất rau an toàn (RAT). Huyện Sơn Dương cũng tiến hành quy hoạch các vùng sản xuất tập trung, trong đó xã Vĩnh Lợi bắt đầu triển khai Dự án sản xuất và sơ chế RAT từ tháng 9 năm 2013 theo quy trình kỹ thuật chuyển giao từ thành phố Tuyên Quang.

Mặc dù bước đầu ghi nhận một số kết quả tích cực, quá trình canh tác RAT tại xã Vĩnh Lợi vẫn đối mặt với nhiều bất cập:

• Nông dân chưa thực sự chủ động trong chuyển đổi phương thức sản xuất.
• Đất đai canh tác còn phân tán, manh mún, gây khó khăn cho đầu tư thâm canh đồng bộ.
• Quy trình kỹ thuật RAT đôi lúc chưa được tuân thủ triệt để, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm.
• Khâu tiêu thụ còn gặp trở ngại do thị trường chưa phân định rõ ràng giữa rau an toàn và rau thông thường, làm giảm lòng tin của người tiêu dùng và hạn chế hiệu quả kinh tế.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể:

1. Mục tiêu chung: Nắm rõ thực trạng sản xuất rau an toàn tại xã Vĩnh Lợi; phân tích những kết quả đạt được và hạn chế tồn tại, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả và nhân rộng mô hình sản xuất RAT trên địa bàn.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về sản xuất rau an toàn.
   • Đánh giá hiện trạng sản xuất rau an toàn tại xã Vĩnh Lợi, xác định thuận lợi và khó khăn khi triển khai mô hình.
   • Đề xuất các giải pháp kỹ thuật, quản lý và khuyến nông nhằm phát triển mô hình sản xuất RAT hiệu quả và bền vững.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Mô hình sản xuất rau an toàn tại xã Vĩnh Lợi, tập trung vào các cây rau vụ đông chủ lực gồm bắp cải, súp lơ xanh, su hào, cà chua và mướp đắng.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Vĩnh Lợi, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang.
• Phạm vi thời gian: Thu thập số liệu sơ cấp và khảo sát thực địa từ ngày 16/01/2014 đến 27/04/2014; chuỗi số liệu thứ cấp thống kê kinh tế - xã hội địa phương từ năm 2011 đến năm 2013.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên hệ thống cơ sở lý luận, pháp lý và thực tiễn chuyên ngành Khuyến nông và Phát triển nông thôn:

• Khung khái niệm và văn bản quản lý nhà nước:
  • Khái niệm rau an toàn theo định nghĩa của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (1998).
  • Quyết định số 04/2007/QĐ-BNN ngày 19/01/2007 của Bộ NN&PTNT ban hành “Quy định về quản lý sản xuất và chứng nhận rau an toàn”.
  • Quyết định số 99/2008/QĐ-BNN ngày 15/10/2008 của Bộ NN&PTNT về quy định quản lý sản xuất, sơ chế RAT.
  • Quyết định số 106/2007/QĐ-BNN ngày 28/12/2007 của Bộ trưởng Bộ NN&PTNT quy định về tiêu chuẩn RAT theo hai nhóm chỉ tiêu: chỉ tiêu hình thái (độ tươi, sạch bụi bẩn, không dập nát, bao gói đúng cách) và chỉ tiêu nội chất (ngưỡng giới hạn dư lượng thuốc BVTV, nitrat $\text{NO}_3^-$, kim loại nặng chì, thủy ngân, asen, kẽm, đồng và vi sinh vật gây hại).
  • Bộ tiêu chuẩn VietGAP (Vietnamese Good Agricultural Practices) với 6 nguyên tắc kỹ thuật cốt lõi: chọn đất canh tác cách ly nguồn ô nhiễm công nghiệp $\ge 2\text{ km}$ và rác thải đô thị $\ge 200\text{ m}$; nguồn nước tưới sạch; nguồn giống rõ lý lịch (xử lý hóa chất Sherpa 0,1% phòng sâu bệnh); chế độ bón phân (trung bình bón lót 15 tấn phân chuồng hoai mục và 300 kg lân hữu cơ vi sinh/ha, cấm dùng phân tươi); phòng trừ sâu bệnh bằng biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), ưu tiên chế phẩm sinh học (Bt, thảo mộc) và loại bỏ thuốc hóa học nhóm độc I, II; quy trình thu hoạch, sơ chế, đóng gói và ghi nhãn sản phẩm.
• Biện pháp kỹ thuật sản xuất: Phân tích 3 hình thức kỹ thuật gồm kỹ thuật thủy canh (thủy canh tĩnh, thủy canh động hồi lưu và mở Rtw), kỹ thuật trồng trong nhà lưới (nhà lưới kín, nhà lưới hở) và kỹ thuật trồng RAT ngoài đồng ruộng áp dụng IPM kết hợp “5 điều cấm trong sản xuất rau sạch”.
• Cơ sở thực tiễn: Tổng hợp số liệu sản xuất rau an toàn quốc tế (FAO, WHO, EU, Đài Loan, Hàn Quốc, Trung Quốc, Hoa Kỳ) và thực trạng Việt Nam (số liệu của Cục Trồng trọt và Bộ NN&PTNT về 16 tỉnh quy hoạch 37.183 ha RAT; 6 tỉnh phía Bắc quy hoạch 13.825 ha với 6.755 ha được chứng nhận; thực tế sản xuất RAT VietGAP tại thành phố Tuyên Quang ở các phường Hưng Thành, Tân Hà, Ỷ La).

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ niên giám thống kê xã Vĩnh Lợi giai đoạn 2011–2013, báo cáo kinh tế - xã hội định kỳ của UBND xã Vĩnh Lợi, tài liệu quản lý của Ban quản lý dự án rau an toàn và Hợp tác xã nông nghiệp địa phương.
• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Thu thập qua điều tra nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA/RRA), khảo sát bằng phiếu điều tra cấu trúc trực tiếp $n = 60$ hộ nông dân sản xuất rau tại 3 thôn (Gò Hu, Hồ Sen, Cầu Cháy; mỗi thôn 20 hộ). Kết hợp phỏng vấn sâu cán bộ kỹ thuật dự án, cán bộ khuyến nông cơ sở và quan sát thực địa đồng ruộng.
• Phương pháp phân tích và xử lý số liệu: Sử dụng phương pháp thống kê kinh tế, thống kê mô tả, phương pháp so sánh đối chứng giữa mô hình RAT và canh tác rau thông thường (RTT) về diện tích, năng suất, lượng phân bón, tần suất thuốc BVTV và hiệu quả sản xuất. Xử lý và tính toán số liệu trên phần mềm Microsoft Excel.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của việc sản xuất rau an toàn xuất phát từ nhu cầu bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giảm thiểu ô nhiễm môi trường nông nghiệp. Xác định rõ mục tiêu chung, 3 mục tiêu cụ thể, ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài trong việc hỗ trợ phát triển vùng chuyên canh RAT tại xã Vĩnh Lợi.

Phần 2: Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Hệ thống hóa các cơ sở khoa học về rau an toàn: các định nghĩa chính thức, quy định tiêu chuẩn hình thái và nội chất, giá trị dinh dưỡng và kinh tế của cây rau, 6 nguyên tắc canh tác GAP và các giải pháp công nghệ (thủy canh, nhà lưới, ngoài đồng ruộng). Đánh giá tổng quan thực tiễn sản xuất, tiêu thụ rau an toàn trên thế giới và tại Việt Nam, đặc biệt là thực trạng sản xuất RAT tại tỉnh Tuyên Quang và các mô hình hộ gia đình đạt chuẩn VietGAP tại thành phố Tuyên Quang.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định cụ thể đối tượng nghiên cứu là mô hình RAT tại xã Vĩnh Lợi; phạm vi không gian, thời gian và 5 loại rau nghiên cứu trọng điểm. Thiết lập khung 4 nhóm chỉ tiêu nghiên cứu (điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội, nhận thức nông dân, kết quả kỹ thuật - kinh tế của mô hình, hệ thống giải pháp). Mô tả quy trình chọn điểm nghiên cứu, phương pháp điều tra 60 phiếu hộ và kỹ thuật xử lý dữ liệu thống kê.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này tập trung trình bày các phát hiện thực nghiệm và phân tích dữ liệu qua các nội dung chính:

1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu (Xã Vĩnh Lợi):

   • Điều kiện tự nhiên: Tổng diện tích tự nhiên là 2.144,57 ha; địa hình đồi núi thấp chiếm 66,75%, thung lũng chiếm 29,97%, núi đá chiếm 4,75%. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình năm 22,5°C, lượng mưa bình quân $> 1.500\text{ mm/năm}$, độ ẩm trung bình 80%. Tài nguyên nước mặt gồm 276,87 ha sông suối và 14,9 ha ao hồ (sản lượng 32 tấn cá/năm). Có 3 nhóm đất chính: đất dốc tụ trồng lúa, đất feralit biến đổi trồng lúa/hoa màu và đất vàng nâu trên phiến sa thạch.
   • Biến động đất đai 2011–2013: Đất nông nghiệp tăng từ 1.310,62 ha (61,11%) năm 2011 lên 1.434,72 ha (66,90%) năm 2013; trong đó đất trồng lúa và rau màu tăng mạnh từ 645,14 ha lên 893,04 ha. Đất lâm nghiệp giảm từ 520,85 ha xuống 333,94 ha. Đất chưa sử dụng giảm từ 64,8 ha xuống 22,0 ha do chuyển đổi mục đích xây dựng hạ tầng và trường học.
   • Dân số, lao động và kinh tế: Năm 2013, toàn xã có 8.860 nhân khẩu, 2.289 hộ gia đình, 219 hộ nghèo (tỷ lệ 9,57%). Lực lượng trong độ tuổi lao động đạt 5.300 người (59,82% dân số). Số hộ thuần nông là 1.856 hộ (giảm dần qua các năm do chuyển dịch sang buôn bán nhỏ và tiểu thủ công nghiệp). Cơ cấu kinh tế năm 2013: Nông lâm nghiệp – thủy sản chiếm 73,29%, Công nghiệp – xây dựng chiếm 18,71%, Thương mại – dịch vụ chiếm 8,00%. Tổng giá trị sản xuất năm 2013 đạt 19,742 tỷ đồng; doanh thu toàn xã đạt 112,946 tỷ đồng; thu nhập bình quân đầu người đạt 16,0 triệu đồng/năm.
   • Cơ sở hạ tầng: Tổng cộng 51,99 km đường giao thông (tỉnh lộ 186 dài 3,8 km đã nhựa hóa; đường trục xã nhựa hóa 7,8/10,2 km; 5,65 km đường nội đồng hoàn toàn là đường đất). Toàn xã có 11 công trình thủy lợi đầu mối và 19 km kênh mương (đã kiên cố hóa bê tông 8,0 km, đạt tỷ lệ 42,7%). Hệ thống điện lưới có 6 trạm biến áp, 29,51 km đường dây 0,4 kV phục vụ 100% số hộ.

2. Đặc điểm mẫu 60 hộ điều tra:

   • 100% số hộ khảo sát có tham gia trồng rau; trong đó 52 hộ (86,67%) xác định trồng rau là nguồn thu nhập chính.
   • Phân loại kinh tế hộ: 5 hộ giàu (8,3%), 44 hộ khá (73,3%), 7 hộ cận nghèo (11,7%) và 4 hộ nghèo (6,7%).
   • Tuổi bình quân của chủ hộ là 42,48 tuổi. Trình độ học vấn: Cấp I chiếm 3,3%, Cấp II chiếm 91,7%, Cấp III chiếm 5,0%.
   • Quy mô bình quân: 5,42 nhân khẩu/hộ; 2,87 lao động/hộ; diện tích canh tác RAT bình quân đạt 6,3 sào/hộ.

3. Công tác tập huấn kỹ thuật và nhận thức nông dân:

   • Dự án phối hợp cơ quan chuyển giao tổ chức tập huấn lý thuyết và thực hành trên đồng ruộng tại nhà văn hóa 3 thôn Gò Hu, Hồ Sen, Cầu Cháy; mở 2 lớp đào tạo kỹ thuật viên cơ sở cho cán bộ nông nghiệp xã và khuyến nông viên.
   • Đánh giá của 60 hộ: 75,0% hiểu rất rõ và 16,7% hiểu tương đối rõ về nội dung dự án; 65,0% đánh giá tốc độ triển khai bình thường (20,0% cho rằng chậm do thiếu thị trường đầu ra); 43,3% đánh giá phương pháp triển khai bình thường và 26,7% đánh giá khoa học; 75,0% đánh giá tinh thần trách nhiệm của cán bộ khuyến nông ở mức tốt và 20,0% ở mức rất tốt.

4. Hiện trạng kỹ thuật và so sánh mô hình RAT với RTT ngoài đồng ruộng:

   • Mô hình nhà lưới chỉ tồn tại nhỏ lẻ ở vài hộ có điều kiện kinh tế do chi phí xây dựng cao và dự án không hỗ trợ kinh phí. Do đó, mô hình canh tác RAT ngoài đồng ruộng với quy mô 18,5 ha (năm 2013) là mô hình chủ đạo, tổ chức theo các nhóm hộ liên kết.
   • Cơ cấu mùa vụ: Vụ xuân hè/hè thu (tháng 3–8) trồng mướp đắng, cà chua, rau muống, hành; vụ thu đông/mùa đông (tháng 9–12) trồng cải bắp, su hào, súp lơ xanh.
   • Áp dụng kỹ thuật: Nông dân được hỗ trợ giống, phân bón, chế phẩm sinh học; tuân thủ “5 điều cấm” và quy trình IPM.

5. Đề xuất 8 nhóm giải pháp phát triển mô hình:

   • Quy hoạch mở rộng vùng trồng RAT tập trung;
   • Hỗ trợ chính sách vốn vay ưu đãi;
   • Tích tụ và dồn điền đổi thửa đất đai;
   • Đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng (kiên cố hóa kênh mương nội đồng, đường giao thông);
   • Đào tạo và phát triển nguồn lao động kỹ thuật;
   • Hoàn thiện quy trình kỹ thuật và chuyển giao tiến bộ sinh học;
   • Xây dựng thương hiệu, bao bì nhãn mác và tìm kiếm thị trường tiêu thụ ổn định;
   • Đổi mới, nâng cao năng lực hoạt động của hệ thống Khuyến nông cơ sở.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tóm tắt các kết quả đạt được về mặt kinh tế, xã hội, môi trường của mô hình RAT tại xã Vĩnh Lợi và đưa ra các kiến nghị cụ thể đối với UBND tỉnh Tuyên Quang, Sở NN&PTNT và chính quyền huyện Sơn Dương nhằm duy trì, cấp chứng nhận VietGAP cho vùng sản xuất.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính kèm dữ liệu thực nghiệm

Khóa luận đã tổng hợp và so sánh chi tiết các chỉ tiêu kỹ thuật, diện tích, năng suất và mức đầu tư vật tư giữa mô hình rau an toàn (RAT) và rau thông thường (RTT) tại xã Vĩnh Lợi giai đoạn 2011–2013:

1. Chuyển dịch diện tích sản xuất rau

Trong giai đoạn 2011–2013, diện tích trồng RAT của xã Vĩnh Lợi tăng liên tục từ 10,5 ha lên 18,5 ha, trong khi diện tích trồng RTT giảm tương ứng từ 30,0 ha xuống 22,0 ha.

Chỉ tiêu diện tích (ha)	Năm 2011	Năm 2012	Năm 2013
Tổng diện tích trồng rau	40,5	40,5	40,5
1. Diện tích trồng RAT	10,5	15,2	18,5
- Cải bắp	5,8	5,1	6,2
- Súp lơ xanh	3,2	4,5	6,8
- Su hào	1,5	5,6	5,6
2. Diện tích trồng RTT	30,0	25,3	22,0
- Cải bắp	5,3	5,3	4,5
- Súp lơ xanh	4,6	5,1	6,8
- Su hào	3,5	4,2	4,7
- Các loại rau khác	16,6	10,7	6,0

2. So sánh năng suất thu hoạch

Năng suất bình quân của các loại rau trong mô hình RAT luôn cao hơn canh tác RTT truyền thống khoảng 1,2 lần nhờ áp dụng đúng quy trình chăm sóc và giống tốt.

Loại rau	Năm 2011 (RAT / RTT)	Năm 2012 (RAT / RTT)	Năm 2013 (RAT / RTT)	Chênh lệch năm 2013 (tấn/sào)
Cải bắp (tấn/sào)	1,5 / 1,2	1,7 / 1,4	1,8 / 1,5	+0,3
Súp lơ xanh (tấn/sào)	1,0 / 0,6	0,8 / 0,7	1,2 / 0,9	+0,3
Su hào (tấn/sào)	1,2 / 1,2	1,3 / 1,0	1,3 / 1,1	+0,2

3. Thực trạng đầu tư phân bón cho 1 sào rau (Năm 2013)

Mô hình RAT sử dụng lượng phân chuồng hoai mục cao hơn, bổ sung phân vi sinh Quế Lâm và hoàn toàn không sử dụng phân tổng hợp NPK Lâm Thao để tránh dư lượng $\text{NO}_3^-$.

STT	Loại phân bón (kg/sào)	Bắp cải (RAT / RTT)	Súp lơ xanh (RAT / RTT)	Su hào (RAT / RTT)
1	Phân chuồng	1.000 / 800	1.200 / 800	800 / 600
2	Phân Đạm urê	8 / 6	8 / 6	8 / 6
3	Phân Supe Lân	9 / 8	6 / 6	10 / 12
4	Phân Kaliclorua	6 / 5	7 / 5	7 / 4
5	Phân NPK Lâm Thao	0 / 20–25	0 / 15–20	0 / 25–30
6	Phân vi sinh Quế Lâm	72–75 / 0	70 / 0	80 / 0

4. Thực trạng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật (Năm 2013)

Sự khác biệt rõ rệt giữa hai phương thức canh tác được phản ánh qua chủng loại thuốc, tần suất phun và thời gian cách ly:

Tiêu chí so sánh	Mô hình Rau an toàn (RAT)	Mô hình Rau thông thường (RTT)
Lý do phun thuốc	Phun khi xuất hiện sâu bệnh theo hướng dẫn của CBKT và nhãn bao bì	Thấy sâu bệnh là phun tự do, không theo quy trình kỹ thuật
Loại thuốc sử dụng	Ưu tiên thuốc sinh học, thảo mộc: Vis, ViHa, Firibiotox P, Firibiotox C, Atabron 5EC	Sử dụng thuốc hóa học đặc trị: Cyper 25EC, Appland 10WP, Hoppecin 5EC
Số lần phun/vụ	2 – 3 lần/vụ	5 – 6 lần/vụ
Nồng độ phun	Đúng hướng dẫn ghi trên bao bì	Đúng hướng dẫn hoặc tự ý tăng 1 – 1,5 lần
Thời gian cách ly	Đảm bảo đúng thời gian cách ly (thuốc sinh học ngắn ngày)	Quy định 7–10 ngày nhưng chỉ khoảng 25% hộ tuân thủ
Biện pháp phòng trừ	Áp dụng IPM: bẫy cây trồng, bảo vệ thiên địch, luân canh xen canh, vệ sinh đồng ruộng	Chủ yếu dựa vào phun thuốc hóa học; dọn vệ sinh đồng ruộng thủ công

Theo kết quả lấy mẫu kiểm tra độc lập của Chi cục Quản lý chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản, các mẫu rau trong mô hình RAT tại xã Vĩnh Lợi đều không phát hiện dư lượng thuốc BVTV vượt ngưỡng, bắp cải cuốn chặt, củ su hào đồng đều và súp lơ có mẫu mã đẹp hơn ruộng đối chứng.

Đóng góp thực tiễn của đề tài

• Cung cấp nguồn số liệu khảo sát thực chứng, có hệ thống về quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ rau thông thường sang rau an toàn tại một xã miền núi thuộc huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang.
• Chỉ rõ những sai lệch thực tế của nông dân trong việc bón phân hóa học và lạm dụng thuốc BVTV hóa học trên ruộng rau đại trà.
• Đề xuất hệ thống 8 nhóm giải pháp mang tính ứng dụng trực tiếp cho chính quyền địa phương và Trạm Khuyến nông huyện Sơn Dương để tổ chức lại vùng sản xuất RAT ngoài đồng ruộng theo chuỗi giá trị.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài:
  • Thời gian thực địa ngắn (từ tháng 01/2014 đến tháng 04/2014), chủ yếu thu thập số liệu vụ thu đông và đông xuân, chưa đánh giá trọn vẹn chu kỳ canh tác các loại rau vụ hè thu.
  • Quy mô khảo sát giới hạn ở 60 hộ thuộc 3 thôn (Gò Hu, Hồ Sen, Cầu Cháy), chưa bao quát toàn diện cả 17 thôn trên địa bàn toàn xã Vĩnh Lợi.
  • Khóa luận chưa đi sâu phân tích mô hình công nghệ cao (nhà lưới, thủy canh) do địa phương thiếu kinh phí đầu tư và dự án chưa hỗ trợ hạng mục này.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng đánh giá hiệu quả kinh tế – tài chính chi tiết theo chuỗi giá trị từ sản xuất, sơ chế đến các kênh tiêu thụ cố định (siêu thị, bếp ăn tập thể, cửa hàng RAT tại thành phố Tuyên Quang).
  • Phân tích sâu hơn các chỉ tiêu kiểm nghiệm hóa lý (dư lượng nitrat $\text{NO}_3^-$, hàm lượng kim loại nặng trong đất và nguồn nước ngầm) theo thời gian để theo dõi mức độ phục hồi môi trường sinh thái đồng ruộng.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các đối tượng:

• Sinh viên và học viên: Chuyên ngành Khuyến nông, Kinh tế nông nghiệp, Phát triển nông thôn, Khoa học cây trồng và Quản lý tài nguyên đất có thể tham khảo phương pháp thiết kế bảng hỏi điều tra hộ, phương pháp điều tra nhanh nông thôn (PRA/RRA) và kỹ năng so sánh đối chứng kinh tế – kỹ thuật trong nông nghiệp.
• Cán bộ khuyến nông và quản lý nông nghiệp cơ sở: Tham khảo kinh nghiệm thực tế về công tác tổ chức nhóm hộ sản xuất RAT ngoài đồng ruộng, quy trình tập huấn IPM, phương thức hướng dẫn nông dân thay thế phân bón vô cơ bằng phân vi sinh Quế Lâm và quản lý thuốc BVTV sinh học.
• Các phần nội dung giá trị nhất: Phần 4 với các bảng số liệu chi tiết về định mức phân bón (Bảng 4.9), thực trạng sử dụng thuốc BVTV (Bảng 4.10) và hệ thống giải pháp phát triển vùng sản xuất RAT cấp xã.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Dự án sản xuất và sơ chế rau an toàn tại xã Vĩnh Lợi được bắt đầu triển khai vào thời điểm nào và áp dụng mô hình canh tác nào là chủ yếu?
Dự án bắt đầu được triển khai và sản xuất tại xã Vĩnh Lợi từ tháng 9 năm 2013 theo quy trình chuyển giao của thành phố Tuyên Quang. Do điều kiện kinh tế của người dân còn khó khăn và dự án không hỗ trợ kinh phí xây dựng nhà lưới, mô hình canh tác chủ yếu tại địa phương là sản xuất rau an toàn ngoài đồng ruộng theo hình thức nhóm hộ liên kết, với quy mô diện tích đạt 18,5 ha vào năm 2013.

2. Cơ cấu mùa vụ và các chủng loại rau chính trong mô hình sản xuất RAT tại xã Vĩnh Lợi được bố trí như thế nào?
Mô hình bố trí canh tác quanh năm theo hai nhóm vụ chính:

• Vụ xuân hè và hè thu (tháng 3 – 8): Canh tác mướp đắng, cà chua, rau muống và hành.
• Vụ thu đông và vụ đông (tháng 9 – 12): Canh tác cải bắp, su hào, súp lơ xanh và hành.

3. Sự khác biệt cơ bản về việc sử dụng phân bón giữa mô hình RAT và canh tác rau thông thường (RTT) tại xã Vĩnh Lợi là gì?
Trong mô hình RAT năm 2013, nông dân bón lượng phân chuồng hoai mục cao hơn (từ 800–1.200 kg/sào tùy loại rau), bổ sung phân vi sinh Quế Lâm (từ 70–80 kg/sào) và hoàn toàn không sử dụng phân tổng hợp NPK Lâm Thao. Ngược lại, nông dân trồng RTT bón ít phân chuồng hơn, không dùng phân vi sinh nhưng sử dụng lượng lớn phân NPK Lâm Thao (từ 15–30 kg/sào), dẫn đến nguy cơ tồn dư nitrat cao trong rau.

4. Mức độ tuân thủ thời gian cách ly khi phun thuốc bảo vệ thực vật giữa hộ trồng RAT và RTT chênh lệch ra sao?
Hộ trồng RAT chỉ phun 2–3 lần/vụ khi có sâu bệnh, ưu tiên sử dụng thuốc sinh học và thảo mộc (Vis, ViHa, Firibiotox P/C, Atabron 5EC) có thời gian cách ly ngắn (3–4 ngày) nên hầu hết nông dân đều đảm bảo đúng thời gian cách ly trước khi thu hoạch. Ngược lại, hộ trồng RTT phun 5–6 lần/vụ bằng thuốc hóa học đặc trị (Cyper 25EC, Appland 10WP...), thời gian cách ly yêu cầu 7–10 ngày nhưng chỉ có khoảng 25% số người dân tuân thủ đúng quy định.

5. Người dân xã Vĩnh Lợi đánh giá như thế nào về tinh thần trách nhiệm của cán bộ khuyến nông và tốc độ triển khai dự án?
Kết quả khảo sát 60 hộ dân cho thấy: 75,0% số hộ đánh giá tinh thần trách nhiệm của cán bộ nông nghiệp địa phương ở mức tốt và 20,0% ở mức rất tốt (chỉ 5,0% đánh giá trung bình). Về tiến độ triển khai dự án, 65,0% đánh giá ở mức bình thường, 15,0% đánh giá nhanh và 20,0% đánh giá chậm do lo ngại về thị trường đầu ra tiêu thụ sản phẩm chưa ổn định.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Bùi Bích Phương đã phản ánh bức tranh thực tế về thực trạng sản xuất và chuyển đổi mô hình rau an toàn tại xã Vĩnh Lợi, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2011–2013. Kết quả nghiên cứu khẳng định mô hình RAT ngoài đồng ruộng giúp tăng năng suất rau khoảng 1,2 lần, cải thiện mẫu mã sản phẩm và đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm nhờ thay thế hóa chất bằng phân vi sinh và thuốc BVTV sinh học. Các nhóm giải pháp về quy hoạch đất đai, đầu tư kênh mương nội đồng, đào tạo khuyến nông và liên kết tiêu thụ sản phẩm được đề xuất là cơ sở thực tiễn quan trọng giúp địa phương phát triển vùng chuyên canh rau an toàn bền vững theo tiêu chuẩn VietGAP.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài Rau là loại thực phẩm không thể thiếu trong khẩu phần ăn hàng ngày của con người, đó là nguồn cung cấp chất dinh dưỡng hết sức quan trọng, đặc biệt là Vitamin và chất khoáng. Do đó, vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm trong rau xanh đang thực sự trở thành vấn đề quan tâm của toàn xã hội. Tuy nhiên, trong quá trình thâm canh tăng năng suất cây trồng để tạo ra khối lượng sản phẩm và hiệu quả kinh tế ngày một cao, tình hình VSATTP trong nông sản ở Việt Nam nói chung cũng như ở Tuyên Quang nói riêng, nhất là trong rau xanh đang là vấn đề gây nhiều lo lắng và bức xúc. Tình trạng rau bị ô nhiễm do thuốc BVTV, Nitrat(NO3), kim loại nặng, vi sinh vật (VSV) gây hại đã đến mức báo động từ nhiều năm nay nhưng những mẫu rau này vẫn được bán tràn lan trên thị trường.

Đó là những nguyên nhân chính gây nên tình trạng ngộ độc thực phẩm cấp tính cho người sử dụng. Đồng thời, cũng là một trong những nguyên nhân gây nên tình trạng ngộ độc mãn tính đưa đến các bệnh hiểm nghèo như: Ung thư… ngày càng nhiều. Hơn nữa rau xanh có đặc thù không giống như cây lúa, cây rau được gieo trồng với nhiều chủng loại phong phú, có thời gian sinh trưởng ngắn nên đòi hỏi tưới nước, bón phân cũng như phun thuốc BVTV nhiều hơn. Từ đó nảy sinh ra nhiều vấn đề như, dư lượng thuốc BVTV (do phun thuốc không đảm bảo thời gian cách ly); Đạm (do bón dư thừa vượt quá nhu cầu của cây); các loại vi trùng và ký sinh trùng (do tưới nguồn nước bẩn bị ô nhiễm vi sinh).

Các vấn đề nêu trên tồn dư trong rau vượt quá mức qui định theo Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5942-1995, gây ảnh hưởng không tốt tới sức khỏe của người tiêu dùng. Như vậy, việc sản xuất và cung cấp rau an toàn cho thị trường đảm bảo dư lượng thuốc BVTV, hàm lượng Nitrat (NO3) kim loại nặng,. dưới mức cho phép là nhu cầu hết sức cần thiết. Xuất phát từ thực tế trên, năm 2010 tỉnh Tuyên Quang đã triển khai chương trình sản xuất rau an toàn tại nhiều huyện khác nhau, từ đó đến nay vẫn được duy trì và phát triển.

Huyện Sơn Dương cũng là một trong những n 2 huyện được quy hoạch vùng sản xuất rau an toàn. Trong đó xã Vĩnh Lợi là xã có nhiều lợi thế và tiềm năng, tháng 9 năm 2013, Dự án sản xuất và sơ chế RAT được triển khai và bắt đầu sản xuất tại xã Vĩnh Lợi theo quy trình của thành phố Tuyên Quang. Trong những năm qua mô hình đã đạt được những kết quả đáng khích lệ làm cho người nông dân phấn khởi, tin tưởng vào cái mới song vẫn còn nhiều tồn tại trong vấn đề sản xuất rau an toàn: Đó là người nông dân chưa thực sự chủ động trong việc sản xuất, ruộng đất vẫn còn manh mún chưa tập trung, gặp khó khăn trong việc đầu tư thâm canh, chăm bón. Quy trình sản xuất rau an toàn đôi khi không tuân thủ triệt để nên ảnh hưởng đến chất lượng và việc tiêu thụ sản phẩm, làm người tiêu dùng giảm độ tin cậy.

Từ những hạn chế đó làm cho hiệu quả kinh tế của việc sản xuất rau an toàn tại xã Vĩnh Lợi giảm đi cả về số lượng cũng như chất lượng. Từ những vấn đề trên, được sự nhất trí của ban quản lý dự án rau an toàn tại xã Vĩnh Lợi và sự đồng ý của khoa Kinh tế và Phát triển Nông thôn tôi đã lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu thực trạng sản xuất rau an toàn tại xã Vĩnh Lợi, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang”. Mục tiêu của đề tài 1. Mục tiêu chung Nắm rõ tình hình sản xuất rau an toàn trên địa bàn nghiên cứu, phân tích chỉ ra những kết quả đạt được cũng như những vấn đề còn tồn tại trong quá trình sản xuất RAT.

Từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của mô hình sản xuất RAT tại xã Vĩnh Lợi. Mục tiêu cụ thể - Hệ thống hóa các cơ sở lý luận và thực tiễn của sản xuất rau an toàn. - Đánh giá hiện trạng sản xuất rau an toàn tại xã Vĩnh Lợi, những thuận lợi và khó khăn gặp phải khi thực hiện mô hình. - Đề xuất một số biện pháp để sản xuất rau an toàn có hiệu quả và nhằm phát triển mô hình rau an toàn trong những năm tới.

n 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Những khái niệm liên quan đến rau an toàn * Rau an toàn(RAT): Có nhiều khái niệm khác nhau về rau an toàn - Theo Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông thôn, 1998 thì “Những sản phẩm rau tươi có chất lượng đúng như đặc tính giống của nó, hàm lượng các hóa chất độc và mức độ nhiễm các sinh vật gây hại dưới mức tiêu chuẩn cho phép, bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng và môi trường, thì được coi là rau đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm gọi tắt là rau an toàn”. - Căn cứ theo quyết định số 04/2007/QĐ – BNN, ngày 19/01/2007 của Bộ Nông nghiệp và PTNT về việc ban hành “ Quy định về quản lý sản xuất và chứng nhận rau an toàn” [5] khái niệm RAT được hiểu như sau: “Là sản phẩm rau tươi đảm bảo các tiêu chuẩn chất lượng về hàm lượng kim loại nặng, hàm lượng Nitrat (NO3), vi sinh vật, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) theo quy định hiện hành của nhà nước (tại quyết định số 99/2008/QĐ – BNN ngày 15/10/2008 của Bộ NN&PTNT); được sản xuất, sơ chế theo quy trình sản xuất, sơ chế RAT; tiến tới sản xuất, sơ chế theo quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt cho rau quả tươi Việt Nam (VietGAP)”.

* Thực hành sản xuất nông nghiệp tốt cho rau quả tươi Việt Nam gọi tắt là VietGAP (Vietnames Goo Agricultural Practices): Là những nguyên tắc trình tự, thủ tục hướng dẫn tổ chức, cá nhân sản xuất, thu hoạch, sơ chế đảm bảo an toàn, nâng cao chất lượng sản phẩm, đảm bảo phúc lợi xã hội, sức khỏe người sản xuất và người tiêu dùng, bảo vệ môi trường và nguồn gốc sản phẩm. *Ngưỡng an toàn: Là mức giới hạn tối đa cho phép của dư lượng hóa chất độc hại (kim loại nặng, nitrat, thuốc Bảo vệ thực vật, các chất điều hòa sinh trưởng), các vi sinh vật có hại được phép tồn tại trên rau mà không ảnh hưởng đến sức khỏe con người theo Quy định hiện hành của Bộ Y tế. Tiêu chuẩn Rau an toàn Theo Quyết định số 106/2007/QĐ – BNN ngày 28 tháng 12 năm 2007 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn) [7] sản phẩm rau được hiểu là an toàn khi đáp ứng được các yêu cầu sau: n 4 2. Chỉ tiêu về hình thái Chỉ tiêu hình thái tức là xét ở khía cạnh sạch, hấp dẫn về hình thức: sản phẩm rau phải tươi, sạch bụi bẩn, không lẫn các tạp chất, thu đúng độ chín – khi có chất lượng cao nhất, không có triệu chứng bệnh, có bao bì bảo quản vệ sinh hấp dẫn.

Chỉ tiêu về nội chất Chỉ tiêu nội chất tức là xét về khía cạnh sạch, an toàn về chất lượng: Khi sản phẩm rau không chứa các dư lượng vượt quá ngưỡng cho phép của tiêu chuẩn vệ sinh y tế (TCVN) như : - Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. - Dư lượng đạm Nitrat(NO3). - Dư lượng kim loại nặng(chì, thủy ngân, asenic, kẽm, đồng…). - Số lượng vi sinh vật và kí sinh trùng gây hại.

Trong đó yêu cầu (2) hoàn toàn phụ thuộc vào môi trường canh tác và kỹ thuật trồng trọt, nó là yếu tố quyết định rau sạch hay rau bị ô nhiễm. Sự quan trọng của cây rau 2.Tính đa dạng của cây rau Rau là một trong những cây trồng quan trọng được người dân Việt Nam canh tác từ lâu đời, bất cứ nơi nào có người ở là ở đó có rau xanh, khá phong phú về chủng loại. Riêng rau ở miền Bắc nói chung và rau ở Tuyên Quang nói riêng do có đặc điểm khí hậu đa dạng(có đầy đủ bốn mùa) nên có thể trồng được từ các loại rau nhiệt đới như rau muống, rau ngót, rau cải… cho đến các loại rau xứ lạnh như xu hào, bắp cải, cà rốt… Dựa vào phân loại thực vật có thể chia ra 10 nhóm rau chính: ăn rễ, ăn củ, rau họ cải, họ cà, họ bầu bí, họ đậu, họ hành tỏi, rau ăn lá, rau thủy sinh và rau lưu niên. Ở miền Bắc có tới hơn 75 loài cây dùng làm rau ăn.

Các loại rau chủ yếu thuộc loại cây hàng năm đã thích nghi được với điều kiện khí hậu và điều kiện đất đai của vùng. Đây là nguồn gen quý giá phù hợp cho công tác chọn giống rau quanh năm của khu vực phía Bắc.Thành phần dinh dưỡng của cây rau Rau là loại thực phẩm chứa nhiều nước từ 75 – 80%, chứa các chất khoáng như: Canxi, Kali, Sắt, Iốt…giúp trung hòa pH trong máu và dịch tế n 5 bào, các vitamin quan trọng trong rau vitamin A, vitamin B, Vitamin C… Chất xơ có trong rau chủ yếu là chất khô, nó làm tăng thể tích tiếp xúc của thức ăn với dịch tiêu hóa, giúp cho việc tiêu hóa dễ dàng, kích thích ruột co bóp và tiết dịch tiêu hóa, giúp cơ thể chống bệnh táo bón. Ngoài ra, nó còn chứa chất đạm và là vị thuốc quan trọng. Hiệu quả kinh tế Lợi ích kinh tế do cây rau mang lại: Tăng ngày công lao động cho nông thôn vì sản xuất rau đòi hỏi nhiều công lao động hơn so với sản xuất lúa và cây lương thực khác.

Tăng thu nhập cho nông dân mặc dù sản xuất rau chỉ chiếm 5- 6% so với tổng sản lượng nông nghiệp, ngoài ra nó phát triển thêm nhiều ngành nghề phụ phục vụ cho sản xuất nông thôn: đan sọt, giỏ, nghề mộc và dịch vụ chế biến… Cuối cùng là đẩy mạnh xuất khẩu và trao đổi hàng hóa giữa các nước. Nguyên tắc sản xuất rau an toàn theo tiêu chuẩn GAP Các nguyên tắc sản xuất rau an toàn được quy định theo tiêu chuẩn GAP [13] bao gồm: - Chọn đất: Đất để trồng rau phải là đất cao, thoát nước tốt, thích hợp với quá trình sinh trưởng, phát triển của rau. Tốt nhất là chọn đất cát pha, đất thịt nhẹ hoặc đất thịt trung bình có tầng canh tác dày 20-30cm. Vùng trồng rau phải cách ly với khu vực có chất thải công nghiệp nặng và bệnh viện ít nhất 2km, với chất thải sinh hoạt của thành phố ít nhất 200m.