CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ DỰ ÁN KHOA HỌC CÔNG NGHỆ CỦA DOANH NGHIỆP 1. KHÁI QUÁT VỀ DỰ ÁN VÀ QUẢN TRỊ DỰ ÁN KHOA HỌC CÔNG NGHỆ 1. Khái quát về dự án và dự án khoa học công nghệ 1. Khái niệm và phân loại dự án a.
Khái niệm về dự án và dự án của doanh nghiệp Theo quan điểm chung và phổ biến hiện nay, đã được đề cập trong Giáo trình quản trị dự án của Trường Đại học Thương mại - tác giả Phan Thùy Dương, Bùi Minh Lý (2015), khái niệm dự án được tiếp cận dưới hai góc độ: -Về hình thức: Dự án là một tập hồ sơ gồm tài liệu, trong đó trình bày một cách chi tiết về hệ thống các hoạt động với các nguồn lực và chi phí theo một kế hoạch nhằm thực hiện mục tiêu xác định trong một thời hạn ấn định. - Về nội dung: Theo nghĩa “tĩnh”, dự án được hiểu là một hình tượng về một tình huống (một trạng thái) mà ta muốn đạt tới trong tương lai. Theo nghĩa “động”, dự án là một hoạt động đặc thù được thực hiện có mục đích, có phương pháp và định tiến với các phương tiện và nguồn lực đã cho nhằm tạo nên một thực tế mới. Nhìn chung, theo quan điểm đánh giá đến từ phía tác giả, dự án là một loạt các nhiệm vụ và hoạt động trong một phạm vi được giới hạn với một sản phẩm được xác định rõ ràng, có tính chất nhất thời, có các đặc điểm, mục đích và mục tiêu cụ thể.
Đồng thời dự án có những nguồn lực giới hạn sẵn có để thực hiện và có thời điểm bắt đầu và kết thúc cụ thể. Trong doanh nghiệp, bên cạnh những hoạt động kinh doanh thường xuyên còn có hoạt động dự án nhằm mục tiêu phát triển hoạt động kinh doanh, khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực còn nhàn rỗi hoặc chưa mang lại hiệu quả cao, khắc phục những khó khăn, trở ngại trong quá trình triển khai hoạt động kinh doanh thường xuyên. Các dự án của doanh nghiệp thường gắn liền với các hoạt động kinh doanh và phục vụ kinh doanh nhằm hướng tới việc thực hiện các mục tiêu của doanh nghiệp. Tuy nhiên, cũng cần phải phân biệt hoạt động dự án với hoạt động kinh doanh thường xuyên của doanh nghiệp để qua đó thấy được tính đặc thù của dự án và quản trị dự án trong doanh nghiệp.
Luan van 8 Xét trong phạm vi của một doanh nghiệp, hoạt động dự án và hoạt động kinh doanh thường xuyên có những điểm tương đồng và những điểm khác biệt cụ thể: - Điểm tương đồng: + Đều là bộ phận cấu thành hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. + Đều hướng tới việc thực hiện mục tiêu kinh doanh chung và qua đó theo đuổi mục đích tìm kiếm lợi nhuận của doanh nghiệp. + Hoạt động kinh doanh thường xuyên cũng như hoạt động dự án kinh doanh đều phải được hoạch định trên cơ sở mục tiêu và chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp trong mỗi giai đoạn hay thời kỳ phát triển, đều phải được thực hiện trong mối quan hệ chặt chẽ với các yếu tố thuộc môi trường kinh doanh của doanh nghiệp. + Các hoạt động tác nghiệp trong hoạt động kinh doanh thường xuyên cũng như trong hoạt động dự án kinh doanh cũng đều tuân thủ các quy trình và nghiệp vụ mang tính kỹ thuật thống nhất (như các hoạt động sản xuất, thương mại, tài chính, nhân sự.
- Điểm khác biệt: Bảng 1.1: Điểm khác biệt giữa hoạt động kinh doanh thường xuyên và hoạt động dự án kinh doanh Hoạt động kinh doanh thường xuyên Hoạt động dự án kinh doanh - Nhiệm vụ có tính lặp đi, lặp lại liên tục. - Nhiệm vụ không có tính lặp lại liên tục, mà có tính chất mới mẻ - Sản phẩm hàng hóa, dịch vụ được sản - Tập trung vào việc sản xuất kinh doanh xuất và cung cấp ra thị trường với khối một loại hay một số lượng nhất định sản lượng lớn (sản xuất hàng loạt) trong một phẩm hàng hóa, dịch vụ (sản xuất đơn thời kỳ. chiếc) - Thời gian tiến hành gắn liền với thời gian - Thời gian tiến hành được xác định, có tồn tại của doanh nghiệp. thời hạn nhất định.
- Môi trường làm việc tương đối ổn định. - Môi trường làm việc thường xuyên thay đổi. - Các yếu tố thuộc hệ thống quản trị có - Các yếu tố thuộc hệ thống quản trị tính ổn định lâu dài. thường có sự thay đổi cho phù hợp với từng dự án - Tỷ lệ sử dụng nguồn lực thấp.
- Tỷ lệ sử dụng nguồn lực cao. Tóm lại, việc phân biệt giữa hoạt động kinh doanh thường xuyên với hoạt Luan van 9 động dự án trong mỗi doanh nghiệp mặc dù có tính chất tương đối song lại có ý nghĩa quan trọng đối với quản trị dự án, giúp cho nhà quản trị có thể vận dụng những phương pháp quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh thường xuyên vào quản trị dự án, song phải thấy được tính đặc thù của nó xuất phát từ những khác biệt giữa hai loại hoạt động này trong doanh nghiệp như đã nêu ở trên. Phân loại dự án của doanh nghiệp Dự án nói chung và dự án kinh doanh nói riêng có thể được phân loại theo các tiêu thức khác nhau. Trong đó, phân loại dự án theo lĩnh vực đầu tư, phổ biến nhất hiện nay thì dự án có thể được chia thành các loại như sau: - Dự án trong lĩnh vực xây dựng: Dự án xây dựng cơ bản, xây dựng cơ sở hạ tầng… - Dự án trong lĩnh vực khoa học công nghệ: các dự án nghiên cứu công nghệ mới, giải pháp ứng dụng công nghệ trong thực tiễn.
- Dự án trong lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp: dự án phát triển giống cây trồng, vật nuôi; trồng cây, nuôi trồng thủy hải sản… - Dự án trong lĩnh vực công nghiệp: sản xuất nguyên vật liệu, khai thác tài nguyên… - Dự án trong lĩnh vực tài nguyên và môi trường: bảo vệ môi trường, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Ngoài ra, người ta còn phân loại dự án theo các tiêu thức như: lĩnh vực đầu tư, thời hạn ấn định, quy mô hoạt động, theo các giai đoạn thực thi, theo tên,. Khái niệm và đặc điểm của dự án khoa học công nghệ a. Khái niệm dự án khoa học công nghệ Theo luật Khoa học và công nghệ năm 2013, định nghĩa khoa học và công nghệ được hiểu như sau: - Khoa học là hệ thống tri thức về bản chất, quy luật tồn tại và phát triển của sự vật, hiện tượng tự nhiên, xã hội và tư duy.
- Công nghệ là giải pháp, quy trình, bí quyết kỹ thuật có kèm theo hoặc không kèm theo công cụ, phương tiện dùng để biến đổi nguồn lực thành sản phẩm. - Hoạt động khoa học và công nghệ là hoạt động nghiên cứu khoa học, nghiên cứu và triển khai thực nghiệm, phát triển công nghệ, ứng dụng công nghệ, dịch vụ khoa học và công nghệ, phát huy sáng kiến và hoạt động sáng tạo khác nhằm phát triển khoa học và công nghệ. - Nhiệm vụ khoa học và công nghệ là những vấn đề khoa học và công nghệ cần Luan van 10 được giải quyết để đáp ứng yêu cầu thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, phát triển khoa học và công nghệ. Theo thông tư số 11/2013/TT-BKHCN ngày 29/3/2013 của Bộ Khoa học và công nghệ, định nghĩa khái niệm dự án khoa học công nghệ “là một loại nhiệm vụ khoa học và công nghệ bao gồm một số đề tài nghiên cứu khoa học và công nghệ và dự án sản xuất thử nghiệm có sự gắn kết hữu cơ, đồng bộ được tiến hành trong một thời gian nhất định, nhằm giải quyết các vấn đề khoa học và công nghệ chủ yếu phục vụ cho việc sản xuất một sản phẩm hoặc nhóm sản phẩm trọng điểm, chủ lực, ưu tiên, mũi nhọn có tác động nâng cao trình độ công nghệ của một ngành, lĩnh vực và có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước”.
Theo góc nhìn từ doanh nghiệp: dự án khoa học công nghệ là những dự án của doanh nghiệp có liên quan tới các lĩnh vực nghiên cứu khoa học công nghệ. Phân loại dự án khoa học công nghệ Có rất nhiều lĩnh vực nghiên cứu khoa học công nghệ, tuy nhiên, các doanh nghiệp chỉ áp dụng một số lĩnh vực vào thực tế các dự án. Cụ thể như sau: - Các dự án về khoa học kỹ thuật và công nghệ (đây là các dự án phổ biến nhất): bao gồm các dự án liên quan đến điện, điện tử, công nghệ thông tin, chế tạo máy, kỹ thuật phát triển vật liệu mới, luyện kim, công nghệ nano, công nghệ thực phẩm, công nghệ sinh học môi trường và công nghiệp. - Các dự án về khoa học y dược: nghiên cứu về y tế, dược học, phát triển các loại thuốc mới, các phương pháp điều trị mới, công nghệ sinh học trong y học.
- Các dự án về khoa học nông nghiệp: nghiên cứu, cải tiến phương thức trồng trọt, chăn nuôi, xây dựng quy trình giết mổ, các phương pháp bảo quản, trồng rừng và khai thác gỗ, công nghệ đánh bắt thủy hải sản, công nghệ sinh học trong nông nghiệp. Khái quát về quản trị dự án khoa học công nghệ 1. Khái niệm và các đặc trưng của quản trị dự án Quản trị dự án bao gồm các khía cạnh cơ bản như: xác định mục tiêu của dự án, xác định các nguồn lực, đánh giá các rủi ro, theo dõi, động viên, phối hợp, kết thúc, bàn giao. Vì thế có thể tổng hợp lại: “Quản trị dự án là tổng hợp những hoạt động quản trị liên quan đến việc xác định dự án, phân tích và lập dự án, triển khai dự án, nghiệm thu và tổng kết dự án nhằm đáp ứng một mục tiêu chuyên biệt và qua đó góp phần thực hiện mục tiêu chung của doanh nghiệp”.
Như vậy, quản trị dự án là hoạt động đặc thù mang tính khách quan, trong đó Luan van 11 phản ánh toàn bộ các chức năng quản trị: hoạch định, tổ chức, lãnh đạo, kiểm soát. Quản trị dự án bao quát toàn bộ những hoạt động đã nêu, song cần nhận rõ một số nét đặc thù như: Chủ thể của dự án là thực thể kinh doanh (doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá thể), mục tiêu chủ yếu và bao trùm của dự án là tìm kiếm lợi nhuận, các nguồn lực của dự án được huy động bằng các quan hệ tài chính trên thị trường là chủ yếu, rủi ro trong dự án là đối tượng quản trị của mọi doanh nghiệp. Khái niệm và vai trò của quản trị dự án khoa học công nghệ a.