Luận văn thực trạng và một số yếu tố liên quan đến quần thể muỗi truyền bệnh sốt denguesốt xuất huyết dengue tại 2 phường thịnh liệt và trần phú quận hoàng mai thành phố hà nội năm 2007

Nghiên cứu thực trạng và yếu tố liên quan đến quần thể muỗi truyền bệnh sốt dengue tại Hà Nội năm 2007, tập trung vào hai phường Thịnh Liệt và Trần Phú.

• Tác giả: Đặng Thị Kim Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Vũ Sinh Nam
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Nghiên Cứu Quần Thể Muỗi Truyền Bệnh Sốt Dengue Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• TÓM TẮT NGHIÊN CỨU
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tình hình SD/SXHD trên thế giới và Việt Nam
• 2.2. Đặc điểm dịch tễ học SD/SXHD
• 2.3. Giám sát dịch tễ học
• 2.4. Biện pháp phòng chống
• 2.5. Điều tra bọ gậy nguồn
• 2.6. Đánh giá độ nhạy cảm của muỗi Ae.aegypti với hóa chất diệt côn trùng
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.3. Thiết kế nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.6. Khái niệm, tiêu chuẩn và qui ước đánh giá
• 3.7. Phương pháp phân tích số liệu
• 3.8. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3.9. Khó khăn, hạn chế của nghiên cứu, sai số, biện pháp khắc phục
• 3.10. Những đóng góp của nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Ổ bọ gậy nguồn tại 2 phường Thịnh Liệt và Trần Phú
• 4.2. Kết quả kiến thức của người dân về phòng chống SD/SXHD
• 4.3. Tình trạng vệ sinh, đặc điểm nhà ở, đặc điểm dân cư và một số mối liên quan
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHIẾU PHỎNG VẤN KIẾN THỨC, THỰC HÀNH CỦA NGƯỜI DÂN VỀ PHÒNG CHỐNG SỐT XUẤT HUYẾT
• BẢNG KIỂM MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM HỘ GIA ĐÌNH
• THƯỜNG QUI ĐIỀU TRA VECTƠ
• ĐIỀU TRA VECTƠ SD/SXHD VÀ Ổ BỌ GẬY AEDES
• QUI TRÌNH ĐÁNH GIÁ ĐỘ NHẠY CẢM
• DANH SÁCH HỘ GIA ĐÌNH ĐIỀU TRA
• DANH SÁCH ĐIỀU TRA VIÊN
• KINH PHÍ NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu quần thể muỗi truyền bệnh sốt dengue tại Hà Nội

Nghiên cứu quần thể muỗi truyền bệnh sốt dengue tại Hà Nội năm 2007 đã chỉ ra tình hình dịch bệnh và các yếu tố liên quan đến muỗi Aedes. Sốt dengue là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, gây ra bởi virus Dengue và lây lan chủ yếu qua muỗi Aedes aegypti. Nghiên cứu này nhằm mục đích xác định thành phần loài muỗi, ổ bọ gậy và các chỉ số véc tơ tại hai phường Thịnh Liệt và Trần Phú.

1.1. Tình hình dịch sốt dengue tại Hà Nội năm 2007

Năm 2007, Hà Nội ghi nhận nhiều ca mắc sốt dengue, đặc biệt tại phường Thịnh Liệt với tỷ lệ mắc cao. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng phường này có mật độ muỗi Aedes cao, tạo điều kiện cho dịch bệnh bùng phát.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu quần thể muỗi truyền bệnh

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định thành phần loài muỗi, ổ bọ gậy và đánh giá độ nhạy cảm của muỗi Aedes với hóa chất diệt côn trùng. Điều này giúp đề xuất các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

II. Vấn đề và thách thức trong phòng chống sốt dengue

Sốt dengue đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng tại Hà Nội, với nhiều thách thức trong việc kiểm soát quần thể muỗi truyền bệnh. Sự gia tăng dân số và điều kiện vệ sinh kém đã tạo ra môi trường thuận lợi cho muỗi phát triển. Việc thiếu kiến thức và thực hành phòng chống bệnh trong cộng đồng cũng là một thách thức lớn.

2.1. Tác động của môi trường đến sự phát triển của muỗi

Môi trường sống không sạch sẽ, đặc biệt là các dụng cụ chứa nước, là nơi lý tưởng cho muỗi Aedes sinh sản. Nghiên cứu cho thấy rằng các bể chứa nước lớn là ổ bọ gậy chính tại phường Thịnh Liệt.

2.2. Kiến thức và thực hành phòng chống bệnh của người dân

Mặc dù có sự nhận thức về bệnh sốt dengue, nhưng tỷ lệ thực hành phòng chống vẫn còn thấp. Nghiên cứu chỉ ra rằng nhiều người dân chưa thực hiện các biện pháp cần thiết để loại trừ bọ gậy.

III. Phương pháp nghiên cứu quần thể muỗi truyền bệnh sốt dengue

Nghiên cứu được thực hiện thông qua các phương pháp điều tra thực địa và phân tích mẫu. Các chỉ số véc tơ như chỉ số Breteau và chỉ số nhà có bọ gậy được sử dụng để đánh giá tình hình muỗi tại hai phường. Phương pháp này giúp xác định chính xác quần thể muỗi và các yếu tố liên quan.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và thu thập dữ liệu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang, với việc thu thập dữ liệu từ các hộ gia đình. Các bảng hỏi được sử dụng để phỏng vấn người dân về kiến thức và thực hành phòng chống sốt dengue.

3.2. Phân tích độ nhạy cảm của muỗi với hóa chất

Độ nhạy cảm của muỗi Aedes aegypti với các hóa chất diệt côn trùng được đánh giá thông qua các thử nghiệm trong phòng thí nghiệm. Kết quả cho thấy muỗi vẫn nhạy cảm với một số hóa chất, nhưng đã xuất hiện tình trạng kháng với một số loại khác.

IV. Kết quả nghiên cứu quần thể muỗi truyền bệnh sốt dengue

Kết quả nghiên cứu cho thấy quần thể muỗi Aedes tại phường Thịnh Liệt có mật độ cao, với sự hiện diện của cả hai loài Aedes aegypti và Aedes albopictus. Chỉ số véc tơ tại đây vượt ngưỡng gây dịch, cho thấy nguy cơ bùng phát dịch sốt dengue là rất lớn.

4.1. Thành phần loài muỗi và ổ bọ gậy

Tại phường Thịnh Liệt, Aedes aegypti chiếm ưu thế với tỷ lệ cao. Trong khi đó, phường Trần Phú chỉ ghi nhận một loài muỗi, cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa hai khu vực.

4.2. Kiến thức và thực hành của người dân về phòng chống bệnh

Mặc dù kiến thức về phòng chống sốt dengue ở phường Thịnh Liệt cao hơn, nhưng tỷ lệ thực hành đúng vẫn còn thấp. Điều này cho thấy cần có các biện pháp giáo dục sức khỏe hiệu quả hơn.

V. Kết luận và hướng đi tương lai trong phòng chống sốt dengue

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng quần thể muỗi truyền bệnh sốt dengue tại Hà Nội đang ở mức báo động. Cần có các biện pháp can thiệp kịp thời để giảm mật độ muỗi và ngăn chặn dịch bệnh bùng phát. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức cộng đồng và cải thiện điều kiện vệ sinh.

5.1. Biện pháp phòng chống hiệu quả

Các biện pháp như thả cá vào bể chứa nước và tổ chức các chiến dịch diệt bọ gậy cần được triển khai ngay. Cộng đồng cần tham gia tích cực vào các hoạt động này để đạt hiệu quả cao.

5.2. Nghiên cứu và giám sát liên tục

Cần tiếp tục nghiên cứu và giám sát quần thể muỗi Aedes, đặc biệt là loài Aedes albopictus tại phường Trần Phú. Điều này giúp phát hiện sớm các nguy cơ và có biện pháp ứng phó kịp thời.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 MỰC TIÊU NGHIÊN cứu. TỐNG QUAN TÀI LIỆU. Tình hình SD/SXHD trên thế giới và Việt Nam.

Đặc điểm dịch tễ học SD/SXHD. Giám sát dịch tễ học. Biện pháp phòng chống. Điều tra bọ gậy nguồn.

Đánh giá độ nhạy cảm của muỗi Ae.aegypti với hóa chất diệt côn trùng. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứu. Đối tượng nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu nghiên cứu. Phương pháp thu thập sổ liệu. Khái niệm, tiêu chuẩn và qui ước đảnh giá.

Phương pháp phân tích số liệu. Đạo đức trong nghiên cứu. Khó khăn, hạn chế của nghiên cứu, sai số, biện pháp khắc phục. Những đóng góp của nghiên cứu.

KỂT QUẢ NGHIÊN cứu. Ổ bọ gậy nguồn tại 2 phường Thịnh Liệt và Trần Phú. Ket quả kiến thức của người dân về phòng chống SD/SXHD. Tình trạng vệ sinh, đặc điểm nhà ở, đặc điểm dân cư và một số mối liên quan.

44 iii CHƯƠNG 4. 60 TÀI LIỆU THAM KHẢO. PHIẾU PHỎNG VẤN KIẾN THỨC, THựC HÀNH.67 CỦA NGƯỜI DÂN VỀ PHÒNG CHỐNG SỐT XUẤT HUYẾT. BẢNG KIỂM MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM Hộ GIA ĐÌNH.

THƯỜNG QUI ĐIỀU TRA VEC Tơ. ĐIỀU TRA VECTƠ SD/SXHD VÀ Ổ BỌ GẬY AEDES. QUI TRÌNH ĐÁNH GIÁ Độ NHẠY CẢM. DANH SÁCH Hộ GIA ĐÌNH ĐIỀU TRA.

DANH SÁCH ĐIỀU TRA VIÊN. KINH PHÍ NGHIÊN cứu.88 iv DANH MỤC BẢNG Bảng 1 Tình hình SD/SXHD ở Việt Nam, 1996 - 2006 7 Bảng 2 Số mắc SD/SXHD ở 2 phường Thịnh Liệt, Trần Phú từ năm 22 1998 đến 2006 Bảng 3 Phân bố chủng loại DCCN tại 2 phường Thịnh Liệt, Tràn Phú 31 Bảng 4 Tỷ lệ DCCN có cá tại 2 phường Thịnh Liệt, Trần Phú 32 Bảng 5 Kết quả điều tra ổ bọ gậy nguồn phường Thịnh Liệt 33 Bảng 6 Kết quả điều tra 0 bọ gậy nguồn phường Trần Phú 35 Bảng 7 .A X 37 Các chỉ sô bọ gậy Aedes tại 2 phường Thịnh Liệt, Trân Phú Bảng 8 , 9Ấ X. T À TA1 3Q Các chỉ sô muôi Aedes tại 2 phường Thịnh Liệt, Trân Phú Bảng 9 Tỷ lệ muỗi Ae.aegypti chết sau 24 giờ tiếp xúc với hoá chất 38 diệt côn trùng Bảng 10 Phân bố ĐTPV theo tuổi, giới, nghề nghiệp, trình độ học vấn 39 Bảng 11 Tỷ lệ người nghe về bệnh SD/SXHD ở 2 phường Thịnh 40 Liệt, Trần Phú Bảng 12 Kết quả điều tra kiến thức của ĐTPV ở 2 phường Thịnh 41 Liệt, Trần Phú Bảng 13 Ket quả điều tra tình trạng vệ sinh trong nhà tại 2 phường 44 Thịnh Liệt, Trần Phú Bảng 14 Ket quả điều tra tình trạng vệ sinh ngoài nhà tại 2 phường 45 Thịnh Liệt, Trần Phú Bảng 15 Đặc điểm dân cư và cấu trúc nhà tại 2 phường Thịnh Liệt, Trần 46 phú Bảng 16 Mối liên quan giữa kiến thức, thực hành với tình trạng nhà 46 có bọ gậy ở phường Thịnh Liệt Bảng 17 Mối liên quan giữa kiến thức, thực hành với tình trạng nhà 47 có muỗi ở phường Thịnh Liệt Bảng 18 Mối liên quan giữa kiến thức và thực hành về phòng chống 47 SD/SXHD của người dân phường Thịnh Liệt Bảng 19 Mối liên quan giữa nhà có bọ gậy và nhà có muỗi tại 48 phường Thịnh Liệt Bảng 20 Mối liên quan giữa vệ sinh trong nhà và nhà có muỗi tại 48 phường Thịnh Liệt DANH MỤC BẢNG BIẺU Hình 1 Tình hình SD/SXHD trên thế giới năm 2005 5 Hình 2 Sơ đồ quận Hoàng Mai 23 Biểu đồ 1 Xu hướng mắc bệnh SD/SXHD trên thế giới 1955 - 2005 4 Biểu đồ 2 Thành phần bọ gậy véc tơ truyền bệnh SD/SXHD tại 2 phường 32 Thịnh Liệt và Trần Phú Biểu đồ 3 Ổ bọ gậy nguồn Ae.aegypti phường Thịnh Liệt 34 Biểu đồ 4 Ổ bọ gậy nguồn Ae.albopỉctus phường Thịnh Liệt 34 Biểu đồ 5 Ổ bọ gậy nguồn Ae.albopictus phường Trần Phú 36 Biểu đồ 6 So sánh tỷ lệ DCCN, tỷ lệ nhiễm và tỷ lệ tập trung bọ gậy 36 Ae.aegypti ở phường Thịnh Liệt Biểu đồ 7 So sánh tỷ lệ DCCN, tỷ lệ nhiễm, tỷ lệ tập trung bọ gậy 37 Ae.albopỉctus ở phường Trần Phú Biểu đồ 8 Phân bố nguồn cung cấp thông tin về bệnh SD/SXHD tại 2 40 phường Thịnh Liệt, Trần Phú Biểu đồ 9 Phân loại kiến thức về phòng chống SD/SXHD của 42 ĐTPV ở 2 phường Thịnh Liệt và Trần Phú Biểu đồ 10 Kết quả điều tra thực hành về phòng chống SD/SXHD của 42 ĐTPV ở phường Thịnh Liệt Biểu đồ 11 Kết quả điều tra thực hành về phòng chống SD/SXHD của 43 ĐTPV ở phường Trần Phú Biểu đồ 12 Phân loại thực hành về phòng chống SD/SXHD của ĐTPV 2 44 phường Thịnh Liệt, Trần Phú Biểu đồ 13 Tình trạng vệ sinh trong nhà tại 2 phường Thịnh Liệt, Trần Phú 45 Biểu đồ 14 Tình trạng vệ sinh ngoài nhà tại 2 phường Thịnh Liệt, Trần Phú 45 vi TÓM TẮT NGHIÊN cứu Năm 2006, phường Thịnh Liệt, quận Hoàng Mai xảy ra dịch SD/SXHD với tỷ lệ mắc lên tới 652 trường hợp/100.000 dân, cao nhất thành phố Hà Nội. Trong khi đó phường Trần Phú chỉ cách phường Thịnh Liệt khoảng 2 km, nhiều năm gần đây không có ca bệnh SD/SXHD nào kể cả năm 2006.

Quần thể véc tơ truyền bệnh SD/SXHD ở 2 phường như thế nào? Kiến thức, thực hành về phòng chống SD/SXHD của người dân ở đây ra sao? Quần thể muỗi truyền bệnh SD/SXHD tại Thịnh Liệt còn nhạy cảm với hóa chất diệt côn trùng hay không? Để trả lời câu hỏi trên cũng và để đề xuất biện pháp phòng chống SD/SXHD có trọng tâm trọng điểm, nghiên cứu “Thực trạng và một sổ yếu tố liên quan đến quần thể muỗi truyền bệnh sốt Dengue/sot xuất huyết Dengue tại 2 phường Thịnh Liệt và Trần Phú, quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội, năm 2007” được tiến hành. Thời gian nghiên cứu từ tháng 4 đến tháng 9 năm 2007. Đây là nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích với 2 mục tiêu cụ thể: Xác định thành phần loài, ố bọ gậy nguồn, các chỉ số véc tơ và độ nhạy cảm với hoá chất diệt côn trùng của muỗi truyền bệnh SD/SXHD tại 2 phường Thịnh Liệt và Trần Phú; Mô tả kiến thức thực hành phòng chống SD/SXHD của người dân, đặc điểm dân cư, cấu trúc nhà ở và tình trạng vệ sinh tại thực địa nghiên cứu. Đe đạt được mục tiêu, chúng tôi điều tra muỗi Aedes đậu ưong nhà, thu thập bọ gậy Aedes trong các dụng cụ chứa nước (DCCN) tại thực địa theo thường qui của Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương; Nhân nuôi bọ gậy Ae.aegypti trong phòng thí nghiệm và đánh giá độ nhạy cảm của muỗi Ae.aegypti với hoá chất diệt côn trùng theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO); Dùng bảng hỏi có cấu trúc phỏng vấn trực tiếp người đại diện hộ gia đình để điều tra kiến thức, thực hành về phòng chống SD/SXHD của người dân; Dùng bảng kiểm quan sát điều tra đặc điểm nhà ở, tình trạng vệ sinh của hộ gia đình.

Kết quả nghiên cứu cho thấy tại Thịnh Liệt, nơi thường xảy ra dịch SD/SXHD có mặt cả 2 loài Ae.aegypti và Ae.albopỉctus, trong đó Ae.aegypti chiếm ưu thế (96,49% đối với bọ gậy và 98,97% đối với muỗi). Trong khi đó phường Trần Phú, nơi chưa có dịch SD/SXHD chỉ ghi nhận một loài véc tơ tồn vii tại là Ae. Các chỉ số véc tơ tại 2 phường đều cao vượt ngưỡng gây dịch. Ổ bọ gậy nguồn Ae.aegyptì ở phường Thịnh Liệt là bế > 500 lít (45%), bể <500 lít (43%).

Còn tại Trần Phú ổ bọ gậy nguồn Ae.albopỉctus là bể > 500 lít (55%), bể chậu cảnh (21%).aegyptỉ tại thực địa Thịnh Liệt còn nhạy cảm với hóa chất diệt côn trùng Deltamethrin 0,05% và Malathion 5%, tăng sức chịu đựng với Lambda Cyhalothrin 0,05%, kháng với Permethrin 0,75%. Kiến thức về phòng chống SD/SXHD ở 2 nơi ở mức trung bình, tuy nhiên tỷ lệ kiến thức tốt ở phường Thịnh Liệt cao hơn phường Trần Phú (p< 0,05). Tỷ lệ thực hành đúng về phòng chống SD/SXHD ở 2 phường không có sự khác biệt (p>0,05) và còn thấp (17%). Tại phường Thịnh Liệt có mối liên quan giữa vệ sinh trong nhà và nhà có muồi (p<0,05); Không thấy sự khác biệt về thực hành chưa đúng về phòng chống SD/SXHD giữa các nhóm kiến thức tốt, trung bình, kém (p> 0,5); Không thấy mối liên quan giữa kiến thức, thực hành của người dân với tình trạng nhà có bọ gậy, nhà có muỗi; giữa nhà có bọ gậy và nhà có muỗi với %2 = 2,74; p=0,09.

Qua nghiên cứu cho thấy các chỉ số Ae.aegyptỉ tại phường Thịnh Liệt đều ở mức cao, nguy cơ bùng phát dịch SD/SXHD là rất lớn, cần tổ chức ngay chiến dịch diệt bọ gậy tới tận hộ gia đình nhằm hạ nhanh mật độ quần thể véc tơ truyền bệnh xuống dưới ngưỡng gây dịch. Ổ bọ gậy nguồn là các loại bể chứa nước vì vậy biện pháp phòng chống véc tơ hiệu quả ở phường Thịnh Liệt là thả cá vào các bể chứa nước, tăng cường truyền thông giáo dục sức khoẻ về bệnh SD/SXHD để người dân tự giác loại trừ các 0 bọ gậy.aegyptỉ tại thực địa Thịnh Liệt kháng với Permethrin 0,75%, chúng tôi thấy cần tiến hành thử nghiệm sinh học xác định nồng độ thích hợp của hóa chất Permethrin để sử dụng khi có dịch. Bên cạnh đó cần giám sát chặt chẽ sự biến động của quần thể véc tơ Ae.albopictus tại phường Trần Phú, cũng như tiếp tục nghiên cứu vai trò truyền bệnh của loại véc tơ này. 1 ĐẶT VẤN ĐÈ Sốt Dengue/sốt xuất huyết Dengue (SD/SXHD) là bệnh nhiễm vi rút cấp tính, gây dịch do muỗi truyền.

Trong 30 năm cuối của thế kỷ 20, tần suất và tính nghiêm trọng của dịch SD/SXHD đã gia tăng một cách đáng kể vì muỗi truyền bệnh chính, Ae.aegyptỉ, NÙ vi rút gây SD/SXHD đã lan ra phạm vi toàn cầu. Hàng năm, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) dự đoán có từ 50 - 100 triệu người nhiễm Dengue với 500.000 trường họp sốt xuất huyết Dengue và ít nhất 21.000 trường họp tử vong, hầu hết là trẻ em - tương đương với một ca tử vong trong mỗi 20 phút, khiến SD/SXHD trở thành một trong những bệnh nhiệt đới lưu hành và tái xuất hiện quan trọng nhất bong thế kỷ 21 [47]. Vụ dịch SD/SXHD đầu tiên xảy ra ở Việt Nam vào năm 1958 được Chu Văn Tường và Mihow thông báo vào năm 1959, sau đó trở thành dịch lưu hành địa phương [9]. Hà Nội là một trong các tỉnh trọng điểm về SD/SXHD của miền Bắc [6].

Trong vụ dịch SD/SXHD lớn gần đây nhất xảy ra năm 1998 tại Việt Nam ở 56/61 tỉnh thành, Hà Nội có số mắc 3.382, tử vong 4, tỉ lệ mắc 129,7 trường họp/100.