CHƯƠNG 1. TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN VE QUAN LÝ TÀI CHÍNH CUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về quản lý tài chính 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Xuất phát từ vai trò, mục tiêu quan trọng của công tác quản lý tài chính mà nhiều cơ quan, nhiều nhà khoa học đã tập trung nghiên cứu vấn đề này và đã có không ít đề tài, báo cáo, bài viết, các công trình nghiên cứu về công tác quản ly tài chính với các góc độ, khía cạnh, phạm vi, thời gian khác nhau.
Tại Việt Nam, nghiên cứu quản lý tài chính công đòi hỏi phải được nghiên cứu một cách nghiêm túc, thấu đáo, nhất là trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.1 Các công trình nước ngoài Theo Sungkyunkwan, 2018. Nghiên cứu: Quản lý công tác tài chính tại Ansan, Gyeonggi, Han Quéc. Luan van thac si kinh té, Truong dai hoc Quéc gia Seoul Hàn Quốc. Luận văn đã phân tích những điểm mạnh, điểm yếu về quan ly tài chính Đây cũng là một trong những nền tảng cho giải pháp cụ thé, khả thi giúp cho thành phố Ansan hoàn thiện trọng công tác quản lý tài chính, Tuy nhiên điểm hạn chế của nghiên cứu là chưa đưa ra được mô hình nghiên cứu mà chỉ có những phân tích định tính, Chính vì vậy luận văn chưa đánh giá hết được các nhân tố ảnh hướng tới chất lượng quản lý tài chính tại Ansan, Gyeonggi, Hàn Quốc.
Nghiên cứu: Quản lý tài chính thuộc ngân sách tại Honshu, Chiba, Nhật Bản. Luận văn thạc sĩ kinh tế Đại học Osaka. Luận văn đã tìm hiểu thực trạng triển khai quan lý thu — chi các khoản thuộc ngân sách của đảo Honshu, Chiba, Nhật Bản từ đó phân tích, đánh giá, nghiên cứu những nhân tổ tác động đến chính sách thu — chi ngân sách, phân tích những triên vọng, đưa ra một sô giải pháp góp phân sử dụng hiệu quả nguôn ngân sách, Tuy nhiên phạm vi thực hiện nghiên cứu này chỉ thực hiện tại Honshu, Chiba, Nhật Bản, hơn nữa công trình chưa đi phân tích sâu vào khía cạnh dự toán các nguôồn thu mà chỉ tập trung phân tích quán trình thực hiện các nguồn chi, đây là khoảng trống khá lớn mà tác giả chưa làm được Theo Petch Osathanugrah, 2018. Nghiên cứu: Giải pháp quản lý tài chính từ ngân sách tại Thành phố Bueng Kan, Thái Lan (KTB).
Luận văn thạc sĩ Đại học bangkok Thái Lan, Luận văn đã đưa ra các cơ sở lý luận vệ quản lý tài chính thuộc ngân sách nhà nước, từ đó so sánh, phân tích với những chính sách tài chính của Thành phố Bueng Kan, Thái Lan (KTB) dé thấy được những điểm mạnh và điểm yếu, sau đó đưa ra những giải pháp phù hợp để phát triển.2 Các công trình trong nước Tuy nhiên tình trạng dàn trải trong quản lý tài chính chưa được khắc phục, bao cấp chưa được xóa bỏ triệt dé, hiệu quả vốn NSNN còn thấp, thất thoát, lãng phí trong quản lý và sử dụng vốn đặc biệt là trong đầu tư xây dựng cơ bản còn xảy ra, kiểm soát tài chính đã thu hút được sự quan tâm nghiên cứu của giới khoa học cũng như các nhà quản lý kinh tế. Các công trình tiêu biểu và được các cấp nghiên cứu có thé ké đến là: Nguyễn Thị Thanh Hoa (2015), nghiên cứu “Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại Tổng cục dự trữ nhà nước”. Tác giả đã hệ thống những vấn đề lý luận cơ bản quản lý tài chính nhà nước, phân tích thực trạng công tác quản lý tài chính tại Tổng cục dự trữ nhà nước, nêu lên những hạn chế, nguyên nhân và đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại đơn vỊ. Phạm Thị Hồng Liên (2016), “Giải pháp hoàn thiện quản lý công tác tài chính ở Cục Hậu cần - Bộ Tiổng Tham mưu ”.
Tacigiaida tìm ra các han chê và đê xuât được nhóm các giải pháp nhăm nâng cao công tác quản lý tài chính tại đơn vi đó là: Céngitac lập dự toán; Chấp hanhidy toán; Quyết toán; Kiểm tra giám sát tài chính. Nguyễn Thị Hằng (2017), “Tăng cường quản lý ngân sách nhà nước qua Kho bạc nhà nước tinh Hoa Bình”, luận văn thạc sỹ Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Luận văn đã hệ thống những vấn đề lý luận cơ bản quản lý ngân sách xã qua Kho bạc nhà nước, phân tích thực trạng công tác quản lý ngân sách xã trên địa bàn tỉnh Hòa Bình, nêu lên những hạn chế, nguyên nhân và đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách. Phạm Quang Tuan (2018), nghiên cứu “Quản lý tài chính tại lữ đoàn 164 quân đoàn 2”.
Tác giả đã phân tích trạng quản lý tài chính tại đơn vị và từ đó đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý tài chính tại lữ đoàn 164 - quân đoàn 2: Phương hướng nhiệm vụ của đơn vi; Hoàn thiện tô chức bộ máy quản lý tài chính; Tăng cường kiểm soát chi, kiểm tra, giám sát, thanh tra tài chính; Hoàn thiện quản lý chu trình ngân sách. Mai Thị Huệ (2019), “Hoàn thiện công tác quản lý tài chính của kho bạc nhà nước tỉnh Quảng Bình”, luận văn thạc sỹ Đại học Kinh tế - Đại học Huế. Luận văn tổng hợp và làm sáng tỏ hơn những vấn đề lý luận về quản lý NSNN cấp tỉnh. Khảo sát, phân tích và làm rõ thực trạng thực trạng quản lý NSNN của tỉnh Quảng Bình.
Đề xuất những giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện công tác quản lý NSNN tỉnh Quảng Bình giúp các nhà quản lý hoạch định chính sách phù hợp hơn với thực tế trong việc quản lý NSNN tại tỉnh Quảng Bình, đảm bảo tăng trưởng và phát triển kinh tế bền vững của địa phương. Nguyễn Thị Huệ (2016) nghiên cứu “Quản lý tài chính nội bộ của hệ thống Kho bạc Nhà nước tỉnh Bắc Giang”. Tác giả đã chỉ ra những hạn chế trong công tác quản lý tài chính nội bộ của hệ thông KBBG là: Quyền tự chủ ở đơn vi va vai trò thủ trưởng đơn vi còn chưa rõ nét; lập, phan bổ dự toán hàng năm chưa sát với thực tế; Chấp hành và quyết toán kinh phí còn chậm; năng lực cán bộ làm công tác quản lý tài chính nộ bộ còn hạn chế; khai thác ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý tài chính chưa hiệu quả. Dé tăng cường quản lý tài chính nội bộ của hệ thống KBNN tỉnh Bắc Giang cần áp dụng những giải pháp sau: (i) Đổi mới quy trình lập dự toán và quyết toán tài chính nội bộ, (ii)Xây dựng, ban hành tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, (iii) Nâng cao ý thức tự chủ tài chính và kiện toàn tô chức bộ máy, (iv)Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm toán tài chính nội bộ, (v)Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý tài chính nội bộ.
Bên cạnh đó tác giả Nguyễn Ngọc Đức (2008) nghiên cứu “Giải pháp hoản thiện công tác quản lý tài chính nội bộ theo cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm tại Kho bạc Nhà nước đến năm 2020”, tác giả cho răng việc quản lý tài chính không có hiệu quả là nguyên nhân lớn dẫn đến sự thất bại của bất kỳ đơn vị nao, không ké đơn vi đó là nhỏ hay có quy mô lớn. Tác giả Dương Đăng Chính (2009) cũng cho rằng quản lý tài chính trong các cơ quan hành chính nhà nước phải bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch, tạo điều kiện cho công tác kiểm tra, giám sát về các quyết định thu — chi. Dương Đăng Chinh và Phạm Văn Khoa, 2005 “Giáo trình quản lý tài chính công” cho rằng hệ thống kiểm tra, kiểm soát trong đơn vị như: thanh tra, kiểm tra tài chính. đặc biệt là hệ thống kiểm toán nội bộ bao gồm: môi trường kiểm toán, hệ thống kế toán, các thủ tục kiểm toán và các loại kiểm toán.
Hệ thống kiểm toán nội bộ tốt, phát huy được hiệu quả có vai trò rất quan trọng đến hoạt động quan lý tài chính của don vi, thé hiện ở một số khía cạnh: Hệ thống kiểm toán nội bộ giám sát và đảm bảo tin cậy số liệu của kế toán giúp cho các nhà quản lý có được thông tin chính xác trong việc đưa ra các quyết định về điều chỉnh, quản lý và quản trị của đơn vị mình. Hệ thống kiểm toán nội bộ giúp phát hiện kịp thời những rắc rối trong hoạt động quản lý tài chính của đơn vị để giúp cho các thủ trưởng đơn vị có được các xử lý thích hợp. Hệ thống kiểm toán nội bộ ngăn chặn các sai phạm có khả năng xảy ra trong công tác quản lý tài chính làm ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của cơ quan, don vi. Kết quả các công trình nghiên cứu và khoảng trắng cần nghiên cứu Ở những công trình này, các tác giả đã nêu những lý luận cơ bản nhất về quản lý tài chính của kho bạc nhà nước, đánh giá thực trạng quản lý quản lý tài chính trong thời gian qua và một số giải pháp nhằm nâng cao công tác quản lý nhà nước đối với tài chính cụ thể.
Nhìn chung các tác giả đều cho thấy dé có một cơ chế quản lý tài chínhiđúng đắn, phù hợp với đặc thù của đơn vị cần tiễn hành các hoạt động bảo đảm, quản lý tài chính theo đúng mục tiêu, yêu cầu nhiệm vụ. Do đóicần xây dựng phương hướng nhiệm vụ của đơn vị, hoàn thiện tổ chức bộ máy quản lý tài chính; chú trọng công tác lập dự toán, quyết toán, tăng cường kiểm soát chi, kiểm tra giám sát; thanh tra tài chính; hoàn thiện quản lý ngân sách. Mặc dù, các công trình nghiên cứu này có giá trị rất to lớn cả về lý luận và thực tiễn, tuy nhiên, trong bối cảnh tái câu trúc đầu tư công là một trong những nội dung trọng tâm của tái cau trúc nền kinh tế Việt Nam, nhiều van đề liên quan đến tài chính của Kho bạc cần tiếp tục được nghiên cứu. Tại Kho bạc Nhà nước quận Hoàng Mai, những năm gần đây cũng chưa có luận văn nao nghiên cứu dé đưa ra các giải pháp hoàn thiện quản lý tai chính trong thời gian tới.
Từ các nhận xét trên, tác giả cho rằng việc nghiên cứu đề tài “Hoàn thiện công tác quản ly tài chính tai Kho bạc Nhà nước quận Hoàng Mai” là cần thiết nhằm chỉ rainhững vấn đề hạn chế trong quá trình quản lý tài chính của đơn vị và đề xuất những giải pháp khắc phục các hạn chế đồng thời hoàn thiện công tác quan lý tai chính các đơn vi. Cơ sở lý luận về quản lý tài chính của Kho bạc Nhà nước 1.