Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý ngân sách Nhà nước cấp huyện ặc điểm cơ bản của Huyện Nam Đàn, Tỉnh Nghệ An trang công tác quản lý ngân sách huyện tại Huyện Lsố giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản Neg n Nam Đàn, Tỉnh Nghệ An. tại Huyện lý ngân sách huyệ CHUONG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÈ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CÁP HUYỆN 1. Những vấn đề cơ bản Ngân sách Nhà nước 1. Khái niệm Ngân sách Nhà nước Có nhiều quan điểm và định nghĩa khác nhau về NSNN, ở mỗi giai đoạn lịch sử, mỗi thời kỳ lại có những khái niệm NSNN khác nhau, ngoài ra khái niệm về NSNN còn phụ thuộc vào quan điểm, mục đích nghiên cứu, nhưng xét về hình thức biểu hiện bên ngoài thì NSNN là một bảng dự toán thu, chỉ bằng tiền của Nhà nước trong một khoảng thời gìan nhất định, thường là một năm hoặc một số năm.
Xét về nội dung vật chất, NSNN bao gồm những nguồn thu, nhiệm vụ chỉ cụ thể, được định lượng. Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chỉ của Nhà nước đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng; nhiệm vụ của Nhà nước. Thu ngân sách Nhà nước là tông thể các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình phân phối nhằm tạo lập quỹ ngân sách Nhà nước. Chi ngân sách NHà nước là tập hợp các quan hệ kinh tế gắn liền với quá trình sử dụng ngân sách Nhà nước nhằm thực hiện các chức năng quản lý kinh tế - xã hội của Nhà nước.
Ban chat va vai trò của Ngân sách Nhà nước 1. Bản chất của NSNN Bản chất của ngân sách Nhà nước là hệ thống các quan hệ kinh tế phát Nhà nước là thu nhập quốc dân được tạo ra trong khu vực sản xuất kinh doanh và các khoản chỉ chủ yếu của ngân sách Nhà nước mang tính chất không hoàn lại trực tiếp được đầu tư vào phát triển kinh tế và tiêu dùng xã hội. Quá trình phân 4 phối tổng sản phẩm quốc dân đã làm xuất hiện hệ thống các quan hệ tài chính va được thẻ hiện ở phần thu cũng như chỉ ngân sách Nhà nước. Hệ thống các quan hệ tài chính tạo nên bản chất kinh tế của ngân sách Nhà nước, được thẻ hiện dưới những hình thức cụ thể.
Những quan hệ tài chính này bao gồm: + Thứ nhất: Quan hệ kinh tế giữa ngân sách Nhà nướe với các thành phan kinh tế trong xã hội. + Thứ hai: Quan hệ kinh tế giữa ngân sách Nhà nước với các đơn vị thuộc lĩnh vực phi sản xuất vật chất. + Thứ ba: Quan hệ giữa ngân sách Nhà nước với hộ gia đình và dân cư. + Thứ tư: Quan hệ kinh tế giữa ngân sách Nhà nước với thị trường tài chính.
Vai trò của Ngân sách Nhà nước Ngân sách Nhà nước có vai trò rất quan trọng trong toàn bộ hoạt động KT-XH, an ninh, quốc phòng và đối⁄ngoại của Nhà nước. Tuy nhiên, vai trò của NSNN bao giờ cũng gắn liền với vai trò của Nhà nước trong từng thời kỳ nhất định. - Khai thác, huy động các nguôn tài chính đảm bảo nhu câu chỉ của Nhà nước theo mục tiêu của từng giai đoạn. - Quản lý, điều tiết vĩ mô theo mục tiêu của từng giai đoạn cho tăng trưởng kinh tế và bù đắp cho những khuyết điểm của thị trường, kích thích sự tăng trưởng của nên kinh tế.
- Ngân sách Nhà nước có.vai trò điều tiết thị trường, giá cả và chống lạm phái. Những vai trò tích cực Hói trên của NSNN phải được sử dụng đúng đắn các xu/Znăng của nó trong thực tiễn, ngược lại nó có thể cản trở sự phát triển KT- XH) a im tật của kinh tế thị trường. Vì vậy, Nhà nước đề ak ra cá Ÿ hap quan ly thu — chỉ NSNN phải tôn trọng các quy Vi : wel ì quan của thực tiễn quá trình phát triển KT-XH. b2 thô din sich Nhà nước hiện nay 1.
Khái niệm Be Thống Ngân sách Nhà nước Hệ thống ngân sách Nhà Nước Việt Nam là một thể thống nhất, giữa các cấp ngân sách gắn với nhau bởi hệ thống các quan hệ tài chính. Ngân sách trung ương với ngân sách địa phương và giữa các cấp trong ngân sách địa phương có mối quan hệ với nhau thông qua các khoản trợ cấp theo mục tiêu. Các khoản trợ cấp này bảo đảm cân đối ngân sách địa phương, giúp địa phương khắc phục những khó khăn do điều kiện lịch sử, điều kiện tự nhiên xã hội tạo ra. Hệ thông Ngân sách Nhà nước ở Việt Nam Cơ cấu hệ thống ngân sách Nhà nước Việt Nam hiện naÿ-được mô tả theo so dé sau: Ngân sách Nhà nước — |} — ÁT | Ngân sách TW Ngân sách tỉnh Điều tiết | mm Ngân sách cấp Ngân sách Bồ sung tỉnh huyện Điều ——— tết Điều tiết — Ngân sách cấp k_————„| Ngân sách xã Bồ sững tuyên Bồ sung Si cố cử.
rae ip dudi diéu tiét cho ngân sách câp trên. - Quan hệ giữa các cấp ngân sách được thực hiện theo nguyên tc: + Ngân sách mỗi cấp được phân định nhiệm vụ chỉ và nguồn thu cụ thé; + Thực hiện cơ chế bổ sung từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới để đảm bảo tính công bằng và yêu cầu phát triển cân đối giữa các vùng, các địa phương. Số bổ sung này được coi là nguồn thu của ngân sách cấp dưới; + Trường hợp cơ quan quản lý Nhà nước cấp trên uỷ quyền cho cơ quan quản lý Nhà nước cấp dưới thực hiện nhiệm vụ chỉ thuộc chức năng của mình thì phải chuyển kinh phí từ ngân sách cấp trên cho cấp dưới đẻ thực hiện nhiệm vụ đó; + Ngoài cơ chế bổ sung nguồn thu và cơ chế uỷ quỷền, không được dùng ngân sách của cấp này đẻ chỉ cho các nhiệm vụ của cấp khác, trừ trường hợp đặc biệt theo quy định của Chính phủ. Trong hệ thống ngân sách, mỗi cấp ngân sách đều có vị trí, vai trò và nhiệm vụ xác định, có nguồn thu và các khoản chỉ xác định.
Điều này phụ thuộc vào phân định phạm vi ảnh hưởng quyền hạn và trách nhiệm của các cấp chính quyền Nhà nước. Những vấn đề cơ bản về ngân sách huyện 1. Khái niệm, đặc điểm của ngân sách huyện 1. Khải niệm ngân sách huyện Theo Bộ Tài chính, thì 'Ngân sách huyện là quỹ tiền tệ tập trung của huyện được hình thành bằng các nguồn thu và đảm bảo khoản chỉ trong phạm vi huyện”.
Đặc điểm ngân sách huyện Ngân sách huyện thực hiện vai trò, chức năng, nhiệm vụ của NSNN trên địa bàn huyện; đó là mối quan hệ giữa ngân sách với các tổ chức, cá nhân tân bổ, sử dụng các nguồn lực kinh tế của huyện. huyện Tà chính quyền trung gian nối tỉnh (thành phố xã, phường, thị trấn. Ngân sách huyện là công cụ XH trên địa bàn huện. Do đó, chính quyền cấp huyện không chỉ đơn thuần thực hiện sự chỉ đạo của tỉnh (thành phố) mà còn có những định hướng riêng phù hợp với tình hình thực tế của huyện trong khuôn khổ pháp luật.
Do vậy, huyện cần có ngân sách riêng để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, nó là công cụ quan trọng của chính quyền cấp huyện trong việc ổn định và phát triển KT-XH trên địa bàn. Ngân sách huyện phải cân đối theo nguyên tắc tổng số thu phải bằng hoặc lớn hơn tổng chi. Vi vay, trong công tác lập dự toáñ hàng năm nếu thu không đủ bù chỉ thường xuyên thì ngân sách tỉnh bé sung can đối: Khi xem xét ngân sách huyện không thể tách rờiNSNN cấp trên cũng không được coi ngân sách huyện là một yếu tố fhụ động trong hệ thống ngân sách mà ngân sách huyện phải gắn liền với hệ thống Ngân sách. Vai trò Ngân sách huyện.
Như đã nêu trong định nghĩa, ngân sách huyện có vai trò sau: - Ngân sách huyện đảm bảo thực hiện vai trò Nhà nước, bảo vệ an ninh trật tựcấp Huyện Là một cấp chính quyền Ruyện cũng tổ chức ra cho mình một hệ thống các cơ quan, đoàn thể hành chính nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước. Điều đó cũng có nghĩa là để cho ác cơ quan đoàn thể đó hoạt động được cần phải có một quỹ tài chính tập trung, đó chính là ngân sách huyện. Mặc dù không lớn mạnh như ngân sách trung ương nhưng ngân sách huyện cũng tạo cho mình một vị thế nhất định nhằm chủ động trong việc thực hiện chức năng Nhà nước ở điạ phương. Tuỳ theo phạm vi địa lý, tình hình kinh tế xã hội trên từng huyện mà như cầu đảm bảo này là khác nhau.
Trong khi Nhà nước dang chit chiu từng đồng thì ở một số đơn vị việc str dun Sỉ nh vẫn lãng phí, sai phạm. Do vậy, đòi hỏi ngân sách huyện, với ool là net sach của các đơn vị cơ sở cần phải quản lý chặt chế, cấp “ ding Jone độ, làm cho bộ máy Nhà nước hoạt động tốt mà co Chức năng đầm bảo an ninh trật tự, quốc phòng đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Đây là công cụ quyền lực của Nhà nước, nhằm bảo vệ ý chí của Nhà nước, tạo điều kiện an toàn để huyện phát triển mọi mặt. -_ Ngân sách huyện là công cụ thúc đẩy, phát triển ổn định kinh tế Để thực hiện tốt chiến lược kinh tế - tài chính của cấp tỉnh, cấp trung ương, cấp huyện cần phải sử dụng các công cụ sẵn có của mình để điều tiết, định hướng.
Một trong những công cụ đắc lực là Ngân sách. Các huyện phải căn cứ vào thế mạnh của địa phương mình để định hướng; hình thành cơ cấu kinh tế, kích thích phát triển. Đồng thời các huyện phải cung cấp kinh phí, vốn đầu tư, hỗ trợ về cơ sở hạ tầng, tạo môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động. Ngoài ra, cấp huyện phải xây dựng cho mình một tiềm lực kinh tế riêng, đó là các doanh nghiệp Nhà nước do cấp huyện quản lý.
Loại hình doanh nghiệp này phải đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế huyện. -_ Ngân sách huyện là phương tiện bù đắp khiếm khuyết thị trường, đảm bảo công bằng xã hội, gìn giữ môi trường Đây là vai trò không thể thiếu đối với ngân sách mỗi quốc gia, nó có tác dụng xoa dịu nền kinh tế thị trường. Như chúng fa đã biết, kinh tế thị trường là chạy theo lợi nhuận bắt chấp hậu quả. Do đó, một loạt các vấn đề xảy đến: Thất nghiệp, hố ngăn cách giàu nghèo'tăng, không quan tâm đến người già, trẻ em, người tàn tật, lừa đảo, chiếm đoạt, môi trường ô nhiễm.